Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -1-313 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-06/101-34 Karar Tarihi : 27.01.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mus tafa ATEŞ , Mehmet Akif ERSİN İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖR LER : İsmail Yücel ARDIÇ, Metin PEKTAŞ C. ŞİKAYET EDEN : Kaptan Demir Çelik Endüstri ve Tic. A.Ş. Temsilcisi: Av. İlmutluhan SELÇU
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -1-313 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-06/101-34 Karar Tarihi : 27.01.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mus tafa ATEŞ , Mehmet Akif ERSİN İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖR LER : İsmail Yücel ARDIÇ, Metin PEKTAŞ C. ŞİKAYET EDEN : Kaptan Demir Çelik Endüstri ve Tic. A.Ş. Temsilcisi: Av. İlmutluhan SELÇUK Ebulula Sitesi No:24/4 34335 Akatlar/İstanbul D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN LAR : - Kardemir Karabük Dem ir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. Kardemir A.Ş. 78170 Karabük - Çağ Çelik Demir Çelik Endüstri A.Ş. Des Sanayi Si tesi, 106. Sk. B -12 Blok No:12 Ümraniye/İstanbul - Çelsantaş Çelik Mamulleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. 20 Rıhtım Cad. No:44 Kadıköy/İstanbul - Yolbulan Demir San. ve Tic. A.Ş. Sarıkanarya Sk. No:18 Yolbulan Plaza A Blok Kat:4 Kozyatağı/Kadıköy - Yolbulan lar Nakl. ve Tic. A.Ş. Aynı adreste E. DOSYA KONUSU: Kardemir Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kardemir) , Çağ Çelik Demir Çelik Endüstri A.Ş. (Çağ Çelik ), Çelsantaş Çelik Mamulleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çelsantaş ), Yolbulan Demir San. ve Tic. A.Ş. ve Yolbulanlar Nakl. ve Tic. A.Ş. (Yolbulanlar) nin demir çelik piyasasında 30 gerçekleştirdiği çeşitli faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun'a aykırı olduğu iddiası . F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 03.11.2010 tarih ve 8380 sayı ile giren başvuru üz erine hazırlanan 02.12.2010 tarih ve 2010 -1-313/İİ-10-267.İYA sayılı İlk İnceleme Raporu , 08.12.2010 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığın ın belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine düzenlenen 18.01.2011 tarih ve 2010 -1-313/ÖA-11-267.İYA sayılı Önaraştırma Rapo ru 24.01.2011 tarih ve REK.0.05.00.00 -110/19 sayılı Başkanlık önergesi ile 1 1-06 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40 Yürütülen önaraştırma çerçevesinde raportörlerce ; Kardemir in Karabük te bulunan merkezi ile Yolbulanlar, Çağ Çelik ve Çelsantaş ın İstanbul ile Karabük te bulunan birimlerinde yerinde incelemeler yapılmış ve ayrıca Karabük te faaliyet gösteren haddehanelerden ; Saka Demir Çelik San. Tic. A.Ş., Mescier Demir Çelik San. Tic. Ltd. Şti., Kaptan Demir Çelik End. ve Tic. A.Ş. ile görüşmeler yapılmış ve Karabük Özel Sektör Demir Çelik H addeciler Derneği nde; dernek üyesi haddeci kuruluşlardan Kaptan Demir Çelik End. ve Tic. A.Ş., Mescier Demir Çelik San. ve Tic. Ldt. Şti., Nomtaş DÇ. San. Tic. A.Ş., Erhallar DÇ. San. Tic. A.Ş., Serhat Hadde. San. ve Tic. 11-06/101 -34 2 A.Ş., Çaprazoğlu DÇ. San. Tic. A. Ş., Aygünsan DÇ. San. Tic. Ltd. Şti., Başaran Haddecilik, Kayıkçı DÇ. San. ve Tic. A.Ş. ve Atasan Hadde. San. ve Tic. A.Ş. den 50 temsilcilerin katılımıyla toplantı yapılmış ve şikayet konusu hususlar hakkında teşebbüslerin görüşleri alınmıştır . Son olarak, K ardemir eski genel müdürü, Demir Çelik Üreticileri Derneği Genel Sekreteri ve 14.01.2011 tarihinde şikayet başvurusunun sahibi Kaptan Demir Çelik End. A.Ş. Yönetim Kurulu Başkan V. ve şikayetçinin vekili ile görüşmeler yapılmıştır. G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvuru sunda özetle , Kardemir ve bu teşebbüs üzerinde ortak kontrole sahip bulunan üç grubun ( Yolbulanlar -Yolbulan Ailesi; Çağ Çelik -Güleç Ailesi ve Çelsentaş -Yücel Ailesi) demir çelik piyasasında gerçekleştirdiği çeşitli uygulamaların 4054 sayılı Kan una aykırı olduğu ifade edilmiş ve; - Kardemir in yönetimini müştereken kontrol eden ve ayrıca kendi şirketleri aracılığıyla 60 demir çelik sektöründe faaliyet gösteren Yolbulan, Güleç ve Yücel gruplarının aralarında anlaşarak birbirlerinin pazarlarına girmedi kleri ve bu yolla