Rekabet Kurumu Ba şkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2015 -1-92 (Özelleştirme ) Karar Sayısı : 16-04/70 -28 Karar Tarihi : 10.02 .2016 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ , Kenan TÜRK B. RAPORTÖR LER : Burak SAĞLAM, Başak TEKÇAM, Metin DEMİRCİ, İbrahim KUŞÇU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş/Ankara (1) D. DOSYA KONUSU: Elek
Rekabet Kurumu Ba şkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2015 -1-92 (Özelleştirme ) Karar Sayısı : 16-04/70 -28 Karar Tarihi : 10.02 .2016 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ , Kenan TÜRK B. RAPORTÖR LER : Burak SAĞLAM, Başak TEKÇAM, Metin DEMİRCİ, İbrahim KUŞÇU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş/Ankara (1) D. DOSYA KONUSU: Elektrik Üretim A.Ş. ye ait Doğankent, Kürtün ve Torul Hidroelektrik Santralleri ile bu santraller tarafından kullanılan taşınmazların "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özel leştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Özelleştirme Yüksek Kurulu nun (ÖYK) 15.06.2015 tarihli ve 2015/55 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınan Elektrik Üretim A.Ş. ye (EÜAŞ) ait Doğankent, Kürtün ve Torul Hidr oelektrik Santralleri (HES) ile bu santraller tarafından kullanılan taşınmazların 49 yıl süreyle "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesine ilişkin nihai pazarlık görüşmelerinin 16.11.2015 tarihinde yapıldığı belirtilerek ÖYK nın onayına s unulmak üzere belirlenen teklif sahiplerine ilişkin bildirim 23.12.2015 tarih ve 6099 sayı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına girmiştir . Söz konusu bildirim üzerine düzenlenen 04.02.2016 tarih ve 2015 -1-92/ÖN sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu görüşüler ek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; EÜAŞ a ait Doğankent, Kürtün, Torul Hidroelektrik Santralleri ile bu santraller tarafından kullanılan taşınmazların 49 yıl süreyle "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesine ilişk in olarak teklif sahipleri olan Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (KOLİN) , Bilgin -Turcas -Yapısan Ortak Girişim Grubu (BİLGİN -TURCAS -YAPISAN OGG ) ve Aşkale Çimento Sanayii Türk A.Ş. ye (AŞKALE) ait dosya mevcudu bilgi ve belgeler değerlendirilmiş o lup; - Anılan teklif sahiplerinin her biri açısından gerçekleştirilecek devralma işleminin 2013/2 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edile cek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu iznine tabi olduğu; - Bununla birlikte söz konusu devralma işlemi sonucunda, ilgili pazarda hâkim durumun yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, dolayısıyla bildirilen muhtemel alıcılara yapılacak devir işlemine izin verilebileceği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir . 16-04/70 -28 2/18 G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. Bildirim Konusu İşlem (4) Bildirim in konusunu Doğankent, Kürtün ve Torul HES leri ile bu santraller tarafından kullanılan taşınmazların "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesi oluşturmaktadır. G.2. Devredilenler: Doğankent, Kürtün ve Torul HES (5) Giresun da bulunan Doğankent HES ile, G ümüşhane de bulunan Kürtün ve Torul HES lerinin üretim, kurulu güç, pazar payı ve ciro bilgileri Tablo 1 de gösterilmektedir: Tablo 1: Doğankent, Kürtün ve Torul HES lerinin Üretim, Kurulu Güç ve Ciro Bilgileri (2014) Santral Adı Kurulu Güç Brüt Üretim Türkiye Kurulu İçindeki Pay ı (%) Türkiye Elektrik Tüketimi içindeki Payı (%) Ciro (TL) MW MWh Doğankent 74,5 182.725 0 0,11 0,07 ( ..) Kürtün 85,0 85.247,6 0 0,12 0,03 ( ..) Torul 103,2 109.337,6 0 0,14 0,04 ( ..) Toplam 262,7 402.970,04 0,37 0,15 ( ..) Türkiye 69.519,8 251.962.800,00 100,00 100,00 ( ..) Kaynak: EÜAŞ, TEİAŞ İstatistikleri G.3. Teklif Sahipleri G.3.1. KOLİN (6) Bildirim formunda yer alan bilgilere göre Koloğlu ailesi tarafından kontrol edilen KOLİN; inşaat, enerji, turizm, madencilik ve liman işletmeciliği alanında faaliyet göstermektedir. KOLİN in elektrik sektöründe üretim, toptan satış, dağıtım ve perakende satış alanın da faaliyetleri bulunmaktadır. KOLİN in hissedarlık yapısı aşağıdaki tabloda sunulmaktadır: Tablo 2: KOLİN in Hissed arlık Yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Kolsan A.Ş. ( ..) Veysi Akın KOLOĞLU ( ..) Celal KOLOĞLU ( ..) Naci KOLOĞLU ( ..) Diğer Şahıs Ortaklar ( ..) TOPLAM 100,00 Kaynak: Bildirim Formu (7) KOLİN in işletmede bulunan 4 adet hidroelektrik santrali ve proje aşamasında 2 adet hidroelektrik santrali, 1 adet doğal gaz kombine çevrim santrali ve 1 adet kömür santrali bulunmaktadır. Aşağıdaki tablolarda söz konusu santrallere ilişkin bilgilere yer verilmektedir: 16-04/70 -28 3/18 Tablo 3: KOLİN in Aktif Durumdaki Elektrik Ü retim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2014) Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Pazar Payı (%) Üretim Miktarı (MWh) Üretim Pazar Payı (%) Akköy I HES Hidro ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Akköy II HES Hidro ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Aladereçam HES Hidro ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yaprak HES Hidro ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM - ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: KOLİN den gönderilen bilgiler Tablo 4:KOLİN in İnşaatı Devam Eden ve Yatırım Aşamasındaki Elektrik Üretim Faaliyetleri Santral Yakıt Tipi Planl anan Kurulu Güç (MW) Planlanan Faaliyete Geçme Yılı Akköy I Cansuyu HES Hidro ( ..) ( ..) Yalnızardıç Barajı ve Berat HES Hidro ( ..) ( ..) Çakmaklı Doğalgaz ( ..) ( ..) Soma Termik Yerli kömür ( ..) ( ..) TOPLAM - ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim F ormu ve KOLİN den gönderilen bilgiler (8) KOLİN in elektrik üretimi pazarının yanı sıra, elektrik dağıtım ve elektrik perakende satış pazarlarında da faaliyetleri1 bulunmaktadır. Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Yalova illerinin elektrik dağıtım faaliyetinden s orumlu Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. ile aynı illerde görevli tedarik şirketi olarak faal olan Uludağ Elektrik Perakende Satış A.