Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -1-45 Karar Sayısı : 09-41/999 -256 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Yeşim AKCOLLU OĞUZ, Salim AYDEMİR, Metin PEKTAŞ C. BAŞVURANLAR : - Gizlilik talebi bulunmaktad ır. - Eryağ Erciyes Yağ Sanayi A.Ş.
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -1-45 Karar Sayısı : 09-41/999 -256 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Yeşim AKCOLLU OĞUZ, Salim AYDEMİR, Metin PEKTAŞ C. BAŞVURANLAR : - Gizlilik talebi bulunmaktad ır. - Eryağ Erciyes Yağ Sanayi A.Ş. 20 Erkilet Yolu 5.Km. Kayseri - Liberal Demoktat Parti Meşrutiyet Cad. No:23/4 Kızılay/Ankara D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN : BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş. Bilkent Plaza A2 Blok 06800 Bilkent/Ankara E. DOSYA KONUSU: BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş. nin, uyguladığı fiyat politikası ile 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettiği iddiasına yönelik 30 14.8.2008 tarih ve 08 -50/750 -305 sayılı Kurul kararı çerçevesinde 2008 yılının son altı ayına ilişkin fiyat hareketlerinin değerlendirilmesi. F. İDDİALARIN ÖZETİ: 24.4.2008 tarih li ve g izlilik talepli şikayet başvurusunda özetle; - Şikayetçinin, BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) tarafından devre dilen ithalat sözleşmelerinin bir kısmını devralan özel teşebbüslerden biri ile 15.3.2006 tarihinde doğal gaz tedarikine ilişkin sözleşme imzaladığı, - Şikayetçinin 15.12.2006 ve 5.6.2007 tarihlerinde revize edilen bu sözleşme çerçevesinde doğal gazın toptan satışı konusunda faaliyet göstermeye ve ilgili 40 pazarda yatırımlar yapmaya başladığı ve dolayısıyla şikayetçinin doğal gaz toptan satışı pazarında BOTAŞ ın rakibi haline geldiği, - Doğal gaz alış maliyetinin gas oil, ağır fuel oil ve hafif fuel oil fiyatları ndaki değişimlere bağlı olarak üç ayda bir tespit edildiği, söz konusu tespit sırasında da son altı aylık fiyat ortalamalarının dikkate alındığı ve maliyetlerin dolar kuru üzerinden olduğu, - Dolar kurunun 1.Ocak 31.Mart tarihleri arasında %10 arttığı, bun a ek olarak Ekim 2007 - Mart 2008 tarihleri arasında petrol fiyatlarının %26 arttığı ve petrol 09-41/999 -256 2 fiyatlarındaki bu artışın doğal gaz satış fiyatı üzerindeki etkisinin %12 olması gerektiği, ancak tüm bu gelişmelere rağmen BOTAŞ ın satış fiyatlarında 50 herhangi b ir artış meydana gelmediği, - Ocak -Nisan 2008 tarihleri arasında BOTAŞ ın satış fiyatlarının, şikayetçinin doğal gaz alım fiyatının dahi altında gerçekleştiği ifade edilerek, doğal gaz toptan satışı pazarında hakim durumdaki BOTAŞ ın, alış fiyatından daha dü şük fiyat ile doğal gaz satmak suretiyle yıkıcı fiyatlandırma uygulamak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 6. maddesini ihlal ettiği , Liberal Demokrat Parti nin 31.12.2008, Eryağ Erciyes Yağ Sanayi A.Ş. nin de 5.1.2009 tarihli şika yet başvuru larında ise, doğalgaz tedariği piyasasında tekel konumunda olan BOTAŞ ı n bu konumunu kötüye kullanarak fiyatları tek taraflı olarak yüksek belirlediği 60 ve döviz kuru ile dünya fiyatlarından kaynaklanan indirimleri nihai fiyatlarına yansıtmadığı g erekçesiyle 4054 sayılı Kanun un ilgili hükümlerine aykırı davrandığı iddia edilerek Rekabet Kurumu nun gerekli tedbirleri alması talep edilmektedir. G. DO SYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.4.2008 tari h ve 2484 sayı ile intikal eden gizlilik talepli şikay et başvurusu üzerine düzenlenen 12.6.2008 tarih ve 