aralarındaki potansiyel rekabeti ortadan kaldırdıkları, - Bu grupların yine aralarında anlaşarak hem ham madde kaynaklarını paylaştıkları, hem de ham madde tedarik fiyatları ile arz ve talep miktarlarını piyasa dışında belirledikleri, rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırdıkları ve ayrımcılık yaptıkları, - Kardemir in, Batı Karadeniz bölgesi nde kütük demir pazarı nda hakim durumda olduğu ve bu hakim durumunu kötüye kullanarak uyguladığı satış sistemi ile Kardemir i ortak kontrol eden Yolbulan, Güleç ve Yücel gruplarının sahibi bulunduğu teşebbüslere imtiyaz sağladığı; rakip teşebbüsler aleyhine ayrımcılık yaptığı ve rakip 70 teşebbüslerin ham maddeye erişimini zorlaştırarak mamul mal pazarlarının bu grupların sahibi bulunduğu teşebbüsler lehine tekelleşmesine yol açtığı, - Yolbulan, Güleç ve Yücel gruplarının, Kardemir hisselerini devralmaları işlemini Rekabet Kurulu na bildirmedikleri, iddia edilerek; Kardemir tarafından ayrımcı uygulamalara son verilmesini sağlayacak nitelikte, başta Kardemir in ürün teslim miktarlarını ve ürün teslim sürelerini de ilan etmesi hususunu ihtiva eden, imtiyazlı satış uygulamasına son veren ve Kardemir in nihai karar alınana kadar ticari hayatın gereklerine uygun surette teklif edilen en yüksek fiyattan ba şlamak üzere rekabetçi bir yapıda teşebbüslere mal tedarik etmesini sağlayan bir geçici tedbir kararı alınması ve soruşturma açılması talep edilmektedir. 80 H. RAPORTÖR LERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; - Yolbulan lar, Çağ Çelik ve Çelsantaş ın birlikte hareket edere k birbirlerinin pazarlarına girmedikleri, ham madde kaynaklarını aralarında paylaştıkları ve ham madde fiyatlarını piyasa dışında tespit ettiklerine yönelik herhangi bir bulguya rastlanılmadığından 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı ve bu konudaki şikayetlerin reddedilmesi gerektiği, - Kardemir in Batı Karadeniz bölgesinde kütük pazarında hakim durumda olduğu ve uyguladığı satış sistemiyle bu hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasıyla ilgili olarak; ilgili coğrafi pazarın daha önceki Rekabet Kurulu kararlarına ve önaraştırma 90 sürecinde yapılan tespitlere istinaden Türkiye olarak belirlenmesi gerektiği; Kardemir in Türkiye de kütük ilgili pazarında hakim durumda olmadığı, bu nedenle uyguladığı satış sisteminin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmesine gerek bulunmadığı ve bu yöndeki şikayetlerin reddedilmesi gerektiği, 11-06/101 -34 3 - Yolbulan, Güleç ve Yücel gruplarının Kardemir üzerinde ortak kontrol tesis etmek suretiyle gerçekleştirdikleri de vralma işleminin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında bildirime tabi bir işlem olduğu, ancak bu işlemin kontrolde yapısal değişikliğin gerçekleştiği tarihlerde yürürlükte olan 4054 sayılı Kanun un zamanaşımına ilişkin 19. maddesi uyarınca zamanaşımın a uğradığı, bu nedenle 100 aynı Kanun un 11. maddesi çerçevesinde herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek bulunmadığı, - Önaraştırma sürecinde 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline işaret edebilecek nitelikte herhangi bir bulguya rastlanılmadığın dan soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ve şikayet dilekçesine yer alan geçici tedbir isteminin reddedilmesi gerektiği, görüşü ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Kardemir Hakkında Genel Bilgi Dosyada yer alan bilgilere göre; Çalışanla rının elinde bulunan A(%21,08 ), Karabük 110 sanayi, ticaret, esnaf odaları üyeleri ne ait B(%10,48 ) ve yöre halkın da bulunan D(%68,44 ) olmak üzere üç grupta toplanan Kardemir hisselerinin mevcut durumda A Grubu hisselerin %52,30 u, B Grubu hisselerin %59,60 ı v e D Grubu hisselerin %14,98 i Yolbulan, Güleç ve Yücel gruplarının elinde bulunmaktadır. I.2. 