Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007 -1-141 (Devralma ) Karar Sayısı : 07-90/1160-453 Karar Tarihi : 13.12 .2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : M. Sıraç ASLAN , Süreyya ÇAKIN , Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : F.Yeşim AKCOLLU , Cengiz SOYSAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Avrasya Gaz A.Ş. Nida Kule Değirmen Sok. No:18/18 K:16 34742 Kozyatağ ı/İstanbul 20 D. TARAF LAR : -
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007 -1-141 (Devralma ) Karar Sayısı : 07-90/1160-453 Karar Tarihi : 13.12 .2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : M. Sıraç ASLAN , Süreyya ÇAKIN , Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : F.Yeşim AKCOLLU , Cengiz SOYSAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Avrasya Gaz A.Ş. Nida Kule Değirmen Sok. No:18/18 K:16 34742 Kozyatağ ı/İstanbul 20 D. TARAF LAR : - Avrasya Gaz A.Ş. Nida Kule Değirmen Sok. No:18/18 K:16 34742 Kozyatağı/ İstanbul - Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş (BOTAŞ) Bilkent Plaza A -2 Blok Bilkent /Ankara E. DOSYA KONUSU : BOTAŞ ile Gazexport arasında 18.2.1998 tarihinde yapılmış olan Doğal Gaz Satım Sözleşmesi nin iki lota karşılık gelen 500 milyon m3 lük 30 kısmının Avrasya Gaz A.Ş. ye devrine izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.11.2007 tarih ve 7644 ile intikal ede n başvuru üzerine , 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 5.12.2007 tarih, 2007 -1- 141/Öİ-07-FYA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 7.12.2007 tarih, REK.0.05.00.00 - 120/218 sayılı Başkanlık Önerge si ile 0 7-90 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40 G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; işlemin, tarafların ilgili ürün paza rındaki toplam ciroları itibarıyla 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma olduğu ve işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde belirtilen, bir hakim durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi, böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun doğmasının söz konusu olmadığı, dolayısıyla işleme 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi çerçevesinde izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. 07-90/1160 -453 2 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar H.1.1. Avrasya Gaz A.Ş. ( Avrasya ) 50 Avrasya, yabancı ülkelerden doğal gaz satın alınması, ithali, iletimi, dağıtımı, Türkiye içinde ve yurt dışında depolanması, pazarlanması, ticareti ve ihracatı; transit geçişler dahil doğal gaz nakliyesi; boru hatlarının, gaz işleme fabrikalarının, yer altı gaz depolarının, gaz nakil sistemlerinin, kombine çevrim santrallerinin projelendirilerek inşa edilmesi gibi konularında faaliyet göstermek üzere kurulmuş bir şirkettir. Yönetim Kurulu, Can Tahincioğlu, Onur Tahincioğlu, Yılmaz Hakan Karaday ı, Igor Higer, Valery Soloviev, Özcan Tahincioğlu ve Mümtaz Tahincioğlu ndan oluşan Avrasya nın hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir: Tablo 1: Avrasya nın Hissedarlık Yapısı Hissedar Pay (%) Özcan TAHİNCİOĞLU 65,98 Pierini B.V. 27,50 Can TAHİNCİOĞLU 0,01 Onur TAHİNCİOĞLU 0,01 Yılmaz Hakan KARADAYI 6,50 Toplam 100,00 Pierini B.V., Hollanda menşeli bir sahış şirketidir. Şirketin tek hissedarı olan Edward 60 Chiger in vefatının ardından oğlu Igor Higer şirketin tek hissedarı olmuştur. Pierini B.V. nin faal iyet alanı, şirketler kurmak, iştirak etmek, sermaye yatırmak ve danışmanlık yapmak gibi hizmetleri içermektedir. Avrasya