Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -3-60 (Muafiyet) Karar Sayısı : 04-71/1031 -256 Karar Tarihi : 11.11.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Mü fit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Yüksel KAYA, Osman Tan ÇATALCALI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Tiger Export Pte Ltd 20 Temsilcisi: Tubay Danışmanl ık Ltd Sağlık So
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -3-60 (Muafiyet) Karar Sayısı : 04-71/1031 -256 Karar Tarihi : 11.11.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Mü fit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Yüksel KAYA, Osman Tan ÇATALCALI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Tiger Export Pte Ltd 20 Temsilcisi: Tubay Danışmanl ık Ltd Sağlık Sok. No: 30/5 06420 Yenişehir ANKARA D. TARAFLAR :- Tiger Export Pte Ltd #21-00 Alexander Point 438 Alexandra Road SINGAPORE 119958 - Karagözoğlu Dış Ticaret ve Dayanıkı Tüketim Malları Sanayi A.Ş. Valikonağı Cad. No: 47/9 80820 Nişantaşı İstanbul 30 E. DOSYA KONUSU: Tiger Export Pte Ltd. ile Karagözoğlu Dış Ticaret ve Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi A.Ş. arasında akdedilen Dağıtım Sözleşmesi nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4 ve 6. maddelerini ihlal et mediğine ilişkin menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.5.2004 tarih ve 2276 sayı ile intikal eden ve en son 25.10.2004 tarih ve 5918 sayı ile eksiklikleri tanımlanan başvuru üzerine 4054 sayı lı Kanun un 4, 5 ve 8. maddeleri ile 1997/2 sayılı 40 Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği kararlarının Kanun un 10. Maddesine göre Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet Kurulu Tebiği nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 25.10.2004 tarih ve 2004 -3-60/MM -04-YK sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 5.11.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/232 sayılı Başkanlık Önergesi ile 04-71 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili rapor da; 04-71/1031 -256 2 Tiger Export Pte Ltd. (Tiger Export) ile Karagözoğlu Dış Ticaret ve Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi A.Ş. (Karagözoğlu A.Ş.) arasında 50 yapılan anlaşma uyarınca belirli bir bölgede münhasır bir distribütör atanması, distribütörün bölgesine sağlayıcının s atış yapmasının yasaklanması, distribütöre getirilen rakip ürünleri üretmeme, satın almama, satmama, yeniden satışını yapmama yükümlülükleri gibi rekabeti sınırlayıcı hükümler içermesi nedeniyle anlaşmanın 4. maddeye aykırı olduğu ve talep edilen menfi tes pit belgesinin verilemeyeceği, anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı ifade edilmektedir. 60 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Pazara İlişkin Bilgiler Bira pazarında 2003 yılı itibarıyla satış miktarları ve pazar paylarına Tablo 1 de yer verilmiştir. Tablo 1: 2003 yılı Satış Miktarları, Pazar Payları Teşebbüs Satış Miktarı (lt) Pazar Payı Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. 610.000. 000 %77,16 Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. 178.257. 000 %22,55 Tekel/Al kollü İçkiler A.Ş. 2.278.00 0 %0,29 Karagözoğlu A.Ş. ( .) %( .) Toplam 790.594. 705 %100,0 70 Yukarıdaki tabloda yer alan firmalara ilave olarak, 4.12.2003 tarihinde Antalya da yerleşik Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri A.Ş. tarafından Tütün, Tütün Mam ulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu ndan 10.000.000 litre üretim kapasitesine sahip tesis kurma izni alınmıştır. Bu teşebbüsün yanı sıra, Park Gıda ve Meşrubat San. ve Tic. A.