Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-49 (Devralma) Karar Sayısı : 06-36/459 -121 Karar Tarihi : 26.5.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B.RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Ahmet Ussal ŞAHBAZ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Galip ÖZTÜRK, Van Et Entegre Et San. ve Tic. A.Ş. Temsilcisi Av. Nedim Korhan ŞENGÜN Bahariye Cad. Aracıyıba
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-49 (Devralma) Karar Sayısı : 06-36/459 -121 Karar Tarihi : 26.5.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B.RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Ahmet Ussal ŞAHBAZ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Galip ÖZTÜRK, Van Et Entegre Et San. ve Tic. A.Ş. Temsilcisi Av. Nedim Korhan ŞENGÜN Bahariye Cad. Aracıyıbaşı Sok. No:10/17 Kadıköy İstanbul 20 D. TARAFLAR : Galip ÖZTÜRK Büyükdere Cad. Metrocity A Blok No:171 Kat:17 İstanbul Van İl Özel İdaresi Cumhuriyet Cad. Van Van Et Entegre Et San. ve Tic. A.Ş. nin Muh telif Hissedarları 30 E. DOSYA KONUSU: Van Et Entegre Et San. ve Tic. A.Ş. (Van Et) nin kontrolünün Galip ÖZTÜRK tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.5.2006 tarih ve 2763 sayı ile giren bildirim ü zerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 22.5.2006 tarih ve 2006 -3-49/Öİ-06-A.Ç. sayılı Birleşme/Devralma Raporu, 23.5.2006 tarih ve REK.0.07.00.00 -120/109 sayılı Başkanlık Önergesi ile 40 06-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Van Et Entegre Et San. ve Tic. A.Ş. nin Galip ÖZTÜRK tarafından devralınması işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu; söz konusu devralma işlemini Rekabet 06-36/459 -121 2 Kurulu nun izni olmadan gerçekleştiren Galip ÖZTÜRK e 4054 sayılı Kanun un 5388 sayılı Kanun la değişik 16. maddesinin (c) bendi uyarınca 2005/2 sayılı Tebliğ de öngörülen 1.450 YTL para cezası uygulanması gerektiği; anılan işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut hakim durumu güçlendiren ve böylece ilgili paz arda rekabetin önemli ölçüde 50 azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığı ve bu nedenle söz konusu işleme izin verilmesinin uygun olacağı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili pazar Devre konu teşe bbüs olan Van Et in faaliyet gösterdiği et ve et ürünleri pazarı, mezbaha ve et ürünleri sanayii olmak üzere iki alt sektörden oluşmaktadır. Et ürünleri sanayinde çoğunlukla özel şirketler faaliyet gösterirken, mezbahaların 60 yaklaşık yarısı yerel beledi yelerce işletilmektedir. Türkiye de kırmızı et üretiminin hayvan türlerine (sığır, koyun, keçi) göre dağılımı yıllar itibar ıyla büyük değişim göstermiştir. 1990 yılından bu yana sığır eti üretim payında değişme olmamakla birlikte, koyun eti payında %40, keçi eti payında ise %28 oranında düşüş yaşanmıştır. Özellikle küçükbaş hayvancılık faaliyetinin yaygın olduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde hayvan varlığında yaşanan düşüş, küçükbaş et üretimine de yansımıştır. Son yıllarda, sığır karkas1 verimli liğinde göreli bir iyileşme sağlanmış olmasına 70 rağmen, 166 kg/baş düzeyiyle Avrupa Birliği nin ancak yarısına ulaşılabilmiştir. Koyun karkas