4054 Sayılı Kanun un 4. Maddesi Çerçevesindeki Tespit ve Değerlendirmeler Şikayet başvurusunda 4054 sayılı Kanun un 4. maddesiyle ilgili olarak, Kardemir i müşter eken kontrol eden ve birlikte hareket eden Yolbulan, Güleç ve Yücel gruplarının, - hâlihazırda faal oldukları pazarların birbirleri ile örtüşmediği ancak ihmal edilebilir yatırımlar ile birbirlerinin ürünlerini üretebilecek olmalarına karşın aralarında an laşarak bundan kaçındıkları, 120 - ham madde kaynaklarını (Kardemir tarafından üretilen kütüğü) aralarında paylaştıkları, ham madde tedarik fiyatlarını, arz ve talep miktarını piyasa dışında belirledikleri ve bu yolla rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaş tırdıkları iddia edilmektedir. Dosyadaki bilgilere göre; ş ikayet edilen teşebbüslerin tamamı uzun demir çelik pazarında faaliyet göstermekle birlikte her bir teşebbüs farklı alt ürün gruplarında uzmanlaşmış ve üretimini belirli ürün gruplarında yoğunlaştı rmıştır. Esasen demir çelik sektöründe faaliyet gösteren çeşitli büyüklüklerdeki pek çok teşebbüs üretimini gerek yassı ürünler pazarında gerekse uzun ürünler pazarındaki belirli alt ürün gruplarında yoğunlaştırmaktadır. Bu durum her bir teşebbüsün belirli ürünlerde uzmanlaşmasından 130 kaynaklanabildiği gibi teşebbüslerin erişebildikleri müşteri gruplarının niteliğinden ya da pazarlardaki farklı karlılık yapılarından da kaynaklanabilmektedir. Bu nedenle teşebbüslerin arasında bu yönde bir koordinasyon olduğuna işaret edecek nitelikte kesin bir delil bulunmadığı sürece, teşebbüslerin birbirlerinin pazarlarına girmemesi hususu 4. madde kapsamında değerlendirilemeyec ek ve bu yönde bir emare olarak kabul edilemeyece ktir. Önaraştırma kapsamında raportörlerce yapıla n yerinde incelemelerde, bu iddiaları doğrulayacak nitelikte herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır. Ayrıca şikayet dilekçesinde yer verilen; ham madde kaynaklarının teşebbüsler arasında paylaşıldığı ve ham madde fiyatlarının yine aynı teşebbüslerce piyasa d ışında belirlendiği 140 iddialarına yönelik olarak da yerinde incelemelerde herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır. Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun un 4. maddesiyle ilgili olarak dilekçede yer verilen şikayetlerin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır . 11-06/101 -34 4 I.3. 4054 Sayılı Kanun un 6. Maddesi Çerçevesindeki Tespit ve Değerlendirmeler Şikayet başvurusunda 4054 sayılı Kanun un 6. maddesine ilişkin olarak; Kardemir in kütük pazarı nda Batı Karadeniz coğrafi bölgesi nde hakim durumda olduğu ve uyguladığı satış sistemi ile Kardemir de hakim hissedar konumunda olan Yolbulan, Güleç ve Yücel gruplarına ait demir çelik şirketlerine kütük temininde imtiyaz sağlayarak bu hakim durumunu kötüye kullandığı iddia edilmektedir. Bu iddianın değerlendirilmesi bakımından, önce likle dosya konusu işlem açısından ilgili ürün ve 150 coğrafi pazarlar tespit edil miş, ardından Kardemir in bu pazarlarda hakim durumda olup olmadığı değerlendiril miştir . I.3.1. İlgili Pazar I.3.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya konusu işlemde yer alan ilgili teşe bbüslerin tamamı uzun demir çelik ürünleri pazarında faaliyet göstermektedir. Bu nedenle bu işlem bakımından ilgili ürün pazarı , daha önceki Kurul kararlarına da paralel olarak , uzun demir çelik ürünleri pazarı olarak belirlenm iştir. Bu ilgili pazara bağ lı olarak dosya konusu teşebbüslerin faal oldukları ürünler itibariyle oluşan alt pazarlar ise aşağıdaki tabloda gösterilmektedir: Tablo 1: Teşebbüslerin uzun demir çelik ürünleri pazarında faal oldukları alt ürün grupları 160 Kardemir Yolbulanlar Çağ Çelik Çelsantaş Düz yuvarlak inşaat demiri Nervürlü inşaat demiri Ray Profil Maden direği Kütük (ara ürün) Pik (ara ürün) Nervürlü inşaat demiri (üretim ve yeniden satış) Profil (yeniden satış) Düz yuvarlak inşaat demiri Kare Lama Silme Köşebent Şikayet başvu rusu kütük satışlarına yönelik olduğundan, kütükle ilgili bilgi verilmesinde yarar bulunmaktadır. Kütük, uzun demir çelik üretiminde bir ara üründür. Demir çelik üretim sürecinde nihai ürünlerin üretildiği haddeleme safhasına geçilmeden önce, Kardemir gibi uzun ürünler üreten entegre tesislerde demir cevherinden, elektrik ark ocaklı izabe tesislerde ise hurdadan kütük elde edilmektedir. Demir çelik tesisleri elde ettikleri kütüğü öncelikle kendi haddehanelerinde kullanarak nihai ürün üretmektedir. Tesisin i htiyacından arta kalan kütükler ise yalnızca haddeleme faaliyeti yapan haddehanelere ya da kütük ihtiyacı olan diğer demir çelik tesislerine satılmaktadır. Esasen her bir demir çelik şirketinin, ürettiği kütüğün tamamını nihai ürüne dönüştürerek tüm katma değeri elde etmesi en rasyonel davranıştır. Ancak nihai ürüne 170 yönelik talep yetersizliği ya da müşteri portföyünde yaşanan sorunlar nedeniyle demir çelik tesisleri sık sık kütük satışı gerçekleştirmekte ve böylelikle bir kütük piyasası oluşmaktadır. Bu ned enle kütük de ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak değerlendirilm iştir. I.3.