Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -1-112 (Menfi Tespit/Muafiyet) Karar Sayısı : 06 -04/55 -13 Karar Tarihi : 26.1.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr . Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : Cengiz SOYSAL, M. Selim ÜNAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Mevlana PETROL Tic. Ltd. Şti. Temsilcisi Av. İbrahim GÜL Mithat Paşa Cad. No:13/12 20 D. TARAFLAR : Mevlana PETRO
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -1-112 (Menfi Tespit/Muafiyet) Karar Sayısı : 06 -04/55 -13 Karar Tarihi : 26.1.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr . Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : Cengiz SOYSAL, M. Selim ÜNAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Mevlana PETROL Tic. Ltd. Şti. Temsilcisi Av. İbrahim GÜL Mithat Paşa Cad. No:13/12 20 D. TARAFLAR : Mevlana PETRO L Tic. Ltd. Şti. (MEVLANA) Ataköy 9. Kısım Yanı Londra Asfaltı, Bakırköy İstanbul Total Oil Türkiye A.Ş. (TOTAL) Ayazağa Mah. Eskibüyükdere Cad. Oycan Plaza N0:15 Kat:7 Maslak İstanbul E. DOSYA KONUSU: TOTAL ve MEVLANA arasında 25.7.2001 tarihinde imzala nan Akaryakıt Bayiliği Sözleşmesi ne muafiyet tanınması veya menfi 30 tespit belgesi verilmesi talebi F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.9.2005 tarih, 1154 sayı ile intikal eden bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 5. maddelerinin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 16.12.2005 tarih ve 2005 -1-112/MM-05-CS sayılı muafiyet Ön İnceleme Raporu, 19.12.2005 tarih ve REK.0.0 5.00.00 -130/248 sayılı Baş kanlık Önergesi ile 06-04 sayılı Kurul toplantısı nda görüş ülerek karara ba ğlanmı ştır. 40 G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda; bildirime konu sözleşmenin Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu, bununla birlikte Total Oil Türkiye A.Ş. tarafından 1.9.2005 tarihinde tek taraflı olarak gönderilen bildirim il e yapılan değişiklikler neticesinde sözleşmenin 2002/2 Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ne uygunluğunun sağlandığı ifade edilmektedir. 06-04/55 -13 2 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50 H.1. İlgili Pazar Bildirime konu anlaşma, her ne kadar tek bayi tarafınd an yapılmış olsa da, akaryakıt ürünlerinin nihai müşterilere ulaştırılmasını kapsayan servi s istasyonlarını ilgilendirdiğinden, ilgili ürün pazarı siyah ve beyaz ürünlerden oluşan (jet yakıtı hariç) akaryakıt ürünleri ve madeni yağ dağıtımı pazarı şeklin de tespit edil miştir. İlgili coğrafi pazarı da Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. H.2. Olaylar 60 Yapılan bildirim, TOTAL ve MEVLANA arasında 25.7.2001 tarihinde imzalanan Akaryakıt Bayiliği Sözleşmesi (bayilik sözleşmesi, Protokol, İ şletme Sözleşmesi ve Ariyet ve Emanet Sözleşmesi nden oluşmaktadır) hakkındadı r. Bununla birlikte, yapılan başvurunun içerik olarak söz konusu anlaşmaların 4054 sayılı Kanun kapsamında çıkarılmış olan 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ve 2003/1 sayılı 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına İl işkin Tebliğ e uyumun sağlanması aşamasında taraflar arasında çıkan anlaşmazlıktan kaynaklandığı görülmektedir. Bildirim formunda bu süreç şu şekilde özetlenmektedir: 70 - TOTAL ile MEVLANA arasında 25.7.2001 tarihinde Akaryakıt Bayiliği Sözleşmesi imzalanmış tır. - MEVLANA nın talebi