2008 -1-45/İİ- 08-FYA sayılı İlk İnceleme Raporu, 20.6.2008 tarih ve 08 -40 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek konu hakkında 08 -40/536 -M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yürütülen önara ştırma sonucunda düzenlenen 7.8.2008 tarih ve 2008 -1- 45/İİ-08-FYA sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu nun 14.8.2008 tarih ve 08 -50 70 sayılı toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. Bu karar çerçevesinde, 2008 yılının ikinci altı aylık dönemindek i doğalgaz fiyatlarının izlenmesi amacıyla BOTAŞ a gönderilen yazılar ile anılan döneme ilişkin olarak bilgi istenmiş ve BOTAŞ ın muhtelif cevabi yazılar ı 7.10.2008 tarih inden başlamak üzere en son 6.8.2009 tarihinde Kurum a gönderilmiştir . Bunun yanı sır a Kurum kayıtlarına 31.12.2008 tarih, 8469 sayı ve 5.1.2009 tarih, 22 sayı ile intikal eden şikayet başvuru ları üzerine hazırlanan 12.8.2009, 2008 -1-45/BN - 09-FYA sayılı Bilgi Notu , 25.8.2009, REK.0.05.00.00 -110/164 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09 -41 sayıl ı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 80 H. RAPORTÖR LERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda , - BOTAŞ ın, Önaraştırma dönemi ve sonraki süreçte incelenen, 2007 ve 2008 yıllarındaki fiyatlama davranışlarının, yıkıcı fiyatlama olarak değerlendirilemeyeceği , bu nedenle BOTAŞ hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ve şikayetin reddedilmesi, - Eryağ Erciyes Yağ Sanayi A.Ş. ve Liberal Demokrat Parti tarafından gönderilen şikayet başvurularının reddedilmesi gerektiği ifade edilmektedir. 90 I. İNCELEME VE D EĞERLENDİRME I.1. Yıkıcı Fiyat Değerlendirme si 14.8.2008 tarih ve 08 -50/750 -305 sayılı Kurul kararı uyarınca BOTAŞ ın 2008 yılının ikinci altı ayın a ilişkin tüm gelir, maliyet ve kar kalemleri incelenmiştir. Anılan Kurul kararına ilişkin Önaraştırma rapor unda 2007 yılının tüm ayları, 2008 yılının ise ilk altı 09-41/999 -256 3 aylık dönemi için oluşturulan 4 farklı durum, 2008 yılının ikinci altı ayı için de oluşturularak fiyat -maliyet analizi karşılaştırmalı olarak gerçekleştirilmiştir. Fiyat -maliyet karşılaştırmalı analiz i yapılırken; BOTAŞ Doğal Gaz Satış Dairesi nden alınan aylık bazda tüm müşterilere yapılan satışların Ağırlıklı Ortalama Satış Fiyatı (AOSF) , Doğal Gaz Alım Dairesi nden alınan aylık bazda üretilen ve ithal edilen doğal 100 gazın Ağırlıklı Ortalama Alım Fi yatı (AOAF) , Finansman ve Muhasebe Dairesi nden alınan aylık bazda dolaysız ve dolaylı gider kalemlerinden oluşan Fonksiyonel Maliyetler kullanılmıştır. Analiz kapsamına üzerinde durulan 4 farklı durum aşağıdaki şekilde açıklanabilir: 1. Durum: BOT AŞ ın Muhasebe Hesaplarından Doğrudan Alınan Rakamlara Dayanılarak Oluşturulan Tablolar BOTAŞ ın mali tablolarına bakıldığında, AOSF, AOAF ve fonksiyonel maliyet kalemlerinin, doğal gaz satış, iletim, LNG terminali ve depolama (Egegaz ve TPAO ya ödenen be deller) maliyetleri bazında ayrı ayrı hesaplandığı görülmektedir. 1.Durumda BOTAŞ tan alınan rakamlar, BOTAŞ ın kendi hesap düzeninde tablolara yansıtılmıştır. 