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Bu dosya bakımından ilgili coğrafi pazar tespiti belirleyici önem arz etmektedir. Aşağıda Rekabet Kurulunun demir çelik sektörüne yönelik olarak geçmiş ta rihli kararlarında belirlediği ilgili coğrafi pazar tanımları ve dosya konusu önaraştırma sürecinde yapılan tespitler çerçevesinde coğrafi pazar değerlendirmesi yapıl mıştır. I.3.1.2.1. Rekabet Kurulu Kararları İskenderun Demir Çelik A.Ş. ile Kardemir hakkı nda yürütülen önaraştırma ile ilgili 180 olarak Rekabet Kurulunun almış olduğu 19.09.2000 tarih ve 00 -35/385 -215 sayılı karar ında; kütük ve nihai uzun demir çelik ürünlerine ilişkin olarak, talep bulunması veya nakliye maliyeti eklenmiş fiyatın uygun olması du rumunda, tüm Türkiye'ye satış yapılabildiği belirtilmekte ancak coğrafi pazar Karabük ve İskenderun bölgesi olarak 11-06/101 -34 5 belirlenmektedir. Bununla birlikte kararda , kütük bakımından bölgesel pazardan söz edilmekle birlikte piyasa şartlarına bağlı olarak daha gen iş pazarların söz konusu olabileceği değerlendirilmiştir. Diğer taraftan Rekabet Kurulu , uzun demir çelik üreticileri hakkında yürüttüğü incelemeler sonucunda almış olduğu yakın tarihli üç kararda1 ise, ilgili coğrafi pazarı Türkiye olarak belirlemiş; ne k ütük ne de diğer pazarlar açısından bölgesel bir coğrafi 190 pazar tanımı yapmamıştır. Özellikle belirtmek gerekir ki, Kardemir in de taraf olduğu soruşturma sonucu alınan 14.10.2005 sayılı Rekabet Kurulu kararında; sektördeki üreticilerin hemen hemen tüm bölg elere satış yapabildikleri dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti Sınırları olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, Rekabet Kurulunun demir çelik pazarına yönelik olarak vermiş olduğu yakın tarihli kararlarda ilgili coğrafi pazarı Türkiy e olarak belirlediği görülmektedir. I.3.1.2.2. Coğrafi Pazara İlişkin Olarak Önaraştırma Sürecinde Yapılan Tespitler Dosya mevcudu bilgilere göre raportörlerce Önaraştırma sürecinde gerçekleştirilen inceleme ve görüşmelerde coğrafi pazar tespitinde değerl endirilebilecek bilgiler edinilmiştir. Bu kapsamda raportörlerce yapılan görüşmeler ( .TİCARİ 200 SIR .) sonucunda özetle; Karabük için kütük temini açısından başta Ukrayna ve Rusya olmak üzere çeşitli ithalat kaynaklarının mevcut olduğu ve ithal kaynaklar dan kütük temininin çok sayıda haddeci kuruluş tarafından gerçekleştirilebildiği ve Türkiye deki elektrik ark ocaklı tesislerin kütük satışı gerçekleştirdiği ve özellikle Marmara Bölgesinde bulunan tesislerin Karabük için önemli alternatif kaynaklar olduğu anlaşılmıştır. Diğer taraftan dosyada yer alan bilgi ve belgeler den; Kardemir kütük fiyatları ile dünya kütük fiyatlarının büyük ölçüde paralellik arz ettiği ; aynı döneme ait Kardemir fiyatları ile dünya fiyatları karşılaştırmalı olarak incelendiğinde Kar demir fiyatlarının dünya fiyatlarının bir miktar üzerinde seyrettiği görülmektedir . Anc ak genel olarak Kardemir in 210 dünya fiyatlarından bağımsız bir fiyatlama gerçekleştirmediği ve dünya pazarlarına entegre bir piyasa davranışı sergilediği söylenebilecektir . Taşıma maliyetleri toplam maliyetler içinde önemli bir yer tutmamaktadır. Bölgeye yurt içi ve yurt dışından kütük taşımanın maliyeti ton başına ortalama 10 -15 USD arasında değişmektedir. İçinde bulunduğumuz dönemde kütüğün ortalama fiyatı 600 USD seviye sinde gerçekleşmektedir. Bu fiyat baz alındığında nakliyenin kütük maliyeti içinde %1,6 ila 2,5 gibi küçük bir orana tekabül ettiği görülmektedir. Yukarıda ifade edildiği üzere Kardemir in kütük fiyatlarının dünya fiyatlarının bir miktar üzerinde seyretmes i nedeniyle oluşan fiyat farkının taşıma maliyetini kısmen ya da tamamen karşılayabildiği de dikkate alınmalıdır. 