üzerine TOTAL 1.9.2005 tarihinde bir bildirim göndererek İşletme Sözleşmesi nin üç maddesinde değişiklik yaptığını bildirmiştir. [Petrol Piyasası Kanunu ve Rekabet Kanunu gerekçe gösterilerek bildirilen değişikliklerle rekabet hukuk unu ilgilendiren kısımlarda; (i) tavan fiyatın TOTAL tarafından belirleneceği, (ii) sözleşmenin bildirim tarihi olan 1.9.2005 tarihinden 1.9.2010 tarihine kadar geçerli olacağı belirtilmektedir.] - Değişiklik önerisini yetersiz bulan MEVLANA, kendi istediğ i değişiklikleri 80 Ankara 15. Noterliği nin 6.9.2005 tarih ve 24478 sayılı ihbar ve ihtarı ile bildirmiştir. [Yapılan bildirimde öncelikle TOTAL in tek taraflı değiştirme hakkı nın bulunmadığı belirtilmiştir. Ardından yapılan değişiklik önerilerinin Protoko l de, İşletme Sözleşmesi nde ve Ariyet Sözleşmesi nde yapılması gereken değişiklikler olarak üç bölümden oluştuğu görülmektedir.] - Bu ihtar ve ihbara TOTAL tarafından Beyoğlu 41. Noterliği nin 14.9.2005 tarih ve 27077 nolu ihtarı ile verilen cevapta, daha önce yapılan değişiklik önerileri nin MEVLANA tarafından kabul edilmemesinin sonucunda, Rekabet Kurumu nun yapacağı işlemlerde sorumluluğun MEVLANA ya ait olacağı 90 bildirilmiştir. 06-04/55 -13 3 - Bu yazı üzerine MEVLANA, tekliflerinin geçerli olduğunu ve kısmen veya tamame n kabul edilmesi halinde görüşmeye hazır olduklarını bildirmiş, ancak bu bildirime bir cevap alamamıştır. Bu sürecin sonunda MEVLANA tarafından Kurum a yapılan bildirimde: a) Bayilik Sözleşmesi nin Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olup olmadığı, b) Bireysel muafiyet verilip verilemeyeceği, 100 c) Menfi Tespit verilip verilemeyeceği, d) Sözleşme değişiklik önerilerinin hangisine muafiyet verilip hangisine verilemeyeceği konularında karar verilmesi talep edilmiştir . H.3. Yapılan Tespitler ve Huku ki Değerlendirme Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre; t araflar arasında yaşanan süreçten de anlaşıldığı üzere, MEVLANA tarafından Kurum a yapılan bildirimin konusunun çıkış noktasını, TOTAL in -kendi bayilik ağında yer alan dikey anlaşmaların 2002/2 110 ve 2003/3 sayılı dikey anlaşmalara ilişkin grup muafiyeti Tebliğleri ne uyumlaştırılması amacıyla - bayilerine gönderdiği bayilik sözleşmelerinde değişiklik öngören yazıların oluşturduğu görülmektedir. Esas itibarıyla, söz konusu sürecin sadece TOTAL e özgü olmadığı ve akaryakıt dağıtımı pazarında faaliyet gösteren diğer teşebbüsleri de ilgilendir diği görülmektedir. Bilindiği üzer e Kurul , 14.7.2002 tarihinde 1997/3, 1997/4 ve 1998/7 sayılı Tebliğlerin yerine geçen 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Gru p Muafiyeti Tebliğini çıkarmıştır. 2002/2 sayılı Tebliğ'in yürürlüğe girmesinin ardından Kurul'un 18.10.2002 tarih ve 02 -63/799 -M sayılı kararı uyarınca bildirimde bulunan bütün teşebbüslere, bildirime konu olan anlaşmalarının son haline ilişkin bilgi tale p eden 120 yazılar gönderilmiş ve bir anlamda dikey anlaşmalar kapsamında yapılan bildirimlerin sonuçlandırılmasına ilişkin sürecin başlaması sağlanmıştır. Bununla birlikte, 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesinde yer alan ve yatırımların %35 inin sağlayıcı tara fından karşılanması durumunda rekabet yasağının süresinin 10 yıla kadar uzayabileceğine ilişkin hükmün uygulanmasında ortaya çıkan zorluklardan ötürü 2003/3 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesi değiştirilmiş ve yatırımın kim tarafından yapı ldığına bakılmaksızın rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi 5 yıl ile sınırlandırılmıştır. 