Rekabet Kurumu · D.2009 -4-149 (Soruşturma) Karar Sayısı : 10-68/1445 · K.10-68/1445 -545 Karar Tarihi : 28.10.2010 A. TOPLA

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -4-149 (Soruşturma) Karar Sayısı : 10-68/1445 -545 Karar Tarihi : 28.10.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Recep GÜNDÜZ C. ŞİKÂYET EDEN : İhbar D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR : 20 1.Volkan Metro Turizm Seyahat ve Nak

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -4-149 (Soruşturma) Karar Sayısı : 10-68/1445 -545 Karar Tarihi : 28.10.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Recep GÜNDÜZ C. ŞİKÂYET EDEN : İhbar D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR : 20 1.Volkan Metro Turizm Seyahat ve Nakliy at Tic. Ltd. Şti. Yeni Edirne Otogarı No:4 Edirne 2.Tekirdağ Metro Turizm Oto Nak. ve Tic. Ltd. Şti. Tekirdağ Belediye Otogarı No:47/3 Tekirdağ 3. Berk Metro Turizm Nak. Taşımacılık Hizmetleri Taahhüt Tekstil Orman Gı da Mad. Plastik Hammadde İhr. v e İth. Tic. Ltd. Şti. Kırklareli Şehirlerarası Otobüs Terminali No:6 Kırklareli 30 4. Metro Turizm Seyahat Organizasyonu ve Ticaret A.Ş. Büyükdere Cad.Metro City İş Merkezi No: 171 A Blok Kat: 17 Levent/İstanbul 5. Lüks Yonca Seyahat Turizm ve Taşımacılık Ltd . Şti. Büyük İstanbul Otogarı No:162 Esenler Bayrampaşa/İstanbul 6. Kale Seyahat Otobüs İşletmesi Ltd. Şti. Ayazpaşa Mah. Otogar İçi No:6 Saray/Tekirdağ 40 7. Şampiyon Hersekli İt halat Turizm Tic. San. Ltd. Şti. Babaeski Yolu 1.Km. Total Benzinliği Kat :1 Kırklareli 8. Fati h Motorlu Araçlar Ltd Şti. Büyük İstanbul Otogarı No:110 Bayrampaşa/İstanbul 9. Özlem Tur Turizm Seyahat A.Ş. Büyük İsta nbul Otogarı No:97 Bayrampaşa/ İstanbul 50 10-68/1445 -545 2E. DOSYA KONUSU: 1- Metro Turizm Seyahat Organizasyonu ve Ticaret A. Ş. (Metro Organizasyon) ile (a) Volkan Metro Turizm Seyahat ve Nakliyat Tic. Ltd. Şti. (Volkan Metro Seyahat ); (b) Tekirdağ Metro Turizm Oto Nak. ve Tic. Ltd. Şti. (Tekirdağ Metro ) ve (c) Berk Metro Turizm Nak. Taşımacılık Hizmetleri Taahhüt Tekstil Orman Gıda Mad. Plastik Hammadde İhr. ve İth. Tic. Ltd. Şti. arasındaki ticari ilişkinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal niteliği taşıyıp taşımadığı; 60 2- Metro Turizm Seyahat Organizasyonu ve Ticaret A.Ş. ve Volkan Metro Turi zm Seyahat ve Nakliyat Tic. Ltd. Şti. tarafından 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesine muhalif olarak yıkıcı fiyat uygulanıp uygulanmadığı; 3. (a) Metro Turizm Seyahat Organizasyonu ve Ticaret A.Ş.; (b) Lüks Yonca Seyahat Turizm v e Taşımacılık Ltd. Şti. (Lüks Yonca ); (c) Kale Seyahat Otobüs İşletmesi Ltd. Şti. (Kale) tarafından teşebbüslerden birinin diğerleri lehine pazardan çıkması suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında 70 Kanun'un 4. maddesine aykırı şekilde pazar payla şımı eyleminde bulunulup bulunulmadığı; 4. a) Metro Turizm Seyahat Organizasyonu ve Ticaret A.Ş. (1. paragraftakinden başkaca eylemleri), (b) Şampiyon Hersekli İthalat Turizm Tic. San. Ltd. Şti. (Şampiyon Hersekli ), (c) Fatih Turizm ve (d) Özlem Tur Turiz m Seyahat A.Ş . (Özlem Tur ) tarafından ilgili coğrafi pazarda yaşanan "fiyat savaşı" sonrası Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal edecek şekilde fiyat anlaşması yapılıp yapılmadığı yahut uyumlu eylem çerçevesinde fiyatların birlikte yüks eltilip yükseltilmediği. 80 F. İDDİALARIN ÖZETİ : Başvuruda; Metro Organizasyon tarafından Edirne -İstanbul hattında karşılıklı otobüs ile yolcu taşımacılığı pazarında yıkıcı fiyat uygulandığı iddia edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtların a 13.7.2009 tarih ve 4878 sayı ile intikal eden şikâyet dilekçesi, Rekabet Kurulunca görüşülerek 09-39/943 -M sayılı karar ile 4054 sayılı Kanun un ihlal edilip edilmediği ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığını belirlemek amacıyla Önaraştırma yapılm asına karar verilmiştir. 90 Karar gereği yürütülen önaraştırma sonucunda Kurum raportörlerince düzenlenen 2009 -4-149/ÖA -09-MA sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu nun 4.11.2009 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 0 9-52/1263 -M sayılı Kurul kararı alınara k, 4054 sayılı Kanun hükümlerinin ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesi amacıyla 6 teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma başlatılmıştır. Ön araştırma sürecinin son evresinde Çerkezköy Kaymakamlığı tarafından intikal ettirilen bir şikâyet çerçevesinde, 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi gereğince 09 - 57/1390 -M sayılı Kurulu karar ı ile 3 teşebbüs hakkında daha Soruşturma başlatılmış ve mezkûr soruşturmalar birleştirilmiş tir. 100 Rekabet Kurulunun almış olduğu Soruşturma Karar ları sonucunda, hakkında soruşturma başlatılan teşebbüs lere soruşturma açıldığına dair bildirim 4054 sayılı Kanun un 43/2. maddesi uyarınca tebliğ edilmiştir . Soruşturma taraflarından Metro Organizasyon, Volkan Metro Seyahat, Kale, Lüks Yonca, Özlem Tur, Şampi yon 10-68/1445 -545 3Hersekli ve Tekirdağ Metro tarafından yapıl an yazılı savunması, yasal süreleri içinde, Kurum kayıtlarına girmiştir. Soruşturma Heyeti'nce tamam lanan 4.5.2010 tarih ve S.R./10 -7 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca tüm Kurul Üyeler i ile hakkınd a soruşturma 110 yürütülen teşebbüsleri n vekil lerine tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsten 30 gün içinde ikinci yazılı savunmanın gönderilmesi istenmiştir. Soruşturma taraflarından Özle m Tur, Şampiyon Hersekli ve Metro Organizasyon un ikinci yazılı savunmaları, sonuncusu 17.6.2010 tarih ve 4743 sayı ile olmak üzere, süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu yazılı savunm alar üzerine Soruşturma Heyeti tarafından hazırla nan Ek Yazılı Görüş, Kanun un 45/2. maddesi uyarınca hakkında soruşturma yürütülen teşebbüs lere 5 .7.2010 tarihinde tebliğ edilmiştir. Hakkınd a soruşturma yürütülen teşebbüslerde n Metro Organizasyon un 120 üçüncü yazılı savunması süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Tarafların talepleri üzerine Kurul, 26.10.2010 günü sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar vermiştir. Bu Karar 17.9.2010 tarihinde 4519 sayılı yazı ile Soruşturma taraflarına tebliğ edil miştir. 26.10.2010 tarihinde yapılan sözlü savunmanın ardından Kurul, 28.10.2010 tarihinde, 10 -68/144 5-545 sayı ile nihai kararını vermiştir. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Soruşturma Raporu ve ek yazılı görüşlerde: 130 1- Otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmeti ve otobüs ile şehirlerarası seya hat bileti tanzimi hizmeti pazarlarında pazar paylaşımına dair anlaşma yapmaları nedeniyle soruşturma taraflarından, - Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş. , - Volkan Metro Turizm Sey ahat ve Nakliyat Tic. Ltd. Şti., - Fatih Motorlu Araçlar Ltd . Şti., - Şampiyon Hersekli İthalat Turizm Tic. San. Ltd. Şti. , unvanlı teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal eder nitelikte eylemlerde bulundukları ve söz konusu teşebbüslere aynı Kanun un 16. maddesi 140 çerçevesinde idari para ceza verilmes i gerektiği; 2- Metro Organizasyon un yıkıcı fiyat uygulamak suretiyle aynı zamanda Kanun un 6. maddesini de ihlal ettiği ve söz konusu ihlalin Ceza Yönetmeliği nin 4. maddesinin birinci fıkrası (a) bendi uyarınca nitelik ve kronolojik süreç bakımından ay rı bir davranış olduğu, bu bakımdan anılan şirkete bu ihlali nedeni ile de Kanun un 16. maddesi çerçevesinde idari para ceza verilmesi gerektiği; 3- Soruşturma kapsamında yer alan diğer teşebbüsler olan, 150 -Tekirdağ Metro Turizm Oto Nak. Ve Tic. Ltd. Şti ., -Berk Metro Turizm Nak. Taşımacılık Hizmetleri Taahhüt Tekstil Orman Gıda Mad. Plastik Hamma dde İhr. Ve İth. Tic. Ltd. Şti., -Lüks Yonca Seyahat Turizm ve Taşımacılık Ltd. Şti., -Kale Seyahat Otobüs İşletmesi Ltd. Şti. , -Özlem Tur Turizm Seyahat A.Ş. 10-68/1445 -545 4unvanlı teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun a aykırı herhangi bir eylemlerine rastlanmadığından adı geçen teşebbüsler hakkında Kanun un 16. maddesi çerçevesinde bir ceza tatbikine gerek olmadığı 160 ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Ürün Pazarı ve İlgili Coğrafi Pazar Soruşturma kapsamında şikâyete konu teşebbüsler arasındaki ilişkinin niteliği göz önüne alınarak , birbirinden ayrı iki hizmet pazarının bulunduğu ve bunların T.C. Ulaştırma Bakanlığından alınan D 1 Yetki Belgesine istinaden otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmeti ve T.C. Ulaştırma Bakanlığı ndan alınan F 1 Yetki 170 Belgesine istinaden otobüs ile şehirlerarası seyahat bileti tanzimi hizmeti pazarları oldukları değerlendirilmiştir. Öte yandan , her bir i müstakil b irer coğrafi pazar olan İstanbul - Edirne , İstanbul - Tekirdağ ve İstanbul -Kırklareli hatları ilgili coğrafi pazarlar olarak belirlenmiştir. I.1.1. İlgili Mevzuat 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu karayolu ile yolcu taşımacılığını düzenleyen temel yasa metni niteliğindedir. Ayrıca söz konusu Kanun kapsamında Ulaştırma 180 Bakanlığı tarafından çıkartılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ de ilgili alana d air düzenlemeler içermektedir. 4925 sayılı Kanun un Kapsam başlıklı 2. maddesinde; kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarının, taşımacıların, taşıma acentelerinin, taşıma işleri komisyoncularının, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerinin, taşıma işlerinde çalışanlar ile taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç ve yapıların kanun kapsamına girdiği belirtilmiştir. 190 D ve F yetki belgesi türleri sırasıyla otobüs ile yurtiçi yolcu taşımacılığı hizmetlerin e ve ticari amaçla yolcu taşımacılığı alanında ki acentelik faaliyetlerin e ilişkindir. Bu itibarla, soruşturma konusu bakımından ilgili hatlarda yetki belgesini haiz firma sayısı önem taşımaktadır. Bununla birlikte soruşturmanın yürütüldüğü hatlara bakıldığınd a, otomobil ile yolcu taşımacılığı konusunda yetki veren A türü yetki belgelerinin de kısmi olarak D tipi yetki belgelerine ikame teşkil edebileceğini belirtmek mümkündür. Öte yandan, Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin şehirlerarası yolcu taşımalığı hizmetl erinde uygulanacak ücret tarifelerine ilişkin hükümleri ise şöyledir: 200 Ücret tarifeleri MADDE 57 - (1) Tarifeli yolcu ve kargo taşımaları ücret tarifesine tabidir. (2) Tarifeli yolcu ve kargo taşımaları ile ilgili ücret tarifeleri, yetki belgesi sahi plerince geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanır. Bu ücret tarifelerinin uygulamaya konulmasından önce, yetki belgesi sahiplerince Bakanlıktan görülmüştür şerhinin alınması zorunludur. 10-68/1445 -545 5(3) Yetki belgesi sahipleri görülmüştür şerhi alınmı ş ücret tarifelerini görülebilecek şekilde işyerleri, terminal ve bilet satış yerleri ile kargo kabul/dağıtım yerlerine asmak, ayrıca bir örneğini yolcu taşıması yapan taşıtlarında bulundurmak zorundadırlar. (4) Ücret tarifeleri aynı hat ve güzergah üzeri nde gidiş ve dönüşte aynı olur. Aynı hat 210 ve güzergah üzerinde gidiş ile dönüş için değişik ücret tarifesi uygulanamaz. (5) Yetki belgesi sahipleri tespit edilmiş ücret tarifelerinin üzerinde ücret alamaz ve % 30 dan fazla indirim uygulayamazlar. Ancak, t arifeli yolcu taşımacıları önceden Bakanlıktan izin almak sureti ile belirli bir süre için, sefere çıkardığı taşıtının toplam koltuk sayısının % 10 unu aşmayacak sayıdaki koltuk için herhangi bir orana tabi olmaksızın özel indirim uygulayabilirler. (6) Ücr et tarifeleri asgari dört aylık, azami bir yıllık sürelerle belirlenir. Bakanlık, taşıma maliyetlerine etki eden unsurların önemli orandaki artış ve azalışlarını dikkate alarak bu süreleri bir genelgeyle değiştirebilir. (7) Ücret tarifesinin bitim tarihin i takip eden 30 günlük süre içinde yeni ücret tarifesi 220 için Bakanlığa müracaatta bulunulmazsa; ücret tarifesi, bitim tarihi itibariyle süresi dolan tarife için belirlenen süre kadar başka bir işleme gerek kalmaksızın uzar ve geçerli olur. Süresi dolan ücre t tarifesi, 30 günlük müracaat süresi içinde de geçerlidir. (8) Ücret tarifelerinin geçerlilik süresini tamamlayan yetki belgesi sahipleri, bu sürenin sonunda fazla ücret içeren yeni bir ücret tarifesi alabilecekleri gibi, aynı veya daha düşük ücret içer en yeni bir ücret tarifesi de alabilirler. (9) Ücret tarifeleri, yetki belgesi sahiplerinin merkezi işyeri adresinin bulunduğu yerin bağlı olduğu Bakanlık birimine sunulur. Yetki belgesi sahipleri görülmüştür şerhi düşülen ücret tarifelerini 15 gün için de faaliyette bulunduğu güzergahlardaki 230 şubelerine ve acentelerine bildirmek zorundadırlar. Bu kapsamda değinilmesi gereken son önemli düzenleme ise Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkın da Tebliğ dir. Seyahat firmalarınca uygulanacak bilet fiyatlarının belirlenmesinde Ulaştırma Bakanlığı nın bu Tebliğ i temel oluşturmaktadır. Anılan Tebliğ ile karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapacak olan D1 yetki belgesi sahiplerinin uyacakla rı ve kilometre esasına göre uygulanacak olan asgari taban ücret tarifesi belirlenmiştir. 