Ş., Yozgat, Sivas ve Tokat illerinin elektrik dağıtım faaliyetlerinde n sorumlu Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş. ile aynı illerde g örevli tedarik şirketi olarak faal olan Çamlıbel Elektrik Perakende Satış A.Ş., Antalya, Isparta ve Burdur illerinde elektrik dağıtım faaliyetlerinden sorumlu olan Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. ile aynı illerde görevli tedarik şirketi olarak faal olan Akde niz Elektrik Perakende Satış A.Ş. ve İstanbul Avrupa Yakası ndaki elektrik dağıtım faaliyetlerinden sorumlu Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. ile aynı bölgede görevli tedarik şirketi Boğaziçi Elektrik Perakende Satış A.Ş., KOLİN in % ( ..) oranında ortak olduğ u CLK Enerji Yatırım A.Ş. nin2 kontrolü altında bulunmaktadır. (9) KOLİN , ortağı olduğu CLK Enerji Yatırım A.Ş. aracılığıyla , 2014 yılında bu dağıtım bölgelerinden Boğaziçi dağıtım bölgesinde ( ..) GWh; Çamlıbel dağıtım bölgesinde ( ..) GWh; Uludağ dağıtım bö lgesinde ( ..) GWh ve Akdeniz dağıtım bölgesinde GWH saat olmak üzere toplam ( ..) GWh elektrik dağıtmıştır. KOLİN in anılan bölgeler aracılığıyla dağıtımını yaptığı elektrik miktarı Türkiye de 2014 yılında dağıtımı yapılan elektriğin % ( ..) üne tekabül e tmektedir3 . 1 KOLİN İzmir&Tire de ve Eskişehir de doğalgaz dağıtımı ala nında ayrıca spot LNG ithal etmek suretiyle doğalgaz toptan satış alanında da faaliyet göstermektedir. 2 CLK Enerji Yatırım A.Ş. nin diğer ortakları %33 hissesi ile Cengiz Holding ve yine %33 hissesi ile Limak Grubu dur . 3 Şebekeye giren enerji baz alınara k hesaplanmıştır. 16-04/70 -28 4/18 (10) KOLİN elektrik perakende satışı alanında ise, yukarıda sayılan bölgelerde görevli tedarik şirketleri CLK Boğaziçi Elektrik Perakende Satış A.Ş. ile ( ..) GWh, CLK Çamlıbel Elektrik Perakende Satış A.Ş. ile ( ..) GWh, CLK Uludağ Elektrik Perak ende Satış A.Ş. ile ( ..) GWh ve CLK Akdeniz Elektrik Perakende Satış A.Ş. ile ( ..) GWh olmak üzere toplam ( ..) GWH elektrik satışı gerçekleştirmiştir. Bu elektrik satışının 2014 yılı Türkiye elektrik tüketimine oranı % ( ..) dir. Ayrıca elektrik perakend e ve toptan satışı gerçekleştiren KOLEN Elektrik Toptan Satış ve Ticaret A.Ş. ise 2014 yılında ( ..) GWh elektrik enerjisi satışı gerçekleştirmiştir. (11) KOLİN in elektrik dağıtımı faaliyetinde bulunduğu ortaklardan Cengiz Holding A.Ş. (CENGİZ) ve Limak İnşaa t Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin (LİMAK) elektrik üretim faaliyetlerine ilişkin bi lgiye aşağıda ki tablolarda yer verilmektedir : Tablo 5: CENGİZ in Kontrolünde Bulunan Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Santralleri Bilgileri Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Kuru lu Güç Pazar Payı (%) K.Ç.S.4 (Samsun) Doğal Gaz 132,00 0,19 D.K.Ç.S.5 (Samsun) Doğal Gaz 243,00 0,35 Oymapınar Hidroelektrik Santrali (Antalya) Hidrolik 540,00 0,78 TOPLAM - 915,00 1,32 Kaynak: http://www.cengizenerji.com.tr/enerji -uretimi.html (12) Bununla birlikte, kurumsal web sitesinde yer alan bilgilere göre, CENGİZ in yatırım aşamasında Cengiz Doğal Gaz Yakıtlı Kombine Çevrim Enerji Santrali -610 MW, CEN -AL Enerji Santrali -1320 MW v e Kalehan Enerji Santrali 1902 MW olmak üzere toplam 3832 MW lık projesi bulunmaktadır. Aşağıdaki tablo da ise LİMAK ın aktif elektrik üretim tesislerinin yakıt tipleri, kurulu güçleri, üretim miktarları ve pazar payları sunulmaktadır: Tablo 6: LİMAK ın Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Santrallerine İlişkin Bilgiler Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Pazar Payı (%) Çal HES Hidrolik 2,20 0,01 Seyrantepe HES Hidrolik 59,00 0,08 Uzunçayır HES Hidrolik 84,00 0,12 Alkumru HES Hidrolik 280,00 0,40 Hamitabat (Kırklareli) Doğal Gaz 1156,00 1,66 Kirazlık Barajı ve HES (Siirt) Hidrolik 47,00 0,07 Tatar Barajı ve HES (Elazığ) Hidrolik 131,00 0,19 Pembelik Barajı ve HES (Elazığ) Hidrolik 130,00 0,19 Yeniköy Termik Santrali Kömür 420,00 0,60 Kemerköy Termik Santrali Kömür 630,00 0,91 TOPLAM - 2939,20 4,23 Kaynak: http://www.limakenerji.com.tr/content.aspx?ID=17&lang=TR&t=Enerji%20%C3%9Cretimi 4 Kombine Çevrim Santrali. 5 Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali. 16-04/70 -28 5/18 (13) LİMAK ın ya tırım aşamasında 100 MW kurulu güce sahip Kargı Barajı ve HES ile 15 MW kurulu güce sahip Buharkent Jeotermal Santrali olmak üzere toplam 115 MW lık projesi bulunmaktadır. G.3.2. BİLGİN -TURCAS -YAPISAN OGG (14) BİLGİN -TURCAS -YAPISAN OGG, Doğankent, Kürtün ve Tor ul un özelleştirilmesi ihalesine müşterek teklif vermek için kurulmuştur6. Aşağıda Tablo 7 ve Tablo 8 de yer alan hissedarlık yapıları incelendiğinde esasen OGG in üyelerinden Bilgin Rüzgar Santrali Enerji Üretimi A.Ş. (BİLGİN) ve Yapısa n Elektrik Üretim A .Ş. nin (YAPISAN) aynı ekonomik bütünlük içinde, Bilgin Enerji Yatırım Holding A.Ş. (BİLGİN HOLDİNG) bünyesinde yer aldığı görülmektedir. Bu bağlamda OGG nin esasen BİLGİN HOLDİNG - TURCAS ortak girişimi olduğu anlaşılmaktadır: Tablo 7: YAPISAN ın Hissedarlı k Yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Mehmet Vehbi BİLGİN ( ..) Bilgin Holding ( ..) Ümit Tolga BİLGİN ( ..) Ayşe Serpil BİLGİN ( ..) Altuğ BİLGİN ( ..) Agah Tayyar BİLGİN ( ..) Fatih Mehmet CAVLI ( ..) TOPLAM 100,00 00 Kaynak: Bildirim Formu Tablo 8: BİLGİN in Hissedarlık Yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Mehmet Vehbi BİLGİN ( ..) Bilgin Holding ( ..) Ümit Tolga BİLGİN ( ..) Altuğ BİLGİN ( ..) TOPLAM 100 Kaynak: Bildirim Formu (15) BİLGİN HOLDİNG, 1992 yılından beri yerli ve yenilenebilir kayn aklarla çalışan elektrik üretim tesisleri kurmakta ve işletmektedir. 2014 yılında BİLGİN HOLDİNG in iştirak ettiği şirketlerdeki konsolide cirosu ( ..) TL olarak bildirilmiştir. (16) BİLGİN HOLDİNG; YAPISAN, BİLGİN, Bergama RES Enerji Üretim AŞ. (BERGAMA), Zeytineli RES Elektrik Üretim A.Ş. (ZEYTİNELİ), Sarp Elektrik Üretim A.Ş. (SARP), Suba 6 OGG üyelerince ÖİB ye sunulan Ortak Girişim Beyannamesinde ortak girişimin temsilinde en az iki temsilcinin imzası gerekli kılınmış ve bu temsilciler Ümit Tolga BİLGİN (YAPI SAN) ve Tomurcuk EROĞLU (TURCAS) ve Altuğ BİLGİN (BİLGİN) olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte ortak girişimin BİLGİN HOL DİNG ve TURCAS tarafından ortak kontrol edildiği teşebbüs yetkilisi tarafından teyit edilmiştir . 16-04/70 -28 6/18 Enerji Üretim A.Ş. (SUBA), Bilgin Grup Doğal Gaz A.