Ş. de 13.035.000 litre kapasiteli bira üretim tesisi kurarak 2004 yılı Haziran ayında üretime geçmiştir. Bu teşebbüslerden ayrı olarak, Tütün, Tütün Mamulleri, Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu ndan bir çok ithalatçı firma alkollü içki dağıtımı için izin almıştır. 80 H.2. İlgili Pazar 04-71/1031 -256 3 H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Tiger Export ve Karagözoğlu A.Ş. arasında imzalanan anlaşmanın 1 numaralı ekinde, anlaşma konusu ürünler olarak 330 ml şişelerdeki Tiger birası belirtilmiş, ancak Tiger Export un sözleşme hükümlerine göre başka ürünler de sağlayabileceği ifade edilmiştir. A nlaşmanın 1 numaralı ekinde yer alan Ana Firma [Tiger Export] işbu sözleşme hükümlerine göre Distribütöre [Karagözoğlu A.Ş.] başka ürünler de sağlayabilir hükmü ile tam olarak ifade 90 edilenin Tiger marka bira dışında sağlanabilecek başka marka biralar old uğu, esasen "başka ürünler" ifadesinin başka marka biralar olarak anlaşılması gerektiği gönderilen eksiklik yazısında belirtilmektedir. Nitekim, aynı grup içindeki şirketlerin ana faaliyet konuları bira üretimi ve satışıdır. Tiger Export ile Karagözoğ lu A.Ş. arasında akdedilen dağıtım anlaşmasının değerlendirilmesinde ilgili ürün pazarı bira pazarı olarak tespit edilmiştir. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazarı 100 İlgili coğrafi pazar, anlaşma konusu ürüne ilişkin faaliyetlerin ülke genelini kapsayacak ölçüde öngörülmesi dikkate alınarak Türkiye Cumhuriyeti Sınırları olarak belirlenmiştir. H.3. Taraflar H.3.1. Tiger Export Pte Ltd. (Tiger Export) Tiger Export şirketi, Singapur yasalarına göre kurulmuş bir şirket olup, Singapur da faaliyet göstermektedir. Ş irketin bağlı bulunduğu grup bira 110 sektöründe faaliyet gösteren Asia Pasific Breweries Ltd. tir. Grubun bağlı olduğu nihai holding şirketi Fraser and Neave Ltd. dir. Tiger Export şirketi grup bünyesinde üretilen biranın ihracatının koordinasyonunu yapmaktad ır. Bu grup içinde yer alan ve bira üretimi ile iştigal eden şirketler ve faaliyet gösterdikleri coğrafi pazarlar sırasıyla South Pacific Brewery Limited Papua Yeni Gine, Hainan Asia Pasific Brewery Company Limited - Çin, Cambodia Brewery Ltd. - Kamboçya, DB Breweries Limited New Zealand, Hatay Brewery Limited Vietnam ve Vietnam Brewery Limited Vietnam dır. Asia Pasific Breweries Ltd. in 2002 ve 2003 yıllarındaki net satışı sırasıyla 1,095,663,000 $ ve 1,261,133,000 $ dır. Tiger Export şirketinin Yön etim 120 Kurulu üyeleri Koh Poh Piong, Herman Petrus Paulus Maria Hofhuis, Vivek Chhabra, Christopher Edward Kidd ve Anthony Cheong dan oluşmaktadır. H.3.2. Karagözoğlu Dış Ticaret ve Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi A.Ş. (Karagözoğlu A.Ş.) 2003 yılında 1.11 2.416.169.825 TL tutarında bira dahil alkollü içki satışı gerçekleştiren şirkette Seyit Karagözoğlu nun %70, Ayşe Güneş Karagözoğlu ve Cüneyt Karagözoğlu nun %15 hissesi bulunmaktadır. Şirketin Yönetim Kurulu Başkanı Seyit Karagözoğlu olup, Cüneyt Karagözo ğlu ve Harun Özer 130 04-71/1031 -256 4 diğer yönetim kurulu üyeleridir. Asahi, Corona Extra ve Grolsch marka biraların ithalatını yapan şirketin bira üretimi bulunmamaktadır. H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.4.1. Anlaşmanın Niteliği Başvuru konusu, Tiger E xport ile Karagözoğlu A.Ş. teşebbüsleri arasında 1.1.2004 tarihinde imzalanan ve Tiger Export tarafından Türkiye ye ihraç edilecek bira ürünlerinin Karagözoğlu A.