2003/3 sayılı Tebliğ in Geçici maddesinde teşebbüslere dikey anlaşmaların rekabet yasağına ilişkin hükümlerinin grup muafiyetine uygunluğunun sağlanması için 2 yıl süre 130 tanınmıştır. 2003/3 sayılı Tebliğ in 18.9.2003 tarih ve 25233 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, dikey anlaşmaların 2003/3 sayılı Tebliğ ile getirilen değişik liğe uygunluğunun sağlanması için ön görülen geçiş döneminin 18.9.2005 ta rihinde bittiği görülmektedir. Mevlana tarafından yapılan bildirimin değerlendirilmesinde de en önemli hus us, 2003/3 sayılı Tebliğ ile ön görülen geçiş döneminin nasıl değerlendirilec eğidir. Bu noktada, 2003/3 sayılı Tebliğ in ardından 25.12.2003 tarih ve 03 -83/1009 -M sayılı 06-04/55 -13 4 Kurul kararı ile 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği Uygulama Kılavuzu nda değişiklik yapılmasına ilişkin verilen kararda söz konusu 140 Kılavuz a şu ifadeler eklenmiştir : 2003/3 sayılı Tebliğin geçici maddesi ile yeni tebliğdeki düzenlemeler için teşebbüslere bir geçiş süreci öngörülmüştür. Buna göre; 2003/3 sayılı Tebliğin yürürlüğe giriş tarihi olan 18.09.2003 tarihinden önce yapılmış ola n ve bu tebliğin 1 inci maddesine aykırı olan anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğde öngörülen grup muafiyetinden yararlanabilmeleri için 18.09.2003 tarihinden itibaren anlaşmalarda yer alan rekabet yasağına ilişkin düzenlemelerin iki yıl içinde 2003/3 sayılı Tebliğ in 1 inci maddesi ile getirilen değişikliğe uygunluğunun sağlanması gerekmektedir. Tebliğde ayrıca, bu süre içinde anlaşmalara 4054 sayılı Kanun un 4 üncü maddesinde öngörülen yasaklamanın uygulanmayacağı 150 hususu da yer almaktadır. Bir başka deyişle , 18.09.2005 tarihine kadar uyumlaştırılması gereken husus anlaşmaların tamamı değil, anlaşmalardaki rekabet yasağına ilişkin hükümlerdir. Dolayısıyla, Kanun un 4 üncü maddesinin uygulanmasından muaf olan da anlaşmanın tamamı değil, sadece rekabet yasağına ilişkin olan kısımdır. Anlaşmaların kalan hükümlerinin ne zamana kadar uyumlaştırılacağı 2002/2 sayılı Tebliğ de ayrıca düzenlenmiştir. 2002/2 ve 2003/3 sayılı Tebliğler birlikte ele alındığında, uygunluğun sağlanması için iki hususun ön plana çıktığı g örülmektedir: i) Dikey fiyat tespitine ilişkin uyumlaştırma (2002/2 sayılı Tebliğ ile tavan 160 veya tavsiye fiyat tespiti muafiyet kapsamına alınmıştır) ii) Rekabet etmeme yükümlülüğünün sürelerinin 2003/3 sayılı Tebliğ de olduğu gibi 5 yıla indirilmesi. Esas itiba rıyla, yukarıda yer verilen ve Kılavuz da değişikliğe ilişkin olan Kurul kararında da belirtildiği üzere, 2003/3 sayılı Tebliğ de ön görülen geçiş dönemi sadece rekabet yasağına ilişkin olan kısmı kapsamaktadır. TOTAL tarafından gönderilen değişiklik yazıs ı ise hem dikey fiyat tespitine ilişkin maddenin tavan fiyatı şeklinde değişmesini, hem de sözleşmenin süresine ilişkin değişikliği kapsamaktadır. Bununla birlikte, bu değişikliğin Kanun un 4. maddesi kapsamında 170 ihlal olarak değerlendirilmemesi gerekmekted ir. Şöyle ki, gerek TOTAL gerekse diğer bazı dağıtım firmalarının bu dönemde Kurum a yapmış oldukları bireysel muafiyet başvuruları bulunmakta olup, söz konusu bireysel muafiyet başvurularının sonlanması ile uygunlaştırma çalışmaları