Ş.7 ve Bilgin Grubu Toptan Elektrik Satışı A.Ş.8 aracılığıyla enerji alanında faaliyet göstermektedir. Bu şirketlerden Y APISAN, BİLGİN, BERGAMA ve ZEYTİNELİ mevcut durumda aktif olarak faaliyet göstermekte ve elektrik üretimi gerçekleştirmektedir. SARP ve SUBA da elektrik enerjisi üretimi alanında faaliyet göstermek için kurulmuş şirketler olmakla birlikte, mevcut durumda i şletmede olan herhangi bir yatırımları bulunmamaktadır. Aşağıda Tablo 9 ve Tablo 10 da BİLGİN HOLDİNG bünyesinde elektrik sektöründe faaliyeti bulunan şirketlere ilişkin bilgiler özetlenmektedir: Tablo 9: BİLGİN HOLDİNG in Aktif Durumdaki Elektrik Üretim F aaliyetlerine İlişkin Veriler (2014) Şirket Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Pazar Payı (%) Üretim Miktarı (MWh) Üretim Pazar Payı (%) Ciro (TL) YAPISAN Bandırma RES Rüzgar ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mazı RES Rüzgar ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Hacılar HES Hidro ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Karıcar Reg.ve Darıca -1 HES Hidro ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Bucakkışla Reg.ve HES Hidro ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam - ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BİLGİN Soma RES Rüzgar ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BERGAMA Aliağa RES Rüzgar ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ZEYTİNELİ Zeytineli RES Rüzgar ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM - - ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu ve BİLGİN -TURCAS -YAPISAN OGG den gönderilen bilgiler Tablo 10: BİLGİN HOLDİNG in İnşaatı Devam Eden ve Yatırım Aşamasındaki Elektrik Üretim Faaliyetleri9 Santral Yakıt Tipi Planlanan Kurulu Güç (MW) Planlanan Faaliyete Geçme Yılı Bandırma RES Rüzgar ( ..) ( ..) Mazı RES Rüzgar ( ..) ( ..) Soma RES Rüzgar ( ..) ( ..) Aliağa RES Rüzgar ( ..) ( ..) Şarköy DGKÇS Doğalgaz ( ..) ( ..) TOPLAM - ( ..) ( ..) Kaynak: BİLGİN -TURCAS -YAPISAN OGG den gönderilen bilgiler 7 Sadece doğalgaz ithalat ı alanında faaliyet göstermek için kurulmuş olup, mevcut durumda herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. 8 Bilgin Grubu Toptan Elektrik Satışı A.Ş. elektrik toptan satışı alanında faaliyet göstermek için kur ulmuş olup, mevcut durumda herhangi bir faaliyeti bulunmam aktadır. 9 YAPISAN tarafından gönderilen cevabi yazıda söz konusu tabloda yer alan RES lere yönelik olarak kapasite artış çalışmalarının bulunduğu belirtilmektedir. 16-04/70 -28 7/18 (17) Bildirim formunda yer verilen bilgilere göre TURCAS Türkiye nin ilk özel akaryakıt dağıtım firması Türkpetrol ve Madeni Yağlar T.A.Ş. ve İngiliz Burmah Castrol Firması tarafından 1988 yılında kurulmuştur. 1992 yılında halka arz edilen TURCAS ın çoğunluk payları Tabaş Petrolcülük A.Ş. tarafından alınmış, ilerleyen süreçte Tabaş Petrolcülük A.Ş. nin unvanı Turcas Petr olcülük A.Ş. olmuştur. 2006 yılında TURCAS ın varlıklarının önemli kısmı kısmi bölünme yolu ile Shell&Turcas Petrol A.Ş. ye (STAŞ) devredilmiştir. STAŞ ın %30 u TURCAS a, %70 i Shell Company of Turkey Ltd. ye aittir. TURCAS bağlı ortakları ve iştirakleri i le akaryakıt -madeni yağ dağıtımı ve enerji yatırımları (özellikle rüzgar ve jeotermal enerjisi kaynaklı yenilenebilir enerji projeleri, doğal gaz projeleri ve elektrik üretimi ve ticareti) alanlarında faaliyet göstermektedir. TURCAS enerji sektörü iştirakl erini hisselerinin %100 üne sahip olduğu Turcas Enerji Holding A.Ş. (TURCAS ENERJİ) bünyesinde toplamıştır. TURCAS ın 2014 yılı Türkiye cirosu ( ..) TL olarak gerçekleşmiştir. TURCAS ın hissedarlık yapısına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir: Tablo 11: TU RCAS ın Hissedarlık Yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) AKSOY ( ..) TURCAS10 ( ..) Diğer ( ..) TOPLAM 100,00 Kaynak: Bildirim Formu (18) Halka açık bir şirket olan TURCAS , Aksoy Holding A.Ş. (AKSOY) tarafından kontrol edilmektedir. Bildirim formunda yer ve rilen bilgilere göre AKSOY fa aliyetlerini petrol ve enerji, turizm ve gayrimenkul, uluslararası ticaret ve bankacılık olmak üzere dört ana işi kolunda sürdürmektedir. AKSOY petrol ve enerji alanındaki faaliyetlerini ise TURCAS ve iştirakleri aracılığıyla s ürdürmektedir. TURCAS, elektrik üretimi alanında çoğunluk payların a sahip olduğu Turcas Elektrik Üretim A.Ş.11, Turcas Yenilenebilir Enerji Üretim A.Ş. ile %30 oranında hissesine sahip olduğu RWE -TURCAS Güney Elektrik Üretim A.Ş. (RWE -TURCAS) ve %46 oranınd a hissesini elinde bulundurduğu Turcas BM Kuyucak Jeotermal Elektrik Üretim A.Ş. ile faaliyet göstermektedir12. Bildirim formu ve TURCAS tan gelen cevabi yazı çerçevesinde halihazırda anılan şirketlerden sadece RWE -TURCAS aktif olarak elektrik üretiminde fa aliyet göstermektedir13. Tablo 12: TURCAS ın Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2014) Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Pazar Payı (%) Üretim Miktarı (MWh) Üretim Pazar Payı (%) RWE -TURCAS Doğalgaz ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM - ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazı 10 TTK ve SPK nın ilgili mevzuatları uyarınca 29.11.2012 tarihinde Geri Alım Programı çerçev esinde şirketçe iktisap edilen paylar. 11 Şirketin elektrik üretim lisansı 31.01.2015 tarihi itibariyle sona erdirilmiştir. 12 Turcas elektrik sektörü haricinde daha önce de ifade edildiği üzere akaryakıt dağıtımı, akaryakıt de polama, rafineraj ve doğal gaz ithalat ve toptan satış alanında da faaliyet göstermektedir. 13 TURCAS tan alınan bilgilere göre, RWE nin RWE -TURCAS dışında tek başına sahip olduğu aktif herhangi bir elektrik üretim faaliyeti de bul unmamaktadır. 16-04/70 -28 8/18 (19) Diğer yandan, Turcas Elektrik Toptan Satış A.Ş. (TETSAŞ) aracılığıyla elektrik toptan satış ı alanında da faaliyet gösteren TURCAS, serbest tüketicilere ve piyasa katılımcılar ına ikili anlaşmalar yoluyla satış gerçekleştirmektedir. TETSAŞ 2014 yılında satışını yaptığı ( ..) MW elektrikten ( ..) TL ciro elde etmiştir. (20) TURCAS ın yatırım aşamasındaki projelerine bakıldığında ise toplam 116 MW kurulu güce sahip olan 4 adet rüzgar elektrik santrali başvurusu [Balya (35MW) - Balıkesir, Parmaksız (20 MW) - Tekirdağ, Hacıömerli (21 MW) - İzmir ve Çaldağ (40 MW) - Çanakkale], 10 MW kapasite hedefi olan Denizli Karakova'da 1 adet jeotermal alan işletme ruhsatı ve 10 MW kapasite hedefi olan M anisa Gölmarmara'da 1 adet arama ruhsatı bulunduğu görülmektedir. G.3.3. AŞKALE (21) Bildirim formundaki verilere göre , AŞKALE nin faaliyet alanı çimento ve hazır beton üretimi ve satışıdır. AŞKALE, Erçimsan Holding A.