Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -3-124 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-56/1107-424 Karar Tarihi : 26.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Doç. D r. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Nilgün KOCADAĞ C. ŞİKAYET EDEN : Hulusi KESKİN K. Milliye Cad. 227/B Mersin D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPI LANLAR : 20 Erdem Gıda Mad. Sa
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -3-124 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-56/1107-424 Karar Tarihi : 26.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Doç. D r. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Nilgün KOCADAĞ C. ŞİKAYET EDEN : Hulusi KESKİN K. Milliye Cad. 227/B Mersin D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPI LANLAR : 20 Erdem Gıda Mad. San. Tic. Ltd. Şti. Yeni Hal Toptancılar Sitesi V. Blk. No:17 Mersin E. DOSYA KONUSU: Çaykur Mersin Bayii Erdem Ticaret in kendi işletmesi olan Beğeni Market e piyasa fiyatlarından daha düşük fiyata çay satışı yaparak piyasadaki r ekabeti bozduğu iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda; Çaykur Mersin Bayii Erdem Gıda Mad. San. Tic. Ltd. Şti. (Erdem Gıda) nin Çaykur ürünlerini kendine ait Beğeni Market e düzenli olarak düşük fiyatlarla verdiği, Beğeni Market in ise düşük ma liyetle aldığı bu 30 ürünleri başvuru sahibinin alım fiyatından %20 -30 oranında düşük fiyatla satarak piyasadaki rekabetin bozulmasına neden olduğu belirtilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.6.2010 tarih ve 4403 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 2 4.6.2010 tarih, 2010 -3-124/İİ-10-177.KÜ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 8.7.2010 tarih ve 10-49/904 -M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde s oruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili 40 karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 17.8.2010 tarih ve 2010 -3- 124/ÖA -10-177.KÜ sayılı Önar aştırma Raporu 2 4.8.2010 tarih ve REK.0.07.00.00 - 110/35 1 sayılı Başkanlık önergesi ile 10 -56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; Çaykur Mersin bayii Erdem Gıda Mad. San. Tic. Ltd. Şti. nin kendi işletmesi olan Beğeni Market e piyasa fiyatlarından daha düşük fiyata çay satışı yaparak piyasadaki rekabeti bozduğu iddialarına ilişkin olarak Erdem Gıda Mad. San. Tic. Ltd. Şti. hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. 10-56/1107 -424 2 maddesi uyarınca soruşturma açılması na yer olmadığı ve dolayısıyla şikayetin 50 reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Başvuruda Yer Alan İddialar Söz konusu iddialar; Çaykur Mersin bayilerinden Erdem Gıda nın kendine ait Beğeni M arket e düzenli olarak düşük fiyatla çay satışı yaptığı, Beğeni Marketin ise bu çayları başvuru sahibine göre düşük fiyatlarla satarak başvuru sahibini mağdur ettiği 60 şeklindedir. I.2. İlgili Pazar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı İlgili Pazarın Tanımlanmasın a İlişkin Kılavuz da 1998/2, 1998/6 ve 2000/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ e atıfta bulunularak ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınaca k unsurlar belirtilmektedir. Buna göre ilgili ürün 70 pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca tespit edilen ve pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirmeye katılabilmektedir. Gerek tüketici gözündeki özgün niteliği, gerek üretim sürecindeki önemli farklılıklar, çayın genel olarak içecek sektöründe ayrı bir pazar olarak belirlenmesini gerekli kılmaktadır. Öte yandan önaraştır maya konu teşebbüsler sadece siyah çay satışı ile değil, yeşil çay satışı ile de iştigal etmektedir. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları 80 ve fiyatları bakımından benzer ol maları gerektiği dikkate alınarak siyah ve yeşil çay ayrımı incelenmiştir. Bu çerçevede yeşil çayın kullanım amacı ve tüketici gözündeki niteliği bakımından siyah çaydan ayrıldığı gibi, fiyat ve maliyetinin siyah çaya göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir . Sonuç olarak, yeşil çayın piyasada görece yeni bir ürün olması ve tüketiciler tarafından daha az tercih edilmesi nedeniyle siyah çay ile ikame olarak edile meyeceği anlaşılmıştır. Dolayısıyla yeşil çayın ayrı bir ilgili pazar olarak belirlenmesi mümkün ol makla birlikte yeşil çay tüketiminin toplam pazar içerisindeki yerinin ihmal edilebilir ölçüde olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla ilgili ürün pazarının siyah çay olarak belirlenm iştir. 