110 2. Durum: BOTAŞ ın Muhasebe Hesaplarına Doğru İletim Bedellerinin Yansıtıldığı Tablolar BOTAŞ ın toptan satış faaliyeti ele alındığında, doğal gazın alımına ilişkin her türlü maliyetin, yani Marmara Ereğlisi LNG terminalinde doğal gazın sıvılaştırılarak boru hattına verilmesi veya oradaki LNG nin toptan satılmasına ilişkin maliyetlerin, başka şirketlere ait olan depolama tesislerine ödenen bedellerin hesaba alınması çok doğaldır. Fakat BOTAŞ ın toptan satış faaliyeti ile iletim faaliyeti hesap ayrıştırmasına tabi tutulmuştur, dolayısıyla iletim ve toptan satış faaliyetlerinin gelir ve giderleri ayr ı tablolarda yer almalıdır. Oysa BOTAŞ tan alınan toptan satış faaliyetine ilişkin mali tablolarda yer alan iletim başlığı altındaki maliyet kalemlerinin toptan satış faaliyeti ile 120 alakalı olan iletim gideri değil, BOTAŞ ın ayrı bir hesap/muhasebe düzeni nde yer alması gereken ve BOTAŞ ın Doğal Gaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü tarafından yürütülen iletim faaliyetine ilişkin gider olduğu tespit edilmiştir. Halbuki Doğal Gaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü tarafından yürütülen iletim faaliyeti, BOTAŞ ın toptan s atış faaliyeti ve toptan satış faaliyeti gerçekleştiren başka şirketlerce (Shell, Aksa, vb) ortak olarak kullanılmakta, söz konusu iletim faaliyetine ilişkin maliyetler ayrı hesaplanmakta ve söz konusu faaliyetin gelir kalemini de sadece BOTAŞ ın toptan sa tış biriminden aldığı bedeller değil, aynı zamanda diğer kullanıcılardan aldığı bedeller de oluşturmaktadır. Dolayısıyla 2. durumda, BOTAŞ tan alınan ve hesap ayrıştırması yolu ile toptan 130 satıştan ayrıştırılmış olan iletim faaliyetinden Doğal Gaz İşletmel eri Bölge Müdürlüğü ne ait olan maliyet rakamları çıkarılıp, yerine BOTAŞ ın toptan satış için söz konusu müdürlüğe ödediği iletim bedelleri (iletim bedeli iletim kapasite bedeli, iletim hizmet bedeli - ve sevkiyat kontrolüne ait bedeller sistem dengeleme sine katılım bedeli, kesinti dengeleme bedeli, hizmet kesinti bedeli -) eklenmiştir. 3. Durum: BOTAŞ ın Muhasebe Hesaplarına Doğru İletim Bedellerinin Yansıtıldığı ve EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ Hariç Tablolar 14.8.2008 tarih ve 08 -50/750 -305 sayılı karar ının İlgil i Ürün Pazarı kısmında belirtildiği üzere, doğal gaz ile çalışan EÜAŞ ve bağlı ortaklığı (HEAŞ), YİD ve Yİ santrallerine doğal gaz satışı sadece BOTAŞ tarafından gerçekleştirilmekte ve söz 140 konusu alana başka toptan satış şirketlerinin girmesi mümkün olmam aktadır. 09-41/999 -256 4 Dolayısıyla yeni toptan satış şirketleri sadece EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ santralleri dışında kalan müşteriler için birbirleri ve BOTAŞ ile rekabet edebileceklerdir. 2007 yılına ait toptan satış fiyatlarına dair 1006 sayılı EPDK kararının 12 nci maddesin de; BOTAŞ tan doğrudan gaz alan; Yap -İşlet-Devret ve Yap -İşlet Santralleri, Hamitabat Elektrik Üretim Anonim Şirketine ait santral, Elektrik Üretim Anonim Şirketine ait santraller mevcut sözleşmeleri sona erene kadar bu karar kapsamı dışındadır denilmek suretiyle bahse konu santraller için tavan fiyat konusunda bir istisna getirildiği görülmektedir. Benzer şekilde, Maliyet Bazlı Fiyatlandırma Mekanizmasının Uygulanmasına Yönelik 150 Usul ve Esaslar Genelgesi nin BOTAŞ a yönelik 8 inci maddesinin 3 üncü fıkras ında; BOTAŞ ın kendisinden doğrudan gaz alan; Yap -İşlet-Devret ve Yap -İşlet Santralleri, Hamitabat Elektrik Üretim Anonim Şirketi ile Elektrik Üretim Anonim Şirketine ait santrallere uygulayacağı fiyatların, 2008 yılına ait sözleşmelerdeki hükümler çerçev esinde belirlenmeye devam edeceği hükmü yer almaktadır. EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ santralleri ile BOTAŞ arasında imzalanan sözleşmelerdeki fiyat hükümlerine bakıldığında ise, çeşitli formüllere dayanan doğal gaz satış fiyatları görülmektedir. Fakat yine sözleşmele rde yer alan fiyat revizyon maddeleri taraflar arasında fiyatların revize edilmesine imkan vermektedir. Söz konusu santraller BOTAŞ tan aldıkları gazın maliyetini kendi elektrik satış fiyatlarına doğrudan 160 yansıtabildikleri için aldıkları doğal gazın fiya tı söz konusu şirketlerin karlarında bir farklılık meydana getirmemektedir. 