nın kuruluş sözleşmesi gereğince şirketin yönetim kurulu 7 kişiden oluşmaktadır. Yönetim kurulunun üç üyesi (A) grubu, iki üyesi (B) grubu, iki üyesi de (C) grubuna mensup hissedarlar çoğunluğunun göstereceği adaylar arasından seçileceği görülmektedir. (A) grubu %45 hisse ile Özcan Tahincioğlu ndan; (B) %27,5 hisse ile grubu Pierini B.V. den ve (C) grubu da %27,5 hisse ile Özcan Tahi ncioğlu, Can Tahincioğlu, Onur Tahincioğlu ve Yılmaz Hakan Karadayı dan oluşmaktadır. H.1.2. BOTAŞ 70 BOTAŞ, 15.8.1974 tarihinde Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) na bağlı olarak Irak tan Ceyhan a ham petrol taşımak üzere kurulmuş; tüzel kişiliğe sa hip, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir İktisadi devlet teşekkülü dür. 1987 den bu yana, BOTAŞ ın ham petrol boru hattı faaliyeti, doğal gaz taşımacılığı ve ticareti faaliyetlerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. BOTAŞ, 397 sayılı ve 9.2.1990 tarihli Kanun Hükmünde Kararname ile doğal gaz ithalatı, iletimi (şehir dağıtımı dışında), ticareti ve tarifelerinde tekel statüsü elde etmiştir. 1995 te şirket bağımsız şirket statüsünü kazanarak kamu iktisadi teşekkülü şeklinde yen iden yapılandırılmıştır. 4646 sayılı Kanun, 397 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyi yürürlükten kaldırmış ve 80 dolayısıyla BOTAŞ ın hukuki tekelini kaldırarak, doğal gaz piyasasına yeni şirketlerin girmesini ve rekabet ortamının yaratılmasını amaçlamaktadır. 07-90/1160 -453 3 H.1.3. Gazprom Export Gazprom Export un ana şirketi olan OAO Gazprom (Gazprom), gaz, petrokimyasallar, hidrokarbon gazları ve diğer gaz ve petrokimya endüstrisindeki ürünlerin ihracatı ve pazarlanması faaliyetlerini yürüten, Rusya menşeli bir şirkettir. Gazprom Rusya daki doğalgaz rezervlerinin %60 ına sahip olup, doğal gaz üretiminin %85 ini gerçekleştirmektedir. Gazprom, eski SSCB ülkeleri dışında, Batı ve Orta Avrupa da yer alan 22 ülkeye doğalgaz satmaktadır. Şirketin söz konusu ihracatı kontrolünde o lan 90 Gazprom Expo rt tarafından gerçekleştirilmektedir. Gazprom Export doğalgaz satışının yanında ham petrol ve petrol ürünleri ihracatı da yapmaktadır. Gazprom Export, 2006 yılında 22 Avrupa ülkesine toplam 151,1 milyar metreküp doğalgaz satarak 37,2 milyar Amerikan Doları gelir elde etmiştir. 2006 yılında şirketin (eski SSCB dışında kalan 10 büyük müşterisine) tedarik ettiği doğalgaz miktarına ilişkin tabloya aşağıda yer verilmiştir. Tablo 2: Gazprom Export un İhracat Gerçekleştirdiği Ülkeler Ülke Miktar (milyar metreküp ) Almanya 37,9 Italya 21,4 Türkiye 19,9 Fransa 10 Macaristan 7,7 Çek Cum. 7,4 Polanya 7,7 Avusturya 6,6 Slovakya 6,8 Romanya 5,1 H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Dosyada yer alan bilgiler ışığında, Avrasya tarafından BOTAŞ ın ithalat 100 sözleşmelerinin bir kısmının devralınması işleminin değerlendirilmesi açısından ilgili ürün pazarı doğal gaz toptan satışı pazarı olarak tanımlanm ıştır. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Toptan satış pazarına, ilgili mevzuatta getirilen herhangi bir coğrafi s ınırlamanın bulunmadığı göz önüne alı ndığında, ilgili coğrafi pazarı "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenm iştir. H.3. Değerlendirme H.3.1. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme BOTAŞ ın 18.2.1998 tarihinde Gazexport (yeni adıyla Gaz prom Export) ile yapmış olduğu Doğal Gaz Satım Sözleşmesi nin 2 lota karşılık gelen 500 milyon m3 lük 110 kısmının Avrasya tarafından devralınması işlemi neticesinde, daha önce söz konusu sözleşmede belirtilen miktar münhasıran BOTAŞ ın tasarrufunda iken, devr alma işlemi sonrasında 2 lota karşılık gelen pazar payı ve cironun daha önce ilgili pazarda faaliyeti olmayan Avrasya ya devredilmesi söz konusu olduğundan; söz konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ 2. maddesi anlamında bir devralma işlemi olduğu görülmektedir. 07-90/1160 -453 4 H.3.2. Eşikler Açısından Yapılan Değerlendirme 1997/1 sayılı Tebliğ in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleşt iren teşebbüslerin, ülkenin 120 tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25 ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası nı aşması halinde Rekabet Kurulu ndan izi n almaları zorunludur ifadesi yer almaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde, başvuru konusu işlemin, 2006 yılı verilerine göre, BOTAŞ tarafından Avrasya ya devri söz konusu olan 2 lotun karşılık geldiği pazar payı (%...) eşik altında kalsa da, söz konus u miktara karşılık gelen cironun ( ..) YTL olması nedeniyle, 1997/1 sayılı tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu anlaşılmaktadır. H.3.3. İşlemin 4054 Sayılı Kanun un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi Devir işleminin değerlendirileceği pazar Türkiye doğal gaz toptan satış pazarıdır. Bu 130 kapsamda toptan satış pazarında faaliyette bulunan teşebbüsler, yaptıkları satışlar ve pazar payları aşağıdaki gibidir: Tablo 3: 2006 Yılı İtibarıyla Doğal Gaz Satış Miktarları ve Pazar Payları Firma Satış Mikt arı (m3) Pazar Payı (%) BOTAŞ ( ) ( .) TPAO ( ) ( .) THRACE BASIN ( ) ( .) AMITY OİL ( ) ( .) TOPLAM ( ) 100 Tablodan da görüldüğü üzere BOTAŞ ın toptan satış pazarındaki payı %96,9551 dir. Gerçekleşecek devir işlemi sonucunda Avrasya nın 2 lota tekabül eden 500 milyon m3/yıl tutarındaki alım anlaşmasını devralacağı, bu miktarın ise tüketim içindeki payının sadece %( .) olduğu görülmektedir. 2007 yılı içerisinde Türkiye doğal gaz piyasasında yaşanan/yaşanacak gelişmeler (Azerbe ycan gazının gelmeye başlaması, TPAO nun Treador ve Stratic Energy ile oluşturduğu ortak girişim vasıtasıyla doğal gaz çıkarması, Shell Enerji A.Ş. ve 140 Bosphorus Gaz A.Ş. nin toptan satış faaliyetine başlaması, vb) sonucunda toptan satış pazarına yeni aktör ler katılacaktır. Bu ve benzeri gelişmeler sonrasında Avrasya nın devralacağı miktara ilişkin pazar payının % ( ) un da altına düşeceği görülmektedir. Kaldı ki, buradaki asıl nokta, hakim durumdaki BOTAŞ ın sözleşmelerinin bir kısmının ve dolayısıyla to ptan satış pazarındaki payının bir kısmının sektöre yeni giren bir teşebbüse devrediliyor olmasıdır. Nitekim, işlemin gerekçesini oluşturan 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu nun Geçici 2. maddesi de asıl itibarıyla sektörde BOTAŞ ın sahip olduğu tekel konumunun bu devirler ile kaldırılması ve sektörde rekabetin sağlanması olduğu söylenebilir. Dolayısıyla, her ne kadar belli faaliyetlerin devredilmesi ve bu devredilen kısmın eşikleri aşması nedeniyle söz konusu işlem 150 Rekabet Kurulu iznine tabi olsa da, i şlemin esası toptan satış pazarında yoğunlaşma yaratıcı değil aksine yoğunlaşmayı azaltıcı niteliktedir. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu Kanun a dayanılarak çıkar ılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve 07-90/1160 -453 5 Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendiri lmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirime konu işleme izin 160 verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.