Ş. (ERÇİMSAN) tarafından kontrol edilmekte dir: Tablo 13: AŞKALE nin Hissedarlık Yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) ERÇİMSAN ( ..) Lütfü YÜCELİK ( ..) Naci ER ( ..) Yavuz SAATÇİOĞLU ( ..) Nihat ÇAĞLAR ( ..) Fatih YÜCELİK ( ..) TOPLAM 100,00 Kaynak: Bildirim Formu (22) Bildirim formu ve cev abi yazıda yer alan bilgilere göre, ERÇİMSAN14 ve ortaklarının elektrik de dahil olmak üzere enerji sektöründe herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. G.4. İlgili Pazarlar (23) Elektrik endüstrisi kapsamında dört temel faaliyet alanı, farklı varlıklar, kaynakla r, piyasa yapıları ve rekabet şartları içerdiği için geleneksel olarak ayrı ilgili ürün pazarları olarak nitelendirilmektedir: elektriğin üretimi ve toptan satışı, elektriğin iletimi, elektriğin dağıtımı, elektriğin nihai tüketicilere satışı15. İşbu dosyanı n konusunu Doğankent, Kürtün ve Torul HES leri olmak üzere üç elektrik üretim santralinin özelleştirilmesi oluşturduğundan, elektriğin homojen bir ürün olduğu da dikkate alınara k, ilgili pazarın genel olarak elektrik üretimi ve satışı temelinde tan ımlanabi leceği değerlendirilmektedir . Bunun yanı sıra bir üreticinin ürettiği enerjiyi doğrudan serbest tüketicilere de satabileceği ve serbest tüketici limitinin her geçen yıl düşürülmesinden hareketle elektriğin nihai tüketicilere satışı da inceleme konusu diğer bir pazar olabilecektir. Bununla birlikte, işbu dosya özelinde anılan pazarlar açısından ikili bir ayrıma gitmeye gerek olmadığı ve incelemenin elektriğin 14 Ancak AŞKALE nin fabrika atık ısılarından ürettiği 7,5 MW lık bir elektrik santrali olup, otoprodüktör lisansına sahip olduğu, bu santralin ulusal şebekeye bağlı olmayıp kendi üretimini kendisinin tükett iği belirtilmiştir. 15 6446 sayılı Kanun ile birlikte elektriğin nihai tüketicilere satışının y erini tedarik kavramı almıştır. 16-04/70 -28 9/18 üretimi ve toptan satışı pazarı kapsamında yapılmasının yeterli olduğu sonucuna varılmıştır16. (24) Yenide n yapılanma sürecinde elektriğin satışına ilişkin ortaya çıkan farklı piyasa yapıları, işlem taraflarının piyasadaki konumları ve elektriğin kendine özgü niteliklerinden kaynaklanan zamansal ve coğrafi kısıtlar gibi hususlar; elektrik üretimi ve toptan sat ışı pazarı bakımından yapılacak alt pazar tanımlarında ve hâkim durum analizlerinde belirleyici olabilmektedir. Bu çerçevede elektrik üretimi ve toptan satışı pazarı; elektriğin fiziksel ticaretin i içeren, fiyatların iki taraf arasında doğrudan ya da aracı lar ile belirlendiği uzun dönemli ikili anlaşmalar piyasası, piyasa fiyatının merkezi bir idare tarafından işletilen bir sistem çerçevesinde müzayede (ihale) usulü oluştuğu kısa dönemli spot (organize) piyasalar, arz ve talebin anlık eşitliğini sağlamak üz ere merkezi idare tarafından yönetilen dengeleme piyasaları, dağıtım firmalarına yapılan satışlar, nihai tüketici konumundaki serbest tüketicilere yapılan satışlar, talebin zamansal özelliğine bağlı olarak puant yük, orta yük, baz yük dönemleri ve santrall er tarafından elektrik üretiminde kullanılan birincil enerji kaynakları çerçevesinde tanımlanmış daha dar alt pazarlar kapsamında incelemeye konu olabilmektedir. Dar pazar tanımlarının somut anlamda yapılması için ilgili işleme ilişkin tarafların piyasadak i konumlarının yanı sıra piyasanın serbestleşme seviyesi, bahse konu piyasa yapılarının işleyişi ve nitelikleri ve de bu yapıların rekabetçi açıdan anlamlı derecede farklılaşıp farklılaşmadığı gibi hususların öne çıktığı; bununla birlikte bu tanımlamaların , rekabetçi bir risk doğmadığı sürece nihailendirilmediği görülmektedir17. (25) Diğer yadan, i lgili pazarın diğer bir boyutunu ise ilgili coğrafi pazar oluşturmaktadır. Elektrik piyasalarında, coğrafi anlamda elektrik üretimine ilişkin rekabetçi yapıyı belirley en unsurların başında ise iletim hatları ve kapasiteleri gelmektedir. İletim hatlarında kısıt olması halinde, diğer bölgelerden izole bir yapı sergileyen belirli bölgelerin ayrı birer ilgili coğrafi pazar olarak değerlendirilmesi söz konusu olabilecektir. Zira, bir bölgeye elektrik sevkinin, iletim hatlarının kısıtları nedeniyle mümkün olmaması, o bölgenin izole bir yapıya bürünmesine ve de rekabetçi parametrelerin diğer bölge ya da ülkenin geri kalanına kıyasla farklılaşması anlamında ayrı bir coğrafi paza rın ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Mevcut durumda ilgili Kurul kararları incelendiğinde elektrik üretimi ve satışı pazarının coğrafi boyutunun Türkiye olarak tanımlandığı görülmektedir. Bununla birlikte incelenecek dosya özelinde iletim hatlarında oluşabilecek kısıtlardan ötürü farklı coğrafi bölgelerde oluşabilecek farklı rekabet şartlarının dikkate alınması gerekebilecektir. 16 Teklif sahiplerinin elektrik üretiminin alt pazarları ile ilgili faaliyetleri dikey bütünleşmeye ili şkin değerlendirme başlığı altında değerlendirildiğinden anılan pazarlar için ayrıca pazar tanımlarına gi dilmesine gerek g örülmemiştir. Ayrıca elektrik ve doğalgaz pazarlarının komşu pazarlar olarak kabul edildiği gerçeğiy le beraber, KOLİN in doğal gaz toptan satış ve dağıtım pazarlarındaki faaliyetleri ile TURCAS ın doğalg az toptan satışı alanındaki faaliyetleri de, işlemin anılan pazarlara etki edecek boyutta olmaması nedeniyle değerlendirme dışında bırakılmıştır. (Bkz. 26.8.2010 tarih ve 10 -56/1070 -399 sayılı Kurul kararı) 17 24.01.2013 tarih ve 13 -07/69 -38 sayılı Seyitömer santralinin özelleştirilmesine ilişkin karar ile 28 .03.2013 tarih ve 13 -17/247 -122 sayılı Hamitabat santralinin özelleştirilmesine ilişkin kararda da nihai bir pazar tanımına gidilmediği görülmektedir. Ayrıca Komisyon un EdF/British Energy (Case No: M.5224), EdF/AEM/Edison (Case No: M.3729), Sydkraft/Grani nge (Case No: M.3268), Verbund/EnrgieAllianz (Case No: M.2947), ENI/EDP/GDP (Case No: M.3440) ve DONG/Elsam/Energi E2 (Case No: M.3868) kararlarında da alt pazar ayrımlarına değinilmekle beraber bu alt pazarlara yönelik nihai pazar tanımları yapılma mıştır. 