Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -2-103 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 10-52/ 984 -351 Karar Tarihi : 5.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr . Mustafa ATEŞ , Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Arif Ogün SARI , Ekrem SOLMAZ, Nimet ALACAPUNAR C. BAŞVURUDA : - Kamu İhale Kurumu BULUNAN Konya Yolu No: 186 06520 Balgat
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -2-103 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 10-52/ 984 -351 Karar Tarihi : 5.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr . Mustafa ATEŞ , Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Arif Ogün SARI , Ekrem SOLMAZ, Nimet ALACAPUNAR C. BAŞVURUDA : - Kamu İhale Kurumu BULUNAN Konya Yolu No: 186 06520 Balgat /Ankara 20 D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : - Ege Özel Onkoloji Merkezi Ltd. Şti. 1479. Sokak No:6 Kahramanlar/İzmir - Onkomer Sağ. Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti. Üniversite C ad. No:71/A Bornova/İzmir E. DOSYA KONUSU : İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Baştabipliğinin açtığı son üç ihalenin de Ege Özel Onkoloji Merkezi Ltd. Şti. 30 lehine sonuçlanmasının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği i ddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kamu İhale Kurumu (KİK) tarafından yapılan b aşvuruda özetle; İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Baştabipliğinin açtığı son üç ihalenin de Ege Özel Onkoloji Merkezi Ltd. Şti. (Ege Özel Onkoloji) tarafından alınmasının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında ihlal niteliği taşıyabileceği ve durumun Rekabet Kurumuna bildirilmesinin uygun görüldüğü ifade edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 9.4.2010 tarih ve 3007 sayı ile intikal eden 40 başvuru üzerine yapıl an in celeme neticesinde hazırlanan 14 .5.2010 tarih ve 2010-2- 103/İİ-10-266.AOS sayılı İlk İnceleme Raporu, 27.05.2010 tarih ve 10 -38 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme so nucunda düzenlenen 20.7.2010 tarih ve 2010 -2- 103/ÖA -10-266.AOS sayılı Önaraştırma Raporu 27 .7.2010 tarih ve REK.0.06.00.00 - 110/359 sayılı Başkanlık önergesi ile 10 -52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50 10-52/984 -351 2 H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; dosya konusu iddialara yönelik olarak, Ege Özel Onkoloji ve Onkomer Sağ. Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Onkomer) nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesini ihlal ettiği yönünde herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılama dığından anılan teşebbüsler hakkında aynı Kanun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler 60 KİK tarafından yapıla n başv uru, Hastane tarafından açılan Radyasyon Onkolojisi Yüksek Linear Hızlandırıcı ve Planlama Hizmet alımı (Linear Hızlandırıcı) ihalelerinin son üçünün Ege Özel Onkoloji de kaldığı ve bu durumun ihaleye katılan ya da katılabilecek teşebbüsler arası her hangi bir anlaşma sonucu olabileceği ihtimali hakkındadır. Hastane tarafından 13.1.2010 tarihinde yapılan ihaleyi Onkomer in kazanmış olması ve Onkomer in daha önceki bazı ihalelere de katılmış olması sebebiyle önaraştırma sürecinde raportörlerce Hastane, Ege Özel Onkoloji ve Onkomer yetkilileri ile görüşme yapılmıştır. Ayrıca raportörler tarafından teşebbüslerin faaliyetleri konusunda istenen bilgiler Ege Özel Onkoloji ve Onkomer 70 tarafından sırasıy la 1.7.2010 tarih ve 5101 sayı ile 2.7.2010 tarih ve 5152 s ayılı yazılar ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. I.1.1. Ege