Ş. tarafından münhasıran dağıtımına 140 ilişkin bir dağıtım anlaşmasıdır. 1.1.2004 tarihinde imza lanan anlaşmaya göre anlaşmanın yürürlüğe giriş tarihi taraflarca imzalandığı tarihten bağımsız olarak 1.12.2003 olup, taraflar daha önce sona erdirmediği taktirde anlaşma 30.9.2005 tarihinde sona erecektir. H.4.2. Anlaşma Hükümlerinin İncelenmesi Anlaş maya taraf olan teşebbüslerden Tiger Export un bağlı olduğu Asia Pacific Breweries Pte Ltd, bira üretimi ve dağıtımı ile uğraşmaktadır. Karagözoğlu A.Ş. nin de dağıtım faaliyeti ile uğraştığı dikkate alındığında, 150 bildirilen anlaşma dikey bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup MuafiyetiTebliği kapsamındadır. Anlaşmanın 1. fıkrasının B bendine göre; Türkiye de alkollü içki pazarlamak ve dağıtmak isteyen Karagözoğlu A.Ş., Tiger Export tarafından belirli ürünler için münhasır distribü tör olarak atanmak istemektedir. Ürünlerin tanımlandığı Ek - I de, Tiger birası nın yanısıra yer alan Tiger Export işbu sözleşme hükümlerine göre Distribütöre başka ürünler de sağlayabilir ifadesi ile ilgili olarak Tiger Export temsilcisi tarafından yapıl an, Ek -I deki başka ürünler ifadesinin başka marka biralar olması gerektiği şeklindeki yazılı açıklama 160 dikkate alındığında, anlaşma konusunun birayı kapsadığı anlaşılmaktadır. Anlaşmaya göre, Türkiye olarak tanımlanan bölge için Karagözoğlu A.Ş. tek yetkili dağıtıcı (münhasır dağıtıcı) olarak atanmakta olup, Tiger Export bölge içinde başka bir kişi veya şirketi, distribütör veya temsilci olarak atamama yükümlülüğü üstlenmektedir. Buna ilave olarak, Tiger Export, ürünleri, kullanım veya yeniden satış i çin bölge içinde başka bir şirkete vermeme yükümlülüğü altına girmektedir. Bu hükümlerden anlaşıldığı üzere, Karagözoğlu A.Ş., Tiger Export tarafından Türkiye de anlaşma konusu ürünler için münhasır distribütör olarak atanmaktadır. Anlaşmaya göre Karagözoğ lu 170 A.Ş., Türkiye dışında kalan ve Tiger Export a veya Tiger Export un diğer distribütörlerine tahsis edilmiş olan bölgelerde aktif satıştan (özellikle müşteri arama faaliyetlerinden, şube açmaktan veya depo tesis etmekten) kaçınma yükümlülüğü altına girmek tedir. Anlaşmada, Türkiye dışında kalan ve Tiger Export a veya Tiger Export un diğer distribütörlerine tahsis edilmiş olan bölgeler, Tiger Export un ürünlerin dağıtımı için bir kişiye veya kişilere doğrudan veya temsilci aracılığıyla tek veya münhasır hak tanımış olduğu yerler veya Tiger Export un doğrudan kendisinin dağıtım yapmak için tedbir 04-71/1031 -256 5 aldığı yerler olarak tanımlanmaktadır. Literatürde münhasır hak (exclusive right) ve tek hak (sole right) birbirinden ayrılmaktadır. Münhasır hak, bir 180 bölgede sadece bir kişinin yetkilendirilmesi, sağlayıcının bu bölgede aktif satış yapmaması ve bir başkasına da aktif satış yapma yetkisi vermemesini ifade etmektedir. Tek hak ise, bir bölgede tek bir yetkili dağıtıcı atanırken, sağlayıcının bu bölgede aktif satış yapma yetkisini saklı tutmasıdır. 2002/2 sayılı Tebliğ in 4. maddesine göre münhasır bölgelere aktif satışlar yasaklanabilir. Örneğin anlaşma uyarınca Türkiye de münhasır olarak Karagözoğlu A.Ş. nin atanmış olması nedeniyle Türkiye ye Tiger Export un veya Tiger Export un yetkilendirdiği başka bölgelerdeki distribütörlerin aktif satışları yasaklanabilir. Ancak, Türkiye dışında özellikle distribütöre tek hak tanınan bölgelerde sağlayıcı olan Tiger Export un da aktif satış yapma hakkı 190 olması nedeniyle münhasır bir b ölgeden bahsedilemeyeceği için, Karagözoğlu A.