verimliği bakımından ise 15 kg/baş lık düzeyde son yirmi yıl içerisinde önemli bir ilerleme kaydedilememiştir. H.1.1. İlgili Ürün Pazarı Van Et et ve et ürünleri pazarında faaliyet gösterdiğinden, ilgili ürün pazarı olarak et ve et ürünleri pazarı belirlenmiştir. H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 80 Van Et in Türkiye genelinde faaliyet göstermesi, et ve et ürünleri ba kımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış koşullarının bölgesel bir farklılık göstermemesi dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti Sınırları olarak belirlenmiştir 90 1 Parçalanmış kemikli et karkas olarak adlandırılmaktadır. 06-36/459 -121 3 H.2. Taraflar H.2.1. Van Et Entegre Et San. ve Tic. A.Ş. (Van Et) Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş., Van Belediye Başkanlığı ve Van İl Özel İdare Müdürlüğü önderliğinde çok sayıda müteşebbis tarafından 1977 yılında kurulan Van Et, 1988 yılında üretime başlamıştır. Ana sözleşm esinde şirketin faaliyet konuları, büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar ile kanatlı hayvan yetiştirilmesi, bakımı, beslenmesi, kesimi ve ticareti olarak sayılmıştır. Van Et in Devralma öncesi ve 100 sonrası ortaklık yapısına Tablo 1 de yer verilmiştir. Tablo 1 Devralma Öncesi ve Sonrası Van Et Ortaklık Yapısı Devralma Öncesi Devralma Sonrası Hissedar Hisse Tutarı Oran (%) Hisse Tutarı Oran (%) Galip Ö ztürk - - 3.651.590 43,47 Van İl Özel İdaresi 1.913.000 22,77 84.000 1,00 İMKB ve Diğer Ortaklar 6.487.00 0 77,23 4.664.410 55,53 Toplam 8.400.000 100,0 8.400.000 100,0 Kontrolü Galip Ö ztürk e geçmeden önce Van İl Özel İdaresi nin kontrolü altında olan Van Et in Yönetim Kurulu üyeleri; Mehmet Niyazi T anılır , Süleyman Ö zçakıcı , Osman A hsen , İsmail K aygısız , Fuat Avcı, Adnan D emir ve Hikmet Kaya Tokmakcıoğlu ndan oluşmaktaydı. Kontrol Galip Ö ztürk e geçtikten sonra Van Et in Yönetim Kurulu üyeleri; Galip Öztürk, Murat Yanık, Nedim Korhan Şengün, Tarık 110 Cengiz ve Hikmet Kaya Tokmakcıoğlu olmuştur. Van Et 20 05 yılında yaklaşık 5.000 ton et ve et mamulü üretimi gerçekleştirmiş ve ( .) YTL ciro elde etmiştir. Tablo 2 Van Et 2005 Yılı Üretim Miktarları Mamul Cinsi Miktar (ton) Gövde Sığır Eti ( ) Gövde Koyun Eti ( ) Gövde Hindi Eti ( ) Gövde Tavuk Eti ( ) Şarküteri ve Parça Etler ( ) Toplam ( ) H.2.2. Van İl Özel İdaresi 120 Van İl Özel İdaresi, hisselerinin büyük kısmı Galip Ö ztürk e devre dilmeden önce Van Et i kontrol ediyordu. O dönemde Van Valisi Mehmet Niyazi T anılır Van Et in Yönetim Kur ulu Başkanlığını yürütürken, Vali Yardımcıları Süleyman Ö zçakıcı ve Osman A hsen de Yönetim Kurulu nda görev alm ışlardı. 06-36/459 -121 4 H.2.3. Galip ÖZTÜRK Hisseleri İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ndan (İMKB) ve büyük ortak Van İl Özel İdaresi nden satın alarak Van E t i kontrol etmeye başlayan Galip Ö ztürk ün söz konusu devralma işlemi öncesi dönemde et ve et ürünleri pazarında herhangi 130 bir faaliyeti yoktu . Galip Ö ztürk , ağırlıklı olarak otobüs işletmeciliği ve menkul kıymet yatırım sektörlerinde faaliyet göstermekted ir. H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. Devralma İşlemi 4054 sayılı Kanun