Özel Onkoloji Ege Özel Onkoloji 1995 yılında kurulmuş ve 1997 yılında şirket bünyesinde İzmir Onkoloji Merkezi faaliyete geçmiştir. İzmir Onkoloji Merkezi nde kanser teşhisi konulmuş ve rady oterapi tedavisi gerekli olan hastalara tedavi hizmeti sunulmaktadır. Teşebbüs 2005 yılında devlet hastanelerinin radyoterapi tedavi hizmeti alım ihalelerine katılmaya başlamıştır. I.1.2. Onkomer Onkomer, 1997 yılında faaliyet başlamış ve kanser hastaların a radyoterapi hizmeti 80 sunmaktadır. Onkomer 2005 yılında devlet hastanelerinin radyoterapi tedavi hizmeti alım ihalelerine katılmaya başlamıştır. I.2. Radyasyon Onkolojisi Yüksek Linear Hızlandırıcı (Linear Hızlandırıcı) Hakkında Genel Bilgi Kanser tedav isinde kullanılan linear hızlandırıcı ile üç boyutlu görüntüsü alınan tümörlü dokular, çevredeki zararsız d okular etkilenmeden yok edilmektedir . Dışarıdan uygulanan radyoterapi ile tümörlü doku grubuna belirli bir mesafeden radya syon verilerek tedavi sağla nmaktadır . Yöntem, tümörlü dokuları yok ederken çevredeki dokulara hiçbir zarar vermemektedir . İlk olarak bilgisayarlı simülasyon yapılarak tümörle ilgili yer, büyüklük, hassasiyet gib i 90 birtakım bilgilerin toplanmakta, bu verilerin aktarıldığı bilgisayarlı planlama cihazında, tümörlü ve çevredeki hassas do kularla organlar işaretlenmekte, tedavi dozları belirlenmekte ve daha sonra linear hızlandırıcı kullanılmaktadır . Bu aşamada ise üç boyutlu görüntüsü alınan tümörlü dokuya cihaz yol uyla uzaktan radyasyon verilmektedir . 10-52/984 -351 3 Bu tedavi yöntemi radyoterapi gerektiren tüm kanserli hastalarda tümörlü dokular ı yok etmek için uygulanabilmektedir . Radyasyon onkolojisinde son 10 yıldır uygulanan yöntem baş, boyun, meme, akciğer, mide, bağırsak, kalın bağırsak, prostat, rahim ağzı, vulva, vajina ve rahim kanserleri ile beyin tümörlerinde etkili bir şe kilde 100 kullanılmaktadır . Linear h ızlandırıcı sipariş üzerine üretilmekte ve üretim süreci 5 ay sürmektedir. Üretilen cihazın Türkiye ye ulaşması 1,5 ay sürmektedir. Cihazın k urulum aşaması 1 ayda tamamlanmakta ve daha sonra Fizik Mühendisleri Odası, Atom Enerjisi Kurumu ve Sağlık Bakanlığı tarafından cihazın kontrolleri yapılmaktadır. Bir cihazın siparişinin verilmesinden kullanıma başlanmasına kadar geçen süreç yaklaşık olara k 7,5 ay almaktadır. Linear h ızlandırıcı cihazının yaklaşık maliyeti 1,5 milyon ABD Doları dır. Türkiye de cihazın kullanım ömrü 10 olarak kabul edilmektedir. Tüm cihazlar dahil toplam kurulum maliyeti yaklaşık olarak 2 milyon ABD Doları dır. Linear h ızlan dırıcı cihazı 110 yüksek oranda radyasyon yaydığı için cihazın kullanıldığı odanın kalın beton duvarlarla çevrilmesi gerekmektedir. İnşaat maliyetleri de dahil edildiğinde toplam maliyet yaklaşık olarak 2,5 -3 milyon ABD Doları na yükselmektedir. Hastane tarafı ndan yapılan Linear Hızlandırıcı ihale leri sadece cihaz alımına yönelik olup ihaleyi kazanan teşebbüs cihaz ile birlikte herhangi bir hizmet sunmamaktadır . I.3. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgiler I.3.1. Ege Özel Onkoloji Önaraştırma sürecinde rapor törlerce y apılan görüşmede Ege Özel Onkoloji yetkilileri tarafından özetle aşağıdaki hususlar belirtilmiştir: Onkomer in bu ihaleyi (13.1.2010 tarihli ihale) almaya çalışmasının nedeni prestij 120 kazanmak ve bu şekilde kendilerinin tanıtımını yapmak olabilir . İzmir in en büyük hastanesi olan İzmir Atatürk Hastanesi nde tedavi yapıyor olmak prestij meselesidir . Ulusal ölçekte ihalelere katılan MNT ya da Aktif Çare gibi firmaların İzmir e gelememe nedenleri İzmir de