240 Son olarak Ocak 2010 itibariyle güncellenen Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ in (Tebliğ No: 59 ) ilgili hükümleri aşağıdaki gibidir: MADDE 1 (1) Karayoluyla yapılan şehirlerarası yolcu taşımacılığı piyasasında, aşırı ücret uygulamaları nedeniyle gelişme gösteren haksız rekabetin önlenmesi amacıyla 17/4/1987 tarih ve 19434 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 3348 sayılı Ulaştırma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 10 uncu ve 35 inci maddeleri ile 19/7/2003 tarih ve 25173 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 4925 250 sayılı Karayolu Taşıma Kanununun 11 inci maddesi çerçevesinde Bakanlığımı zca "Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı" alanında 5 ay süreyle uygulanmak üzere aşağıdaki taban ücret tarifesi belirlenmiştir. 10-68/1445 -545 6MADDE 2 (1) Bu Tebliğ Bl ve D1 yetki belgesi sahipleri tarafından karayoluyla yapılan tarifeli şehirlerarası yolcu t aşımalarında kilometre esasına göre uygulanacak olup, uygulama süresince aşağıdaki hususlara uyulacaktır. a) Bu Tebliğ ile belirlenen taban ücret tarifesine Katma Değer Vergisi (KDV) dahildir. b) Uyguladıkları ücret tarifesi bu Tebliğe uymayan yetki belg esi sahipleri bu 260 Tebliğin yayımından itibaren Bakanlığa başvurarak en geç yirmi (20) gün içerisinde her türlü iş ve işlemlerini tamamlayarak bu Tebliğe uygun ücret tarifesini alır ve uygularlar. c) Yetki belgesi sahipleri Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 57 nci maddesi çerçevesinde indirimli yolcu bileti kesme haklarını, bu Tebliğ ile belirlenen taban ücret tarifesinden daha aşağı olmamak üzere kullanabilirler. ç) Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 57 nci maddesi çerçevesinde Bakanlıktan önceden izin almak sure tiyle yapılan özel indirimli bilet satışları ile çocuklar ve özürlüler için yapılan zorunlu indirimlerde (c) bendi hükümleri uygulanmaz. 270 MADDE 3 (1) Bu Tebliğ yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer. MADDE 4 (1) Bu Tebliğ hükümlerini Ulaştırma Bakanı yürütür. Tablo 1: Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Yol Mesafesi (Km) Tarife (TL) Yol Mesafesi (Km) Tarife (TL) 101-115 10.00 701-800 39.00 116-130 10.50 801-900 42.00 131-150 11.00 901-1000 44.00 151-175 12,00 1001 -1100 46.00 176-200 13.50 1101 -1200 48.00 201-250 15.50 1201 -1300 50.00 251-300 18.00 1301 -1400 52.00 301-350 21.00 1401 -1500 54.00 351-400 24.00 1501 -1625 57.00 401-475 27.00 1626 -1750 60.00 476-550 30.00 1751 -1875 63.0*** *** **** 1876 -2000 66.00 626-700 36.00 2001 ve üzeri 69.00 Söz konusu taban ücret tarifesi göz önüne alınarak ilgili hatların kilometrelerine karşılık gelen taban ücretler ise Tablo 2 de verildiği gibidir: 280 Tablo 2:Güzergâhlarda Uygulanması Esas Taban Ücretler Güzergâh Mesafe (Km) Taban Ücret (TL) Edirne İstanbul 230 15,50 Tekirdağ İstanbul 132 11,00 Kırklareli İstanbul 211 15,50 I.2. Sektörel Yapı I.2.1. Sektörün Arz ve Talep Yapısı Ülkemizdeki otobüs ile yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarı genel olarak rekabetçi bir yapı arz et mektedir. Bu anlamda otobüs taşımacılığındaki rekabet, tüketiciler açısından uygun fiyatların yanı sıra hizmet kalitesi bakımından da oldukça olumlu sonuçlar doğurmuştur. Günümüzde otobüs ile yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarında 10-68/1445 -545 7şehir içi ulaşıma ilişkin servis s ağlanması, seferler esnasında ikramların yapılması ve sair hizmetler adeta otobüs ile yolcu taşımacılığı hizmetlerinin olmazsa olmazları arasına girmiş ve tüketiciler nezdinde bu bir hizmet standardı haline gelmiştir. Son 290 dönemde bu tür kalite rekabetinin daha da arttığı gözlemlenmektedir. Öyle ki firmalar büyük maliyetlere katlanmak suretiyle her bir koltuğunda yolcuların bireysel olarak kullanabilecekleri LCD ekrana sahip araçlar ile taşımacılık yapmaya başlamaktadırlar. Ülke geneli açısından bakıldığın da, karayolu ile yolcu taşımacılığı alanında hizmet ve fiyat rekabetinin bu seviyelere gelmesinde şüphesiz serbestleşme sürecinin ardından havayolu ve son dönemde gerçekleştirilen yatırımlar ile demiryolu taşımacılığının da ciddi bir alternatif olarak orta ya çıkmasıdır. Özellikle uzun mesafeli güzergâhlarda uygulanan fiyat bakımından ele alındığında otobüs firmalarının en büyük rakibinin 300 havayolu şirketleri olduğunu belirtmek mümkündür. Otobüs ile yolcu taşımacılığı sektörü giriş engellerinin de düşük old uğu bir sektördür. Şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapılabilmesi adına alınması zorunlu D türü yetki belgesi için firmaların seferlerin başladığı ve bittiği varış noktalarındaki en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları vey a bu terminalin kullanım hakkını haiz olmaları yeterlidir. Dolayısıyla güzergâh üzerinde yer alan terminallerde sahip olunacak yazıhaneler veya bunlardan biri ile imzalanacak acentelik sözleşmeleri yoluyla elde edilebilecek kullanım hakkı pazara giriş içi n gerekli yasal yükümlülükleri karşılamaktadır. Başlangıç yatırım maliyeti bir yana 310 bırakılırsa, otogarlara giriş tarifesi haricinde sektörde ciddi bir pazara giriş engeli bulunmamaktadır. Sektöre ilişkin dikkat çeken bir başka husus, arz ve talep aras ında mevsimsellikten kaynaklanan bir dengesizlik olduğudur. Yolcu sayısının ar ttığı tatil dönemlerinde otobüs firmaları talebi karşılamakta güçlük çekerken, yılın büyük bir bölümünde ise talep edilenin çok üstünde bir koltuk arzı doğmaktadır. Bu durumdan kaynaklanan arz talep dengesizliği nedeniyle firmalar arasındaki rekabet sarkacı iki uçta sallanmaktadır: Firmalar ya ciddi fiyat savaşları içine girmekte ya da çoğu zaman bu yıkıcı fiyat savaşlarının bir sonucu olarak fiyat anlaşması gibi yollara 320 başvurma ktadırlar. Aşağıdaki tabloda 15.4. 2010 itibariyle Ulaştırma Bakanlığı Bölge Müdürlükleri bağlı D1 Yetki Belge sayısı ile otobüs adetlerine ve F1 Yetki Belgesi sayılarına yer verilmiştir. Tablo 3: Bölge Müdürlükleri İtibariyle D Yetki Belgesi ve Otobüs Sayısı. D1 D2 D3 TOPLAM Bölge Müdürlükleri Belge Sayısı Otobüs Adedi Belge Sayısı Otobüs Adedi Belge Sayısı Otobüs Adedi Belge Sayısı Otobüs Adedi ADANA 39 570 70 1.004 11 24 120 1.598 ANKARA 42 815 90 1.275 51 166 183 2.256 ANTALYA 19 287 146 3.510 36 74 201 3.871 BOLU 20 381 43 741 - 63 1.122 BURSA 19 858 61 829 11 19 91 1.706 DİYARBAKIR 44 626 49 858 - 93 1.484 10-68/1445 -545 8 ERZURUM 32 479 24 169 - 56 648 İSTANBUL 61 1.456 153 2.135 35 109 249 3.700 İZMİR 35 794 139 1.888 4 9 178 2.691 SAMSUN 32 462 11 93 1 1 44 556 SİVAS 30 405 22 206 - 52 611 TRABZON 20 351 16 162 - 36 513 GENEL TOPLAM 393 7.484 824 12.870 149 402 1.366 20.756 Yukarıda yer verilen tablo dan da görüldüğü üzere, şehirlerarasında tarifeli ve tarifesiz yolcu taşımacılığı yetkisi veren D1 ile bu alanda acentelik yapma imkânı sağlayan F1 330 Yetki belgesinin en fazla bulunduğu bölge ve D1 yetki belgesini haiz en fazla otobüsün bulunduğu bölge nüfus yoğunluğu ile orantılı biçimde, İstanbul, Edirne, Kırklareli, Tekirdağ ve Kocaeli illerini içeren İstanbul bölgesidir. Soruşturma nın kapsamı, Ulaştırma Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü yetki alanı içinde yer alan Kocaeli dışındaki tüm hatları ilgilendirmektedir. Dolayısıyl a şehirlerarası taşımacılık yetkisi veren belge sayıları ve otobüs sayıları birlikte düşünüldüğünde , yukarıda ülke genelindeki otobüs ile yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarına ilişkin yapılan değerlendirmelerin soruşturma kapsamındaki hatlar bakımından da yapılması mümkün görünmektedir. Bir başka deyişle, giriş ve çıkış 340 engellerinin düşük olduğu, mevsimsellikten kaynaklanan arz ve talep dengesinin firmalar arasında zaman zaman ciddi rekabete yol açtığı hususları soruşturma kapsamındaki hatlar için de geçer lidir. Zira soruşturmanın gerçekleştirildiği altı aylık süre zarfında dahi, sektörde oyuncu sayısı bakımından ciddi bir sirkülasyonun olduğunu belirtmek mümkündür . Bu süre zarfı içerisinde ülkemizin önemli yolcu taşımacılığı firmalarından biri olan Nilü fer Seyahat in, Kırklareli ile Edirne hatlarına girme yönünde girişimleri olmuştur. Bu çabalar sonucunda önceden Edirne hattında Ulusoy Seyahatin acenteliğini yapmakta olan firma ile anlaşan Nilüfer Turizm, soruşturma kapsamında Metro Organizasyon 350 tarafınd an yıkıcı fiyat uygulandığının iddia edildiği Edirne hattında en fazla yolcu taşıyan firma haline gelmiştir. Kırklareli hattında ise, yetki belgesi iptal edildiği için belirli bir süre faaliyet gösteremeyen Şampiyon Hersekli firmasının gerçekleştirdiği bir başka acentelik sözleşmesi sonucunda yeniden faaliyetlerine başladığı gözlemlenmiştir. Bu esnada yine soruşturma taraflarından biri olan Tekirdağ Metro ise müflis konuma düşmüştür. Öte yandan, soruşturma kapsamında gerçekleştirilen yerinde incelemeler e snasında Edirne otogarında, her saat başında üç ayrı otobüs firması tarafından üç ayrı otobüsün kaldırıldığı ve 40 - 50 kişi kapasiteli bu otobüslerin ise ortalama olarak 15 360 yolcu taşıdığı gözlemlenmiştir. Bununla birlikte, Saray ve Vize gibi görece küçük ilçelerden bile doğrudan İstanbul a büyük otobüsler ile faaliyet göstermekte olan üç adet firma bulunmaktadır. Bu özellikleri itibariyle, ülke genelinde olduğu gibi soruşturma kapsamındaki hatlardaki rekabet koşulları ülkemizdeki diğer birçok sektöre kıyas la daha fazladır. Ne var ki, pazarın arz ve talep dengesizliği nedeniyle bazı dönemlerde rekabetçi bir yapı arz etmesi, bu sektörde rekabet ihlallerinin varlığını ortadan kaldırmamaktadır. 370 10-68/1445 -545 9I.2.2. Sektörün Regülasyona Tabi Olması Karayolu Taşıma Kanu nu ve bu Kanun a dayanılarak çıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği karayolu ile yolcu taşımacılığı alanında ciddi düzenlemeler getirmektedir. Bu anlamda firmalar Kanunen almak durumunda oldukları yetki belgesi için gerekli öngörülen asgari koltuk kapasites i ve sermaye eşiklerinden, ücret ve zaman tarifelerine kadar bir çok alanda ilgili mevzuatın öngördüğü regülasyona tabidirler. Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin Yetki Belgesi Almanın ve Yenilemenin Özel Şartları nı düzenleyen 13. maddesi uyarınca tarif eli olarak şehirlerarası ticari yolcu taşımacılığına cevaz veren D1 Yetki belgesi alabilmek için ticari olarak kayıt ve tescil 380 edilmiş özmal otobüslerle toplam 150 adet koltuk kapasitesine ve 60.000 Türk Lirası sermaye veya işletme sermayesine sahip olmal arı şartı öngörülmüştür. Bir otobüsün yaklaşık olarak ortalama 50 koltuk kapasitesine sahip olduğu düşünülürse, söz konusu düzenleme çerçevesinde D1 yeki belgesi alabilmek için en az 3 otobüs sahibi olmak gerekmektedir. Yukarıda yer verilen D1 yetki belge lerinin sayısı ile birlikte düşünüldüğünde, Yönetmelik ile getirilen 150 adet koltuk kapasitesi sınırının ülke genelinde küçük otobüs filolarına sahip çok sayıda firmanın faaliyet göstermesine yol açtığını belirtmek mümkündür. Şehirlerarası yolcu taşımacıl ığında kullanılacak otobüslerin fiyatları göz önünde bulundurulduğunda, bu eşiğin fazla yüksek tutulmaması suretiyle, giriş engeli yaratma manın amaçlandığı değerlendirilebilir. 