16-04/70 -28 10/18 (26) Yukarıdaki açıklamalar eşliğinde dosya konusu işleme dönülecek olursa, Türkiye de elektrik toptan satışı pazarının halen g elişme aşamasında olduğu ve özelleştirmeye tabii santrallerin büyüklükleri göz önünde bulundurularak, bu aşamada elektrik üretimi ve toptan satışından daha dar bir pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiştir. Öte yandan, ilgili coğrafi pazara yönelik yapı lan değerlendirme çerçevesinde ise TEİAŞ a gönderilen bilgi isteme yazısı ile, Doğankent, Kürtün ve Torul HES'leri tarafından üretilen elektriğin bulundukları bölge ve sistem işletmesi açısından vazgeçilmez olup olmadığı ve anılan bölgenin iletim kısıtı ya şanan bir bölge olup olmadığı konusunda bilgi talep edilmiştir. TEİAŞ tarafından gönderilen cevabi yazıda anılan santraller tarafından üretilen elektriğin bulundukları bölge ve sistem işletmesi açısından vazgeçilmez olmadığı hususu teyit edilmekle beraber, Doğankent, Kürtün ve Torul HES'lerin bulunduğu bölgenin, özellikle ilkbahar feyezan döneminde iletim kısıtı bulunan bir bölge olduğu, ancak bu kısıtların çözülmesi adına TEİAŞ ın yatırım programında bir takım projeler bulunduğu ifade edilmiştir18. TEİAŞ öz elleştirmeye konu santraller tarafından alınan 1 no lu yük alma (YAL) talimatları nı19 da sunmuştur. Söz konusu veriler incelendiğinde, 2013 ve 2014 yıllarında anılan santrallerden Kürtün ve Torul un 1 no lu YAL talimatı aldığı, Doğankent in almadığı, Kürtün tarafından 2013 yılında toplam ( ..) saat, 2014 yılında ( ..) saat; Torul tarafından 2013 yılında toplam ( ..) saat, 2014 yılında ( ..) saat YAL talimatı al ındığı görülmektedir. Bir yılda toplam 8760 saat olduğu dikkate alındığında, söz konusu talimat sayılarının ihmal edilebil ir düzeyde olduğu kanaatine varılmıştır20. Diğer yandan ihmal edilebilecek sayıda olmasının yanı sıra, anılan talimatların düzenli bir yapı ve süreklilik arz etmediği de belirtilmelidir. Dolayısıyla işbu işlem özelinde, TEİAŞ ın anıla n santrallerin bölge için vazgeçilmez olmadığı ve iletim kısıtlarının giderilmesi adına yatırım programında birtakım projelerin bulunduğu21 yönündeki açıklamaları da dikkate alınarak 18 TEİAŞ ın özelleştirmeye tabii santrallerin bulunduğu bölgenin ilkbahar feyezan döneminde kısıtların yaşandığı bir bölge olduğu yönündeki cevabı üzerine, KOLİN in anılan HES leri devralması durumunda bölgede sahip olacağı aktif kurulu gücün 601,66 MW a y ükseleceği de dikkate alınarak, EPDK dan iletim kısıtlarıyla beraber anılan durumun bölgesel pazar gücü oluşturma potansiyeline ilişkin bi lgi talep edilmiştir . Hemen belirtmek gerekir ki, Kolin in bu durumda sahip olacağı kurulu güç Karadeniz Bölgesi ndeki mevcut ( ..) MW kurulu gücün % ( ..) ine, Karadeniz Bölgesi ndeki HES kurulu gücünün % ( ..) üne, santrallerin bulunduğu bölge olan Çoruh EDAŞ Bölgesi ndeki kurulu gücün ise % ( ..) üne denk gelmektedir (TEİAŞ ın Üretim Tesisleri Bölgesel Bağlantı Raporu, sf . 5, http://www.teias.gov.tr/YayinRapor/APK/projeksiyon/KapasiteRaporu.pdf ). EPDK tarafından , bu değerlendirmenin yapılabilmesini teminen EPDK ve Rekabet Kurumu arasında detaylı bir çalışma sistematiğinin kurulması gerektiği, ancak bu aşamada TEİAŞ ın yazı sından yer alan değerlendirmelerin dikkate alınabileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda işbu dosyada TEİAŞ tan alınan bilgiler doğrultusun da değerlendirme yapılmıştır. 19 Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği nin 14. maddesinde de belirtildiği üzere, sistem işletmecisi, iletim şebekesindeki gerçek zamanlı kısıtları , dengeleme güç piyasasına ilişkin hükümler doğrultusunda etiket değeri 1 olan talimatlar vasıtasıyla gidermektedir. 20 Nitekim Komisyon un, EDF ve AEM in, İtalyan Edison teşebbüsünün kontrolünü ortak bir şekilde devralmasına ilişkin kararında, İtalya da, elektriğin bir üretim tesisinden tüketiciye aktarılması a şamasında iletim hatlarında kısıtlar yaşanabildiği, söz konusu kısıtlar nedeniyle ülkenin birçok bölgeye bölün düğü ve farklı de nge fiyatları oluşturulduğu; oluşturulan bu kısıt bölgelerinden, Sardunya nın hemen her zaman , Sicilya bölgesi nin ise zamanın %41 inde diğer bölgelerden izole bir yapı sergilediği ve bu bağlamda bölgesel pazarlar tanımlanabileceği belirtilmiş fakat coğraf i pazar tanımı açık bırakılmıştır. Yine Komisyon un ENI/EDP/GDP kararında, İspanya ve Portekiz in ortak bir toptan elektrik piyasası olup olmadığını incelenmiş, yapılan analizde 2004 yılının ilk yarısı için zamanın %25 inde, sonraki aylarında ise zamanın % 66 sına kadarlık bölümünde kısıt oluştuğu sonucuna ulaşılmış ve fiyat seviyelerini de inceleyerek iki ülkeyi ayrı coğrafi pazarlar olarak tanımlamıştır. 21 TEİAŞ tan gelen 04.02.2016 tarihli yazıda bölgedeki mevcut 3900 MW lık hatta ilaveten 2700 MW lık hat tın yatırım aşamasında olduğu belirtilmektedir. Diğer yandan 28.03.2013 tarih ve 13 -17/247 -122 sayılı Hamitabat kararında da bölgeye yönelik yatırımların değerlendirmede dikkate alındığı görülmektedir. 16-04/70 -28 11/18 coğrafi pazar bakımından anılan santrallerin bulunduğu bölgeye yönelik bir sınırlama yapılmamış ve işlem önceki Kurul kararlarında olduğu gibi Türkiye genelinde değerlendirilmiştir. G.5. DEĞERLENDİRME G.5.1. Eşikler Bakımından Değerlendirme (27) Doğankent, Kürtün, Torul HES lerin 2014 yılındaki toplam cirosunun ( ..) TL olduğu dikka te alındığında, 2013/2 sayılı Tebliğ de 30.000.000 TL olarak belirtilen eşiğin aşılması nedeniyle işlemin Rekabet Kurulu iznine tabi olduğu görülmektedir. G.5.2. Yatay Yoğunlaşmaya İlişkin Değerlendirme (28) Birleşme ve devralmalar açısından rakip teşebbüsler a rası işlemleri niteleyen yatay yoğunlaşma sonucunda oluşan yapının hâkim durum yaratması ya da mevcut bir hâkim durumu güçlendirmesi rekabetçi açıdan birtakım riskler doğurabilecektir. Nitekim bu durum 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında yasaklanmış tır. (29) Türkiye elektrik kurulu gücünün kuruluşlara ve üretimin yakıt cinsine göre dağılımına aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir: Tablo 14: Türkiye Elektrik Kurulu Gücünün Yakıt Cinslerine Göre Dağılımı (2014) Kurulu Güç (MW) Katkı (%) FUEL -OİL + LPG + NAFTA + MOTORİN 594,9 0,9 TAŞ KÖMÜRÜ + İTHAL KÖMÜR + ASFALTİT 6.532,6 9,4 LİNYİT 8.281,3 11,9 DOĞALGAZ 18.724,4 26,9 YENİLENEBİLİR + ATIK 299,1 0,4 ÇOK YAKITLILAR KATI+SIVI 340,4 0,5 ÇOK YAKITLILAR SIVI+D.GAZ 6.783,6 9,8 ÇOK YAKITLILAR KATI+SIVI+GA Z 245,4 0,4 JEOTERMAL 404,9 0,6 HİDROLİK 23.643,2 34,0 GÜNEŞ 40,2 0,1 RÜZGAR 3.629,7 5,2 TOPLAM 69.519,8 100,0 Kaynak: TEİAŞ 16-04/70 -28 12/18 Tablo 15: Türkiye Elektrik Kurulu Gücünün Üretici Kuruluşlara Göre Dağılımı (2014) Kurulu Güç (MW) Katkı (%) EÜAŞ 20.845,2 29,98 EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK SANTRALLARI 1.034,0 1,49 OTOPRODÜKTÖR + İŞLETME HAKKI DEVREDİLEN + LİSANSSIZ SANTRALLAR 1.026,1 1,48 ÜRETİM ŞİRKETLERİ 46.614,5 67,05 TOPLAM 69.519,8 100,0 Kaynak: TEİAŞ (30) Türkiye elektrik üretiminin kuruluşlar a ve yakıt cinsine göre dağılımına ise aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir: Tablo 16: Türkiye Elektrik Üretiminin Yakıt Cinslerine Göre Dağılımı (2014) Kaynaklar Toplam Üretim (GWh) Pazar Payı (%) FUEL -OİL 1.662,9 0,65 MOTORİN 482,4 0,19 TAŞKÖMÜR + İ THAL KÖMÜR + ASFALTİT 39.647,3 15,41 LİNYİT 36.615,4 14,24 DOĞALGAZ 120.576,0 46,88 YENİLENEBİLİR + ATIK 1.432,6 0,56 TERMİK TOPLAM 200.416,6 77,92 RÜZGAR TOPLAM 8.520,1 3,31 JEOTERMAL 2.364,0 0,92 HİDROLİK TOPLAM 40.644,7 15,80 GÜNEŞ TOPLAM 17,4 0,01 TÜRKİYE ÜRETİM TOPLAMI 251.962,8 97,96 Net ithalat 5.257,3 2,04 TÜRKİYE TÜKETİM TOPLAMI 257.220,1 100,00 Kaynak: TEİAŞ Tablo 17: Türkiye Elektrik Üretiminin Üretici Kuruluşlara Göre Dağılımı (2014) Toplam Üretim (GWh) Pazar Payı (%) EÜAŞ 57.286 ,6 22,74 EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK SANTRALLARI 13.182,4 5,23 OTOPRODÜKTÖR + İŞLETME HAKKI DEVREDİLEN + LİSANSSIZ SANTRALLAR 9.341,1 3,71 ÜRETİM ŞİRKETLERİ 172.152,7 68,32 TOPLAM 251.962,8 100,00 Kaynak: TEİAŞ 16-04/70 -28 13/18 (31) Bu pazar yapısı çerçevesinde devre konu Doğ ankent, Kürtün, Torul ile devralan taraflar bakımından mevcut elektrik üretim miktarları, pazar payı ve ciro bilgilerine aşağıda yer verilmektedir: Tablo 18: Doğankent Kürtün Torul ile Teklif Sahiplerinin 2014 Yılı Pazar Payları Taraflar Kurulu Güç (MW) Üretim (MWh) Kurulu Güç Pazar Payı (%) Üretim Pazar Payı (%) KOLİN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BİLGİN -TURCAS -YAPISAN OGG ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AŞKALE ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Doğankent, Kürtün, Torul ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM (KOLİN ile Doğankent, Kürtün, Torul) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM (BİLGİN -TURCAS -YAPISAN ile Doğankent, Kürtün, Torul) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM (AŞKALE ile Doğankent, Kürtün, Torul) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (32) Elektrik üretim ve toptan satış piyasasında hâkim durum d eğerlendirmesinde ilgili pazarlarda oluşan pazar payı, hâkim duruma ilişkin pazar gücünün göstergelerinden biri olarak ele alınmaktadır. Yukarıda yer alan Tablo 18 den de görüldüğü üzere, Doğankent, Kürtün, Torul un toplam pazar payı verilerine muhtemel al ıcı konumundaki teşebbüslerin kurulu güç ve üretim pazar payları eklendiğinde teklif sahiplerinin toplam pazar paylarının en yüksek % ( ..) düzeyine ulaştığı görülmektedir22. Salt pazar payı bakımından bakıldığında teklif sahipleri tarafından ulaşılan Tablo 18 deki pazar paylarının herhangi bir hakim duruma veya rekabetçi endişeye yol açacak düzeyde olmadığı açıktır23. (33) Yatay yoğunlaşma bakımından dikkate değer bir diğer konu, devir sonrası oluşan büyüklüğün Türkiye deki hidroelektrik santralleri içerisindeki y eridir. Devre konu santrallerin sahip oldukları kurulu güç kapasitesi ile üretim miktarının, Türkiye deki hidrolektrik santralleri içindeki yeri Tablo -19 da gösterilmektedir: 22 Piyasanın dışında bir fiyatlandırma mekanizmasına sa hip olmaları sebebi ile Yİ -YİD santrallerinin kurulu güçleri ve elektrik üretimlerinin dışarıda bırakılması gerektiğine yönelik bir değerlendirmeye dayan ılarak yapılan analizde tarafların yukarıda yer verilen paylarında ihmal edilebilir seviyede düşük bir artış gerçekleşmektedir. 23 Dosya kapsamında değerlendirilen taraflardan KOLİN ve BİLGİN HOLDİNG -TURCAS OGG nin taraflarının elektrik üretimine ilişkin aktif kapasiteleri dışında, elektrik üretimine yönelik yatırım, plan ve p rojeleri de hesaba katıldığı du rumda bugünkü koşulların statik kalması (hızla yeni yatırımlara başlanmaması) halinde tarafların gelecekteki pazar paylarının en fazla % ( ..) civarında olacağı öngörülmektedir. Bu çerçevede, teklif sahiplerinin mevcut pazar payları yanında yatırımların tam amlanması ile elde edilecek pazar payı artışlarının da artan elektrik talebi sonucu yoğunlaşan yatırımlara göre düşük olması gibi hususlar da dikkate alındığında gelecekteki pazar paylarının bu aşamada ex ante bir pazar gücü endişesi doğurmadığı düşünülmek tedir. 16-04/70 -28 14/18 Tablo -19: Devre Konu Santrallerin ve Tarafların HES lerinin Türkiye deki HES ler İçindeki Payı (2014) Santral Adı Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Pazar Payı (%) Brüt Üretim Miktarı (MWh) Üretim Pazar Payı (%) Doğankent, Kürtün, Torul (DKT) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KOLİN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BİLGİN -TURCAS - YAPISAN OGG ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AŞKALE ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KOLİN+DKT ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BİLGİN -TURCAS - YAPISAN OGG+DKT ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AŞKALE+DKT ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam HES ler 23.643,2 100,00 40.644.700 100,00 Kaynak: TEİAŞ (34) Tablo 19 dan görüld üğü üzere devre konu santrallerin teklif sahiplerinin hidrolektrik santral portföyüne eklenmesiyle oluşan Türkiye hidrolektrik santralleri içindeki en yüksek %( ..) e ulaşan payın da rekabetçi endişe yaratacak düzeyde olmadığı değerlendirilmektedir. (35) Bunun la birlikte yukarıda da ifade edildiği üzere, elektriğin kendine özgü nitelikleri nedeniyle elektrik piyasasında yatay yoğunlaşma anlamında hâkim durum analizinde pazar paylarının yanı sıra bazı niteliksel ve niceliksel göstergelerin de dikkate alınması gerekebilmektedir. Bu çerçevede incelemeye konu hususların başında zamansal ya da coğrafi anlamda piyasada oluşan kısıtların rekabetçi yapıya etkisi gelmektedir. İlgili pazara ilişkin bölümde de değinildiği üzere , elektrik talebinin zamansal anlamda dalgalan ması sonucu oluşan yük seviyelerini karşılamak üzere santrallerin devreye girmesinde, bu santrallerin yakıt türleri ve buna bağlı olarak üretim teknolojileri sonucunda farklılaşan kapasite, esneklik ile üretim maliyetleri gibi faktörler belirleyici olabilm ektedir. Bu durumda her santral her yük seviyesinde çalışamadığından yük seviyelerine göre rekabetçi şartlar farklılaşabilmektedir. Coğrafi anlamda ise, iletim kısıtları nedeniyle bazı coğrafi bölgelerde elektrik sevkiyatı gerçekleştirilemediği dönemlerde o bölgenin, diğer bölgelerden farklı bir rekabetçi yapı sergilemesi sonucu ortaya çıkan yapı hâkim durum değerlendirmelerinde dikkate alınabilmektedir. 