un 7. maddesine dayanarak çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in 2. maddesinde yer ala n tanımlamaya göre bir işlemin devralma sayılabilmesi için, 140 herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralma sı ve kontrol etmesi gerekmektedir. İnceleme konusu olayda; Galip ÖZTÜRK, Van Et in hisselerini İMKB den ve büyük ortak Van İl Özel İdaresi nden satın alarak şirketin kontrolünü elde etmiştir. Dolayısıyla, söz konusu işlem 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi dir. 1997/1 sayılı Tebliğ in 2. maddesi anlamında birleşme veya devralma olarak kabul edilen bir işlemin Rekabet Kurulu ndan izin almak üzere bildirilmesi zorunlu bir işlem olarak değerlendirilebilmesi için, aynı Tebliğ in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 150 4.maddesine göre, ...işlemi gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25 ini aşması veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Tür k Lirası nı [25.000.000 YTL] aşması... gerekmektedir. Van Et in pazar payı %25 lik eşiğin altında olmasına rağmen, 2005 yılı cirosu ( .) YTL dir. Dolayısıyla, söz konusu devralma işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ de öngörülen ciro eşiği bakımından izne ta bi bir işlemdir. H.3.2. İşlemin 4054 sayılı Kanun un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi 160 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrasında, bir veya birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya ya da hakim durumlarını güçlendirmeye yönelik olara k piyasadaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya bu sonucu doğuracak şekilde bir teşebbüsün başka bir teşebbüsü devralması hukuka aykırı bulunmuş ve yasaklanmıştır. Türkiye de et ve et ürünleri pazarının topla m büyüklüğü, resmi rakamlara göre, yaklaşık 360.000 ton/yıl civarındadır. Ancak, pazarda yoğun biçimde kontrolsüz ve kaçak kesimler gerçekleştirilmektedir. Bunlar da dahil edildiğinde pazarın 170 06-36/459 -121 5 büyüklüğü 900.000 ton/yıl ı bulmaktadır. Van Et in 5.000 ton luk üretim miktarı dikkate alındığında teşebbüsün pazar payı %0,5 gibi çok düşük bir düzeyde kalmaktadır.2 Diğer yandan, Van Et in kontrolünü devralan Galip Ö ztürk , söz konusu devralma öncesi dönemde et ve et ürünleri pazarında herhangi bir faaliyette bulunma mıştır. Dolayısıyla, inceleme konusu işlem neticesinde, et ve et ürünleri pazarında herhangi bir şekilde hakim durum yaratılması veya güçlendirilmesi gibi bir durum söz konusu değildir. H.3.3. İşlemin Rekabet Kurulu nun İzni Olmaksızın Gerçekleştirilmesi 180 4054 sayılı Kanun un 5388 sayılı Kanun la değişik 16. maddesinin (c) bendi, izne tabi birleşme veya devralma işlemlerinin Kurul un izni olmaksızın gerçekleştirilmesi halinde idari para cezası öngörmüştür. Bu bağlamda bir değerlendirme yapabilmek için, Ga lip Ö ztürk ün Van Et in kontrolünü elde etme süreci hakkında ayrıntılı bilgi vermek gerekmektedir: Galip Ö ztürk , ilk olarak, Van Et in halka açık paylarının %30 unu temsil eden 2.520.514 adedini 30.11.2005 tarihinde İMKB den almıştır. O tarih itibari ile Van Et in ortaklık yapısı Tablo 3 te sunulduğu gibidir. 