390 Bununla birlikte, bu eşiğin fazla düşük tutulması halinde ise, arz fazlası yara tılacağı muhakkak tır. I.2.3. Sektörde Kayıt Dışılığın Boyutu Otobüs ile yolcu taşımacılığı hizmetinin ayırt edici özelliklerinden biri kayıt dışılığın yaygın olarak gözlenmesi ve ilgili hizmetin tabiatının buna elverişli olmasıdır. Sektörde gözlemlenen kayıt dışılığın iki boyutunun olduğunu belirtmek mümkündür. Bunlardan birincisi, faaliyetin tamamen kayıt dışı olmasıdır. İkincisi ise kısmi kayıt dışılık olarak nitelendirebileceğimiz ve özellikle bilet bedeli ve güzergâh konusunda 400 gerçeğe aykırı beyanlar ı içeren kayıt dışılık türüdür. Soruşturmaya konu hatl arda yapılan incelemelerde kısmi kayıt dışılık birçok firma tarafından dile getirilen ortak hususlardan biri olmuştur. Özellikle firmalar arasında fiyat savaşlarının yaşandığı dönemlerde Bakanlıkça on aylanan tarifelerin altındaki fiyatlara ilişkin yaptırımlarından kurtulabilmek adına yolculara gerçek güzergâh ve fiyatı yansıtmayan biletlerin tanzim edildiği yaygın rivayetlerdendir. Yerleşik vergi mevzuatımıza göre otobüs ile seyahat eden tacir olmayan kimselerin bilet bedelini ibraz eden bir vesikaya gereksinimleri olması haline sıkça rastlanmadığından, bilet bedellerinin gerçekçi olarak ibraz edilmediği yönündeki söylentiler yaygındır. Örnek 410 olarak bilet tanzim eden bir firmanın Edirne den İstanbul a g idecek yolcuya asgari haddin altında bedelle bilet satılıp, gideceği yeri İstanbul değil Çorlu olarak belirttiği sıklıkla iddia edilmektedir. İddia doğru ise, firma İstanbul biletini ucuza satarak rakiplerine üstünlük sağlarken asgari fiyat tarifesine uymu ş gibi görünerek cezadan kurtulmaktadır. Firmalar tarafından takip edilen bu strateji, özellikle fiyat rekabetinin arttığı dönemlerde, yasal düzenlemelerin etrafından dolaşmak suretiyle tüketicilere reel olarak gelir transferi sağlamaktadır. Bununla birlik te, firmalar esasen kazanmadıkları bir geliri beyan etmek ve vergisini ödemek durumunda kaldıklarından bu strateji sürdürülebilir bir strateji olarak görülmemektedir. 420 Firmalar tarafından taşınılan yolcu sayılarına ilişkin toplam rakamların güvenilirliği ise bu kapsamda değinilmesi gereken son husustur. Özellikle inceleme konusu hatlarda 10-68/1445 -545 10bilgi işlem sistemlerine dayalı olarak faaliyet gösteren firma sayısının az olması ve otogar işletmelerinden sorumlu olan belediyelerin ise bu alanda sistematik bir kayıtl arının olmaması hangi firmanın ne kadar yolcu taşıdığı bilgisini sağlıklı biçimde edinmeyi ciddi anlamda güçleştirmektedir. I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller I.3.1. Soruşturma Konusu İddiaların Kanun un 4. Maddesi Çerçevesinde 430 Değerlendirilmesi Soru şturma kapsamında Kanun un 4. maddesi çerçevesinde incelenen, esas itibariyle, Metro Organizasyon un Trakya daki hatlarda rakipleri ile acentelik veya unvan kullandırma benzeri sair ilişkiler yoluyla rekabeti Kanun a aykırı biçimde kısıtlayıp kısıtlamadığı dır. Önaraştırma ve Soruşturma aşamasında elde edilen bulgular, Soruşturma ya temel teşkil eden savı iki grupta incelemeyi mümkün kılmaktadır: Bunlardan ilki, Metro Organizasyon un pazar gücünü kullanmak yoluyla rakiplerini kendisi ile işbirliği yapmaya zo rlayıp zorlamadığı, bunun sonucunda pazardaki oyuncu sayısını ve dolayısıyla rekabeti azaltacak şekilde işbirlikleri 440 gerçekleştirip gerçekleştirmediğidir. İkincisi ise, Metro Organizasyon un rakibi niteliğindeki firmalarla, yolcu taşımacılığı hizmeti ile d olaylı olarak ilgili diğer alanlarda işbirliği gerçekleştirmek şartı ile bazı pazarlarda faaliyetlerine son verip vermediğidir. Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ı düzenleyen 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi, ilk fıkrasında belirli bi r mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür ka rar ve eylemlerini hukuka aykırı ve yasak olarak belirlemiştir. Öte yandan, Kanun ve ilgili sair mevzuat çerçevesinde 450 Kanun un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek dikey nitelikteki işbirliklerinin çeşitli hallerde Kanun un yasaklaması dışında kalma sı mümkündür. Bu bağlamda dikey işbirliklerinin ilgili koşulları sağlamaları halinde 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden veya Kanun un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyetten yararlanmaları imkâ n dâhilindedir. Bu bakımdan, söz konusu iddiaların incelenmesi kapsamında öncelikle, Metro Organizasyon tarafından acentelik sözleşmeleri etrafında gerçekleştirilen sistem yakından incelenmiş, ardından söz konusu sistem muafiyet bakımından değerlendirilm iştir. 460 I.3.1.1. Metro Organizasyon un Bütünleşik Sistemi Metro Organizasyon un otobüs ile yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarına getirdiği sistem, yerel ölçekteki otobüs firmaları ile isim kullandırma çerçevesinde yapılan işbirliklerini esas alma ktadır. Söz konusu işbirlikleri bazı özellikleri ile standart tip acentelik hizmetinden farklılık arz etmektedir. Bu çerçevede, yerel ölçekli firmalar Metro ile yaptıkları sözleşmeler vasıtasıyla Metro unvanını kullanma hakkını haiz olmakta (Volkan Metro, Berk Metro gibi) ve Metro Organizasyon adına bilet satmaya başlamaktadırlar. Metro Organizasyon un internet sitesinde söz konusu sistem 470 Bütünleşik Sistem olarak nitelendirilmekte ve sisteme ilişkin Bireysel otobüsçülüğün, yolcu taşımacılığı sektörünün ç ıkmazlarından biri olduğu inancıyla bölgesel firmalar oluşturduk... Yerel taşımacıları bünyemize katarak onların kurumsallaşmasını sağladığımız gibi entegrasyona giderek yolcunun ister 10-68/1445 -545 11bürolarımızdan isterlerse on -line aktarmalı bilet almasına ön ayak oldu k değerlendirmesinde bulunulmaktadır. Sistemin yerel ölçekteki teşebbüsler bakımından Metro Organizasyon gibi ulusal ölçekte faaliyet gösteren bir firmanın internet ve servis altyapısından faydalanmak yönünde bir dışsallığının olduğu açıktır. Böylece yerel ölçekteki firmalar sektörde 480 hizmet standardı haline gelen servis ve internet hizmeti konusunda yeniden yatırım yapmak maliyetinden kurtularak maliyet kazancı sağlamaktadırlar. Metro Organizasyon ise söz konusu sistem sayesinde çok büyük ölçüde operas yonel maliyete katlanmadan markasının kapsam ağını genişletmekte ve kendi biletlerinin satışını sağlamak suretiyle gelir elde etmektedir. Bu nedenle uygulamanın çok sayıda küçük ölçekli etkinsiz firmanın var olduğu piyasada, önemli maliyet avantajları ve etkinlik yaratma ve hizmet standardının ve rekabet koşullarının iyileştirilmesine katkıda bulunma ihtimalinin varlığını savunmak mümkündür. Ne var ki, etkinlik kazanımlarını dışlamamakla birlikte, 4054 sayılı Kanun 490 çerçevesinde ele alındığında, bu işbirli ğinin yöntemi de önem kazanmaktadır. Zira uygulamanın etkinlik amacını aşan bir rekabet kısıtı getirmemesi 4054 sayılı Kanun un gereğidir. Bu bağlamda, inceleme konusunu oluşturan, Metro Organizasyon un pazar gücünü kullanarak faaliyet gösterdiği hatlarda rakiplerini kendisi ile işbirliği yapmak ve Trakya bölgesindeki arz koşullarını birlikte belirlemek yönünde işbirlikleri gerçekleştirdiği iddiaları da en az etkinlik kazanımları kadar önem arz eden konulardır. I.3.1.2. Metro Organizasyona Ait Acentelik v e İsim Kullandırma Sözleşmeleri 500 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu nda acente, Ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya müstahdem gibi bağımlı bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölge içinde daimi surette bir vey a birden fazla taşımacıyı ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi ve onlar adına taşıma sözleşmesi yapmayı meslek edinen kişi olarak tanımlanmıştır. Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin 25. maddesi ise acentelik yapanların sözleşme yapma yükümlülüğünü düzen lemektedir. Söz konusu madde hükmüne göre acenteler, adlarına bilet satışı ve taşıma senedi gibi sözleşmeler tanzim edecekleri yetki belgesi sahipleriyle, acentelik sözleşmesi yaparak bunları yetki belgelerine kayıt ettirmek zorundadırlar. Acentelik yapan yetki belgesi sahipleri, sadece sözleşme yaparak, yetki belgelerine kayıt ettirdikleri yetki 510 belgesi sahipleri adına iş ve işlem yapabilirler. Öte yandan aynı yönetmeliğin yetki belgesi sahiplerinin sorumluluğunu düzenleyen 22. maddesinin (b) fıkrası yetki belgesi sahibi ile acentesinin acentelik sıfatıyla yapmış olduğu faaliyet ve işlemlerden müteselsilen sorumlu kılmıştır. Bu düzenlemeler çerçevesinde acentelerin Kanuni yükümlülüklerinin taşımacılar ile acentelik sözleşmesi yapmak, yetki belgesi sahipleri ni yetki belgesine kaydettirmek ve kanuni mükellefiyetlerden müteselsilen sorumlu olmak olduğunu belirtmek mümkündür. Yönetmelik 13. maddesi çerçevesinde, yurtiçi yolcu taşımacılığı konusunda acentelik yapacak F1 Yetki Belgesi sahiplerine en fazla 10 adet taşımacıyla sözleşme yapabilme yetkisi vermiştir. 520 Metro Organizasyon tarafından soruşturma aşamasında Kuruma tevdi edildiği üzere Trakya bölgesindeki hatlarda Volkan Metro (26 Aralık 2007 tarihli), Tekirdağ Metro (3.4.2008 tarihli), Fatih Turizm (29.01. 2010 tarihli) ve Berk Metro (9.6.2009 tarihli) ile Metro Organizasyon arasında acentelik sözleşmeleri akdedilmiş durumdadır. Söz konusu sözleşmelerden Volkan, Berk ve Fatih Turizm e ilişkin olan sözleşmeler, bu firmalara F1 ve F2 Yetki belgelerine dayanara k Metro Organizasyon adına yolcu 10-68/1445 -545 12biletlerinin satış işlemleri ile diğer acentelik hizmetlerini yürütmeleri konusunda yetki veren standart tip sözleşmelerdir. Tekirdağ Metro ile yapılan acentelik sözleşmesinde diğerlerinden farklı olarak, acentelik sözleşme sinin 2. maddesinde sözleşmenin 530 konusu yolcu biletlerinin Metro adına acente tarafından satılması ve yolcu taşıma işleminin de bizzat acente tarafından gerçekleştirilmesi olarak belirlenmiştir. Yine diğer sözleşmelerden farklı şekilde, acentelik sözleşmesi nin özel hükümlerine ilişkin maddesinin altıncı fıkrasında acentenin Metro dışında başka bir firma ile Metro nun muvaffakiyetini almadan sözleşme yapmayacağı, muvafakat almadan sözleşme yaptığı takdirde Metro nun hiçbir ihbar ve ihtara gerek kalmaksızın te k taraflı fesih hakkını kullanabileceği düzenlenmiştir. Metro Organizasyon ile işbirliği içinde olduğu firmalar arasındaki ilişkinin acentelik sözleşmesi haricindeki bir başka boyutu ise , isim kullandırma hakkına ilişkin Metro 540 Organizasyon yönetim kuru lu tarafından alınan yönetim kurulu kararıdır. Metro Organizasyon Yönetim Kurulu Kararının metninde Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş. Karayolu ile yolcu taşımacılığında Volkan Metro Turizm Seyahat ve Nakliyat Tic. Ltd. Şti. unvanını kull anmaya muvafakat verilmesi, bu unvanın kullanılmasına, kısa unvan olarak Volkan Metro nun kullanılmasına mevcudun oybirliği ile karar verilmiştir. ifadeleri yer almaktadır. Benzer kararların Tekirdağ Metro, Berk Metro ve Fatih Turizm için de alındığı gör ülmektedir. Metro Organizasyon un acentelik sözleşmesine ilişkin hükümler aynı teşebbüslere isim kullanma hakkı tanıyan yönetim kurulu kararları ile birlikte değerlendirildiğinde 550 Metro Organizasyon tarafından bu teşebbüsler ile gerçekleştirilen işbirliği nin Karayolu Taşıma Kanunu nda belirtilen acentelik ilişkisinden daha ileri bir nitelik arz ettiği anlaşılmaktadır. Yukarıda da belirtildiği üzere Karayolu Taşıma Kanunu nda acente, bağımlı bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak bir veya birden faz la taşımacıyı ilgilendiren sözleşmelerde aracılık eden ve onlar adına taşıma sözleşmesi yapan kişi olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla Karayolu Taşıma Kanunu çerçevesinde acente olabilmek bakımından taşıma sözleşmesine aracılık etmek yeterli bir koşuldur. M etro Organizasyon un mevcut sisteminde ise işbirliği gerçekleştiren teşebbüsler acentelik sözleşmesinin yanı sıra Metro unvanını kullanma hakkını elde etmekte veya bu yükümlülük altına girmektedirler. Örneğin Volkan Turizm ile Metro 560 Organizasyon arasında 2 5.12.2007 tarihinde acentelik sözleşmesi imzalanmış ve bunun hemen müteakibinde 27.12.2007 tarihinde ise Metro Yönetim Kurulu aldığı bir karar ile Volkan Turizm e Metro unvanını kullanma hakkı vermiştir. 08.06.2009 tarihinde ise Volkan Turizm in, Volkan Metro şeklindeki unvan değişikliğini ticaret siciline tescil ettirmiştir. Soruşturma kapsamında elde edilen bilgiler çerçevesinde söz konusu işlem sonucunda teşebbüslerin ortaklık yapısında ya da firmaların karar alma mekanizmalarında herhangi bir değişi klik olmadığı tespit edilmiştir. Bunun gibi taraflar arasında bir mal devri de söz konusu olmamıştır. I.3.1.3. İşbirliğinin Niteliğine ve Süresine İlişkin Değerlendirme 570 Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da dah a fazla teşebbüsün arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşmalar olarak nitelendirilir. Metro Organizasyon un isim hakkını kullandırarak işbirliği gerçekleştirdiği teşebbüslere kendi adı na bilet satma yetkisi verdiği Bütünleşik Sistemi de bu anlamda bir dikey ilişkidir. Esasen bu durumun tüm acentelik sözleşmelerinin doğasında olan bir durum olduğu açıktır. Fakat yukarıda da izah edildiği üzere Metro Organizasyon sistemi içerisinde olan f irmalar bunun ötesinde yetki ve yükümlülüklere sahiptirler. İşbirliği gerçekleştiren teşebbüsler Metro Organizasyon unvanını kendi unvanlarına 580 10-68/1445 -545 13eklemenin ve Metro adına taşımacılık yapmanın yanı sıra sadece işbirliği yapılan güzergâhları için değil, interne t sistemi sayesinde Metro nun Türkiye de faaliyet gösterdiği herhangi bir hat için bilet satabilme yetkisini haiz olmaktadırlar. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde Metro Organizasyon un sistemi normal bir acentelik ilişkisinden ziyade dikey bütünleşi k bir sistem yaratma özelliği ile dikkat çekmektedir. İnceleme konusu işbirliklerinin özünde, malvarlıklarının ya da ortaklık paylarının tümünün veya bir kısmını ya da yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçların devralınması yahut aynı etkiyi doğura cak şekilde uzun süreli kiralanması gibi bir durum söz konusu değildir. Bu nedenle işbirlikleri Kanun un Birleşme ve Devralmaları 590 düzenleyen 7. maddesi çerçevesinde değil, Rekabeti Kısıtlayıcı Anlaşma Uyumlu Eylem ve Kararları düzenleyen 4. maddesi çerçeve sinde değerlendirilmiştir. Bahsedilen sistemin, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde üzerinde hassasiyetle durulması gereken özelliklerinden biri bu işbirliğinin bazı hatlarda rakip olan teşebbüsler arasında gerçekleştirilmesidir. Bu bağlamda, Metro Organizasy on tarafından geliştirilen bütünleşik sistem, etkinlik kazanımları kadar rakip firmalar arasında dikey bütünleşik bir yapının oluşturulmasının piyasada yaratacağı rekabet kısıtları bakımından da önem arz eden bir yöntemdir. Özellikle ilgili pazarda önemli pazar paylarına sahip rakipler arasında gerçekleştirilmeleri, rakiplerin birbirleri lehine 600 pazardan çekilmeleri ya da tek bir firma gibi davranmaları sonucunu doğurarak önemli rekabet sakıncaları yaratmaktadır. Bu durumda yaratılan rekabet kısıtlarının olumsuz etkilerinin etkinlik kazanımlarının önüne geçme ihtimali bulunmaktadır. Nitekim detaylarına aşağıda yer verilen ve Metro Organizasyon tarafından hazırlanarak bir dizi otobüs işletmecisine imzalamaları için verildiği iddia edilen ve yerinde incelemeler esnasında elde edilen protokolde yer alan Trakya pazarına ilişkin rekabet kısıtlamaları bu ihtimali kuvvetlendirmektedir. PROTOKOL Bir tarafta Metro Turizm Seyahat ve Organizasyon ve Ticaret A.Ş. ile diğer tarafta 610 Kent Çağlar , Şampiyon Hersekli Özle m Turizm Fatih Turizm umut Kahraman (Metro Turzim i temsilen), Hayati Uzun (Kent Çağlar Turizm i temsilen), Metin Hersekli (Şampiyon Hersekli Turizm i temsilen) . Trakya Metro isimli proje/oluşum etrafında bir araya gelmişler ve aşağıdaki şartlarda an laşmışlardır: 1. Büyük İstanbul Otogar ında bulunan ve 117 ve 118 numaralı yazıhaneler, Metro Turizm in Trakya Bölgesi ne yaptığı karşılıklı seferlerin kalkış ve varış noktası olacak, işbu yazıhanelerin işletilmesi Şampiyon Hersekli Yönetim Kurulu Başkanı Metin hersekli tarafından yapılacak, bu bağlamda işbu yazıhanelerden Kırklareli, Edirne, Tekirdağ, Uzunköprü, Malkara, Lüleburgaz, Babaeski, Çerkezköy, Saray, Vize ve Gönen e sefer yapılacaktır. Kırklareli ve Uzunköprü hatlarının seferlerini, araçlarını v e 620 hareket saatlerini Metin Hersekli belirleyecek, Nişikli Turizm e ait üç otobüs de üzerlerinde metro unvanına ek olarak Nişikli unvanını da yazarak Kırklareli hattında çalışacaktır. Şampiyon Hersekli üç otobüsüne, Özlem Turizm de iki otobüsüne Metro u nvanına ek olarak kendi unvanlarını yazacak, süreç içerisinde tüm araçlara sadece METRO unvanı yazılacaktır. 2. Bu yazıhanelerden yapılacak bilet satışlarından elde edilecek gelirin %15 i Metin Hersekli ye ait olacak, diğer tüm kesintiler Metro Turizm e verilecektir. Şampiyon Hersekli nin faaliyetine devam etmekte olduğu 130 numaralı yazıhane Metro Turizm sistemine dahil olacak, 2009 yılının 9. ayında kapatılacaktır. 3. Kırklareli ve Babaeski Metin Hersekli tarafından işletilecek olup Lüleburgaz 630 ilçesin deki işletme Özlem Turizm ve Fatih Turizm tarafından müştereken yapılacaktır. 4. Bu oluşuma dahil olan tüm bölgelerde sadece Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş nin biletleri kullanılacak olup sigorta gelirlerinin tamamı 10-68/1445 -545 14Metro Turzim e ait ola caktır. Uzun mesafeli seferlerin biletlerinden 1 TL, kısa mesafeli seferlerin biletlerinden ise 50 Kuruş sigorta bedeli alınacaktır. Sigorta bedellerine ilişkin güncelleme Kent Çağlar Turizm Yönetim Kurulu Başkanı Hayati Uzun tarafından yapılacaktır. 5. 117-118 numaralı yazıhanelere, kalkış ve varış yapan tüm araçlar için servis hizmeti Metro Turizm tarafından verilecek, servis hizmeti karşılığında yazıhanelerden kalkış yapan her araçtan 25 TL servis hizmet bedeli alınarak Metro Turizm e 640 verilecektir. 6. İşbu protokol tanzim ve imza tarihi olan 15/01/2009 tarihinden itibaren 10 yıl süre ile yürürlükte olacak olup işbu yürürlük süresi içerisinde gerek görülecek düzenlemeler tarafların mutabakatı sağlanarak gerçekleştirilecektir. 7. İşbu protokolün herhangi bir hükmüne aykırı davranan taraf zarar ziyanın haricinde cezai şart olarak karşı taraftaki tüm firmalara 1.000.000,00 EURO (Bir Milyon EURO) cezai şart ödemeyi gayri kabil -i rücu kabul, beyan ve taahhüt eder. Yerinde incelemelerde ibraz edilen ve 15.1. 2009 tarihinde imzalanarak uygulamaya konulması tasarlandığı iddia edilen bahse konu protokolün Metro Organizasyon 650 dışında Soruşturma kapsamında bulunan tarafları Fatih Seyahat, Şampiyon Hersekli ve Özlem Turizm dir. Bu firmaların ortak özellikleri Metro T urizm ile aynı hatta faaliyet gösteren veya göstermiş olan rakip firmalar olmalarıdır. Protokolde ise açık biçimde bölgede faaliyet gösteren firmaların Metro nun biletlerini satan bütünleşik bir yapı oluşturmaları öngörülmekte ve firmalar arasında Trakya b ölgesinde faaliyet gösterilecek hatlar ve fiyata ilişkin unsurlar başta olmak üzere hizmet arzına ilişkin koşullar belirlenmektedir. Metro Organizasyon un ve işbirliği kapsamında yazıhaneleri kullanılacak olan Şampiyon Hersekli nin alacakları komisyon ücre tleri ve otobüslerin zaman içinde tamamının Metro unvanını kullanacak olmaları da protokol çerçevesinde düzenlenen konular arasındadır. 660 Dolayısıyla söz konusu Protokol ile birlikte değerlendirildiğinde, Metro Organizasyon Bütünleşik Sitemi nin, aynı hatt a faal olan rakipleri Metro unvanı altında ve koşulları Metro Organizasyon tarafından belirlenen bir sistem içinde faaliyet göstermek konusunda yönlendirdiği görülmektedir. Bu firmalardan Fatih Turizm, yapılan yerinde incelemelerde kendilerinin Kırklarel i hattında faaliyet gösteren diğer teşebbüsler gibi, Nisan 2009 tarihinden itibaren Metro Organizasyon ile işbirliği yoluna gittiklerini izah etmiştir. Bununla birlikte yukarıda belirtildiği gibi Fatih Turizm ile Metro Organizasyon arasındaki acentelik söz leşmesi 670 29.1.2010 tarihli olup, işbu tarih soruşturmanın başlamasından sonraki bir döneme denk gelmektedir. Yapılan yerinde incelemelerde Fatih Turizm ile Metro Organizasyon arasında yukarıda yer verilen protokole benzer nitelikte bir işbirliği belgesi bul unamamış ve bu işbirliği Fatih Turizm tarafından sadece bilet satma kapsamında bir acentelik ilişkisi olarak savunulmuştur. Bununla birlikte, Fatih Turizm in faaliyet gösterdiği hatta rakibinin biletini tanzim etmeye ve Metro unvanını kullanmaya başlaması, yukarıdaki protokolde yer verilen hususlarla uyum içindedir. Bu işbirliğinin başlangıç tarihinin ise, her ne kadar imzalanan acentelik sözleşmesi 2010 yılına ilişkin bir tarih içerse de, Fatih Turizm ile tutulan tutanak ve yukarıda yer verilen pazar gerçe kleriyle uyumlu biçimde Nisan 2009 dönemi olarak kabul edilmesi 680 gerektiği sonucuna varılmıştır. Kararın daha sonraki bölümlerinde detayları ile izah edileceği üzere, protokolün imzalanmasından önce bu hatta Metro Organizasyon un maliyetin altında fiy at uygulamasının, rekabet gücü düşük olan Fatih Turizm bakımından rakibinin acentesi olma konusunda önemli bir güdü yaratmış olması muhtemeldir. 10-68/1445 -545 15 Volkan Turizm ile Metro Organizasyon arasında geçekleştirilen işbirliği ise söz konusu işbirlikleri içinde en eski tarihli olandır. Daha önce her ikisi de Edirne İstanbul hattında müstakil olarak çalışan Metro Organizasyon ile Volkan Turizm, 25.12.2007 690 tarihinde acentelik sözleşmesi akdetmiş, 27.12.2007 tarihinde Metro Organizasyon Volkan Turizm e Metro unvanını kullanmak hakkı sağlamıştır. 8.6.2009 tarihinde ise Volkan Turizm in, Volkan Metro şeklindeki unvan değişikliğini ticaret siciline tescil ettirmiştir. Metro Organizasyon un bu işbirliği gerçekleştirilemeden önce, Edirne İstanbul hattında faaliyet gösterm ek için uzun müddet çabaladığı, bununla birlikte Edirne Otogarı ndaki mülkiyet ilişkileri nedeniyle bu otogara girme imkânı bulamadığı ve alternatif yöntemler geliştirdiği öğrenilen bilgiler arasında bulunmaktadır. Bu bağlamda, acentelik sözleşmesinin imza landığı ve isim kullanma hakkının verildiği tarihten itibaren firmalar arasındaki bu yoğun rekabet ortadan kalkmış, firmalar birbirlerinin acentesi olmuşlardır. Halen Volkan Turizm adına kayıtlı 13 adet otobüs 700 Volkan Metro markası ile hizmet üretmektedir. Bu niteliği itibariyle, ilgili hatta gerçekleştirilen dikey nitelikte işbirliği , rakiplerden biri nin diğeri lehine çekilmesi pratik sonucunu doğuran dikey bütünleşik bir yapı ortaya çıkarmıştır. Bunun sonucunda, işbirliği öncesinde hatta faaliyet gösteren firma sayısı üç (Volkan, Ulusoy ve Metro) iken işbirliği, sonrasında bu rakam ikiye düşmüştür. Benzer şekilde Kırklareli İstanbul hattında da Şampiyon Hersekli nin Metro Organizasyon ile çeşitli kereler acentelik çerçevesinde işbirliği gerçekleştirdiği Soruşturma çerçevesinde tespit edilen hususlar arasındadır. 710 I.3.1.4. Metro Organizasyon İşbirliklerinin Grup Muafiyeti Kapsamında Değerlendirilmesi 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti, üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerin de faaliyet gösteren iki veya daha fazla teşebbüs arasındaki belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmaları, başta pazar payları olmak üzere Tebliğ de öngörülen şartları karşılaması durumunda Kanun un 4. maddesi ndeki yasaklamalardan muaf tutmuştur. Bu anlamda Karayolu Taşıma Kanun ile tanımlanan acentelik ilişkisinin tam anlamıyla uygulandığı durumlarda ortaya çıkan ticari ilişki 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerine göre 4054 sayılı 720 Kanun un 4. maddesinden muaftır. Bununla birlikte inceleme konusu hatlarda, Metro Organizasyon un unvanını kullanma hakkını da içeren bilet satışına ilişkin dikey ilişki, aynı hatta faaliyet gösteren fiili rakipler arasında gerçekleştirilmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğin Kapsam başlıklı 2 . maddesi Rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalar, bu Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamaz . hükmünü haizdir. Daha önce her ikisi de Edirne -İstanbul hattında müstakil olarak çalışan Metro Organizasyon ile Volkan Turizm, 25.12.2007 tar ihinde acentelik sözleşmesi 730 akdetmiş, 27.12.2007 tarihinde ise Metro Organizasyon Volkan Turizm e Metro unvanını kullanmak hakkı sağlamıştır. Yapılan yerinde incelemeler sırasında, Metro Organizasyon un bu işbirliği ge rçekleştirilemeden önce, Edirne -İstanb ul hattında faaliyet göstermek için uzun müddet çabaladığı, bununla birlikte Edirne Otogarı ndaki mülkiyet ilişkileri nedeniyle bu otogara girme imkânı bulamadığı ve alternatif yöntemler geliştirdiği elde edilen bilgiler ar asında bulunmaktadır. Acentelik sözleşmesinin imzalandığı ve isim kullanma hakkının verildiği tarihten itibaren firmalar arasındaki bu yoğun rekabet ortadan kalkmış, firmalar birbirlerinin acentesi olmuşlardır. 10-68/1445 -545 16 740 Benzer işbirliklerinin Kırklareli İstanbul hattı için de geçerli olduğu tesp it edilen hususlar arasındadır. Metro Organizasyon, bu hatta faaliyet gösteren Şampiyon Hersekli, Fatih Motorlu Araçlar ve Nişikli Seyahat ile yaşadığı sıkı rekabetin ardından çeşitli tarihlerde benzer işbirlikleri gerçekleştirmiştir. Görevli raportörlerin yaptığı görüşmede Fatih Turizm yetkilisinin Nisan 2009 tarihinden itibaren rekabete son vererek birbirlerinin acentesi olduklarını belirtmiş olmasına rağmen, Metro Organizasyon tarafından tebliğ edilen acentelik sözleşmesi 29.1.2010 tarihini taşımaktadır. Şampiyon Hersekli nin mevcut bir acentelik sözleşmesi olmasına rağmen Metro Organizasyon ile çeşitli kereler acentelik çerçevesinde işbirliği gerçekleştirdiği soruşturma çerçevesinde tespit edilen hususlar arasındadır. 