hizmet bedellerinin çok düşük olmasıdır. Bi zim, SUT (Sağlık Uygulama Tebliğ) fiyatlarına göre 3.000 TL ile 6.000 TL arasında ücretlendirdiğimiz hizmetler İstanbul da özel fiyat olarak 40.000 ile 60.000 TL arasında ücretlendirilmektedir. Piyasaların da hala gelişmekte olduğunu düşündüğümüzde İzmir e şu aşamada gelmek onları açısından karlı olmayabilir . Son 4. ihalede (22.6.2010 tarihli ihale) cihazların amortismanları tükenmiş olduğundan (1,300,000 TL lik cihazın defter değeri 1 TL dir), yetişmiş kadromuzdan 130 ve piyasa koşullarında az karla yaşama k ararı verdiğimiz için düşük fiyat verdik. İhalelerde başlardan beri fiyatların düşmesinin sebebi sonraki ihalelerde kurulum ve inşaat maliyetlerinin düşmesi ve kurulmuş makinenin avantajının kullanılıyor olmasıdır. Onkomer in önceki ihaleleri alamaması nın sebebi çok ortaklı bir yapısı olduğu için kararlı davranmamalarıdır, sonrasında ise az bir karla ihalelere girmeye karar verdiklerini tahmin ediyoruz . 140 10-52/984 -351 4 I.3.2. Onkomer Yapılan görüşmede Onkomer yetkilileri özetle aşağıdaki hususları ifade etmişlerdir : Burada (13.1.2010 tarihli ihale) düşük fiyat vermemizin nedeni İzmir Atatürk Hastanesi içine cihazımızı yerleştirerek uzun dönemde avantaj elde etmekti. Yaptığımız hesaplamalarda da bunun karlı bir ihale olacağını da öngörmüştük . Bu konuda mahkemeye y ürütmeyi durdurma talepli olarak itiraz edilmiş ancak hastane yürütmenin durdurulmasını dahi beklemeden tekrar ihaleye çıkmıştır. Biz tekrarlanan ihaleye katılmadık ancak ihaleyi kazanan rakip firma Ege Özel Onkoloji bizim de ihaleye katılacağımızı düşüner ek yaklaşık maliyet üzerinden %72 oranında fiyat kırarak ihaleye girmek zorunda kaldı . 150 Bu ihalelerde belirlenen yaklaşık maliyetler gerçekleşen maliyetleri kurtarmaz, ancak cihaza sahip olmak ve içeride kurulmuş olması firmaya avantaj sağlar. %65 düşük f iyatla girmemizin sebebi hak ediş alıp daha sonra SGK nın istediği şartları elde etmektir . Bizim aynı ihalede %65 düşük ver memizin sebebi ise onur meselesi olmasıydı . I.3.3. İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yapılan görüşmede Atatürk Hastanesi Başhekim Yardımcısı, Onkomer tarafından kazanılan ihalenin Hastane tarafından belirlenen şartlara uygun olarak 160 gerçekleştiği ni, Onkomer in ihalede rekabetçi davrandığı nı ve 800.000 TL düşük fiyat verdiği ni ifade et miştir . I.4. Değerlendirme Hastane tarafından 2010 tarihinde yapılan ihaleden önceki üç ihaleyi de Ege Özel Onkoloji nin kazanmasının KİK tarafından yapılan bir incelemede tespit edilmesi üzerine konunun 4054 sayılı Kanun çerçevesinde incelenmesi amacıyla Kuru mumuza KİK tarafından başvuruda bulunulmuştur. Aşağıdaki tabloda söz konusu hastane tarafından 2005 yılından itibaren düzenlenen 170 linear h ızlandırıcı ihaleleri hakkında bilgiler yer almaktadır: Tablo 1: Linear Hızlandırıcı İhale Bilgileri İhale Tarihi İhale Kayıt Numarası İhalenin Süresi (ay) Yaklaşık Maliyet (TL) E.Ö.O* nin Teklifi (TL) Onkomer in Teklifi (TL) Sözleşme Bedeli (TL) İhaleyi Kazanan Teşebbüs 12.12.2005 2005/166154 24 ( ) ( ) ( ) ( ) Ege 3.12.2007 2007/155798** 12 ( ) ( ) ( ) ( ) Ege 23.12.2008 2008/179590 15 ( ) ( ) ( ) ( ) Ege 13.1.2010 2009/170339 21 ( ) ( ) ( ) ( ) Onkomer 22.6.2010 - 18 ( ) ( ) ( ) ( ) Ege *Ege Özel Onkoloji **Onkomer, geçici teminat tutarının teklif edilen bedelin %3 ünü karşılamaması sebebiyle ilk oturumda değerlendirme dışı bırakılmıştır. Ayrıca Hastane tarafından 12.11.2008 tarihinde 1,5 aylık hizmet alımı için pazarlık usulü ihale gerçekleştirilmiştir. Söz konusu ihaleyi ( ) TL bedelle Ege Özel Onkoloji kazanmıştır. 