190 Tablo 3 30.11.2005 Tarihi İtibari İle Van Et Ortaklık Yapısı Hissedar Hisse Tutarı Oran (%) Galip ÖZTÜRK 2.520.514 30,00 Van İl Özel İdaresi 1.773.302 21,11 İMKB ve Diğer Ortaklar 4.106.184 48,89 Toplam 8.400.000 100,0 Van İl Özel İdaresi nin elindeki hisseleri satmak istediği haberini yayınlaması üzerine Van İl Özel İdaresi tarafından satış işlemi için yetkilendirilen Kalkınma Bankası na Galip Ö ztürk tarafından alıcı olarak dilekçe verilm iş ve 5.4.2006 tarihinde Van İl Özel İdaresi nden 1.231.076 adet hisse alınmıştır. Ardından, 11.4.2006 tarihinde Galip Ö ztürk elindeki hisselerin 100.000 adedini İMKB de satmıştır. Bu işlemlerden sonra Galip Ö ztürk ün Van Et teki hisse oranı %43,47 yi 200 bulm uştur . Van Et in devralma sonrası ortaklık yapısına Tablo 1 de yer verilmiştir. 27.4.2006 tarihinde Van Et Olağan Genel Kurulu yapılmış ve şirketin hisselerinin %43,47 sini elinde bulunduran Galip Ö ztürk Yönetim Kurulu başkanlığına gelerek şirketin kontr olünü elde etmiştir.3 28.4.2006 tarihinde Kurum kayıtlarına giren 2630 sayılı yazıda, Galip Ö ztürk ün Yönetim Kurulu na seçildiği belirtildikten sonra, 4054 sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı 2 Pazardaki kontrolsüz ve kaçak kesimler dikkate alınmasa dahi, Van Et in pazar payı ancak %1,4 ü bulmaktadır . 3 Söz konusu Olağan Gen el Kurul Toplantısı ile ilgili tescil 8.5.2006 tarihinde yapılmıştır. 06-36/459 -121 6 Tebliğ çerçevesinde Bildirim Formu nun doldurulması konusunda çalış malarının sürmekte olduğu ve Form un Kurum a en kısa sürede teslim edileceği ifade 210 edilm iştir. 1.5.2006 tarihinde Kurum kayıtlarına giren 2669 ve 2670 sayılı yazıların da içeriği aynıdır. Ardından 4.5.2006 tarihinde inceleme konusu Bildirim Formu ve ekleri Kurum kayıtlarına intikal ettirilmiştir. Yukarıda yer verilen bilgilerden, Van Et Galip Ö ztürk tarafından devralındıktan sonra işlem in Kurum a bildiril diği anlaşılmıştır . Van Et ten alınan 17.5.2006 tarihli yazıda n, devralmaya ilişkin bildirimde bulunma yükümlülüklerinin ne zaman başladığına ilişkin olarak Kurumumuz uzmanlarından bilgi sorulduğu, yapılan görüşmelerde önemli olan halin yönetimde kontrolün sağlanması olduğunun öğrenildiği, hisse oranı %50 yi geçmedi ği için diğer hissedarların Genel Kurul da 220 çoğunluk sağlama ihtimallerinin bulunduğu, durumun netliğe Genel Kurul ile kavuşabileceği ve bildirimin Genel Kurul toplantısını müteakip yapılması gerektiği yönünde bilgi verildiği, zaten Genel Kurul toplantısı ö ncesinde toplantıya katılacak pay sahiplerinin oranının bilinmemesi nedeni ile toplantı öncesinde yönetimde kontrol sağlama olgusunun kesin olarak tespit edilmesinin mümkün olmadığı, bu nedenlerle bildirimin Genel Kurul toplantısı sonrasına bırakıldığı nın ifade edil diği anlaşılmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden , Van Et in Galip Ö ztürk tarafından devralınması işleminin başlangıcı nın, şirket hisselerinin İMKB den ilk alındığı 30.11.2005 tarihine 230 kadar git tiği, Galip Ö ztürk ün, bu tarih itibar ıyla bile, Van Et hisselerinin %30 una sahip ol duğu, aynı tarihte, Van Et in yönetiminde olan Van İl Özel İdaresi nin ortaklıktaki payı nın ise %21,11 düzeyinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle Galip Ö ztürk