750 Hal böyle iken Metro Organizasyon ile Trakya hatlarındaki fiili rakipleri arasındaki işbirliği 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerine göre 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinden muaf tutulabilecek bir ticari işbirliği olmaktan uzaktır. I.3.1.5. Metro Organizasyon İşbirliklerinin Bireysel Muafiyet Kapsamında Değerlendirilmesi 4054 sayılı Kanun un Muafiyet başlıklı 5. maddesi ilk fıkrada öngörülen şartların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs 760 birlikleri kararlarının mezkûr Kanun un 4. madde hükümlerinin uyg ulamasından muaf tutulabileceği konusunda Kurulu yetkilendirmiştir. Soruşturma aşamasında, gerçekleştirilen işbirliklerinin, bölgede faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli firmalar bakımından Metro Organizasyon un geniş servis ağından yararlanmak gibi c iddi etkinlik getirileri sağladığı Metro Organizasyon tarafından sık sık belirtilmiştir. Söz konusu durumun teşebbüsler tarafından servis ve internet altyapılarına mükerrer yatırımların yapılmasını önlemek suretiyle kaynak tahsisinde etkinlik yaratacağı ve hizmet standartlarını yükselteceği açıktır. Bu bakımdan inceleme konusu işbirliğinin Kanun un 5. maddesinde belirtilen dört 770 koşuldan, hizmetlerin sunulmasında yeni gelişime iyileşmelerin sağlanması ve tüketicilerin bundan fayda sağlamasına yönelik ilk iki koşulu sağladığı savunulabilir. Ne var ki, Kanun hükmünde de açıkça ifade edildiği üzere, teşebbüsler arasında rekabeti sınırlayıcı mahiyette bir eylem ya da işbirliğinin bireysel muafiyet alabilmesi için dört koşulu aynı anda sağlaması gerekmektedir. K anun un 5. maddesindeki son iki koşul ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kaldırmamasını ve rekabetin öngörülen amaçların elde edilmesi bakımından zorunlu olandan fazla kısıtlamamasını öngörmektedir. Bu iki maddede Kanun un, etkinlik kaza nımları ile pazarın rekabetçi yapısı arasında bir denge kurmaya çalıştığı görülmektedir. 780 Metro Organizasyon un kendisi ile aktif olarak aynı hatta faal olup bu hatlarda önemli pazar paylarını elinde bulunduran rakipleri ile gerçekleştirdiği işbirliklerini n ilgili pazarın önemli bölümünde rekabeti ortadan kaldırdığı açıktır. Zira bu çerçevede Edirne -İstanbul hattında Volkan Turizm ile Metro Organizasyon arasında gerçekleştirilen işbirliği sonucunda pazarın iki önemli oyuncu Volkan Metro çerçevesinde dikey b ütünleşik bir yapı oluşturmuş ve pazardaki oyuncu sayısı üçten ikiye düşmüştür. Benzer şekilde Kırklareli -İstanbul hattında ise Metro Organizasyon birden fazla rakip teşebbüs ile işbirliği yoluna gitmiştir. 790 Öte yandan Protokol hükümleri ile birlikte Te kirdağ Metro ile yapılan sözleşmede yer alan münhasırlık hükümleri birlikte değerlendirildiğinde rekabetin iddia edilen etkinlik 10-68/1445 -545 17kazanımlarının elde edilmesi için zorunlu olandan daha fazla sınırlandırıldığı anlaşılmaktadır. Tüm bu değerlendirmeler sonu cunda, etkinlik kazanımlarının pazardaki rekabet sınırlamalarını karşıladığı yönünde ikna edici bulgular öne süremeyen ve bu konuya ilişkin daha önce bir muafiyet başvurusu da bulunmayan Metro Organizasyon un söz konusu sisteminin bireysel muafiyetten de y ararlanamayacağı sonucuna ulaşılmıştır. 800 I.3.1.6. Berk Metro ve Tekirdağ Metro İşbirliklerinin Değerlendirilmesi Son olarak soruşturma kapsamındaki Berk Metro ve Tekirdağ Metro firmalarının bu işbirlikleri karşısındaki konumları değerlendirilmelidir. Soruşturma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde Kırklareli ne bağlı Pınarhisar ile İstanbul arasında faaliyet gösteren Berk Metro Turizm in, yolcu yoğunluğu fazla olmayan söz konusu hatta Metro Organizasyon ile aktif veya fiili bir rekabet içinde olma dığı, Berk Metro nun gerçek anlamda Metro Organizasyon un yaygın şehir içi servis ağından yararlanmak adına imzaladığı acentelik sözleşmesi kapsamında acenteliğini yürüttüğü izlenimi edinilmiştir. Bu anlamda Berk Metro ile Metro Organizasyon 810 arasındaki ili şkinin niteliği gerçek anlamda rekabet engeli yaratmayan bir dikey ilişki hüviyetindedir. Dolayısıyla Berk Metro ile Metro Organizasyon arasındaki işbirliği prima facie potansiyel rakipler arasında gerçekleştirilen bir işbirliği gibi görünse de muafiyet al abilecek nitelikte bir işbirliği olarak değerlendirilmiştir. Benzer şekilde soruşturma aşamasında müflis konuma düşen Tekirdağ Metro ile Metro Organizasyon arasında Tekirdağ İstanbul hattında rekabeti kısıtladıkları yönünde bir bulguya ulaşılamamıştır. I.3.1.7. Lüks Yonca ve Kale Seyahat ile Metro Organizasyon Arasındaki İlişkinin 820 İncelenmesi Soruşturma kapsamında 4. madde çerçevesinde değerlendirilen ikinci sav, Çerkezköy Kaymakamlığı tarafından iletilen, Lüks Yonca ve Kale Seyahat in Metro Organiza syon arasında 4054 sayılı Kanun a aykırı bir anlaşmanın olduğu iddiasıdır. Bu iddia kapsamında Metro Organizasyon un Vize, Saray, Çerkezköy, İstanbul hattından çekilmesi karşılığında Kale ve Yonca Seyahat e ait otobüslerin Metro Organizasyon a ait dinlenme tesisinde mola vermeye ve akaryakıt almaya başladıkları ve bununla eş zamanlı olarak fiyatları yükselttikleri ileri sürülmektedir. 830 Lüks Yonca ve Kale Seyahat in ifade tutanaklarında n anlaşıldığı üzere , 2006 -2009 arasında Metro Organizasyon tarafların fa al olduğu Vize -Saray -İstanbul hattında yoğun rekabet sürdür müştür. İfade edildiğine göre, Yine soruşturma taraflarının iddiasına göre, Metro Organizasyon un piyasayı terk etmesinin ardından ise taraflar, yoğun rekabet nedeniyle uzun süreden beri sabit olan fiyatları artan maliyetler karşısında arttırmışlardır. Bu kapsamda 2009 yılı Eylül ayında Metro Organizasyon un piyasayı t erk etmesinin ardından İstanbul -Çerkezköy fiyatları 12,00 TL den 14,50 TL ye; İstanbul -Saray fiyatları 14,00 TL den 15, 00 TL ye y ükseltilmiş; İstanbul -Vize fiyatları ise sabit kalmıştır. Taraflara göre, Yonca ve Kale Seyahat in Metro Organizasyon a ait dinlenme tesislerini kullanmaları ve akaryakıt teminini 840 buradan karşılamaları hizmet kalitesinin arttırılmasının ve Petrol Ofisi A.Ş. (PO) ile yapılan indirimli akaryakıt anlaşmasının gereğidir. Öncelikle belirtmek gerekir ki, soruşturma aşamasında taraflar arasında bir anlaşmanın veya pazar paylaşımının yapıldığına dair bir vesikaya ulaşmak mümkün 10-68/1445 -545 18olmamıştır. Ancak, hatta üç yıl boy unca devam eden sıkı rekabetin sonlanmasının ardından yaşanan fiyat artışları ve bunun karşılığında rakibe ait olan ve daha önce kullanılmayan tesislerde mola verme uygulaması rekabeti sınırlayan bir anlaşma veya uyumlu eylemin varlığına ilişkin kuşkuları güçlendirmektedir. Bu durum, rekabetin kısıtlandığı piyasa koşullarındaki benzerlikler nedeniyle, 4054 sayılı 850 Kanun un 4. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen rekabet ihlali karinesi ni akıllara getirmektedir. Bununla beraber aynı maddenin devam hükmün de tarafların ekonomik ve rasyonel gerekçelere dayanmak suretiyle bu sorumluluktan kurtulabileceklerinin düzenlendiği de göz önünde bulundurulması gereken hususlardandır. Taraflarca soruşturma aşamasında sunulan P O ile yapılan sözleşmenin Metro Organiz asyon tarafından işletilen akaryakıt istasyonunu işaret etmesi; söz konusu tesisin hizmet farklılaşmasını teminen yol üzerinde mola verilebilecek tek tesis olması ve iki seneden beri sabit olan fiyatların Ulaştırma Bakanlığı tarafından belirlenen 860 ücret ska lasının altında belirlenmesi tarafların eylemlerine ilişkin iktisadi rasyonalite getirdiği kabul edilmesi gereken gerekçelerdir. Ekonomik rasyonaliteyi izah edebilecek bu koşulların varlığı nedeniyle, bahse konu teşebbüsler arasında bir ihlalin var olmadığ ı sonucuna ulaşılmıştır. I.3.2. Soruşturma Konusu İddiaların Kanun un 6. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi Soruşturma konusu olayda Kanun un 6. maddesi çerçevesinde incelenen, esas itibariyle, Metro Organizasyon un Trakya daki bazı hatlarda acentel ik ve isim 870 kullandırma ilişkisi içinde bulunduğu firmalar vasıtasıyla ve/veya onlarla birlikte yıkıcı fiyat uygulayarak Kanun ihlali gerçekleştirip gerçekleştirmediğidir. Soruşturma öncesi önaraştırma aşamasında elde edilen veriler, Metro Organizasyon un ö nemli bir pazar gücüne sahip olduğu Trakya daki bazı hatlarda maliyet üzerine görece yüksek kar marjları uygulamasına karşın özellikle Edirne -İstanbul hattında hesaplanan maliyetlerin altında fiyatlar uyguladığına işaret etmiş, bu durum ise Kanun un 6. maddesinin (d) bendinde bahsi geçen bir piyasadaki hâkim durumun öteki piyasalarda kötüye kullanılması şüphesini uyandırmıştır. Soruşturma açılmasına mesnet bu şüpheden hareketle Soruşturma kapsamında, Metro Organizasyon tarafından Trakya hatlarında uygulanan fiyatlar yıkıcı fiyat iddiası kapsamında 880 değerlendirmeye tabi tutulmuştur: Hâkim konumda bulunan bir teşebbüsün mevcut rakipleri piyasa dışına çıkarmak, potansiyel rakipleri pazara girmekten caydırmak, rakiplerin fiyatları düşürme eğilimlerini sindir mek amacıyla, ürünü veya hizmeti maliyetinin altında bir fiyata satması yıkıcı fiyat kapsamsında rekabet ihlali olarak değerlendirilmektedir. Teorik olarak yıkıcı fiyat uygulamalarının temelinde teşebbüslerin uzun vadede tekelci güce erişme istekleri yatmaktadır . Hasat olarak adlandırılan bu güdü, sahip olduğu finansal gücü, maliyet altı fiyattan kaynaklanan zararlarını finanse etmek için kullanan firmanın, uzun dönemde rakiplerini dışlamak suretiyle fiyatlarını tekelci düzeye 890 çekme stratejisine işaret etmektedir. Öte yandan, birden fazla mal ve hizmet pazarında hâkim durumda olan veya önemli bir pazar payını elinde bulunduran firmanın pazar gücüne sahip olmadığı başka pazarlarda yıkıcı fiyat uygulamak suretiyle rekabeti bozmasına, öğretide kaldıraç etkisi adı verilmektedir. Bu tarz bir uygulama ile hâkim durumda olunmayan pazarlarda uygulanan maliyet altı fiyatlamadan oluşan zarar hem diğer piyasalardaki 10-68/1445 -545 19tekelci kar ile finanse edebilir hem de uygulamanın yapıldığı piyasalara yeni girişi engelleyebil ir ve/veya mevcut rakiplerini piyasa dışına itebilir. 900 Yıkıcı fiyat incelemelerinde İktisadi üstünlük, olağandışı düşük fiyat ile niyet ve hasat unsurlarını da kapsayan pazarın yapısı göz önünde bulundurulmalıdır. İktisadi üstünlük genel olarak bir teş ebbüsün rekabeti kısıtlayabilmesi veya bozabilmesi için rakiplerine oranla sahip olduğu bir üstünlüğün veya avantajın olması gerektiğine işaret etmektedir. Olağan dışı düşük fiyat ise çeşitli maliyet kıstasları ile kıyaslandığında iktisadi açıdan anlamlı bir açıklaması olmayan, bununla beraber rakiplerinin rekabet etmesinin önünde ciddi engeller yaratan bir fiyatlama politikası nı işaret e tmektedir. Bu tür bir 910 analizde fiyatın iktisadi bakımdan anlamlı olması fiyat analizi bakımından önem arz etmektedir. Ö rneğin, fiyat indirimi firmanın ilgili ürün pazarındaki karlılığını sürdürmesine engel oluşturmayacaksa yıkıcı fiyattan bahsetmek mümkün değildir. Yıkıcı fiyat uygulamasının başarıya ulaşma şansı pazarın yapısına sıkı sıkıya bağlı olduğu için, değerlendirm ede dikkate alınması gereken üçüncü grup unsurlar pazarın yapısı ile ilgilidir. Bu kapsamda pazardaki giriş - çıkış engelleri ile üretim araçlarının niteliği niyet ve hasat unsurları ile birlikte değerlendirilerek pazarın yapısının yıkıcı fiyat uygulamasın a elverişli olup olmadığının tespiti gereklidir. Giriş engellerinin niteliği pazardaki potansiyel rekabet bakımından önem arz 920 etmektedir. Potansiyel rekabet ve piyasaya girişin kolay olması, hâkim durumda olan bir firmanın tekelci fiyatlamaya gitmesini engelleyebilirken, piyasaya girişin yüksek maliyetli ya da zaman alıcı olması tekelci fiyatlama yapabilmesini mümkün kılmaktadır. Yıkıcı fiyat uygulamak isteyen firma, piyasaya girişlerin kolay olduğunu gördüğü takdirde bu tür bir uygulamaya gitmesinin ken disine yarar sağlamayacağını anlayarak uygulamadan vazgeçebilir; ancak rakiplerini bir kere piyasa dışına ittikten sonra, piyasaya yeni girişler olana dek geçen sürede tekelci fiyatlama yapabilme olanağı olan ve bu fırsatın zararını fazlasıyla karşılayacağ ını düşünen firmanın yıkıcı fiyat uygulaması mümkündür. 930 Çıkış engelleri ise, rakibin piyasadan çıkarılması aşaması için önem taşımaktadır. Çıkış engellerinin yüksek olması batık maliyetlerine oranla pazarda kalma çabasını artıracaktır. Pazarın yapısına il işkin bu analizler pazar gücü ve düşük fiyat karşılaştırmalarına göre daha sübjektif bir kavram olan niyet ve hasat ilkelerini ve incelemelerini de kapsamaktadır. Niyet ilkesi maliyet ve fiyat karşılaştırmalarının bir adım daha ötesine geçerek yıkıcı fiyat tespitinde fiyatın maliyetin altında olmasını tek başına yeterli görmemekte, bu fiyat politikasının rakibi piyasa dışında bırakma amacıyla uygulanıp uygulanmadığının analizini gerektirmektedir. Bu bağlamda, yıkıcı olduğu iddia edilen fiyatların uygulanma süresi analizin önemli unsurlarından biridir. 