2007 ve 2008 yılları içerisinde, BOTAŞ Yönetim Kurulu kararlarında da görüldüğü üzere, BOTAŞ ın bu şirketlere uyguladığı revize edilmiş satış fiyatı, BOTAŞ ın ağırlıklı ortalama alış fiyatı üzerine 1000 sm3 başına her ay belirli bir miktar eklenmesi ile hesaplanmıştır. Bu açıklamalardan yola çıkarak, 3. durumda rekabete açık olmayan ve farklı fiyatlandırmaya tabi olan EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ santrallerine ait mali bilgilerin BOTAŞ ın toplam mali bilgilerinden ayıklanmış hali analiz edilmektedir. 3.durum, rapor kapsamında incelenen 4 durum arasında, hukuki ve fiili anlamda rekabetçi yapıyı en 170 gerçekçi şekilde yansıtan bu nedenle incelemede baz alınması gerektiği düşünülen tablolardan olu şmaktadır. 4. Durum: BOTAŞ ın Muhasebe Hesaplarına Doğru İletim Bedellerinin Yansıtıldığı ve EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Yİ/LNG/Abone Hariç Tablolar Pazara yeni giren ya da pazara girmeyi planlayan teşebbüslerin potansiyel müşteri grubu içinde, dağıtım şirketleri il e serbest müşteriler bulunmaktadır. Ayrıca, toptan satış şirketlerinin doğal gaz toptan satışı yanında LNG toptan satışları yapmaları da hukuken mümkün görünmektedir. Yeterince rekabet ortamının oluştuğu gelişmiş bir piyasada faaliyet gösteren aktörlerin s öz konusu ürün ve müşteri gruplarının tamamına hitap edebilmeleri, hukuken olduğu gibi fiilen de mümkün olabilirdi. Ancak, ülkemizde 180 özellikle toptan satış pazarı bakımından rekabetçi bir pazara geçişte henüz sürecin başlarında bulunulması, pazara yeni gir en ya da potansiy el olarak yakın gelecekte girebilecek durumdaki teşebbüslerin pazardaki payları ve dolayısıyla BOTAŞ ın rakiplerine göre sahip olduğu konum dikkate alındığında, bahse konu teşebbüslerin gerek LNG toptan satış pazarına gerekse abonelere yönelik toptan satış pazarına girebilmeleri fiilen neredeyse imkansız gibidir. Bu durum, LNG toptan satış pazarı bakımından, BOTAŞ dışındaki teşebbüslerin gerekli depolama imkanlarının bulunmamasının yanı sıra, daha da önemlisi LNG ye yönelik bir ithalat sözleşmeleri bulunmam ası münasebetiyle bu konuda BOTAŞ a bağımlı olmaları, bu alanda faaliyet 09-41/999 -256 5 gösterebilmelerinin önündeki önemli engellerdendir. Abonelere yönelik olarak dağıtım 190 şirketlerine yapılan toptan satış ise, talebin mevsimselliği ve yaz - kış arasındaki önemli tüketi m farkı bu teşebbüslerin söz konusu müşterilere hitap etmesini güçleştirmektedir. Zira bahse konu teşebbüslerin sahip oldukları kontratlar görece oldukça düşük miktarlı olduğundan, satışlarını aboneleri de içerecek şekilde dizayn ettiklerinde, özellikle ya z aylarında kontratlardaki al ya da öde yükümlülüğü nedeniyle güçlük çekebileceklerdir. Bu çerçevede, son bir durum analizi mahiyetinde, EÜAŞ/HEAŞ/YİD/Y lere ek olarak BOTAŞ ın LNG toptan satışları ile abonelere yönelik olarak dağıtım şirketlerine yaptığı toptan satışlar dışarıda bırakılmak suretiyle ortaya çıkan durum değerlendirilmiştir. Önaraştırma sürecinde değerlendirilmesi yapılan zaman aralığı (2007 yılı ve 2008 in ilk 200 6 ayı) ile söz konusu bilgi notu kapsamında incelenen zaman aralığı (2008 in