10-52/984 -351 5 13.1.2010 tarihinde yapı lan ve Onkomer in kazandığı ihale KİK in 2010/UH.I -740 180 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Bunun üzerine Hastane 22.6.2010 tarihinde tekrar ihale düzenlemiştir ve Onkomer bu ihaleye katılma mıştır. Bir kamu kurumu tarafından düzenlenen ihaleleri devamlı ola rak aynı teşebbüsün kazanması, ihalelere katılan veya katılması mümkün olan teşebbüsler ile ihaleleri kazan an teşebbüs arasında yapılan bir anlaşma sonucunda mümkün olmuş ise bu durum rekabet hukuku kapsamında değerlendirile bilir. Bu kapsamda teşebbüsler arasında Hastane tarafından düzenlenen l inear hızlandırıcı ihalelerine yönelik bir anlaşmanın yapılıp yapılma dığı teşebbüslerin Hastane nin l inear hızlandırıcı ihalelerine yönelik davra nışları çerçevesinde incelenmiş tir. Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi Hastane tarafından 2005 yılından itibaren 190 düzenlenen ihalelerden 23.12.2008 tarihli olan dışındakilere hem Ege Özel Onkoloji hem de Onkomer teklif vermiştir. Fakat Onkomer in teklifleri her defasında Ege Özel Onkoloji nin tekliflerinden yüksek olmuştur. Onkomer in 2010 yılı öncesindeki ihaleleri kazanamamış olmasının sebebi olarak Onkomer yetkilileri tarafından Onkomer in ilk yıllardaki önceliğinin kendi özel onkoloji merkezi olduğu ifade edilmiştir. Son yıllarda ise Onkomer hastane ihalelerine daha fazla önem vermeye başlamış ve bu nedenle 13.1.2010 tarihindeki ihalede oldukça düşük teklif vermiştir. Onkomer in son dönemde Türkiye genelinde Zonguldak v e Denizli gibi illerde yapılan linear h ızlandırıcı ihalelerine de katılmaya başlaması ve bu ihaleleri kaz anması veya ihalelerde en düşük teklifi vermesi, teşebbüsün Hastane nin 200 ihalesinde agresif bir politikası uygulaması ve daha önceki tekliflerine oranla çok daha düşük teklif vermesi ile uyumlu bir davranıştır. Bu nedenle Hastane tarafından 2010 yılı öncesi nde düzenlenen ihaleleri Ege Özel Onkoloji nin kazanması ve 13.1.2010 tarihindeki ihaleyi Onkomer in önceki tekliflerinden ve Ege Özel Onkoloji nin belirtilen ihalede verdiği tekliften çok daha düşük bir teklif vererek ihaleyi kazanması, teşebbüsler arasın da 2010 yılı öncesinde bir anlaşma olduğunu ve 2010 yılında bu anlaşmanın bozulması ile ihalede Onkomer in rekabetçi bir teklif verdiğini göstermekten ziyade Onkomer in 2010 yılı ile birlikte ha staneler tarafından düzenlenen linear h ızlandırıcı ihalelerine yönelik pol itika değişikliğini gösterdiği kanaatine varılmıştır . 210 Onkomer yetkilileri Hastane nin İzmir in en büyük hastanesi olduğu ve bu hastanede cihaz bulundurmanın teşebbüsler açısından prestij kaynağı olduğunu belirtmişlerdir. Bu durum da teşebbüsler in ihaleyi kaza nmak amacıyla düşük fiyat vermelerinin bir nedeni olarak değerlendirilebilir. Ayrıca Onkomer yetkilileri ihalede verilen teklifin düşük olduğunu kabul etmekle birlikte teşebbüs yetkililerince yapılan hesaplamaların cihazın Hastane ye yerleşt irilmesinin uzun vadede karlı olduğunu gösterdiğini ifade etmişlerdir. Bir hastanede cihazı bulunan teşebbüs sonraki ihaleyi kazanması durumunda cihazın yüksek taşıma ve kurulum maliyetlerine katlanmayacağı için rakiplerine kıyasla avantajlı durumda bulun acaktır. Bu ise teşebbüslerin bir hastaneye giriş amacıyla ilk 220 ihalede düşük fiyat teklif etmelerine neden olabilir. Ayrıca Onkomer in 13.1.2 010 tarihinden önceki ihalelerde tecrübe eksikliğinin olduğu teşebbüs yetkilileri tarafından ifade edilmiştir. Örne ğin Onkomer 3.12.2007 tarihli ihaleden geçici teminat tutarının teklif edilen bedelin %3 ünü karşılamaması sebebiyle Hastane tarafından ilk oturumda değerlendirme dışı bırakılmıştır . 