220 Bu çerçevede; dosya konusu önaraştırma bakımından ilgili coğrafi pazarın Türkiye den daha dar belirlenmesini gerektirecek herhangi bir unsur tespit edilememiştir. Bu nedenle daha önceki Rekabet Kurulu kararlarına ve yukarıda yer verilen tespitlere uygun olarak ilgili coğrafi Pazar, Türkiye olarak belirlenm iştir. I.3.2. Hakim Durum Değerlendirmesi Demir Çelik Üreticileri Derneği nden elde edil en bilgiler kull anılarak hazırlanan aşağıdaki tabloda Türkiye coğrafi pazarında faaliyet gösteren demir çelik üreticilerinin 2009 yılında gerçekleştirdikleri kütük üretim miktarlarına ve bu miktarların Türkiye toplam üretimi içindeki paylarına yer verilmektedir: 1 Rekabet Kurulunun; 14.10.2005 tarih ve 0 5 68/958 -259 sayılı (uzun demir çelik üreticilerine yönelik soruşturma), 06.07.2006 tarih ve 06 -47/622 -176 sayılı (uzun demir çelik üreticilerine yönelik önaraştırma) ve 03.07.2008 tarih ve 08-43/584 -217 sayılı (uzun demir çelik üreticilerine yönelik önara ştırma) kararları. 11-06/101 -34 6 Tablo 2: 2009 yılında yurtiçi kütük üretimi ve Kardemir üretiminin payı 230 Firma Adı 2009 2009 Yılı Pazar Payı (%) Asil Çelik ( .) ( .) Cer Çelik ( .) ( .) Çebitaş ( .) ( .) Çemtaş ( .) ( .) Çolakoğlu ( .) ( .) Diler ( .) ( .) Ege Çelik ( .) ( .) Ekinciler ( .) ( .) Erege Metal ( .) ( .) Habaş ( .) ( .) İçdaş ( .) ( .) İzmir D.Ç. ( .) ( .) Kaptan D.Ç. ( .) ( .) Kroman ( .) ( .) MKEK ( .) ( .) Nursan Çelik ( .) ( .) Sidemir ( .) ( .) Yazıcı D.Ç. ( .) ( .) Yeşilyurt ( .) ( .) EAO Toplam ( .) ( .) İlhan Metalurji (İO) ( .) ( .) Diğer EA2 ( .) ( .) EAO TOPLAM ( .) ( .) İsdemir ( .) ( .) Kardemir 1.097.356 5,34 ENTEGRE TOPLAM 2.993.454 14,57 GENEL TOPLAM 20.540.279 100,00 Buna göre yurtiçi kütük üretiminde %5,34 gibi çok küçük bir paya sahip olan Kardemir in Türkiye coğrafi pazarında ve kütük ilgili ürün pazarında hakim durumda olamayacağı sonucuna varılmaktadır . Bu nedenle şikayet dilekçesinde Kardemir in satış sistemi ve pazar davranışlarına ilişkin iddiaların 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesine gerek bulunma maktadır . I.4. Devralma İşlemine İlişkin Değerlendirme I.4.1. Devralmanın Niteliği Yolbulan, Güleç ve Yücel grupları, İMKB de işlem gören ya da şahısların elinde bulunan Kardemir hisselerini çeşitli tarihlerde satı n alarak A ve B hisse gruplarında çoğunluğu elde etmiş ve Kardemir in kontrolünde söz sahibi konuma gelmişlerdir. Söz 240 konusu grupların hisse alımları uzunca bir süreye yayılmakla birlikte, Yolbulan ve Güleç gruplarının 14.08.2002 tarihli Kardemir Genel Kur ulu3, Yücel grubunun ise 25.04.2003 tarihli Kardemir Genel Kurulu itibariyle Kardemir in yönetiminde söz sahibi hale geldiği ve böylelikle bu grupların Kardemir üzerinde ortak kontrol tesis ettiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle ilk olarak 14.08.2002 tarihinde daha sonra 25. 04.2003 tarihinde Kardemir in kontrol yapısında yapısal değişiklikler gerçekleştiği görülmektedir. Kardemir in 2001 yılı cirosu ( .) TL olduğundan söz konusu işlemin o dönemde yürürlükte olan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu anlaşılmaktadır. 250 2 Tosyalı (30.000 ton), Mega Çelik (5.000 ton), Bilecik Demir Çelik (5.000 ton) 3 Bu Genel Kurul da ayrıca Mutullah Yolbulan ve Kamil Güleç Kardemir Yönetim Kurulu üyeliğine de seçi lmişlerdir. 11-06/101 -34 7 I.4.2. 4054 Sayılı Kanun un 11. Maddesi Kapsamında Değerlendirme Söz konusu devir işlemi taraflarca Rekabet Kurumuna bildirilmemiştir. 4054 sayılı Kanun un 11. maddesi uyarınca; bildirilmesi zorunlu olan birleşme ve devralma işleminin Kurula bildirilmemiş olduğu hallerde, Kurul, herhangi bir şekilde işlemden haberdar olduğu zaman kendiliğinden birleşme veya devralmayı incelemeye alır. İncelem e sonucunda; a) Birleşme veya devralmanın 7 nci maddenin birinci fıkrası kapsamına girmediğine karar vermesi durumunda birleşme veya devralmaya izin verir, ancak ilgililere bildirimde bulunmadıkları için para cezası uygular 260 Buna karşılık, 23. 01.2008 tari hinde yürürlükten kaldırılan, 4054 sayılı Kanun un zamanaşımına ilişkin 19. maddesinde teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu veya bildirimle, bilgi verme ya da yerinde inceleme yapılmasıyla ilgili hükümlerin ihlali halinde üç yıl, diğer hallerde b eş yıllık zamanaşımı süreleri yer almaktadır. Dosya konusu devralma açısından bakıldığında kontrolde yapısal değişikliklerin gerçekleştiği tarihlerde yürürlükte olan bu hükümler gereği, devralma işlemlerinin zamanaşımına uğradığı, bu nedenle 4054 sayılı Ka nun un 11. maddesi çerçevesinde cezai bir işlem tesis edilemeyeceği sonucuna varılmıştır . I.4.3. Ortak Girişim Değerlendirmesi Devralma işlemine yönelik olarak zamanaşımı nedeniyle 4054 sayılı Kanun un 11. 