son 6 ayı) arasında, BOTAŞ ın gelir tablolarındaki rakamları etkileyen, bazı hukuki ve hesap metodolojisi değişiklikleri yaşanmıştır. Bunlar ana olarak iki başlık altında toplanmaktadır: İran Tahkiminin Sonuçları BOTAŞ, 8.8.1996 tarihinde İran ile 25 yıllığına imzalamış olduğu doğal gaz alım anlaşması uyarınca İran dan aldığı doğal gaz akışında sürekliliğin sağlanamaması, anlaşmada belirlenen kalitenin altında doğal gaz arzı ve doğal gaz fiyatında revizyon talebi olması gerekçeleriyle 2004 yılında tahkim süreci ni başlatmıştır. Uluslararası Ticaret Odası Tahkim Kurulu (ICC) nda nezdinde görülen tahkim davası, 210 20.2.2009 tarihinde BOTAŞ lehine sonuçlanmıştır. Bu tahkim kararı gereği İran dan alınan doğalgazın alım fiyatı geriye dönük olarak (2004 yılına kadar) re vize edilmiştir ve bu revizyonla birlikte BOTAŞ ağırlıklı ortalama alım maliyetleri düşmüştür. Revize Fonksiyonel Maliyet Rakamları Analizlerde kullanılan fonksiyonel maliyet rakamları, BOTAŞ tarafından hesaplanırken aylık döviz kurları yerine yıllık ort alama döviz kurları kullanılmaktadır. Böyle bir hesaplama döviz kurlarında dalgalanmaların olmadığı dönemler açısından sorun yaratmazken, kurların değişken olduğu dönemlerde hesaplanan fonksiyonel maliyet rakamlarında bir miktar sapma gerçekleşmektedir. Ön araştırma kapsamında incelenen dönemde (2007 yılı ve 2008 yılının ilk 6 ayı) dolar kuru durağan olduğu için bu dönem 220 için yapılan analizde ortalama veya aylık dolar kurunun kullanılması fonksiyonel maliyetlerin hesaplanmasında önemli bir değişikliğe yol aç mamıştı. Ancak dosya kapsamında incelenmekte olan 2008 yılının ikinci altı aylık döneminde, aylık döviz kurlarının önemli dalgalanmalar geçirdiği ve dolar kurunun yükseldiği görülmüştür. Bu nedenle bu döneme ilişkin fonksiyonel maliyet rakamları aylık bazd a dolar kuruna1 göre revize edilerek ilgili tablolara yansıtılmıştır. Fonksiyonel maliyetlerin aylık dolar kuruna göre revize edilmiş olduğu gelir tabloları, İran tahkiminin sonuçlarının geriye doğru olarak aksettirildiği ve aksettirilmediği şekliyle incelendiğinde özetle aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir. Yukarıda bahsedilen, dört farklı durumun değerlendirilmesi sonucu ortaya çıkan 230 kar/zarar oranları na bakıldığında, BOTAŞ 2008 yılında her durumda iki ayda zarar etmektedir. Bunlara ek olarak, tahkim ka rarı uygulanmadan önce , bir ayda 2., 3. ve 4. durumlarda; diğer bir ay da ise yalnızca 4. durumda zarar etmektedir. Tahkim kararı uygulandıktan sonra ise , tüm aylardaki zarar oranları azalmakta, kar oranları artmakta ve buna paralel olarak sadece bir ayda 3. ve 4. durumlarda zarar edilmektedir. 1 2008 yılının son altı ayının iletim maliyetleri de söz konusu dolar kurları üzerinden hesaplanmıştı r. 09-41/999 -256 6 Bu noktada BOTAŞ ın alım kontratlarındaki bazı detaylardan bahsetmek yerinde olacaktır. Doğalgaz sözleşmeleri, arz güvenliğinin sağlanabilmesi açısından uzun dönemli olarak (genellikle 15 -30 yıllık sözleşmeler) imzala nan sözleşmelerdir. Doğal gaz ithalat sözleşmelerinde fiyat revizyonları, çoğu zaman 3 er aylık dönemlerde 240 sözleşmedeki formülde yer alan petrol ürünlerine dayalı ürünlerin fiyatı ve dolar kuru üzerinden yapılmaktadır. BOTAŞ ın ithalat sözleşmelerindeki fi yat revizyonları da Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında gerçekleştirilmektedir. Revizyonların gerçekleştiği aylarda, özellikle petrol ürünleri ve dolara bağlı olarak fiyat artışı olan dönemlerde, hemen fiyat artışlarına adapte olmak ve tüketiciye yansıtm ak mümkün olmamaktadır. Özellikle finansal kriz, petrol arzının kısılması (örneğin OPEC kararları ile), vb gibi gelişmelerden dolayı ani olarak gerçekleşen döviz kuru ve petrol ürünleri fiyat değişikliklerine hemen satış fiyatlarına yansıtmak neredeyse imk ansızdır. BOTAŞ ın zarar rakamlarının bazı aylarda yoğunlaşmasının başlıca sebebi budur. Nitekim ilerleyen aylarda gerekli zamlar gerçekleştirilerek kar edilmiştir. 250 Dolayısıyla, çok uzun dönem anlaşmalara dayanan doğal gaz ithalat piyasasında, dolar kuru ve petrol ürünleri fiyatlarına bağlı olarak, 3 er aylık periyotlarda değişen doğal gaz alım fiyatlarına BOTAŞ ın anında cevap verememesi son derece doğaldır. Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren bir ithalatçının fiyat revizyonların dan dolayı bazı aylard a zarar etmesi, fakat zarar kalemlerinin süreklilik arz etmemesi ve zarar edilen ayların akabinde kar etmeye başlaması doğal gaz piyasasının doğası gereği olup, BOTAŞ ın hakim durumunu kötüye kullanarak yıkıcı fiyat uyguladığı anlamına gelmemektedir. Dolay ısıyla, sektörün arz ve talep yapısı gibi özellikleri de dikkate alındığında, bu piyasa bakımından bir ay gibi kısa dönemlerden ziyade 6 aylık ya da yıllık ortalama değerler üzerinden bir değerlendirme yapılmasının daha uygun olacağı 260 düşünülmektedir. Nitek im, ağırlıklı ortalama kar/zarar rakamlarına bakıldığında, tahkim kararı öncesinde, BOTAŞ ın hem son 6 aylık hem de yıllık bazda ilk durumda karda iken, 3. ve 4. durumlarda zararda olduğu, 2. durumda son altı ayda zararda, yıllık bazda ise karda olduğu gör ülmektedir. Ancak özellikle incelemeye temel alınması gerektiği düşünülen 3. durum bakımından zarar minimal düzeydedir (6 aylık ortalama %( .) ve 2008 yılı ortalaması %( .) ). Diğer yandan, fiili durumu yansıtan tahkim kararı sonrası rakamlarına bakıldığınd a ise, 4. durum bakımından zarar durumunun azalarak da olsa devam ettiği müşahede edilmekle birlikte, ilk üç durumda kar edildiği; özellikle de hukuki ve fiili anlamda rekabetçi yapıyı en gerçekçi şekilde yansıtan; bu nedenle 270 değerlendirmede baz alınması g erektiği düşünülen 3. durum bakımından zararın ortadan kalktığı ve kara geçildiği hususu göz önüne alındığında , BOTAŞ ın ilgili dönemdeki fiyat uygulamasının 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında yıkıcı fiyatlandırma olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmaktadır . Diğer yandan inceleme sırasında dikkat çeken bir diğer nokta da BOTAŞ ın maliyet kalemleri arasında yer alan finansman giderleri dir. Fonksiyonel maliyetler arasında yer alan finansman giderleri önemli bir gider kalemini oluşturmaktadır. Söz konusu gider, özellikle, BOTAŞ ın almış olduğu borçların anapara ve faiz ödemelerini kapsamaktadır. BOTAŞ, özellikle bazı kamu kurum ve kuruluşlarından (EÜAŞ, Başkent Gaz gibi) alacaklarını tahsil edemediği için çeşitli giderlerini karşılamak üzere 280 bankal ardan borçlanmaktadır. BOTAŞ ın 2008 yılı içerisindeki finansman giderlerinin, yaklaşık olarak fonksiyonel maliyetlerinin ( .TİCARİ SIR .) oluşturduğu görülmektedir. Yukarıda incelenen dört durumda, fonksiyonel maliyetler, aylara göre değişmekle birlik te, ağırlıklı ortalama satış fiyatının %( .) u ile %( .) i arasında değişen oranlardadır. Finansman giderleri de söz konusu miktarların ( .TİCARİ 09-41/999 -256 7 SIR .) yakın olduğu için BOTAŞ ın finansman giderleri, ağırlıklı ortalama satış fiyatının yaklaşık %( .) i ile %( .) i