Ş. ye bu bölgelere aktif satış yapma yasağı getirilmesi, anlaşmaya 2002/2 sayılı Tebliğ in sağladığı grup muafiyetinin uygulanmasını engelleyen bir durum olarak görünmektedir. Aynı şekilde Tiger Export un doğr udan kendisinin dağıtım yapmak için tedbirler aldığı yerler e de Karagözoğlu A.Ş. nin aktif satış yapmasının engellenmesi, doğrudan kendisinin dağıtım yapmak için tedbirler aldığı yerler in münhasır olmaması halinde anlaşmayı grup muafiyetinin kapsamından çıkaracaktır. Ancak Türkiye dışındaki bölgelere aktif satış yapılmamasına ilişkin sınırlamanın Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde etkisi olmadığının ve 4054 sayılı Kanun un kapsamı dışında 200 olduğunun kabul edilmesi nedeniyle, Türkiye dışındaki münhasır o lmayan bölgelere aktif satışların yasaklanması, incelenen anlaşmayı 2002/2 sayılı Tebliğ in sağladığı grup muafiyetinden çıkaracak bir niteliğe sahip değildir. Anlaşma ile sağlayıcının münhasır distribütörlük ihdas etmesine karşılık olarak Karagözoğlu A .Ş. ye, anlaşma konusu ürünleri Tiger Export dışında başka bir firmadan temin etmeme ve ürünlere rakip olan ürünlerin (Asya biraları ve ürünlerin marka konumlarıyla rakip olan ürünlerin) üretimi, satın alınması, satışı veya yeniden satışını Tiger Export ta n önceden yazılı izin almadan yapmama ve bunlarla birleşen satış hedefleri gibi yükümlülükler getirilmektedir. 210 Anlaşma ile getirilen ve rekabet etmeme yükümlülüğü olarak nitelendirilebilecek bu hükümler, anlaşmanın süresi belirsiz olmadığından ve 5 yılı da aşmadığından, 2002/2 sayılı Tebliğ e uygun olarak düzenlenmiştir. Öte yandan, Karagözoğlu A.Ş., Tiger Export un ticari markalarını, bölge içinde anlaşma süresince sadece anlaşma yükümlülüklerini yerine getirmek ve anlaşmadan kaynaklanan haklarını kullan mak üzere ürünlerle ilgili olarak, her zaman kullanma yetkisine sahip olmakta ve Tiger Export başkasına bu hakkı vermeme yükümlülüğü üstlenmektedir. Söz konusu markalar, anlaşma konusu ürünlerin yeniden satımı ile doğrudan ilgilidir. Gerçekten markaların k ullanımı, 220 esas amacı bira dağıtımı olan anlaşma yükümlülüğünü yerine getirmek ve anlaşmadan kaynaklanan Türkiye sınırları içinde sadece Karagözoğlu A.Ş. nin anlaşma konusu biraları dağıtması hakkının kullanımı ile sınırlandırılmıştır. Buna ilave olarak, ma rkalara dair hükümler 2002/2 sayılı Tebliğ ile muaf tutulmayan sınırlamalarla aynı etkiye neden olacak nitelikte olmadığından 04-71/1031 -256 6 anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyecek bir yapıya sahip değillerdir. Sonuç olarak, anlaşma uyarınca belirli bi r bölgede münhasır bir distribütör atanması, distribütörün bölgesine sağlayıcının satış yapmasının 230 yasaklanması, distribütöre getirilen rakip ürünleri üretmeme, satın almama, satmama, yeniden satışını yapmama yükümlülükleri gibi rekabeti sınırlayıcı hüküml er içermesi nedeniyle anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı olduğu dikkate alındığında, talep edilen menfi tespit belgesinin verilemeyeceği, ancak anlaşmanın 2002/2 sayılı grup muafiyetinden yararlanabileceği kanaatine varılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 240 Tiger Export Pte. Ltd. ve Karagözoğlu Dış Ticaret ve Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi A.Ş. arasında akdedilen dağıtım anlaşmasına talep edilen menfi tespit belgesinin verilemeyeceğine, ancak anılan a nlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.