270 maddesi çerçevesinde cezai bir işlem yapılamazken, işlemin 7. madde kapsamında değerlendirilmesi gerek mektedir . Yolbulan, Güleç ve Yücel grupları söz konusu işlemle birlikte Kardemir yönetimini müştereken devralmakta ve Kardemir üzerinde ortak kontrol tesis etmektedirler. Bu nedenle işlem neticesinde Kard emir, söz konusu üç grubun ana şirketler konumunda olduğu bir ortak girişim şirketine dönüşmektedir. Yolbulan, Güleç ve Yücel grupları bünyesindeki şirketler, uzun demir çelik pazarının farklı alt pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüslerdir. Devralma iş lemi bakımından devralınan konumunda bulunan Kardemir de nihai ürünler bakımından büyük ölçüde bu teşebbüslerle aynı ürün gruplarında faaliyet göstermektedir. Dolayısıyla işlem neticesinde rakip ya da potansiyel rakip konumunda bulunan teşebbüslerin yer al dığı 280 bir ortak girişim şirketi ortaya çıkmaktadır. Genel olarak ortak girişimler; ölçek ekonomileri, riskli yatırımların kolaylaştırılması, teknoloji transferi ve buluşların desteklenmesi, yeni pazarların geliştirilmesi, yapısal kapasite fazlalığının bert araf edilmesi gibi pek çok iktisadi amaca hizmet edebilmektedir. Diğer yandan, bu anlaşmalar, anılan iktisadi amaçların yanı sıra piyasa gücünün yoğunlaşması, piyasaya giriş engelleri yaratılması ya da mevcut engellerin artırılması veya rekabetçi davranışl arın koordinasyonuna yol açması gibi birtakım rekabeti bozucu etkiler de doğurabilmektedir. Tarafların faaliyetlerini ve güçlerini birleştirdikleri böylelikle yoğunlaşan pazar gücünde bir artışın söz konusu olduğu ortak girişimler yoğunlaşma doğurucu ortak girişimler olarak adlandırılırken; taraflar arasında 290 rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açan ortak girişimler, işbirliği doğurucu ortak girişimler olarak adlandırılır. Yoğunlaşma doğurucu ortak girişimler 4054 sayılı Kanunun 7. maddesi kapsamında değerlendirilirken, işbirliği doğurucu yönü olan ortak girişimler, Kanunun 4. maddesi kapsamında da değerlendirilmektedir. Ancak ortak girişimlerle ilgili değerlendirme yapılırken, işlemin yoğunlaşma doğurucu etkileriyle işbirliği doğurucu etkilerinin kes in çizgilerle birbirinden ayrılabilmesi ve buna yönelik sınıflandırma yapılarak, piyasaya etkilerin ayrı ayrı ortaya konulması, uygulamada çok kolay olmadığı gibi, her iki etkinin girift ve birbiriyle bağlantılı olması nedeniyle her zaman çok anlamlı da ol mamaktadır. Zira yoğunlaşma doğurucu olarak kabul edilen bir ortak girişimin, rekabeti sınırlayıcı etkiler ortaya çıkarması ortak 300 girişimlerin pek çoğunda karşılaşılabilen bir durumdur. Yoğunlaşma doğurucu ortak 11-06/101 -34 8 girişimler, ana teşebbüslerin organizasyonla rında kalıcı yapısal değişikliklere yol açarken, içerdikleri işbirlikçi yönlere rağmen teşebbüslerin rekabetçi gücünü artırarak piyasadaki rekabeti artırabilmektedir. Aynı şekilde, işbirliği doğurucu kabul edilen ve rekabeti sınırlayıcı etkisinin, yoğunlaş malara kıyasla daha fazla olacağı düşünülen bir ortak girişim anlaşması, üretim, dağıtım ya da araştırma -geliştirme alanlarında taraf teşebbüslerin etkin faaliyette bulunmalarını sağlayabilmektedir. Bu çerçevede dosya konusu devralma işleminin 7. madde kap samındaki yoğunlaşma doğurucu etkileri ile 4. madde kapsamına girebilecek işbirliği doğurucu etkilerinin bir arada değerlendirilmesi gerek mektedir. 