16-04/70 -28 15/18 (36) Elektrik piyasalarında gerek hâkim durumun tespiti gerekse de hâkim durumun kötüye kullanılması na ilişkin yapılan analizlerde öne çıkan önemli değerlendirmelerden biri de, teşebbüs ya da teşebbüslerin kapasite tutma stratejisi ile piyasa fiyatlarını etkileyebilme gücüne sahip olması durumudur. Bu strateji çerçevesinde üreticiler, ellerinde bulunan elektrik üretim kapasitesinin bir kısmı için liyakat sıralamasına göre oluşan bir spot piyasada teklif vermemekte ya da aşırı yüksek fiyat vererek üretim biriminin liyakat sıralamasında devre dışı kalmasını ve piyasa denge fiyatının rekabetçi seviyenin üz erinde oluşmasını sağlamaktadır. Bu stratejiyi sürdüren teşebbüs bakımından üretilmeyen elektriğin yarattığı kayıp , elde kalan elektriğin, piyasada oluşan yüksek fiyattan satılmasının yaratacağı gelir den küçük ise bu strateji üreticiler için kârlı hale gelmektedir. Kapasite tutma stratejisi sonucu piyasa fiyatlarını etkileme gücü bir anlamda hâkim duruma işaret edebilmektedir. Bu stratejinin bir diğer özelliği ise, piyasa fiyatlarını etkilemek için çok yüksek pazar paylarına ihtiyaç bulunmamasıdır. Elek trik endüstrisindeki üretim ile iletimdeki kısıtlar nedeniyle zamansal ve coğrafi anlamda rekabetçi şartların farklılaşabilmesi de dikkate alındığında talebin fiyat esnekliğinin oldukça düşük olması, bahse konu stratejinin ciddi tekel kârı ve tüketici zara rlarına neden olabileceğini göstermektedir. Kapasite tutma stratejisinin hâkim duruma etkisine ilişkin olarak EdF/British Energy kararında24 Komisyon, iki elektrik üreticisi arasındaki devralmayı incelerken yatay anlamda bu teşebbüslerin kapasite tutarak el ektrik piyasasındaki fiyatları yükseltme riskine dikkat çekmiş ve hâkim durum değerlendirmesinde bu duruma vurgu yapmıştır. 2007 yılında yayınlanan Avrupa Komisyonu Enerji Sektör Soruşturmasında25 da, elektrik üretimindeki yoğunlaşmanın kapasite tutma strat ejisini beraberinde getirebildiği ve üreticilerin portföyündeki santrallerin vazgeçilmez olması halinde yüksek fiyatların empoze edildiği durumları ortaya çıkardığı değerlendirmeleri yapılmıştır. (37) Her ne kadar mevcut dosya özelinde özelleştirilmeye konu s antraller düşük kurulu güce sahip ve düşük üretim seviyesine sahip santraller olsa da, yukarıda dikkat çekilen hususlar çerçevesinde, daha önce de ifade edildiği üzere Doğankent, Kürtün, Torul santralleri tarafından üretilen elektriğin bölge için vazgeçilm ez olup olmadığı, anılan santrallerin fiyat belirleyici/marjinal üretici santral olup olmadığı ve bulundukları bölgede iletim kısıtı bulunup bulunmadığı konularında TEİAŞ tan bilgi istenmiştir. TEİAŞ tan gelen, anılan santraller tarafından üretilen elektri ğin santrallerin bulundukları bölge ve sistem işletmesi bakımından vazgeçilmez nitelikte olmadığı, iletilen iletim kısıtları verilerinin kayda değer sayıda olmaması ve TEİAŞ tarafından bu kısıtların çözülmesi adına yatırım programında birtakım projelerin b ulunduğu yönündeki cevap üzerine, işbu dosya kapsamında özelleştirmeye tabi santraller açısından rekabetçi analizi daha dar mecraya indirgemeye gerek olmadığı kanaatine varılmıştır. Sonuç olarak, elektrik üretimi pazarı na, işlem taraflarının pazar payların a ve yoğunlaşma düzey ine ilişkin yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde bildirim konusu işlem ile yatay eksende herhangi bir pazarda hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmayacağı değerlendirilmektedir. 24 Case No: M.5224 EdF/British Energy 25 European Commission DG Competition Report on Energy Sector Inquiry (10.01.2007) 16-04/70 -28 16/18 G.5.3. Dikey Bütünleşmeye İlişkin Değerlendirme (38) Elektrik endüstrisinin serbestleşme sürecindeki yeniden yapılandırılmasında üretim, iletim, dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki olarak ayrıştırılması ö ngörülmekle birlikte, üretim ve perakende satış faaliyetlerinin bütünleşmesinin engellenmediği görülmektedir. Dikey bütünleşme sağlıklı işleyen rekabetçi bir piyasa yapısı açısından hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurabilecektir. (39) Üretim ve perakende satış bütünleşmesinin sağlanmasıyla elde edilen olumlu sonuçlardan birinin, tüm tüketicilerin serbest olmasıyla uzun dönemli ikili anlaşmaların azalması ve üretim yatırımlarının cazibesini kaybetmesi riskini azaltmaya yönelik olarak üretim yatırımlarının t eşvik edilmesi olduğu söylenebilir. Bunun yanında, spot piyasada oluşacak değişken fiyat seviyelerine karşı da dağıtım/perakende satış firmalarının üretim ile bütünleşik bir yapıya sahip olmasının avantaj yaratacağı ileri sürülebilir. Tüm tüketicilerin seç me hakkını kazanmasıyla dikey bütünleşmenin bir risk olmaktan çıkacağı yönünde görüşler bulunsa da, serbest olmayan tüketicilerden oluşan münhasır bir müşteri portföyüyle özelleştirilen dağıtım firmaları dikkate alındığında, dikey bütünleşmenin rekabetçi y apı bakımından hiçbir risk taşımadığını söylemenin mümkün olmadığı görülmektedir. (40) Dağıtım bölgelerinde perakende satış faaliyetlerinde rekabetin oluşturulması açısından, dağıtım şirketlerinin aynı ekonomik bütünlük içindeki üretim şirketleriyle ikili anla şmalar yapmaları elektrik üretim ve toptan satış ya da nihai tüketicilere satış pazarlarında faaliyet göstermek isteyen ancak alt pazarda faaliyeti olmayan üretim şirketlerinin satış yapmak üzere yeterli alıcı