940 ABD ve AB nin geçmiş dönem içtihatlarına bakıldığında, hâkim durumda olan firma tarafından ortalama değişken maliyetin altında uygulanan fiyatı yıkıcı fiyata ilişkin niyetin en önemli karinesi olarak kabul ed ildiği kararların varlığı görülmektedir. Bununla birlikte, günümüzde her türlü maliyet altı fiyatlandırmanın per se rekabet ihlali olduğunu savunan bu görüş, uygulanan fiyat stratejilerini piyasa yapısı içinde değerlendiren rule of reason yaklaşımı ile dengelenmektedir. Son olarak hasat unsuru ise, yıkıcı fiyat uygulamalarının iktisadi rasyonalitesini sorgulayan bir uygulamadır. Muhakkak ki, yıkıcı fiyat uygulamasının nihai amacı, fiyat kırarak rakipleri etkisizleştirdikten sonra fiyatları tekrar yüks eltmektir. Bunun mümkün 950 10-68/1445 -545 20olmayacağı piyasa koşullarında maliyet altı fiyat, firmalar açısından sadece tüketicilerin sübvansiyonu anlamına gelecek, her hangi bir şekilde tüketici refahını azaltacak sömürücü bir uygulamaya yol açmayacaktır. Dolayısıyla böyl e bir uygulamanın rekabet ihlali olarak nitelendirilmesi mümkün olmayacaktır. Bununla birlikte rakipler dışlandıktan sonra fiyatların tekelci seviyelere çekilmesinin iktisaden anlamlı ve mantıklı olduğu hallerde yıkıcı fiyat iddiaları bir rekabet ihlali ol arak nitelendirilebilecektir. Yıkıcı fiyat uygulamalarında önemli konulardan biri, tekelci fiyat düzeyinin nasıl tespit edileceği ve bu fiyat uygulamasının ne kadar süre boyunca devam 960 ettirilmesinin hasat imkânının varlığını kanıtlayacağıdır. Bu konuy a ilişkin olarak, maliyetin altındaki fiyatların rakiplerin piyasayı terk etmesine yol açmış olması ve bunun müteakibinde fiyatların tekrar yükseltilmesinin, hasat imkânının varlığına bir kanıt olarak savunulabileceği değerlendirilmektedir. I.3.2.1. M etro Organizasyon un İlgili Hatlardaki İktisadi Gücünün Analizi Soruşturma konusu hatlarda Metro Organizasyon un iktisadi gücünün analizi, bir başka deyişle hâkim durumda olup olmadığı veya önemli bir pazar gücünü elinde bulundurup bulundurmadığı araştır ılırken şüphesiz en önemli gösterge taşınan yolcu 970 sayıları ve bunun sonucunda sahip olunan pazar paylarıdır. Bu bakımdan, soruşturma sürecinin değişik aşamalarında gerek soruşturmaya muhatap teşebbüslerden ve gerekse söz konusu teşebbüslerin faaliyet göste rdiği illerdeki otogarların işletmesini yürüten belediyelerden, taşınan yolcu sayılarına ilişkin bilgiler talep edilmiştir. Bu noktada önceki bölümler de belirtilen, inceleme konusu sektörde tutulan kayıtların sistematik ve düzenli olmamasının yarattığı sorunu yeniden vurgulamakta fayda görülmektedir. Teşebbüsler tarafından değişik zamanlarda ve değişik merciler (belediyeler) aracılığıyla yapılan bildirimlerde yolcu sayılarına ilişkin bazı tutarsızlıklar 980 mevcuttur. Söz konusu tutarsızlıkların, sektörde bi lgi işlem sistemlerine dayalı kayıt tutarak faaliyet gösteren kurumsal teşebbüslerin sayısının sınırlı olması, Soruşturma süresince sektör genelinde gerçekleşen acentelik değişikliklerin kayıtlardaki devamlılığı etkilemesi gibi çeşitli sebepleri bulunmakta dır. Hal böyle iken, soruşturma aşamasında elde edilen yolcu sayılarının belirli bir hata payı ile sektördeki pazar paylarına ilişkin genel eğilimleri gösterdiğini belirtmek mümkündür. Belirtilen bu hususlar arka planda olmak üzere, aşağıda Edirne, Kırklar eli ve Tekirdağ dan İstanbul a yönelik seferlerdeki pazar payı analizlerine yer verilmiştir: Edirne İstanbul Hattı 990 Soruşturma kapsamında Edirne Belediyesi, Volkan Metro ve Metro Organizasyona söz konusu güzergâhta taşıdıkları yolcu sayılarına ve ciro bilgilerine ilişkin bilgi talep yazıları gönderilmiştir. Bilgi edinme yazılarına cevaben gelen verilere göre oluşturulan aşağıdaki tabloda, Temmuz 2008 ile Mart 2010 dönemine ilişkin Edirne ile İstanbul hattında yolcu sayılarına ve pazar payı verilerine y er verilmiştir. Tablo 4: Edirne -İstanbul Hattında Yolcu Sayısı ve Pazar Payları Edirne - İstanbul Güzergâhı Volkan Pazar Payı Volkan Metro Yolcu Sayısı Nilüfer Yolcu Sayısı Ulusoy Yolcu Sayısı (%) Nilüfer Pazar Payı (%) Ulusoy Pazar Payı (%) 10-68/1445 -545 21Tem.08 . 0,00 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 Ağu.09 Eyl.09 Eki.09 Kas.09 Ara.09 Oca.10 Şub.10 Mar.10 Edirne İstanbul güzergâhına ilişkin yer verilen rakamlar, bu h atta en önemli kırılma 1000 noktasının Nilüfer Turizm in Kasım 2009 yılının Kasım ayından itibaren piyasa giriş yapması olduğunu göstermektedir. Tabloda da yer verilen rakamlara göre: - Nilüfer Turizm in piyasa girmesinden önce Ulusoy ile Volkan Metro nun faaliy et gösterdiği ve düopol nitelik arz eden hatta Temmuz 2008 ile Kasım 2009 arasındaki dönemde genel olarak dalgalı bir seyir gösterse de Volkan Metro nun Ulusoy a göre pazar payı konusunda genel bir üstünlüğünden bahsetmek mümkündür. Bu üstünlük özellikle E ylül-Kasım 2009 döneminde Volkan Metro lehine daha bariz şekilde görülmektedir. Örneğin Eylül ayında Volkan Metro nun pazar payı % xx e yakın gerçekleşmiştir. 1010 - Bununla birlikte, Kasım ayının ortasından itibaren piyasaya giriş yapan Nilüfer Seyahat, geçen s üre içerisinde pazar payını gözle görülür biçimde ve istikrarlı olarak arttırmış, pazara girişinden yaklaşık üç ay sonra pazarın yarısından fazlasını ele geçirmiştir. Bu dönem içerisinde ise Volkan Metro nun pazar payında bariz bir düşüş gözlemlenmiştir. N itekim Eylül 2009 dönemimde %64 olan pazar payı Şubat 2010 itibariyle % xx seviyelerine inmiştir. Ulusoy Turizm in pazar payı ise yaklaşık % xx da kalmıştır. - Pazar paylarında görülen dalgalanmalar ve yeni girişlerin pazar payı 1020 kompozisyonlarında ilgili dön emde yaşanan değişiklikler Edirne -İstanbul hattında pazar payı itibariyle belirgin bir pazar payına sahip bir firma olmadığını - göstermektedir. 10-68/1445 -545 22Tablo 5: İstanbul - Edirne Hattında Yolcu Sayısı ve Pazar Payları 1030 İstanbul -Edirne Güzergâhı Volkan Yolcu Sayısı Nilüfer Yolcu Sayısı Ulusoy Yolcu Sayısı Volkan Pazar Payı (%) Nilüfer Pazar Payı (%) Ulusoy Pazar Payı (%) Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 Ağu.09 Eyl.09 Eki.09 Kas.09 Ara.09 Oca.10 Şub.10 Mar.10 İstanbul Edirne güzergâhına ilişkin yukarıda yer verilen rakamlara bakıldığında ise, Edirne İstanbul yönünde olduğu gibi bu hatta da Nilüfer Seyahat in faaliyetlerine başlamasından önce Volkan Metro nu n Ulusoy a göre yolcu sayısı itibariyle bariz bir üstünlüğü olduğu görülmektedir. Nilüfer Seyahat in faaliyetlerine başlaması ile Volkan Metro İstanbul Edirne güzergâhında en fazla yolcu taşıyan firma olmaya devam etmiş; bununla birlikte pazar payı önemli ölçüde azalmıştır. Tekirdağ İstanbul Hattı 1040 Dosya mevcudu bilgilere göre oluşturulan aşağıdaki tabloda, Temmuz 2008 ile Mart 2010 dönemin de Tekirdağ ile İstanbul hattında ki yolcu sayılarına ve pazar payı verilerine yer verilmiştir. Tekirdağ İstanbul hatt ında pazar payları düşük olan çok sayıda firma faaliyet göstermekle beraber, aşağıdaki tabloda pazar payları itibariyle görece en büyük iki firmaya ilişkin pazar paylarına yer verilmiştir: Tablo 6: Tekirdağ İstanbul Hattı Tekird ağ Metro Yolcu Sayısı İstanbul Seyahat Yolcu Sayısı Toplam1 Yolcu Sayısı Tekirdağ Metro Pazar Payı (%) İstanbul Seyahat Pazar Payı (%) Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 1 Tekirdağ belediyesi tarafından gönderilen rakamları ifade etmektedir. 2009 Haziran ından sonrasın a ilişkin rakamlar, Metro ve İstanbul Seyahat tarafından gönderilen yolcu taşıma rakamlarının altında kaldığı için, bu tarihten itibaren pazar payları hesaplanmamış sadece firmaların taşıdıkları yolcu sayılarına yer ver ilmiştir. 10-68/1445 -545 23Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 - - Ağu.09 - Eyl.09 - - Eki.09 - - Kas.09 - - Ara.09 - - Oca.10 - - Şub.10 - - Mar.10 - - Yukarıda yer verilen rakamların işaret ettiği husus, Tekirdağ -İstanbul hattında İstanbul Seyahat in pazar payı itibariyle Tekirdağ Metro (Metro Organizasyon) 1050 firmasına göre dalgalı da olsa bir üstünlüğünün olduğudur. Bu niteliği itibariyle yukarıdaki tabloda yer alan bilgiler soruşturma aşamasında sektör temsilcileri ile yapılan görüşmelerde dile getirilen hususları doğrular niteliktedir. Aşağıda yer verilen tabloda ise, Tekirdağ İstanbul hattının en büyük pazar payına sahip iki firmasının söz konusu hattın İstanbul Tekirdağ yönünde taşıdığı yolcu sayısına yer verilmiştir. Tablo 7: İstanbul -Tekirdağ Hattı. İstanbul Seyahat Yolcu Sayısı Tekirdağ Metro Yolcu Sayısı Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 Ağu.09 Eyl.09 Eki.09 Kas.09 Ara.09 1060 Tabloda yer verilen rakaml ar İstanbul Seyahat in Tekirdağ -İstanbul yönünde sahip olduğu üstünlüğü İstanbul -Tekirdağ yönünde de koruduğunu göstermektedir. İstanbul Tekirdağ hattına genel olarak bakıldığında, bu hatta Metro Organizasyon veya 10-68/1445 -545 24Tekirdağ Metro nun önemli bir pazar payına sahip olmadığı, bu hatta pazar liderinin soruşturma tarafı olmayan İstanbul Seyahat olduğu görülmektedir. Kırklareli -İstanbul Hattı Taraflarca ve Kırklareli Belediyesi tarafından gönderilen yolcu taşıma ve ciro rakamlarına ilişkin bilgilere dayanılarak oluşturulan Kırklareli İstanbul güzergâhındaki 1070 toplam yolcu sayısı ve buna dayanılarak oluşturulan pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir: Tablo 8: Kırklareli İstanbul Hattı. Şampiyon Hersekli2 Yolcu Sayısı İstanbul Seyahat3 Yolcu Sayısı Metro4 Yolcu Sayısı TOPLAM5 Yolcu Sayısı Şampiyon Pazar Payı (%) İstanbul Pazar Payı (%) Metro Pazar Payı (%) Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 Ağu.09 Eyl.09 Eki.09 Kas.09 Ara.09 Oca.10 Şub.10 Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, Metro Organizasyon un ilgili hatta pazar payı ortal ama olarak % xx düzeyinde seyretmektedir. Bu durum tek başına Kırklareli İstanbul güzergâhında hâkim durum veya önemli bir pazar gücü sağlayacak bir pazar payına işaret etmese de; bu hatta rakiplerinin çok düşük pazar payları ile karşılaştırıldığında Metro Organizasyon un göreli bir pazar gücünün olduğunu 1080 belirtmek mümkündür. 2 Şampiyon Hersekli nin söz konusu dönem içinde D1 Belgesinin iptalinden dolayı f aaliyetleri bazı aylarda durmuştur. 3 İstanbul Seyahate ilişkin sadece 2009 yılı verilerine ulaşılabilmiştir. 4 Kırklareli İstanbul hattında Metro organizasyon tarafından taşınan yolcu sayısına ilişkin veriler gönderilen bilgi yazısına cevaben Metro Or ganizasyon dan olduğu gibi bu hatta taşımacılık yapan Fatih Metro tarafından da gönderilmiştir. Her iki tarafça gönderilen rakamlar kıyaslandığında Fatih Metro tarafından gönderilen rakamların daha düşük olduğu tespit edilmiş, biletleri tanzim eden Metro Organizasyon temsilcisi ile yapınla görüşme sonucunda daha gerçekçi olduğu gerekçesi ile Metro Organizasyon tarafından gönderilen rakamlar kullanılmıştır. 5 Kırklareli Belediyesi tarafından önaraştırma ve soruşturma aşamalarında gönderilen otogar çıkış rakamlarına ilişkin rakamlar baz alınarak oluşturulmuştur. 10-68/1445 -545 25Metro Turizm in göreli bir pazar gücü yaratacak bir pazar payına sahip olduğu yönündeki benzer bir yorumu aşağıda T ablo 9 da yer verilen İstanbul -Kırklareli hattında taşınan yolcu sayı sına bakarak yapmak da mümkündür. Tablo 9: İstanbul -Kırklareli Hattı Şampiyon Hersekli Yolcu Sayısı İstanbul Seyahat Yolcu Sayısı Metro Organizasyon Yolcu Sayısı Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 Ağu.09 Eyl.09 Eki.09 Kas.09 Ara.09 Oca.10 Şub.10 Yukarıda İstanbul ile Trakya bölgesi ara sındaki hatlara ilişkin pazar payı verilerinden de açıkça görüldüğü üzere, Metro Organizasyon sadece İstanbul Edirne hattında 1090 önemli bir pazar payına sahip olmuş fakat Nilüfer Turizm gibi önemli bir yeni oyuncunun pazara girmesi ile bu pazarda sahip olduğ u önemli pazar payını yitirmiştir. Metro Organizasyonun Edirne dışındaki diğer hatlar için de hâkim durum yaratabilecek bir pazar payından bahsetmek söz konusu değildir. Bununla birlikte, ilgili pazarlarda elde edilen pazar payı verilerinin sorgulanmaya muhtaç veriler olduğu açıktır. Metro Organizasyon gibi ülke genelinde otobüs ile yolcu taşımacılığı alanında önemli bir konumda bulunan bir firmayı soruşturma kapsamındaki hatlarda sadece pazar payları ile değerlendirmenin doğurabilecekleri sakıncaları ber taraf edebilmek ve Metro Organizasyon un finansal gücünü ve sahip 1100 olduğu hizmet kapasitesini de değerlendirmeye katabilmek bakımından -düşük pazar paylarına rağmen - yıkıcı fiyat analizini derinl eştirmekte fayda görülmektedir. Yıkıcı fiyat uygulamasına gi rişecek olan firma, rakibini pazardan çıkarana, sindirene ya da pazara girmekten caydırana kadar maliyetinin altında satış yaparak zarar edecek, dolayısıyla bu zararını finanse edebilmek adına önemli bir finansal güce ihtiyaç duyacaktır. Finansal güç, firm anın daha önceki tekelci kârlarından kaynaklanan birikimlerinden sağlanabileceği gibi, firmanın bağlı olduğu gruplardan da sağlanabilir. Bunun yanı sıra, firmanın sermaye piyasalarına ulaşmada rakibine oranla daha üstün olması ya da birden fazla pazarda (c oğrafi pazar ya da ürün 1110 pazarı) faaliyet göstererek zararını bu piyasalardaki kazançları ile karşılaması da mümkündür. 