310 I.4.3.1. Yoğunlaşma Doğurucu Etkiler Bakımından Değerlendirme Dosya konusu devralma işlem yoğunlaşma doğuruc u yönüyle incelendiğinde, öncelikle teşebbüslerin ilgili pazarlarda işlem sonrasında ulaşacakları pazar gücüne bakılmaktadır. Demir çelik sektöründeki pazar gücü tespitine dayanak olabilecek çeşitli pazar payı göstergelerinden söz edilebilmektedir. Bu göst ergelerin başlıcal arı; - teşebbüslerin yıllık nihai mamul üretim kapasitesinin Türkiye deki yıllık toplam nihai mamul üretim kapasitesi içindeki oranı, - teşebbüslerin yıllık kütük tüketiminin Türkiye deki toplam kütük tüketimi içerisindeki oranı ve - teşebbüsl erin nihai mamul satışlarının Türkiye deki nihai mamul satışları 320 içerisindeki oranı şeklinde değerlendirilebilir. Bu göstergelere göre, teşebbüslerden ve Demir Çelik Üreticileri Derneği nden elde edilen veriler üzerinden 2010 yılı için hesaplanan pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir: Tablo 2: 2010 yılında teşebbüslerin pazar payları Nihai Mamul Tüketimlerine Göre Kütük Tüketim lerine Göre Nihai Mamul Üretim lerine Göre Kardemir ( .) ( .) ( .) Yolbulanlar ( .) ( .) ( .) Çağ Çelik ( .) ( .) ( .) Çelsantaş ( .) ( .) ( .) TOPLAM 4,66 4,5 6,41 Dosyada yer alan ve teşebbüslerden elde edilen bilgiler çerçevesinde, Kardemir ve Kardemir i kontrol eden ana şirketlerin sözü edilen bu göstergelere göre hesaplanan pazar paylarına bakıldığında; işlem taraflarının devralma sonrasında Türkiye de ulaştıkları pazar payları oldukça düşük seviyelerde olup bu pazar paylarına dayanılarak ilgili pazarlarda 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamına girecek 330 nitelikte bir yoğunlaşmadan söz etmek mümkün değildir . İşlem sonrasında oluşan pazar gücünün yanı sıra bu işlem bakımından dikkate alınması gereken önemli bir husus, Kardemir in kütük gibi, haddehaneler için değerli bir ham madde tedarikçisi konumunda olmasıdır. Bu nedenle konunun yoğunlaşma değerlendirmesi bakımından önem arz eden bir diğer yönü, ana şirketlerle Kardemir in dikey ilişki içerisinde bulunması ve işlem sonrasında her bir ana şirket bazında dikey entegre üç yapının ortaya çıkmasıdır. Şikayete de konu edildiği üzere, işlem sonrasında uygulanmay a başlanan imtiyazlı satış sistemi yoluyla, Kardemir in kütük satışlarının büyük kısmı ana şirketler tarafından satın alınmaktadır. Bu nedenle Kardemir in Türkiye deki kütük üretiminin kütük 340 piyasasında ne ölçüde bir büyüklüğe tekabül ettiği ve buna bağlı olarak işlem sonrasında ortaya çıkan dikey entegre yapıların, piyasada faaliyet gösteren diğer teşebbüsler bakımından kütüğe erişim noktasında herhangi bir sorun yaratıp yaratmadığı incelenmelidir. 11-06/101 -34 9 Dosyada yer alan DÇÜD verilerine göre , 2010 yılında Karde mir tarafından üretilen kütük miktarının Türkiye deki toplam kütük üretimi içerisindeki payı yaklaşık %5.34 tür. Kardemir in çelikhane kapasitesi ve çelikhane yatırım maliyetlerinin yüksek olduğu, ayrıca demir çelik sektöründe yeni yatırımlar gerçekleştiri ldiği dikkate alındığında bu payın kısa süre içerisinde büyümesi beklenmemektedir. Öte yandan Kardemir in yanı sıra elektrik ark ocaklı izabe tesislerin ve ithal kaynakların da Türkiye deki kütük 350 tüketicisi demir çelik firmaları için önemli bir kütük tedar ik kaynağı olduğu ve pek çok haddehanenin bu kaynaklardan alımı yapabildiği hususu işbu kararın daha önceki bölümlerinde değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bu piyasa yapısı ve işlem sonrasında oluşan piyasa şartları çerçevesinde devralma işlemi 7. madde kap samında değerlendirilebilecek nitelikte bir yoğunlaşma ortaya çıkarma maktadır . I.4.3.2. İşbirliği Doğurucu Etkiler Bakımından Değerlendirme Dosya konusu devralma işleminin tarafları uzun demir çelik pazarında rakip ya da potansiyel rakip konumunda olduğund an, devralma işleminin işbirliği doğurucu yönleri olup olmadığının da değerlendirilmesi gerekmektedir. 360 Ortak girişimlerde rekabetçi davranışların koordinasyonu riskinin doğması, söz konusu ortak girişim ile kurucu teşebbüslerin aynı piyasada aktif olmaları , ya da kurucu şirketlerin, ortak girişimin faaliyet alanının alt, üst ya da komşu pazarlarında rakip olarak kalmayı sürdürmeleri halinde gündeme gelmektedir. Rakip ya da potansiyel rakip olan teşebbüsler arasında gerçekleştirilen ortaklıkların değerlendir ilmesinde, tarafların ilgili pazarda ve/veya alt, üst ya da komşu pazarlarda ulaştıkları pazar payı ve bu ortaklıklarla oluşturulan yayılma etkisinin dikkate alınması gerekmektedir. Bu tür ortaklıkların hangi seviyeye kadar 4. madde kapsamı dışında tutulac ağı ve hangi durumlarda 4. madde kapsamına alınmak suretiyle değerlendirme yapılması gerektiği genel olarak; tarafların pazardaki pozisyonu, piyasa yapısı, pazar payları, pazara giriş 370 engelleri, alım gücü, ürün özellikleri ve benzeri