bir arada yürümüştür. Ayrıca, akaryakıt sektöründe akaryakıt ürünlerinin tavan fiyatları, 1.1.2005 tarihine kadar Otomatik Fiyatlandırma Mekanizması tarafından belirlenmiştir. Dolayısıyla, bu alanda açık bir ihlalden söz etmek de mümkün değildir. Rekabet yasağının süresi konusu nda ise önemli olan husus 2003/3 sayılı Tebliğ ile uygunluğun sağlanması için belirlenen iki yıllık geçiş döneminin nasıl uygulanacağıdır. Bu konuya ilişkin yapılacak değerlendirmede 2002/2 sayılı 180 Tebliğ de yer alan hususlara ilişkin geçiş döneminin nasıl olacağı konusunda 2002/2 sayılı Tebliğ e ilişkin Kılavuzda yer alan şu açıklamalar yol gösterici niteliktedir: 06-04/55 -13 5 Şayet Tebliğ in yürürlüğe girdiği tarihte, anlaşmadaki rekabet etmeme yükümlülüğünün kalan süresi 5 yıl veya daha kısa ise, anlaşma bu kalan süre boyunca geçerli olacaktır, dolayısıyla teşebbüsün herhangi bir değişiklik yapmasına gerek bulunmamaktadır. 190 Görüldüğü üzere, burada anlaşmanın ne zaman yapıldığı değil, kalan sürenin beş yıla uyumlaştırılması ön planda tutulmaktadır. 2003/3 sayılı Te bliğ in uygulanmasında da rekabet etmeme yükümlülüğünün kalan süresinin esas alınması gerekmektedir. B u bağlamda Tebliğ ile belirlenen geçiş dönemi içinde yapılacak bir düzenlemede, düzenlemenin yapıldığı tarihten itibaren rekabet etmeme yükümlülüğünün kal an süresi 5 yıl veya daha kısa ise bu yükümlülük bu süre boyunca muafiyetten yararlanacak, şayet kalan süre 5 yılı aşıyor ise bu sürenin 5 yıla indirilmesi 2002/2 sayılı Tebliğ e uygunluğun sağlanması için yeterli olacaktır. Öte yandan , söz konusu uyumla ştırmanın hangi metodla yapılacağı esas itibarıyla 200 anlaşmanın taraflarına bırakılmıştır. Tarafların aralarında anlaşıp orjinal anlaşmayı değiştirmeleri biçiminde bir yol izlenebileceği gibi sağlayıcının tek taraflı olarak, yeniden satıcıyı grup muafiyetini n uygulanabilmesini engelleyecek yükümlülüklerden azade kılması biçiminde bir yol da izlenebilir. Burada önemli olan nokta, sağlayıcının tek taraflı olarak yapacağı değişikliğin sadece rekabet mevzuatına uyumu sağlamaya yönelik olması, anlaşmanın kapsamını n kişi, yer ya da konu olarak geni şletmemesi yahut anlaşmaya rekabeti kısıtlayıcı ilave yükümlülükler dahil etmemesi ve tarafların yükümlülüklerinin doğasını n veya şumulünü n esaslı bir şekilde değiştirmeme sidir. Dosya konusu şikayete dönülecek olursa , TOTA L-MEVLANA arasında 210 gerçekleşen yazışmalarda TOTAL in MEVLANA ya göndermiş olduğu 1.9.2005 tarihli yazıda, aralarındaki sözleşmenin bildirim tarihi olan 1.9.2005 tarihinden 1.9.2010 tarihine kadar geçerli olacağı belirtilmektedir. Sözleşmenin uyumlaşmanın s ağlanmasından önce 25.7.2011 tarihine kadar süresi olduğu dikkate alındığında, y ukarıda yapılan genel değerlendirmeler kapsa mında, TOTAL in bu uygulaması uygun kabul edilme lidir. Başka bir ifadeyle, TOTAL tarafından MEVLANA ya gönderilen bu yazı, 2002/2 sa yılı Tebliğe uygunluğun sağlanması için yeterlidir. 220 I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Söz konusu sözleşme Kanun un 4. maddesi kapsamında olmakla birlikte, Total Oil Türkiye A.Ş. tarafından 1.9.2005 tarihinde tek taraflı olar ak gönderilen bildirim ile yapılan değişiklikler neticesinde sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara 06-04/55 -13 6 İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına OYB İRLİĞİ ile karar verilmiştir. 230