10-68/1445 -545 26Benzer şekilde , yıkıcı fiyat uygulamayı düşünen bir firmanın pazar payının büyüklüğünün ve finansal gücü nün yanı sıra , firmanın kısa dön emde üretimini gereken miktarda artırıp artıramayacağına ilişkin olarak mevcut kapasitesi de önemli dir. Üretimin, uygulamanın gerektirdiği miktarda arttırılamaması durumunda, talep fazlası piyasa dışına itilmek istenen rakipler tarafından karşılanacaktır. Bu anlamda yıkıcı fiyat stratejisinin takip edilebilmesi bakımından firmanın elinde fazla kapasitenin o lması gereklidir. 1120 Bu açıdan ele alındığında her ne kadar Soruşturma konusu hatlar itibariyle hâkim durumda olduğunu net biçimde ortaya koyacak bir pazar payına ulaşmak mümkün olmasa bile, yerel ölçekte faaliyet gösteren rakipleri karşısında, faaliyet göst erdiği ölçeğin büyüklüğü, bağlı bulunduğu iktisadi bütünlük nedeniyle erişim imkânına sahip olduğu finansal güç ve ülke genelinde faaliyet gösteren bir otobüs filosunu haiz olması gibi sebeplerle Metro Organizasyon, rakipleri açısından sadece pazar payları itibariyle değerlendirilemeyecek derecede önemli bir firmadır. Bu nedenle Metro Organizasyon un yeterli süre boyunca devam eden bir yıkıcı fiyat uygulamasının varlığı halinde bunun rekabet üzerinde olumsuz etki doğurması ihtimali yakından 1130 incelemeyi gerek li kılmaktadır. I.3.2.2.Olağandışı Düşük Fiyat Yukarıda da yer verildiği üzere yıkıcı fiyat incelemelerinde olağan dışı düşük fiyat, çeşitli maliyet unsurları ile kıyaslandığında iktisadi açıdan anlamlı bir açıklaması olmayan, bununla beraber rakipler inin rekabet etmesinin önünde ciddi engeller yaratan bir fiyatlama politikasına işaret etmektedir. Şüphesiz, bu türden bir incelemede uygulanan fiyatların iktisadi bakımdan anlamlı olup olmaması için en önemli gösterge fiyatların maliyetler ile karşılaştır ılmasıdır. 1140 Yapılacak bu tarz bir incelemede , fiyatların yıkıcı olup olmadığının analizi bakımından ise, gösterge niteliği taşıyacak maliyetlerin nasıl bir yöntemle hesaplanacağı önem taşımaktadır. Soruşturma konusu olayda maliyetlerin hesaplanmasında yön temsel olarak soruşturma öncesi aşamada da kullanılan ve marjinal maliyete en yakın değer olan Ortalama Kaçınılabilir Maliyet (OKM) yönteminin kullanılması gerektiği değerlendirilmiştir. OKM, bir firmanın faaliyetlerine son vermesi halinde katlanmayacağı y a da tasarruf edeceği maliyetlere işaret etmekte ve üretimin gerçekleştirilmemesi halinde katlanılmayacak toplam maliyetin, ilave üretime bölünmesiyle bulunmaktadır. 1150 I.3.2.3.Trakya Hatlarında Gerçekleştirilen Seferlerin Maliyet Analizleri: Otobüs ile dü zenlenen seferler ilişkin başlıca maliyet kalemleri olarak ilk etapta mazot giderleri, personel giderleri, ikram maliyeti ve otoyol/otogar bedelleri gibi önemli bazı değişken maliyet kalemleri öne çıkmaktadır. Öte yandan bedeli 500 .000 Türk Lirasına yakın ya da bu meblağın üzerinde olan bir aracın sigorta, bakım ve sair giderleri kayda değer düzeylere ulaşmaktadır. Bununla birlikte, fiyat maliyet karşılaştırmasında OKM yöntemi esas alınacağından, sayılan maliyet kalemlerinden hangilerinin firmanın faaliyetl erine son vermesi halinde katlanmayacağı ya da tasarruf 1160 edeceği maliyetler olacağı tespit edilmelidir. Mazot, personel ve ikram giderleri ticaretin olağan akışında vadeli (çoğunlukla 45 gün) olarak harcanmakta ise de, basitleştirici bir varsayım altında bu maliyet kalemleri her sefer sırasında katlanılması gereken maliyetler olarak belirlenebilir. Bu kalemlere, başkaca, otogarlara giriş çıkış esnasında ödenen ücretler ilave edilebilir. 10-68/1445 -545 27Buna karşın sigorta, bakım ve amortisman (eskime, yıpranma) gibi gider ler yıl sonunda tahakkuk etmekte; bakım hariç diğer giderler ise otobüsün yaptığı kilometreden bağımsız olarak karşılanmakta ve orta ve uzun dönemde tahakkuk eden sabit gelirler olarak karşımıza çıkmaktadırlar. Şikâyetin konusu göz önüne 1170 alındığında, kaçın ılabilir maliyetlerin hesaplanması için referans zaman diliminin inceleme konusu hatlarda gerçekleştirilen bir sefer olarak belirlenmesi yöntemsel olarak makul gelmektedir. Bu durumda mazot, personel gideri, ikram giderleri, otoyol ve otogar ücretleri sefe r gerçekleştirilmediği vakit katlanılmayacak olan maliyetler, kaçınılabilir maliyetler, olarak karşımıza çıkmaktadır. Öte yandan OKM, üretimin gerçekleştirilmemesi halinde katlanılmayacak toplam maliyetin, ilave üretime bölünmesiyle bulunmaktadır. Bu bağ lamda dosya kapsamında mazot, personel gideri, ikram giderleri, otoyol ve otogar ücretleri toplamının taşınan yolcu sayısına bölünmesiyle Ortalama Kaçınılabilir Maliyet in 1180 hesaplanabileceği değerlendirilmiştir. Maliyet hesaplamalarında ortalama kaçınılab ilir maliyet kalemlerinin unsurları olarak dikkate alınan akaryakıt maliyeti, personel gideri, ikram maliyetleri ve otogar giriş maliyetlerinin sektör gerçeklerini yansıtacak ve mümkün olan en makul şekilde tespiti gerekmektedir. Bu bağlamda firmaların g iriş ve çıkışlarda ödemek durumunda oldukları ve her otogar tarafından önceden sabit bir tutar olarak belirlenen otogar giriş ve çıkış maliyetleri 80 TL olarak alınmıştır. Gerçekleştirilen bir tam seferde (örneğin Edirne -İstanbul, 1190 İstanbul -Edirne şeklinde gerçekleştirilen bir seferde) çalışanlardan bir şoför ve yardımcısının toplam gideri olarak 100 TL belirlenmiştir ki, bu tutar da yapılan yerinde incelemelerde sektör temsilcileri tarafından makul olarak nitelendirilen bir tutardır. 80 TL olarak belirlenen ikram maliyeti ise bir sefer boyunca 60 adet yolcuya yapılacak ikramın maliyeti olarak dikkate alınmıştır. Bununla beraber gönderilen ilk yazılı savunmasında da Metro Organizasyon tarafından maliyet kalemleri içindeki esaslı itirazın gerçekleştiği akary akıt maliyetlerinin hesaplamasının daha detaylı biçimde yapılması gerekmektedir. Bu bağlamda, daha önceki bölümlerde de yer verildiği üzere konuya ilişkin objektif 1200 anlamda en doğru bilgiyi sağlamasını teminen Mercedes Benz ve MAN gibi ülkemizin önde gelen iki otobüs üreticisinden üretilen otobüslerin akaryakıt tüketim değerlerine ilişkin bilgi talebinde bulunulmuştur. Mercedes -Benz tarafından gönderilen cevabi nitelikteki yazıda otobüslerin yakıt tüketim değerlerine ilişkin Özellikle ticari sınıftaki araçl arın yakıt tüketim değerleri, yol durumu ve sürüş tarzının yanında, aracın taşıdığı yüke ve bakım aralığına kadar çok sayıda değişkene bağlı olarak geniş bir aralıkta oluşmaktadır. Bu nedenle bir otobüsün ortalama yakıt tüketiminin o otobüse has şartlar de ğerlendirilmeden belirtilmesi yanıltıcı olabilir. Bununla birlikte, bir Mercedes Benz seyahat otobüsünün ideal şartlarda yakıt tüketiminin, kullanım şartlarına bağlı etkenler göz ardı edildiğinde 100 Km.de 30 -35 Lt civarında 1210 olabileceği ve klima kullanımı halinde %15, şehir içi yoğun trafikte ise %50 oranında değişim göstereceği söylenebilir . değerlendirmesi yapılmıştır. Benzer şekilde MAN tarafından gönderilen bilgide ise MAN marka To urliner ve Cityliner model Euro -4 normunu haiz motorlu seyahat otobüsü nün 100 km.deki klimasız otoyol şartlarında yakıt sarfiyatı 26 -30 litre olarak belirtilmiştir. Yoğun trafikte yakıt tüketiminin ise 100 km.de 35 -40 litre; klimalı kullanımda ise 28 -33 litre mertebesinde gerçekleştiği kaydedilmiştir. 10-68/1445 -545 28Görüldüğü üzere yakıt tüketim değerleri birçok unsura bağlı olmakla birlikte 30 Litre 1220 alt ve 61 Litre üst sınırları arasında değişmektedir. Her ne kadar seferlerinin önemli bir bölümünü şehirlerarası otoyollarda gerçekleştirseler de firmaların seferlerinde özellikle İstanbul g ibi yoğun trafiğin bulunduğu alanlara girmek ve klima kullanmak durumunda oldukları da göz önüne alınarak , ortalama tüketim olarak alt sınıra daha yakın olan 100 Km de 40 Litre tüketim esas alınmıştır. Öte yandan akaryakıt maliyetinin hesaplanmasında kulla nılan diğer bir unsur da akaryakıt fiyatlarıdır. İnceleme konusu dönemde (Temmuz 2008 Eylül 2009) P O, BP ve Shell tarafından İstanbul ili Bayrampaşa ilçesinde her ayın ilk günü ve son günü uygulanan mazot tavan fiyatları esas alınmıştır. Buraya kadar yer v erilen maliyet kalemlerini özetlemek gerekirse, otobüslerin yukarıda aylık ortalaması verilen fiyatlar üzerinden 100 km.de 1230 40 Lt. mazot tükettiği ve akaryakıt maliyetinin buna göre belirlendiği, sefer başına (Edirne İstanbul -Edirne gibi) personel maliyeti nin 100 TL, ikram maliyetinin 80 TL ve otogar giriş maliyetlerinin 80 TL olarak alınması gerektiği değerlendirilmiştir. Bu verilere dayanmak sureti ile aşağıdaki tablolarda sırasıyla Edirne -Kırklareli ve Tekirdağ hatlarında gerçekleştirilen bir sefer için hesaplanan toplam ve ortalama kaçınılabilir maliyetlere yer verilmiştir: Tablo 10:Edirne İstanbul hattı için hesaplanan maliyet kalemleri Ort. Mazot Fiyatı (TL) Mazot M. (TL)6 Personel M. (TL) İkram M. (TL) Otogar M. (TL) Toplam K.M. (TL) OKM (TL)7 Tem.08 3,2 587,9 100,0 80,0 80,0 847,9 14,1 Ağu.08 3,0 552,0 100,0 80,0 80,0 812,0 13,5 Eyl.08 2,9 539,1 100,0 80,0 80,0 799,1 13,3 Eki.08 2,9 532,7 100,0 80,0 80,0 792,7 13,2 Kas.08 2,8 508,8 100,0 80,0 80,0 768,8 12,8 Ara.08 2,6 469,2 100,0 80,0 80,0 729,2 12,2 Oca.09 2,6 469,2 100,0 80,0 80,0 729,2 12,2 Şub.09 2,4 442,5 100,0 80,0 80,0 702,5 11,7 Mar.09 2,4 449,0 100,0 80,0 80,0 709,0 11,8 Nis.09 2,5 456,3 100,0 80,0 80,0 716,3 11,9 May.09 2,5 451,7 100,0 80,0 80,0 711,7 11,9 Haz.09 2,5 454,5 100,0 80,0 80,0 714,5 11,9 Tem.09 2,5 467,4 100,0 80,0 80,0 727,4 12,1 Ağu.09 2,7 489,4 100,0 80,0 80,0 749,4 12,5 Eyl.09 2,7 494,0 100,0 80,0 80,0 754,0 12,6 Eki.09 2,7 502,3 100,0 80,0 80,0 762,3 12,7 Kas.09 2,8 514,3 100,0 80,0 80,0 774,3 12,9 Ara.09 2,9 528,1 100,0 80,0 80,0 788,1 13,1 Oca.10 3,0 552,0 100,0 80,0 80,0 812,0 13,5 Şub.10 3,0 556,6 100,0 80,0 80,0 816,6 13,6 1240 Tablo 11: Kırklareli İstanbul hattı için hesaplanan maliyet kalemleri (TL) Ort. Mazot Fiyatı Mazot Personel İkram M. Otogar Toplam OKM 6 Mazot maliyeti hesaplanırken otobüslerin kilometre başına 0,4 Lt. mazot tükettikleri varsayımı kull anılmış ve gidiş dönüş 460 km mesafe olan Edirne İstanbul hattında tüketilen litre miktarı ilgil i dönemin ortalama mazot fiyatı ile çarpılmıştır. 7 Ortalama kaçınılabilir maliyet, toplam kaçınılabilir maliyetin taşınılan ortalama yolcu sayısına bö lünmesi ile bulunmuştur. Soruşturma aşamasında yapılan bilet incelemelerinde Edirne -İstanbul seferlerini n ortalama 35, İstanbul -Tekirdağ seferlerinin ortalama 26, İstanbul -Kırklareli seferlerinin ise ortalama 30 yolcu ile gerçekleştirildiği tespit edilmiş, bunun neticesinde ortalama değer olarak 30 yolcu sayısının alınma sı makul görülmüştür. Sefer ifadesi gi diş ve dönüşü ifade ettiğinden maliyet hesaplanmasında yolcu sayısı 60 a tekabül etmektedir. Dolayısıyla hesaplanan toplam kaçınılabilir maliyet bir seferde taşınan ortalama yolcu sayısı olan 60 a bölünmek suretiyle ortalama kaçınılabilir maliyete ulaşılmı ştır. 10-68/1445 -545 29M. M. M. K.M. Tem.08 3,2 539,316 100,0 80,0 80,0 799,3 13,3 Ağu.08 3,0 506,4 100,0 80,0 80,0 766,4 12,8 Eyl.08 2,9 494,584 100,0 80,0 80,0 754,6 12,6 Eki.08 2,9 488,676 100,0 80,0 80,0 748,7 12,5 Kas.08 2,8 466,732 100,0 80,0 80,0 726,7 12,1 Ara.08 2,6 430,44 100,0 80,0 80,0 690,4 11,5 Oca.09 2,6 430,44 100,0 80,0 80,0 690,4 11,5 Şub.09 2,4 405,964 100,0 80,0 80,0 666,0 11,1 Mar.09 2,4 411,872 100,0 80,0 80,0 671,9 11,2 Nis.09 2,5 418,624 100,0 80,0 80,0 678,6 11,3 May.09 2,5 414,404 100,0 80,0 80,0 674,4 11,2 Haz.09 2,5 416,936 100,0 80,0 80,0 676,9 11,3 Tem.09 2,5 428,752 100,0 80,0 80,0 688,8 11,5 Ağu.09 2,7 449,008 100,0 80,0 80,0 709,0 11,8 Eyl.09 2,7 453,228 100,0 80,0 80,0 713,2 11,9 Eki.09 2,7 460,824 100,0 80,0 80,0 720,8 12,0 Kas.09 2,8 471,796 100,0 80,0 80,0 731,8 12,2 Ara.09 2,9 484,456 100,0 80,0 80,0 744,5 12,4 Oca.10 3,0 506,4 100,0 80,0 80,0 766,4 12,8 Şub.10 3,0 510,62 100,0 80,0 80,0 770,6 12,8 Tablo 12: Tekirdağ İstanbul hattı için hesaplanan maliyet kalemleri (TL) Ort. Mazot Fiyatı Mazot M. Personel M. İkram M. Otogar M. Toplam K.M. OKM Tem.08 3,2 337,4 100,0 80,0 80,0 597,4 10,0 Ağu.08 3,0 316,8 100,0 80,0 80,0 576,8 9,6 Eyl.08 2,9 309,4 100,0 80,0 80,0 569,4 9,5 Eki.08 2,9 305,7 100,0 80,0 80,0 565,7 9,4 Kas.08 2,8 292,0 100,0 80,0 80,0 552,0 9,2 Ara.08 2,6 