ün, Van Et in yönetimine geçmek üzere İMKB den şirket hi sselerini almaya başladığı dönemde Kurul dan izin almak üzere başvurması gerekirdi. Zira, Galip Ö ztürk ün bu yolla aldığı hisselerin toplamı şirketi kontrol eden Van İl Özel İdaresi nin elindeki hisselerin oldukça üzerindedir. Üstelik, takip eden dönemde Galip Ö ztürk , Van İl Özel İdaresi nin hisselerinin büyük bir kısmını da alarak hisse oranını % 43,47 ye çıkartmıştır. Dolayısıyla, Rekabet Kurulu nun izni olmadan söz konusu hisse alımlarını gerçekleştirerek Van Et i devralan Galip Ö ztürk e, 4054 240 sayılı Kan un un 5388 sayılı Kanun la değişik 16. maddesinin (c) bendi uyarınca idari para ceza uygulanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1. Bildirime konu işlemin, 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve b u Kanun a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması 250 Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna, ancak işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun un 7. maddesnde belirtilen nitelikte hakim durum yaratı lmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli 06-36/459 -121 7 ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına anılan devir işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile; 2. Öte yandan izne tabi olduğu anlaşılan devralma işleminin Rek abet Kurulu nun izni olmaksızın gerçekleştiren Galip ÖZTÜRK e 4054 sayılı Kanun un 5388 sayılı Kanun la değişik 16. maddesinin birinci fıkrasının (c) 260 bendi gereğince 2006/1sayılı Tebliğ e göre 1.592 YTL idari para cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile karar ve rilmiştir. 06-36/459 -121 8 26.05.2006 Tarih ve 06 -36/459 -121 Sayılı Kurul Kararı na KARŞI OY GEREKÇESİ Alınan Karar ın 2. maddesine aşağıdaki gerekçeler ile katılamıyorum: 1. İlgili dosyada, Van Et Entegre Et san. Ve Tic.A.Ş. ni n Olağan Genel Kurul Toplantısının 27.04.2006 tarihinde yapıldığı, bu tarih itibariyle, Galip Öztürk ün, Yönetim Kurulu Başkanlığına seçilerek, şirketin kontrolünü elde ettiği anlaşılmaktadır. 2.Ayrıca, 28.04.2006 tarihinde Rekabet Kurulu kayıtlarına gir en yazı ile Galip Öztürk ün Yönetim Kurulu na seçildiği belirtilmiş, 04.05.2006 tarihi itibariyle de, 1997/1 Sayılı Tebliğ çerçevesinde Bildirim Formu ve ekleri Kuruma intikal ettirilmiştir. 3. Dosya içeriğinden, Van Et yetkililerinin, devralma süreci içi nde, devralmaya ilişkin bildirimde bulunma yükümlülüklerinin ne zaman başlayacağına dair Kurumumuz uzmanlarından bilgi aldığı, yapılan görüşmelerde, önemli olanın yönetimde kontrolün sağlanması olduğunun, hisse oranı %50 yi geçmediği için diğer hissedar ların Genel kurul da çoğunluk sağlama ihtimallerinin bulunduğu, dolayısıyla, durumun Genel Kurul kararı ile açıklığa kavuşabileceği, bildirimin Genel Kurul toplantısını müteakip yapılması gerektiği yönünde, Kurum uzmanları tarafından bilgi verildiği anl aşılmaktadır. 