birçok unsurla ilişkil idir. Dosya konusu işlemde, gerek Kardemir gerekse ortak girişimin ana şirketleri konumunda olan Yolbulan, Güleç ve Yücel grupları uzun demir çelik pazarında faaliyet göstermekte ancak her bir teşebbüs, uzun demir çelik pazarının farklı bir alt ürün grubun da faal durumda bulunmaktadır. Teşebbüslerin ürettikleri uzun demir çelik ürünleri yukarıda yer alan Tablo 1 de özetlenmiştir. Esasen farklı ürün gruplarında faaliyet gösteren teşebbüslerin doğrudan rakip olmayacakları ileri sürülebilecekse de, tüm bu ürün lerin uzun ürün kategorisinde olması ve makul bir maliyetle arz ikamesinin mümkün olması nedeniyle bu teşebbüsler aynı ilgili ürün pazarında ancak farklı alt pazarlarda ya da komşu pazarlarda faaliyet 380 göster mekte ve potansiyel rakip olarak değerlendirilmes i gerek mektedir . Bu noktada ortak girişimin işbirliği etkileri değerlendirilirken ilk olarak, bu işbirliği yoluyla elde edilmesi muhtemel pazar gücüne bakılmalıdır. Dosyada yer alan bilgi ve belgeler çerçevesinde pazar payları incelendiğinde , teşebbüsleri n işbirliği sonucu ulaşabilecekleri pazar gücünün çok düşük seviyelerde olduğu görülmekte olup söz konusu işbirliğinin, herhangi bir şekilde piyasa şartlarını etkilemesi, pazara giriş engeli oluşturması, alıcı ya da satıcı gücü yaratması olası değildir. Do layısıyla bu noktada, işbirliği etkileri yönüyle 4. madde değerlendirmesine gerek bulunma maktadır . İkinci olarak işlem özelinde Kardemir in hem ana şirketler hem de diğer haddehaneler açısından kütük tedarikçisi olması yönüyle, konuya ham madde kaynakların ın ana 390 teşebbüslerce koordine bir şekilde kontrol edilip edilmediğine bakılmalıdır. Burada da yine, kütük pazarıyla ilgili olarak bölgesel bir coğrafi pazardan söz edilememesi, Türkiye deki toplam kütük üretimi içerisinde Kardemir in payının yaklaşık %5.34 11-06/101 -34 10 seviyesinde olması ve bunun yarıdan fazlasını kendi üretiminde kullanıyor olması ve ayrıca ithal kaynaklardan ve elektrik ark ocaklı izabe tesislerden alternatif olarak kütük temininin mümkün olması nedeniyle; Yolbulan, Güleç ve Yücel gruplarının ham madd e (kütük) pazarında işbirliği sonucu hissedilir derecede bir etki uygulama olanağı bulunmadığı ve bu konunun da işbirliği doğurucu etkiler yönüyle 4. madde çerçevesinde değerlendirilmesine gerek bulunmadığı sonucuna varılmaktadır . J. SONUÇ 400 Düzenlenen rap ora ve incelenen dosya kapsamına göre ; 1. Yolbulan Demir San. ve Tic. A.Ş., Yolbulan Nakl. ve Tic. A.Ş., Çağ Çelik Demir ve Çelik End. A.Ş. ve Çelsantaş Çelik Mamulleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin birlikte hareket ederek birbirlerinin pazarlarına girmedikleri, hammadde kaynaklarını aralarında paylaştıkları ve hammadde fiyatlarını piyasa dışında tespit ettiklerine yönelik herhangi bir bulguya rastlanılmadığına, 2. Kardemir Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin Batı Karadeniz bölgesinde kütük pazarında hakim durumda olduğu ve uyguladığı satış sistemiyle bu hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasıyla ilgili olarak; ilgili coğrafi pazarın daha önceki Rekabet Kurulu kararlarına ve önaraştırma sürecinde yapılan tespitlere istinaden 410 Türkiye olarak belirlenmesine ; Kardemir Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin Türkiye de kütük ilgili pazarında hakim durumda olmadığına, bu nedenle uyguladığı satış sisteminin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmesine gerek bulunmadığına, 3. Yolbulan, Güle ç ve Yücel gruplarının Kardemir Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. üzerinde ortak kontrol tesis etmek suretiyle gerçekleştirdikleri devralma işleminin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında bildirime tabi bir işlem olduğuna, ancak bu işlemin ko ntrolde yapısal değişikliğin gerçekleştiği tarihlerde yürürlükte olan 4054 sayılı Kanun un zamanaşımına ilişkin 19. maddesi uyarınca zamanaşımına uğradığına, bu nedenle aynı Kanun un 11. maddesi çerçevesinde 420 herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek bulunm adığına, 4. Bu nedenlerle dosya konusu iddialara yönelik olarak Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin ve geçici tedbir talebinin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.