bulamamalarına; yeterli üretimi olmayan alıcıl arın da elektrik tedarik etmek üzere yeterli satıcı bulamamalarına neden olabilecektir. Dikey bütünleşme sonucu likiditenin azalması anlamına gelecek bu durum toptan satış fiyatlarında yüksek dalgalanmalar yaratarak yeni yatırımlar için ciddi öneme sahip o lan fiyat sinyallerini de olumsuz etkileyebilecektir. (41) Tüm bunlara ek olarak, dikey bütünleşme sonucunda dağıtım şirketlerine yapılan satışlar bakımından yüksek fiyatla alınan elektriğin maliyetinin tüketicilere yansıtılması riski ortaya çıkabilecektir. Bu nedenle, iyi işleyen bir ikili anlaşmalar piyasası sağlanabilmesi açısından dağıtım ve üretim şirketlerinin özelleştirme işlemleri, dikey bütünleşme yönüyle de ayrıntılı olarak ele alınmalı ve hem yapısal hem de davranışsal olarak rekabetçi bir toptan satı ş piyasası oluşturulması sağlanmalıdır. Şüphesiz, üretim -perakende satış bütünleşmesi ile piyasada hâkim durum yaratma riski, üretim ve/veya perakende satış seviyelerinde yoğunlaşmanın varlığı halinde ortaya çıkacaktır. Bahse konu dikey bütünleşme hususu e lektrik dağıtım özelleştirmelerine ilişkin Kurul kararlarında değerlendirilmiş ve bugüne kadarki kararlarda dikey bütünleşme konusunun özellikle -bu dosyanın da konusunu oluşturan - üretim özelleştirmeleri sürecinde daha ayrıntılı olarak ele alınacağı belir tilmiştir. 16-04/70 -28 17/18 (42) Bu noktada, bir önceki bölümde üretim seviyesinin ele alınmış olmasından hareketle elektrik dağıtım/tedarik pazarlarındaki durumun teklif sahipleri bakımından ele alınması gerekebilecektir. Bununla birlikte, işbu özelleştirme işlemi sonuc unda teklif sahiplerinin elektrik üretim piyasasında % ( ..) düzeyindeki pazar payı ve özelleştirilen teşebbüslerin yaklaşık % ( ..) lik pazar payı dikkate alındığında, dikey bütünleşme sonucu ortaya çıkabilecek pazar kapatma (girdi kapatma/müşteri kapatma) endişesinin de bu işlem özelinde söz konusu olmadığı değerlendirilmektedir26. G.5.4. İşlemin Koordinasyon Riski Bakımından Değerlendirilmesi (43) Bildirim konusu işlemin , teklif sahiplerinin ikisi bakımından koordinasyon riski oluş up oluşmaması bakımından da değerlendirilmesi mümkündür. Bilindiği üzere koordinasyon riski genelde tarafların ortak girişim kurmaları halinde, söz konusu ortak girişim ile ana teşebbüslerin aynı piyasada aktif olmaları ya da kurucu firmaların ortak girişimin faaliyet alanıyla alt, üst ya da komşu pazarlarda rakip olarak kalmayı sürdürmeleri halinde gündeme gelmektedir. Koordinasyon riskinin ortaya çıkması halinde işlemin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi çerçevesinde de değerlendirilmesi gerekmektedir. Bazı ortak girişimler açısından tar afların ortak girişimle aynı ya da alt, üst pazarlarda faaliyetleri bulunmasına rağmen, anılan faaliyetlerin sınırlı ya da düşük düzeyde olmasından hareketle koordinasyon riskinin bulunmadığı sonucuna varılabilmektedir. (44) Yukarıda da belirtildiği üzere, işbu işlem çerçevesinde teklif sahiplerinden BİLGİN HOLDİNG -TURCAS şeklinde yapılanan OGG nin taraflarından gerek BİLGİN HOLDİNG in gerekse TURCAS ın da kurdukları ortak girişimin faaliyet alanıyla aynı pazarda, bir başka deyişle elektrik üretim pazarında faal iyetleri bulunmaktadır. Tablo 10 ve Tablo 12 den izlenebileceği üzere BİLGİN HOLDİNG in kurulu güç ve üretim cinsinden elektrik üretim pazarındaki payı sırasıyla % ( ..) ve % ( ..) ; TURCAS ın % ( ..) ve %( ..) ; toplam pazar payları ise % ( ..) ve % ( ..) dir. A nılan pazar paylarının ve bildirim konusu santrallerin % ( ..) ye ulaşmayan pazar payının koordinasyon riski oluşturacak boyutta olmadığı görülmüştür . Nitekim 26.8.2010 tarih ve 10 -56/1070 -399 sayılı Kurul kararında, 28.10.2009 tarih ve 09 -49/1219 -307 sayıl ı Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. nin nihai devrine ilişkin ALCEN kararına yönelik yapılan değerlendirmede, tarafların ortak girişimin faaliyet alanı ile ilgili pazarlardaki düşük pazar payı nedeniyle işlemin koordinasy on riski yaratmadığı sonucuna ulaş ılmıştı r. Yine Seyitömer santralinin özelleştirilmesine ilişkin 24.01.2013 tarih ve 13 -07/69 -38 sayılı karar ile Hamitabat santralinin özelleştirilmesine ilişkin 28.03.2013 tarih ve 13 -17/247 -122 sayılı kararlarda tarafların ilgili pazarlardaki düşük pazar paylar ı nedeniyle koordinasyon riski bulunmadığı kanaatine varılmıştır. (45) Benzer şekilde teklif sahiplerinden KOLİN açısından da, KOLİN in elektrik dağıtımı alanındaki ortakları CENGİZ ve LİMAK ile beraber dağıtımın üst pazarı olan elektrik üretimi pazarındaki pay ının artması sebebiyle bir koordinasyon riski oluşabileceği söylenebilecektir. Bununla birlikte, yukarıda da ifade edildiği üzere, bildirime konu santrallerin pazarın sadece yaklaşık % ( ..) sini oluşturması sebebiyle, yukarıdaki kararlardan da hareket eder ek, işbu işlemin koordinasyon riski oluştur madığı değerlendirilmiştir . 26 Belirtilen nedenle işlem sonucunda özelleştirilen santrallerin katkısıyla tarafların serbest tüketicilere yaptığı satışların ha ngi oranda artacağı ve mevcut üretimin mevcut serbest tüketicilere yapılan satışları karşılayıp karşılamadığı konularında daha detaylı incelemeye gerek görülmemiştir. Bununla birlikte , özelleştirilen santrallerin kurulu güç ve üretim cinsinden pazar paylar ı ile alıcı tarafların pazar paylarının kayda değer oranlara ulaşması durumunda anılan hususlar bakımından da daha ayrıntılı analizler yapılabilecektir. 16-04/70 -28 18/18 H. SONUÇ (46) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, a) Elektrik Üretim A.Ş. ye ait Doğankent, Kürtün, Torul Hidroelektrik Santralleri ile bu santraller tarafından kullanılan taş ınmazların 49 yıl süreyle "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesi kapsamında söz konusu varlıkların teklif sahiplerinden, - Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. veya - Bilgin -Turcas -Yapısan Ortak Girişim Grubu veya - Aşkale Çimento Sanay ii Türk A.Ş. tarafından devralınması işleminin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2013/2 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapıl acak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna; b) Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde y asaklanan nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.