4. Kurul tarafından verilen idari para cezası, Galip Öztürk ün, Rekabet Kurulu nun izni olmadan, söz konusu hisse alımlarını gerçekleştirerek Van Et i devralması gerekçesine dayandırılmıştır. Yani, Kurul verdiği karar ile, Van Et Genel Kur ul Toplantısı sonucunda alınan kararı değil, hisse alımı nı devralma olarak değerlendirmiş, hisse alımına yönelik olarak izin alınmadığı için de, bu durumu, devralmanın bildirilmemesi şeklinde telâkki etmiş ve idari para cezası verilmesini kararlaştırmı ştır. Halbuki, dosyadan anlaşıldığı ve muhatapların belirttiği üzere, Kurum yetkililerinin veya uzmanların ifade ettikleri gibi, Genel Kurul toplanmadan, toplantıya katılacak pay sahiplerinin oranının ve ne yönde oy kullanacaklarının bilinmemesi sebebiyle , kontrolü kimin elde edeceğinin bilinemeyeceği, bu sebeple de bildirimin, Genel Kurul Toplantısı sonrasına bırakılması görüşü daha makûl gözükmektedir. Bilindiği gibi, Rekabet hukuku ve politikası açısından önemli olan, yönetime ilişkin kontrol ün kimin elinde olduğu ve olacağıdır.Buradan hareket edilecek olursa, önce, 2005 yılı içinde, İMKB ndan %30 a tekabül eden hisseleri, sonra da 2006 Nisan ayı başlarında, Türkiye Kalkınma Bankası aracılığıyla bir miktar hisseyi satın alarak, şirketteki payını %43, 47 ye çıkarması, Galip Öztürk ün ilk iktisap tarihi itibariyle, devralma işlemi bakımından, bildirim zorunluluğuna tabi olduğu anlamına gelmeyecektir 06-36/459 -121 9 5. Tabii ki, Anonim şirketlere ilişkin genel hükümlerden ve şirket sözleşmesine dayanan imtiyaz lardan k aynaklanan yönetim veya kontrol hakkı nın elde edilmesi veya devralınması ile ilgili düzenlemeler asıl ve mahfuzdur. Normal şartlarda, bir anonim şirketin yönetiminin ancak, en az % 50 nin üzerinde bir hisseye doğrudan veya dolaylı olarak hükmetmekle ü stlenileceği veya daha az oranda da olsa, imtiyaz hakkı doğuran bir sözleşme düzenlemesi ile kontrol hakkı nın elde edileceği malûmdur. Ayrıca, bir anonim şirkette, özellikle çok sayıda ortağı olan, binlerce, on binlerce ortağı olan bir anonim şirkette , yönetimi ele geçirmek için, bazen bu rakamın çok altında %10, %15 veya %25 pay yeterli olabilmekte, diğer birtakım hissedarların koordinasyonu ile yönetim el değiştirebilmektedir. Bu genel ilkeler dışında, Rekabet hukuku ve politikası teorisi bir tarafa bırakılırsa, şimdiye kadarki Rekabet Kurulu kararlarına esas olan pozitif düzenlemeler ve verilen kararlar itibariyle, anonim şirketlerde iktisap yolu ile yüzde kaç hisseye sahip olunursa, devralma başvurularında bulunulacağı hakkında, önceden bilinen, aç ık ve belirgin bir standart yoktur. 6- Bu çerçevede, eğer, Van Et ve Galip Öztürk örneğinde olduğu gibi, Rekabet Kurulu, belli bir tarihte, borsada hisseleri işlem gören bir şirketin hisselerini alarak o şirkete ortak olan bir gerçek veya tüzel kişiyi, diyelim ki, sonradan, kontrolü ele geçirdiğinde, devralma başvurusunu, ilk hisse miktarını satın aldığında yapması gerekirdi diyerek cezalandırırsa, böyle, bir tasarruf, keyfilik ten başka bir anlama gelmeyecektir. Yine aynı örnekte olduğu gibi, eğer, hisselerin elde edildiği tarihte, kontrolü elinde bulunduran en büyük pay sahibi kadar veya daha fazla hisse bir gerçek veya tüzel kişilik tarafından elde edildiğinde, devralma başvurusu yapılmalıdır denilirse, bazı sorular ortada kalacak, ve cevaplandı rılamayacaktır: Hangi orandaki pay veya paylar, hangi şartlarda kontrol hakkı ve yetkisi ni ele almışlardır? Değişik zamanlarda, borsada işlem gören bir