arasında değişen oranlardır. Bu miktarlar, zaten düşük karlar elde etmekte olan BOTAŞ için önem arz etmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta BOTAŞ ın fiyat ayarlamalarını yaparken finansman giderleri kalemi yüzünden de hesaplarında çok ince bir ayar yapması gerektiğidir. Dolayısıyla 290 bu durum bazı aylarda alacaklarını tahsil edememesinden dolayı zarar rakamları yaşamasını kısmen de olsa açıklamaktadır. Yakın gelecekte Başkent Gaz, EÜAŞ gibi kamu şirketlerinin özelleştirme işlemlerinin ta mamlanmasının ardından, BOTAŞ ın özellikle kamu kuruluşlarından olan borçlarını tahsil etmesi ve finansman giderlerini azaltarak fiyat ayarlamalarını daha rahat yapması muhtemeldir. Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, 2008 yılının son altı ayına ilişkin olarak inceleme kapsamında olan BOTAŞ ın tüm maliyet ve gelir kalemlerinin farklı senaryolar altında değerlendirilmesi sonucunda, BOTAŞ ın 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi anlamında hakim durumunu kötüye kullanarak bir yıkıcı fiyat uygulamadığ ı görülmüştür. 300 I.2. Diğer Şikayetlere İlişkin Değerlendirme Liberal Demokrat Parti ile Eryağ Erciyes Yağ Sanayi A.Ş. nin şikayet başvurularında, doğalgaz tedariği piyasasında tekel konumunda olan BOTAŞ ın bu konumunu kötüye kullanarak fiyatları tek tarafl ı olarak yüksek belirlediği ve döviz kuru ile dünya fiyatlarından kaynaklanan indirimleri nihai fiyatlarına yansıtmadığı gerekçesiyle 4054 sayılı Kanun un ilgili hükümlerine aykırı davrandığı ifade edilerek Rekabet Kurumu nun gerekli tedbirleri alması tale p edilmektedir. Bu şikayetçilere gönderilen 24.2.2009 tarihli yazılarda, - BOTAŞ tarafından uygulanan doğalgaz fiyatları nın 2008 yılı içerisinde Rekabet 310 Kurumu bünyesinde yürütülen bir önaraştırmanın konusu ol duğu, - Söz konusu önaraştırmada, BOTAŞ ın yıkıcı fiyat yaptığına ilişkin bir şikayet üzerine, anılan şirketin 2007 yılı ile 2008 yılının ilk altı ayına ilişkin olarak doğalgaz maliyet ve fiyatları nın incelen diği, - Rekabet Kurulu nun bu önaraştırma sonunda aldığı 14.8.2008 tarih, 08 -50 sayılı kararda, mevc ut aşamada soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar ver diği ve B OTAŞ ın 2008 yılının ikinci yarısındaki fiyatlama stratejisinin izlenmesini öngör düğü, - 2008 yılının ikinci yarısına ilişkin olarak yürütülen incelemenin ise henüz sonuçlanmadığı, 320 - Bu incel emenin sonuçlanmasıyla birlikte , bu şikayet lerin konusunu oluşturan hususların da açıklığa kavuşacağı ifade edilmiş ve şikayetlerin söz konusu inc eleme kapsamında değerlendirilerek sonuc un kendilerine bildirileceği belirtilmiştir. Söz konusu şikayet dilek çelerinde BOTAŞ ın uyguladığı fiyatların aşırı olduğu iddia edilmektedir. Ancak, yukarıda yer verilen fiyat ve maliyet bilgileri değerlendirildiğinde, BOTAŞ ın satış fiyatlarının belirli aylarda maliyetlerinin dahi altında kaldığı ve yıllık bazda maliyetle rini ancak karşılar bir durumda olduğu görüldüğünden, aşırı fiyata ilişkin söz konusu şikayetlerin de, ilgili önaraştırma ve izleme dönemi neticesinde alınacak olan işbu karar kapsamında değerlendirilerek reddedilmesi gerektiği 330 kanaatine varılmıştır. 09-41/999 -256 8 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş. nin, 2007 ve 2008 yıllarındaki fiyatlama davranışlarının, yıkıcı fiyatlama olarak değerlendirilemeyeceğine; bu nedenle adı geçen teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetlerin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 340