269,3 100,0 80,0 80,0 529,3 8,8 Oca.09 2,6 269,3 100,0 80,0 80,0 529,3 8,8 Şub.09 2,4 254,0 100,0 80,0 80,0 514,0 8,6 Mar.09 2,4 257,7 100,0 80,0 80,0 517,7 8,6 Nis.09 2,5 261,9 100,0 80,0 80,0 521,9 8,7 May.09 2,5 259,2 100,0 80,0 80,0 519,2 8,7 Haz.09 2,5 260,8 100,0 80,0 80,0 520,8 8,7 Tem.09 2,5 268,2 100,0 80,0 80,0 528,2 8,8 Ağu.09 2,7 280,9 100,0 80,0 80,0 540,9 9,0 Eyl.09 2,7 283,5 100,0 80,0 80,0 543,5 9,1 Eki.09 2,7 288,3 100,0 80,0 80,0 548,3 9,1 Kas.09 2,8 295,2 100,0 80,0 80,0 555,2 9,3 Ara.09 2,9 303,1 100,0 80,0 80,0 563,1 9,4 Oca.10 3,0 316,8 100,0 80,0 80,0 576,8 9,6 Şub.10 3,0 319,4 100,0 80,0 80,0 579,4 9,7 I.3.2.4. Hat Bazında OKM ve Fiyat Karşılaştırması Her bir hat bazında ortalama kaçınılabilir maliyetler hesaplandıktan sonraki aşamada , bu hatlarda teşebbüs tarafından uygulanan fiyatların ortalamasının tespiti ve tespit edilen bu fiyatın ortalama maliyet ile kıyaslanması gerekmektedir. Bu bakımdan her bir hat bazında başta Metro Organizasyon ve isim kullandırma ilişkisi içinde olduğu 1250 firmalar başta olmak üzere, firmaların uyguladıkları ortalama bilet fiyatları ve bu ortalama fiyatl arın KDV düzeltilmesi yapılmış haline aşağıda yer verilmiştir: 10-68/1445 -545 30Edirne - İstanbul Hattı: Tablo 13: Volkan Metro nun Edirne İstanbul güzergâhındaki karşılıklı seferlerde uyguladığı ortalama bilet fiyatları (TL) Edirne - İstan bul Güzergâhı İstanbul - Edirne Güzergâhı Dönem Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat Tem.08 19,63 16,10 19,58 16,05 Ağu.08 21,51 17,64 19,85 16,28 Eyl.0 8 19,85 16,28 19,86 16,28 Eki.08 19,82 16,26 19,88 16,30 Kas.08 19,61 16,08 20,21 16,57 Ara.08 19,52 16,01 19,74 16,18 Oca.09 16,06 13,17 19,74 16,19 Şub.09 15,99 13,11 19,60 16,07 Mar.09 15,29 12,54 18,50 15,17 Nis.09 14,77 12,11 18,37 15,07 May.09 14,56 11,94 18,19 14,92 Haz.09 15,03 12,32 18,21 14,93 Tem.09 15,53 12,73 18,17 14,90 Ağu.09 15,59 12,78 18,36 15,05 Eyl.09 16,99 13,94 19,78 16,22 Eki.09 16,63 13,63 19,67 16,13 Kas.09 16,76 13,74 19,69 16,15 Ara.09 16,43 13,47 16,97 13,91 Oca.10 15,74 12,91 15,86 13,01 Şub.10 17,59 14,42 12,88 10,56 Mar.10 17,05 13,98 11,58 9,50 Tablo 14: Nilüfer Seyahatin Edirne -İstanbul güzergâhındaki karşılıklı seferlerde uyguladığı 1260 ortalama bilet fiyatları (TL) Edirne - İstanbul Güzergâhı İstanbul - Edirne Güzergâhı Dönem Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ortalama Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ortalama Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat (20-30) Kas.09 15,92 13,06 16,55 13,57 Ara.09 14,00 11,48 14,44 11,84 Oca.10 10,51 8,62 10,91 8,95 Şub.10 10,00 8,20 9,10 7,46 (1-24) Mar.1 0 9,93 8,14 10,00 8,20 Tablo 15:Ulusoy Seyahatin Edirne İstanbul güzergâhındaki karşılıklı seferlerde uyguladığı ortalama bilet fiyatları Edirne - İstanbul Güzergâhı İstanbul - Edirne Güzergâhı Dönem Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat Tem.08 19,71 16,16 19,60 16,07 Ağu.08 19,92 16,33 19,94 16,35 Eyl.08 19,87 16,29 19,92 16,34 Eki.08 19,79 16,22 19,90 16,32 10-68/1445 -545 31Kas.08 19,76 16,20 19,86 16,29 Ara.08 19,67 16,13 19,87 16,30 Oca.09 16,30 13,37 19,78 16,22 Şub.09 16,03 13,15 19,77 16,21 Mar.09 16,01 13,13 19,46 15,96 Nis.09 16,01 13,13 19,50 15,99 May.0 9 16,00 13,12 19,52 16,01 Haz.09 15,97 13,09 19,64 16,10 Tem.09 15,90 13,04 19,66 16,12 Ağu.09 15,97 13,10 10,58 8,68 Eyl.09 15,97 13,10 19,60 16,07 Eki.09 15,87 13,01 19,26 15,80 Kas.09 15,82 12,97 19,02 15,60 Ara.09 15,75 12,92 17,36 14,24 Oca.10 15,07 12,36 16,31 13,37 Şub.10 14,76 12,10 15,77 12,93 Mar.10 15,98 13,11 15,98 13,11 Şekil 1: Edirne İstanbul güzergahında uygulanan KDV hariç ortalama fiyatlar ile OKM ilişkisi . 02468101214161820 Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 Ağu.09 Eyl.09 Eki.09 Kas.09 Ara.09 Oca.10 Şub.10 Mar.10 Volkan Metro Nilüfer Ulusoy OKM Edirne -İstanbul güzergâhında inceleme döneminin başından Nilüfer Seyahat in bu hatta faaliyetine başladığı 2009 Kasımına kadar Volkan Metro ile Ulusoy arasında 1270 zaman zaman Ortalama Kaçınılabilir Maliyet düzeyine çok yaklaşan bir fiya t rekabeti söz konusudur. Bununla birlikte Nilüfer Seyahatin pazara girişinin ardından, üç firma arasında ciddi bir fiyat rekabeti başlamış ve her üç firma açısından bu fiyat rekabeti süresinde fiyatlar ortamla kaçınılabilir maliyetin altına düşmüştür. Öze llikle piyasaya yeni giren Nilüfer Seyahat tarafından pazara girişte uygulanan fiyatlar özellikle dikkat çekmektedir. Pazara girişinden itibaren ortalama kaçınılabilir maliyetin altında fiyatlar uygulayan Nilüfer Seyahat bu sayede özellikle Edirne İstanbu l güzergâhında en büyük pazar payına ulaşmıştır. Buna benzer bir değerlendirmeyi aşağıda Şekil 2 de yer verilen 1280 İstanbul Edirne güzergâhındaki fiyatlama stratejileri için de yapmak mümkündür. Bu hatta da Nilüfer Seyahat in pazara girişinden öncesinde Volka n Metro ile Ulusoy firmaları ortalama kaçınılabilir maliyetin üzerinde birbirine yakın fiyatlar üzerinden fiyat rekabeti içinde olmuşlardır. Bunun tek istisnası Ağustos dönemi içinde Ulusoy firmasının fiyatlarında görülen geçici düşüştür. Nilüfer Seyahat i n piyasaya girmesinin 10-68/1445 -545 32hemen akabinde ise, istisnasız tüm firmaların fiyat düzeylerinin ortalama kaçınılabilir maliyetin altına düştüğü gözlemlenmektedir. Burada da fiyatları en düşük olan firma olarak pazarın yeni oyuncusu olan Nilüfer Turizm olarak görülm ektedir. 1290 Şekil 2: İstanbul Edirne güzergahında uygulanan KDV hariç ortalama fiyatlar ile OKM ilişkisi. 024681012141618 Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 Ağu.09 Eyl.09 Eki.09 Kas.09 Ara.09 Oca.10 Şub.10 Mar.10 Volkan Metro Nilüfer Ulusoy OKM Kırklareli - İstanbul Hattı: Metro Organizasyon, İstanbul Seyahat ve Şampiyon Hersekli nin söz konusu hatlardaki karşılıklı seferlerinde uygula dıkları KDV dâhil ve hariç olmak üzere ayrı ayrı ortalama bilet fiyatlarına yer verilmiştir: Tablo 16: Metro Organizasyon un Kırklareli - İstanbul güzergâhındaki karşılıklı seferlerde 1300 uyguladığı ortalama bilet fiyatları8. Edirne - İstanbul Güzergâhı İstanbul - Edirne Güzergâhı Dönem Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat Tem.08 19,71 16,16 19,60 16,07 Ağu.08 19,92 16,33 19,94 16,35 Eyl.08 19,87 16,29 19,92 16,34 Eki.08 19,79 16,22 19,90 16,32 Kas.08 19,76 16,20 19,86 16,29 Ara.08 19,67 16,13 19,87 16,30 Oca.09 16,30 13,37 19,78 16,22 Şub.09 16,03 13,15 19,77 16,21 Mar.09 16,01 13,13 19,46 15,96 Nis.09 16,01 13,13 19,50 15,99 May.09 16,00 13,12 19,52 16,01 Haz.09 15,97 13,09 19,64 16,10 Tem.09 15,90 13,04 19,66 16,12 Ağu.09 15,97 13,10 10,58 8,68 8 Kırklareli İstanbul hattında Metro organizasyon tarafından elde edilen ciroya ilişkin veriler gönde rilen bilgi yazısına cevaben Metro Organizasyon dan olduğu gibi bu hatta taşımacılık yapan Fatih Metro tarafında n da gönderilmiştir. Her iki tarafç a gönderilen rakamlar kıyaslandığında Fatih Metro tarafından gönderilen rakamların daha düşük olduğu tespit edilmiş, biletleri tanzim eden Metro Organizasyon temsilcisi ile yapınla gö rüşme sonucunda daha gerçekçi olduğu gerekçesi ile Metro Organizasyon tar afından gönderilen rakamlar kullanılmıştır. 10-68/1445 -545 33Eyl.09 15,97 13,10 19,60 16,07 Eki.09 15,87 13,01 19,26 15,80 Kas.09 15,82 12,97 19,02 15,60 Ara.09 15,75 12,92 17,36 14,24 Oca.10 15,07 12,36 16,31 13,37 Şub.10 14,76 12,10 15,77 12,93 Mar.10 15,98 13,11 15,98 13,11 Tablo 17: İstanbul Seyahat in Kırklareli -İstanbul güzergâhındaki karşılıklı seferlerde uyguladığı ortalama bilet fiyatları. Kırklareli İstanbul İstanbul Kırklareli Ciro Yolcu Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç. Ciro Yolcu Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç. Oca.09 18,6 15,3 18,3 15,0 Şub.09 16,1 13,2 18,2 14,9 Mar.09 13,2 10,8 17,6 14,4 Nis.09 13,9 11,4 17,4 14,2 May.09 16,2 13,3 17,7 14,5 Haz.09 17,1 14,0 18,3 15,0 Tem.09 17,0 13,9 18,5 15,2 Ağu.09 17,4 14,2 18,4 15,1 Eyl.09 20,5 16,8 20,2 16,6 Eki.09 20,1 16,5 20,0 16,4 Kas.09 17,3 14,2 18,4 15,1 Ara.09 17,0 14,0 19,0 15,5 Tablo 18: Şampiyon Hersekli Seyahatin K ırklareli -İstanbul güzergâhındaki karşılıklı seferlerde uyguladığı ortalama bilet fiyatları. Dönem Kırklareli - İstanbul Güzergâhı İstanbul - Kırklareli Güzergâhı Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç Ort. Fiyat Tem.08 20,0 16,4 20,6 16,9 Ağu.08 20,0 16,4 20,0 16,4 Eyl.08 20,0 16,4 20,0 16,4 Eki.08 20,0 16,4 20,0 16,4 Kas.08 20,0 16,4 20,0 16,4 Ara.08 20,0 16,4 20,0 16,4 Oca. 09 20,0 16,4 20,0 16,4 Şub.09 20,0 16,4 20,0 16,4 Mar.09 20,0 16,4 20,0 16,4 Nis.09 20,0 16,4 20,0 16,4 May.09 0,0 0,0 Haz.09 0,0 0,0 Tem.09 0,0 0,0 Ağu.09 20,0 16,4 20,0 16,4 Eyl.09 20,0 16,4 0,0 Eki.09 0,0 0,0 Kas.09 0,0 0,0 Ara.09 0,0 0,0 Oca.10 16,0 13,1 16,0 13,1 Şub.10 16,0 13,1 16,0 13,1 Mar.10 Yukarıda tabloda belirtilen firma fiyatları ile ortalama k açınılabilir maliyet arasındaki ilişki aşağıda şekil ile gösterilmiştir. 1310 10-68/1445 -545 34 Şekil 3: Kırklareli İstanbul güzergahında uygulanan KDV hariç ortalama fiyatlar ile OKM ilişkisi. 024681012141618 Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 Ağu.09 Eyl.09 Eki.09 Kas.09 Ara.09 Oca.10 Şub.10 Mar.10 Metro İstanbul Seyahat Şampiyon Hersekli OKM Kırklareli İstanbul güzergâhında dikkat çeken ilk husus, 2009 yılının Ocak ayından itibaren, Metro Organizasyon un çok ciddi fiyat indirimine gittiği, İstanbul Seyahat in 1320 de benzer şekilde fiyatlarını indirdiğidir. Özellikle Metro Organizasyon tarafından Şubat ve Mart aylarında ortalama kaçınılabilir maliyetin oldukça altına inen fiyatlar uygulanmış, söz konusu fiyatlar Nisan ayından itibaren ciddi bir artış göstererek ortalama maliyetin üstünde ve indirimden önceki seviyelerine yakın düzeylere gelmiştir. Bu dönem boyunca ise Şampiyon Hersekli firmasının fiyatları ortalama kaçınıl abilir maliyetin üstünde sabit bir noktada kalmıştır. Metro organizasyon tarafından fiyatların yeniden arttırıldığı Nisan ayı ise, Şampiyon Hersekli firmasının D1 Yetki belgesinin iptal edildiği döneme denk gelmektedir. Fiyat seyrindeki mevcut tablo, Şamp iyon Hersekli firmasının sahibi Metin Hersek ile 1330 yapılan görüşmede belirtilen, Metro Organizasyon un 2009 yılı başında Şampiyon Hersekli yi hedef alan maliyet altı fiyat politikası uyguladığı iddiası ile örtüşmektedir. Ne var ki, Şampiyon Hersekli piyasada n çıktıktan sonra fiyatlar indirimin başladığı dönem öncesindeki düzeyin üzerine çıkamamış, Şampiyon Hersekli firmasının ise yeni acentelik sözleşmesi ile tekrar piyasaya girmesinin ardından ortalama kaçınılabilir maliyet düzeylerine yeniden yaklaşmıştır. 1340 10-68/1445 -545 35 Şekil 4: İstanbul Kırklareli güzergâhında uygulanan KDV hariç ortalama fiyatlar ile OKM ilişkisi. 02468101214161820 Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May.09 Haz.09 Tem.09 Ağu.09 Eyl.09 Eki.09 Kas.09 Ara.09 Oca.10 Şub.10 Mar.10 Metro İstanbul Seyahat Şampiyon Hersekli OKM 1350 İstanbul Kırklareli güzergâhında ise, firmalar tarafından ortalama kaçınılabilir maliyet ile 18 TL düzeyi arasında dalgalanan fiyat düzeyleri nin uygulandığı görülmektedir. Tekirdağ - İstanbul Hattı: Son olarak Tablo 19 ve 20 de tarafların gönderdiği ciro ve yolcu sayısı bilgisine dayanarak sırasıyla Tekirdağ -İstanbul hattında faal gösteren Tekirdağ Metro (Metro Organizasyon) ve İstanbul Seya hatin söz konusu hatlardaki seferlerinde uyguladıkları KDV dâhil ve hariç olmak üzere ayrı ayrı ortalama fiyatlara yer verilmiştir: 1360 Tablo 19: Tekirdağ Metro nun Tekirdağ - İstanbul güzergâhındaki karşılıklı seferlerde uyguladığı ortalama bilet fiyatları Tekirdağ -İstanbul Güzergahı İstanbul -Tekirdağ Güzergâhı Dönem Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç. Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç. Tem.08 13,2 10,9 14,1 11,5 Ağu.08 13,4 11,0 14,3 11,7 Eyl.08 12,8 10,5 14,4 11,8 Eki.08 12,5 10,2 14,3 11,7 Kas.08 12,4 10,2 14,2 11,7 Ara.08 12,7 10,4 14,0 11,5 Oca.09 12,4 10,2 14,0 11,5 Şub.09 11,9 9,8 14,2 11,6 Mar.09 10,8 8,9 11,5 9,4 10-68/1445 -545 36Nis.09 10,4 8,5 11,0 9,0 May.09 11,7 9,6 12,2 10,0 Haz.09 12,1 9,9 12,5 10,2 Tem.09 12,7 10,4 12,4 10,2 Ağu.09 12,6 10,4 12,5 10,2 Eyl.09 11,7 9,6 12,5 10,2 Eki.09 11,6 9,5 12,4 10,2 Kas.09 11,7 9,6 12,5 10,2 Ara.09 11,7 9,6 12,4 10,2 Oca.10 11,7 9,6 12,3 10,1 Şub.10 11,6 9,5 12,3 10,1 Mar.10 11,6 9,5 12,3 10,1 Tablo 20: İstanbul Seyahatin Tekirdağ -İstanbul güzergâhında ki karşılıklı seferlerde uyguladığı ortalama bilet fiyatları Tekirdağ -İstanbul Güzergahı İstanbul -Tekirdağ Güzergâhı Dönem Yolcu Sayısı Aylık Ciro Ort. Bilet Fiyatı KDV Hariç. Yolcu Sayısı Aylık Ciro

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI