Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-66 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-49/924-326 Karar Tarihi : 8.7.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, 10 Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Zeynep ŞENGÖREN C. BAŞVURAN : Turaktif Turizm Seyahat ve Acentelik Hizmetleri A.Ş. Birahane S k. No:5 K:4 343 81 Bomonti Şişli/İSTANBUL
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-66 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-49/924-326 Karar Tarihi : 8.7.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, 10 Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Zeynep ŞENGÖREN C. BAŞVURAN : Turaktif Turizm Seyahat ve Acentelik Hizmetleri A.Ş. Birahane S k. No:5 K:4 343 81 Bomonti Şişli/İSTANBUL D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : ETS-Ersoy Turistik Servisleri A.Ş. Bağdat C d. Göksel İş Merkezi Kızıltoprak/İstanbul E. DOSYA KONUSU : ETS-Ersoy Turistik Servisleri A.Ş. (ETS) nin tekelci davranış sergi lediği ve yüksek oranlarda komisyon uyguladı ğı, söz konusu oranların piyasadaki diğer teşebbüslerin satış yapmasını önlediği ve faaliyetlerini 20 engellediği iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda ; ETS nin iştiraki Didim Turizm Seyahat ( Didim tur) aracılığıyl a tekelci davranış lar içinde olduğu , otellere yönelik olarak yüksek oranlarda (%... ve % ...) tek ödeme indirimi uyguladı ğı; böylelikle söz konusu iki marka aracılığı ile ETS Grup un piyasadaki diğer teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırdığı iddia edilmekt edir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.3.2010 tarih ve 2385 sayıyla giren baş vuru üzerine hazırlanan 6.5.2010 tarih ve 2010 -4-66/İİ-10-402.BC sayılı İlk İnceleme Raporu, 12.5.2010 tarih ve 10 -36 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı R ekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi 30 uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-36/605 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 1.7.2010 tarih ve 2010 -4-66/ÖA-10-256.MOA sayılı Önaraştırma Raporu 5.7.2010 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/270 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ : İlgili Rap or da , şikâyet konusuna ilişkin olarak, ETS hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasını gerektirecek bir ihlal tespit edilemediğinden, inceleme konusu şikâyetin reddedilmesi gerektiği , görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE D EĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Yürütülen: ETS -Ersoy Turistik Servisleri A.Ş. (ETS Tur) 40 1991 yılında yerli m üşterilere hizmet vermek üzere k urulan ETS, 3255 çalışanı ve 346 adet acentesi ile turizm sektöründe hizmet vermektedir. Şirket bünyesinde D idimtur, Atlasjet, Voyage Otelleri, ucuzabilet.com , Jetset ve otelpuan.com adlı iştirakleri 10-49/924 -326 2 barındırmaktadır. Verdiği hizmetler arasında iç ve dış hat uçak biletleri, yurt içi ve yurt dışı otel rezervasyonları, yurt içi ve yurt dışı araç kiralama faaliyetleri , seyahat sigortası hizmetleri, fuar organizasyonları, motivasyon ve teşvik gezileri, kapalı grup organizasyonları, açılış, kutlama ve benzeri şirk et ve birlik organizasyonları, kültür, sanat, eğlence ve benzeri etkinlik organizasyonları, eğitim ve araştırma gezileri, vize asistans hizmetleri, puan ve ödül katalogu hizmetleri bulunmaktadır . I.2. İlgili Pazar 50 I.2.1. İlgili Ürün Pazarı Seyahat Acentas ı, 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu nun 1. maddesinde kar amacı ile turistlere turizm ile ilgili bilgiler vermeye, paket turları ve turları oluşturmaya, turizm amaçlı konaklama, ulaştırma, gezi, spor ve eğlence hizmetler ini görmeye yetkili olan, oluşturduğu ürünü kendi veya diğer seyahat acenteleri vasıtası ile pazarlayabilen ticari kuruluş olarak tanımlanmıştır. Kanun un 3. maddesi bu hizmeti üç başlık altında toplamıştır. A grubu Seyahat Acenteliği Hizmetleri sayılan t üm faaliyetleri yerine getirirken B Grubu Acenteler, uluslararası kara, deniz ve hava ulaştı rma araçları ile A grubu seyahat acentelerinin düzenleyecekleri turların biletlerini satmaktadır. C Grubu Acenteler ise, yalnız Türk vatandaşları için yurt içi turl ar 60 düzenlemektedirler. ETS, Kanun da sayılan tüm faaliyetleri yerine getirmekle birlikte , şikâyet konusu faaliyetleri esas itibariyle yurt içi pazara yöneliktir. Yurt içine yönelik seyahat acenteliği hizmetlerinin gerektirdiği deneyim ve bilgi birikimi yur t dışına yönelik hizmetler ile aynı değildir. Ayrıca, yurt dışı ve yurtiçindeki turizm hizmetlerinin fiyat, nitelik ve hedeflenen müşteri kitlesi açısından sahip oldukları farklılıklar , tüketiciler açısında da bu hizmetlerin ikame olmaması ve iki ayrı paza r olarak değerlendirilmesi sonucunu doğurmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı yurt içine yönelik seyahat acenteliği hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikâyete konu seyahat acenteliği hizmetleri olan otel rezervasy onu, seyahat sigortası 70 hizmetleri ve tur düzenlenmesi hizmetlerinin tüm Türkiye de verilebiliyor olması ve rekabet koşullarının benzer bir yapı arz etmesi sebebiyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak tespit edilmiştir. I.3. ETS den Elde Edilen Belgeler Kurumca istenilen konu hakkındaki bilgilere cevaben ETS tarafından gönderilen yazılarda, ETS nin indirim tutarlarına ve pazar payına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Buna göre, ETS nin seyahat acenteliği hizmetleri pazarının genelinde % ... pazar payına sah ip olduğu belirtilmiştir. Ayrıca şirketin faaliyet alanları (1) konaklama hizmetleri, (2) yurtiçi ve yurtdışı tur hizmetleri, (3) araç kiralama hizmetleri ve (4) uçak bileti satışı hizmetleri olarak sınıflandırılsa dahi şirketin ayrı ayrı bu pazarlarda sah ip olduğu pazar paylarının 80 %... u geçmediğinin tahmin edildiği ifade edilmiştir. Yazıda ayrıca, grup şirketlerin in toplam gelirlerinin yaklaşık %... ini oluşturan konaklama hizmetlerindeki pazar pay larının yaklaşık %..., yurtiçi tur hizmetleri piyasasındaki pazar pay larının ise yaklaşık %... olduğunun tahmin edildiğine işaret edilmiştir. Komisyon oranlarının nasıl belirlendiğine ilişkin açıklama da aşağıda yer almaktadır: Yurtiçi konaklama hizmeti satış fiyatları, esas itibariyle oteller tarafından belirlenmektedir. Müvekkil teşebbüse ait acenteler yaptığı satışlar üzerinden %...- arasında komisyon almaktadır. Bu oran erken rezervasyon dönemlerinde % ... a kadar 10-49/924 -326 3 çıkmaktadır. Otellerden alınan fiyatlar, piyasanın ilgili d önemdeki talep yapısı ve müşterinin ödeme koşulları kısıtları altında, nihai fiyatın belirlenmesinde temel teşkil 90 etmektedir. Buna göre, otellerden alınan indirim oranının yüksekliği mertebesinde, nihai tüketiciye de düşük fiyat olanağı sağlanmaktadır. Turizm sezonunun başlamasından önce oteller ile anlaşmalar yapılmakta ve anlaşmada belirlenen tarih aralıklarına göre müvekkil teşebbüse ait acentelere oda tahsisatı yapılmaktadır. Bu durumda, tahsis edilen odaların bedelleri, nihai tüketiciye satılamasa bile otellere ödenmektedir. Dolayısıyla, müvekkil teşebbüsün ticari başarısı ve karlılığı, mümkün olduğu kadar erken bir dönemde optimal sayıda oda tahsisi anlaşması yapma ve tahsisi yapılan bu odaları nihai müşterilere satmasına bağlıdır. Nihai tüketiciye s atışlar, müvekkilin kendi satış ofisi, çağrı merkezi, internet sitesi ve 100 anlaşmalı acenteler kanalıyla yapılmaktadır. Bu kanallardan yapılan satışların yaklaşık % i, yaklaşık civarındaki acentelerden yapılmaktadır. Müvekkil teşebbüs, söz konusu acentel erin yaptıkları satışlar üzerinden bu acentelere komisyon