90 I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Coğrafi pazar belirlenirken, özelli kle ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınır. 10-56/1107 -424 3 Başvuruda yer alan iddialar özel olarak Mersin ilindeki yetkili Çaykur bayilerinden Erdem Gıda nın yine Mersin ilindeki satışlarına yönelik olduğundan dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar Mersin olarak belirlen miştir. 100 I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme I.3.1. Başvuru Sahibiyle Yapılan Telefon Görüşmesi Yürütülen önaraştırma kapsamında 28.7.2010 tarihinde Raportörlerce başvuru sahibi Hulusi Keskin ile telefon görüşmesi yapılmıştır. Anılan görüşmede başvurunun yapıldığı tarihlerde Erdem Gıda nın, kendisine ait Beğeni Market e bazı Çaykur ürünlerini piyasaya göre daha düşük fiyatlara satmakta olduğu, Beğeni Market in de bu maliyet avantajından faydalanarak bu ürünleri düşük fiyatla nihai tüketiciye 110 satarak başvuru sahibinin mağduriyetine yol açtığı, ancak an itibarıyla bu durumun ortadan kalkmış bulunduğu ifade edilmiştir. I.3.2. Hukuki Değerlendirme Mersin de yetkili üç Çaykur bayiinden biri olarak faaliyet gösteren Erdem Gıda nın, yan şirketi olan Beğeni Market e ucuz fiyatla çay satışı yaptığı, Beğeni Market in de bu çayları başvuru sahibinin alım fiyatından daha düşük fiyatla nihai tüketiciye sattığı iddiası iki yönden Kanun kapsamında ele alınabilir: 120 I.3.2.1. Çaykur bayii Erdem Gıda nın kendi marketine bazı Çaykur ürünlerini ucuz fiyattan satıp başvuru sahibine daha pahalı fiyattan sattığı iddiasının 4054 sayılı Kanun kapsamında Ayrımcılık olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği yönünden değerlendirme Ayrımcılık, Kanun un hem 4. hem de 6. maddesinde ihl al olarak düzenlenmiş hususlardandır. Kanun un 4. maddesine göre, münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması, ayrımcılık kabul edilerek yasaklanmıştır. Bu hüküm vasıtası ile işletmelerin aralarında anlaşarak ticari ilişkide bulundukları taraflardan birini diğerine göre rekabette daha kötü duruma düşürmelerinin engellenmesi amaçlanmaktadır. 130 Kanun un 4. maddesi teş ebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararları vasıtasıyla yapılan rekabet ihlallerini kapsamaktadır. Dolayısıyla teşebbüslerin tek taraflı ayrımcılık uygulamalarının Kanun un 4. maddesi bakımından ihlal olarak değerlendirilmesi mümk ün gözükmemektedir. Başvurudaki iddialara göre Erdem Gıda nın uygulamaları bireysel olup, herhangi bir başka teşebbüsle anlaşmalı olarak yapılmamaktadır. Bu bağlamda söz konusu iddianın Kanun un 4. maddesi çerçevesinde ayrımcılık olarak değerlendirilebil ecek hususlardan olmadığı açıktır. Kanun un 6. maddesinin (b) bendine göre ise, eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek doğrudan veya dolaylı 140 olarak ayrımcılık yapılması , kötüye kullanma hallerind en biridir. Bu hükme göre bir uygulamanın Kanun un 6. maddesi kapsamında ayrımcılık olarak nitelendirilip yasaklanması için öncelikle uygulamayı yapan teşebbüsün hakim durumda bulunması gerekmektedir. Ayrıca teşebbüs hakim durumda olsa dahi müşterileri ne farklı fiyatlar uygulamasının doğrudan kötüye kullanma olduğundan söz edilemez. Zira hakim durumdaki 10-56/1107 -424 4 teşebbüsün muhataplarının eşit durumda olduklarının, teşebbüsün eşdeğer işlemlerle eşit koşullardaki muhataplarına farklı fiyatlar uygulamakta olduğunun ve bu suretle müşteriler arasında farklılıklar yaratıldığının ispatlanması gerekir. 