13.1.2010 tarihli Onkomer in kazandığı ihalenin KİK tarafından iptal sebe plerinden 10-52/984 -351 6 birisi de Onkomer in cihaza ilişkin kullanım kataloğ unun noter onaylı Türkçe tercümesinin olmamasıdır. Buna ilaveten, Onkomer in kazandığı ihale sonrasında Ege Özel Onkoloji ihalenin iptali istemiyle KİK e başvurması teşebbüsler in birbirleri ile rekabet ettiklerinin bir 230 göstergesi olarak değerlendirilebilir. Ege Özel Onkoloji 13.1.2010 tarihli 21 ay olarak düzenlenen ihaleye ( ) TL teklif vermiş olmasına rağmen 22.6.2010 tarihinde 18 ay olarak düzenlenen yeni ihalede teklifini bir önceki teklif in oldukça altında bir rakam olan ( ) TL ye düşürmüştür. Bu fiyat önceki ihalelerde Onkomer in ve Ege Özel Onkoloji nin önceki fiyat teklifleri ile kıyaslandığında oldukça düşük olması sebebiyle dikkat çekididir. Bununla birlikte daha önce de belirtildiğ i gibi Hastane nin doktorlar ve teşebbüsler açısından referans hastane olarak dikkate alınması sebebiyle teşebbüsler belirtilen hastanedeki ihaleyi kazanmak amacıyla oldukça düşük teklif verebilmektedirler. Ayrıca bir hastanede bulunan cihazların sökülmesi ve tekrar kullanılır hale 240 getirilmesinin teşebbüslere maliyeti yaklaşık olarak 200.000 ABD Doları dır. Ayrıca cihazların durdurulması da teşebbüsler açısından maliyete nede n olmaktadır. Bu nedenle Hastane de cihazları bulunan Ege Özel Onkoloji, Onkomer in düşük fiyat vererek kazandığı ve KİK tarafından iptal edilen ihale sonrasında hastane tarafından gerçekleştirilen ihalede, yukarıda belirtilen maliyetlere katlanmamak açısından daha önceki ihalelere kıyasla düşük fiyat teklif etmiştir. Ayrıca teşebbüs yet kilileri son ihale öncesinde cihazı sağlayıcı firma Siemens ile maliyetleri düşürme konusunda pazarlık ettiklerini belirtmişlerdir. Türkiye genelinde linear hızlandırıcı ihalelerine katılan Aktif Çare Tıbbi Cihazlar San. ve Tic. Ltd. Şti., Marmara Nükleer Tıp Tic. San. A.Ş.ve Ultra Görüntüleme A.Ş. gibi 250 teşebbüsler İzmir de düzenlenen linear hızlandırıcı ihalelerine katılmamaktadır. Teşebbüs yetkilileri bu durumun İzmir de ortaya çıkan ihale bedellerinin Türkiye geneline kıyasla düşük olmasından, pazarın ge lişme aşamasında olmasından ve bunun sonucunda teşebbüslerin Türkiye genelinde yüksek kar marjları ile çalışmaları nedeniyle Türkiye genelinde faaliyet gösteren büyük teşebbüslerin İzmir deki ihalelere katılmamalarından kaynaklandığını ifade etmişlerdir. Sonuç olarak, Ege Özel Onkoloji ve Onkomer in Hastane tarafından düzenlenen ihalelerde teklif ettikleri fiyatlarının ve bu fiyatlarda 2010 yılında meydana gelen yüksek orandaki düşüşün incelenmesi sonucunda 2010 yılı önc esinde Hastane nin düzenlediği line ar h ızlandırıcı ihalelerine yönelik olarak Ege Özel Onkoloji ve 260 Onkomer arasında bir anlaşma olduğu ve bu anlaşma nedeniyle 2010 yılı öncesindeki üç ihalenin Ege Özel Onkoloji tarafından kazanıldığı, Onkomer in ihalelere katılmakla birlikte ihaleleri kazan mamak amacıyla bilinçli olarak Ege Özel Onkoloji den yüksek fiyat verdiği yönünde herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır. Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışı ğında, Hastane nin düzenlediği linear h ızlandırıcı ihalelerine yönelik olarak teşebb üsler arası uyumlu eylem veya anlaşma olduğuna ilişkin herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamamıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara 270 yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruştu rma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.