ödemektedir. Bu komisyon oranı, değişiklik göstermekle birlikte % civarındadır . Nihai tüketiciye yapılacak satışlarda reklamın çok önemli bir rekabet unsuru olduğu da ayrıca belirtilmiştir. I.4. Değerlendirme Şikâyete konu uygulama, ETS ve Didim Tur un indirim oranlarının piyasadaki rakiplerin faaliyetlerini güçleştirdiğine ilişkindir. Başvuruda, ETS nin aynı otel için verdiği indirim oranı % ... iken iştiraki olan Didim Tur un sağladığı indirimin %... olduğu; bu indirimlerin 110 rakiplerin piyasada faaliyet göstermelerine imkân vermediği ; kendilerinin otele verdikl eri komisyonun zaten % ... olduğu; tek ödemede % ... indirimin satıştan elde ettikleri karın tamamının otele verilmesi anlamına geleceği belir tilmiştir. Ayrıca raportörlerin şikâyetçi ile yap tığı telefon görüşmesinde , bu ilanların tüketicileri yanıltarak onların adı geçen firmalara yönel mesine sebep olduğu dile getirilmiştir. 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi bir veya birden fazla teşebbüsün ülke nin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını yasaklamaktadır. Bu maddenin 2. fıkrasının (a) bendi, t icari faaliyet a lanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin 120 piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemleri kötüye kullanma hallerinden biri olarak saymıştır. İndirimler ticari hayatta sıkça karşılaş ılan ve mal/hizmet sağlayıcılarının tüketici tercihlerini etkilemek için kullandıkları önemli bir araçtır. İndirimler müşteri sadakatini artırmak, rakipleri dışlamak yahut yeni girişleri caydırmak amacıyla kullanılabilmekte ve teşebbüsün belirli bir büyükl ükte pazar gücü olduğu durumda , 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi anlamında hâkim durumun kötüye kullanılması şeklinde değerlendirilebilmektedir. Kötüye kullanma yoluyla rekabetin engellenebilmesi için , öncelikle , teşebbüsün hâkim durumda olup olmadığının in celenmesi gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun un 3. maddesinde hâkim durum; Belirli bir piyasadaki bir veya birden 130 fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirl eyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. Rekabet hukuku nda, teşebbüs açısından böyle bir pazar gücünden söz 10-49/924 -326 4 edilebilmesi için, pazardaki diğer teşebbüslerin varlığına tamamen son verebilmesine yetecek hâkimiyet kurması gerekmediği, bu gücün derecesi her pazar da farklı olsa dahi, söz konusu teşebbüslere davranışlarında bağımsız hareket edebilme özgürlüğü sağlamasının yeterli olduğu kabul edilmektedir. Hâkim durum tespitinde kullanılan kriterleri üç temel başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar teşebbüsün ve r akiplerinin pazardaki konumu, pazara giriş ve genişleme engelleri ile alıcı gücü olarak sıralanabilir. Hâkim durum değerlendirmesinde en temel kriter teşebbüslerin pazar payı dır. Dosya 140 mevcudu bilgilere göre , ETS ve iştiraklerinin ilgili pazardaki pazar p ayı %... u geçmemektedir. Ayrıca, s eyahat acenteliği hizmetleri piyasası nda TÜRSAB a üye 5987 acente faaliyet göstermektedir. Piyasanın diğer önemli teşebbüsleri Anı Tur, Jolly Tur, Setur, Vip Turizm, Pronto Tour, Touristica Tour, Hey Travel, Odeon Tour, M NG Turizm, Işıl Tur, Bamtur, DLT Tour (tatilsepeti.com), GTS Travel (tatil.com), Lady Travel ve INTTUR olarak sayılabilir. Piyasaya girmek isteyen teşebbüsler için yasal veya teknik herhangi bir engel bulunmadığı da anlaşıldığından , ETS nin yurt içi seyaha t acenteliği hizmetleri pazarında hâkim durumda olmadığı ve dolayısıyla söz konusu eylemin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında ihlal teşkil etmediği kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ 150 Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruştur ma açılmasına gerek olmadığına , şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.