150 Kanun un 3. maddesine göre hakim durum, belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim v e dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücünü , ifade eder. Erdem Gıda, yukarıda değinildiği gibi, Mersin ilinde yetkili Çaykur bayiliği yapan üç teşebbüsten biridir. Genel olarak siyah çay pazarında yoğun bir rekabetin yaşandığı önceki Kurul kararlarında da tespit edilmiştir1. Diğer yandan Çaykur bu pazarda %... pazar payı ile lider konumundadır. Pazarda ayrıca Lipton, Doğuş, Ofçay gibi güçlü ve büyüyen teşebbüsler faaliyet göstermektedir. Pazardaki durumu Mersin 160 özelinde değe rlendirmek gerekirse, Mersin de Erdem Gıda dışında iki Çaykur bayiinin daha bulunması dolayısıyla müşterilerin Erdem Gıda nın çay fiyatını yükseltmesi halinde diğer Çaykur bayilerinden çay temin imkanları bulunmaktadır. Birebir aynı ürünleri satan iki teşe bbüsün daha bulunduğu bir pazarda bir teşebbüsün rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket etmesi ancak bu teşebbüs lehine birtakım ayrıcalıklı hakların bulunmasına bağlıdır. Dosya mevcudundan, Erdem Gıda nın bu tür bir hakkının olmadığı anlaşılmak tadır. Neticede Erdem Gıda nın Mersin ilindeki çay pazarında hakim durumda bulunmadığı kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla, hakim durumda olmayan Erdem Gıda hakkındaki başvuruda yer alan iddiaların Kanun un 6. maddesi kapsamında ayrımcılık olarak nitelendir ilmeyeceği 170 sonucuna ulaşılmıştır. I.3.2.2. Beğeni Market in başvuru sahibinin çay alım fiyatından daha düşük fiyatla çay satışı yaptığı iddiasının 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği. Başvuruda esas olarak, ş u an sonlandırılmış da olsa, Beğeni Market in, başvuru sahibinin çay alım fiyatından daha düşük fiyatla çay satışı yaptığı iddia edilerek, bu durumdan kaynaklanan mağduriyetten yakınılmaktadır. Belirli bir piyasada bir teşebbüsün düşük fiyatlar uygulaması ancak belirli koşulların varlığı halinde 180 Kanun un 4. veya 6. maddesi kapsamında rekabet ihlali olarak nitelendirilebilir. Yukarıda da değinildiği üzere teşebbüslerin tek taraflı eylemlerine Kanun un 4. maddesini uygulamak mümkün değildir. Dolayısıyla bir u ygulamanın Kanun un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için uygulamaya dahil olan birden fazla teşebbüsün varlığı aranmaktadır. Başvurudan Beğeni Market in düşük fiyat uygulamasının çok taraflı bir uygulama olmayıp bireysel olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle Beğeni Market in düşük fiyatlarla çay satışı yaptığı iddiasının Kanun un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek hususlardan olmadığı kanaatine varılmıştır. 190 Diğer yandan Kanun un 6. maddesinin (a) bendine göre, rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler, kötüye kullanma olarak nitelendirilmiştir. Buna göre, bir teşebbüsün düşük fiyatlar uygulamak suretiyle rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırması, teşebbüsün hakim durumda olması halinde hakim durumun kötüye kullanma sı olarak değerlendirilebilir. Bu noktada Beğeni 1 18.6.2009 tarih, 09 -29/604 -144 sayılı Kurul kararında, Çaykur un yüksek bir pazar payı ile pazar lideri olduğu ancak Unilever, Doğuş gibi güçlü ra kipleri karşısında yıllar içinde pazar kaybetmekte olduğu tespiti yapılmıştır. 10-56/1107 -424 5 Market in Mersin deki çay pazarındaki konumunu değerlendirmek gerekmektedir. Mersin ilinde nihai tüketiciye siyah çay satışı yapan teşebbüsler arasındaki pazar payını tespit etmek çok zor olmakla bi rlikte, Mersinde birçok zincir market ve yerel market bulunduğu bilgisi elde edilmiştir. Beğeni market bu işletmeler arasında orta büyüklükte bir işletmedir. Hakim durumda olma ihtimali zayıf olan Beğeni Market in 200 hakim durumda olduğu varsayılsa dahi, çay satış fiyatının maliyetinin altında olmaması halinde uygulamanın kötüye kullanma olarak değerlendirilebilmesi mümkün değildir. Nitekim başvuru sahibi, Beğeni Market in her defasında farklı Çaykur ürününü kendilerinin alım fiyatından daha düşük fiyatlarla s attığından söz etmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden , uygulamanın bütün Çaykur ürünlerine yönelik genel bir uygulama olmadığının yanı sıra, Beğeni Market in sadece Çaykur ürünlerini değil Çaykur dışındaki teşebbüslerin çaylarını da sattığı anlaşılma ktadır. Sonuç olarak bir teşebbüsün, bir ürünü rakibinin alım fiyatından daha düşük fiyatla satması bunun zararına satış (maliyet altı fiyatlandırma) olduğunu göstermediği gibi, 210 dosya kapsamında elde edilen bilgilerden yola çıkarak, Beğeni market tarafın dan dönemsel olarak uygulanmış indirimlerin 6. madde kapsamında bir eylem olarak nitelendirilmesi mümkün değil dir. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarı nca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayet in reddine OYBİRLİĞİ ile karar 220 verilmiştir.