şirketin hisselerini parça parça alan bir kişi, mevcut durumda, yönetimi elinde bulunduran ortak veya ortakların payının ne olduğunu, tam olarak nasıl öğrenecek, öğrense dahi, kendi sorumluluğunun nerede başladığını nasıl bilecektir? Şartlar elverdiğinde yönetimi ele geçirebilecek bir konuma ulaşan bir kişi, ilerideki bir tarihte (meselâ, yıllar sonra!), şirketin yönetimini ele geçirirse, devralma bildirimini yapması gereken başlangıç tarihi ne olacaktır? Hasbel kader, borsa veya bir başka yol ile hisse sahibi olacak bir ortak, elde edilen hisse miktarı, yüzde ellinin de altında, şu veya bu miktarda ise ( %5, %10 veya %40), yönetimi üstlenmek istemese bile, ileride yönetimi ele geçirme ihtimaline binaen, yine her hâlükârda bildirimde bulunacak mıdır? Bildirimde bulunmak için gerekli ve yeterli hisse oranı nedir?Başlangıçta, kâr payı elde etmek am acıyla hisse sahibi olan bir gerçek veya tüzel kişi, yıllar sonra yönetimde söz sahibi olsa, böyle bir durumda, devralma işlemi için sorumluluk, yıllar öncesinden mi başlatılacaktır? Hukuk düzeni, niyet okumak tan ziyade, esas itibariyle, objektif , öng örülebilir kurallar bütünü değil midir? 7- Rekabet hukuku ve politikasının varlık gerekçesi, toplumsal ölçekte kaynak etkinliği hedefine ulaşmayı engelleyecek, rekabete aykırı oluşum ve işleyişleri ya da bu bağlamdaki yoğunlaşmaları önlemektir. Rekabet hukuku açısından, birleşme 06-36/459 -121 10 ve devralmaların hangi şartlar dahilinde geçerli olacağı da bellidir. Birleşme ve devralmanın, gerekli işlemler yapılmadan gerçekleşmesinin asıl ve caydırıcı müeyyidesi, birleşme veya devralma işleminin yok sayılmasıdır. Dolayıs ıyla, hiçbir rasyonel teşebbüs veya müteşebbis, sonradan iptal edilecek bir devralma işleminin tarafı ve muhatabı olmak istemeyecektir. Rekabet Kurulunun izni olmadan gerçekleşen birleşme ve devralmalardan dolayı verilen idari para cezaları ise, esasen, tâ li ehemmiyeti haizdir ve ilgili aktör ler (Rekabet Kurulu ve teşebbüsler) açısından, katlanılacak diğer risklere göre ihmal edilebilecek niteliktedir. 8-Van Et dosyasında olduğu gibi, devralma işlemleri için sorumluluk, hisselerin ilk elde edildiği ta rih itibariyle değil, yönetimin el değiştirdiği Genel Kurul kararından sonra başlamalıdır. Üstelik; devralma ancak, Rekabet Kurulu izninden sonra hukukileşecektir. Ayrıca ilgili teşebbüs, daha önce aynı sektörde faaliyette bulunmadığı için, yeni durumda, h erhangi bir yoğunlaşma riski de söz konusu değildir. SPK mevzuatı çerçevesindeki çağrı yükümlülüğü nü düzenleyen hükümler gibi, borsadan hisse senedi toplamak suretiyle, kontrol hakkı nı elde etmek isteyen teşebbüslerin, bu tür durumlarda sorumluluğunu n ne olduğu ve hangi tarihten başlayacağına dair, herhangi bir düzenleme ya da Rekabet Kurulu kararı da yoktur. Dolayısıyla, Kurul tarafından verilen, izne tabi olduğu anlaşılan devralma işleminin Rekabet Kurulu nun izni olmaksızın gerçekleştiği gerekç eli idari para cezası, hukuki dayanaktan yoksun, ayrıca, bu tür, savunma ve haklı itiraz gerekçesi olabilecek belirsizlik durumlarında verildiği için de, bir kurumsal zaafiyet göstergesi olarak nitelendirilebilecektir. Prof.Dr .Nurettin KALDIRIMCI Kurul Üyesi