Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -3-93 Karar Sayısı : 05-51/784 -208 Karar Tarihi : 15.8.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIR IMCI, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN. B. RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Zeynep GÖÇER C. ŞİKAYET EDEN : İhbar D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20 - Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İstanbul Tarım İl Müdürlüğü Bağdat Cad. No:333 Erenköy / İstanbul E. DOSYA KONUSU: İs
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -3-93 Karar Sayısı : 05-51/784 -208 Karar Tarihi : 15.8.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIR IMCI, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN. B. RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Zeynep GÖÇER C. ŞİKAYET EDEN : İhbar D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20 - Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İstanbul Tarım İl Müdürlüğü Bağdat Cad. No:333 Erenköy / İstanbul E. DOSYA KONUSU: İstanbul Tarım İl Müdürlüğü nün ithalatçı firmaları, gıda ithalatı kontrol işlemleri sırasında yapılan laboratuvar analizleri için, özel laboratuvarlar arasında seçme şansı vermede n zorunlu olarak yönlendirdikleri iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle, 30 1. Gıda maddeleri ithalatı sırasında Tarım ve Köyişleri Bakanlığı (Bakanlık) İl Müdürlüğü yetkililerince numuneler alındığı ve mikrobiyoloji analizleri yaptırıldığı, 2. Söz konusu analizlerin daha önceleri Bakanlık bünyesinde yapıldığı, ancak son zamanlarda bazı özel laboratuvarlara da bu yetki verildiğinden, numunelerin özel laboratuvarlara da gönderildiği, analiz ücretlerinin hem kamu ve özel kuruluşlar arasında, hem de özel kuruluşlar arasında farklı olduğu, 40 3. İthal edilen her parti mal için alınacak numune sayısına bir kıstas getirilmediği, dolayısıyla aynı ithalat işlemlerinde başka bir firma için daha az analiz istenebildiği, özel laboratuvar tarifelerinin Avrupa daki muadillerinin 5 -6 katı olduğu, 4. Bu işlemler sırasında ithalatçı firmalara laboratuvar seçme hakkı tanınmadığı, numunelerin il müdürlüğü yetkililerinin belirlediği özel laboratuvarlara zorunlu olarak gönderildiği, bunların da hiçbir denetime ve rekabet kur allarına tabi olmaksızın istedikleri tarifeyi uyguladıkları, 50 05-51/784 -208 2 ifade edilerek, söz konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun a aykırı olabileceği ileri sürülmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.7.2005 tarih, 98 sayı ile giren başvuru üzerine, 9.8.20 05 tarih, 2005 -3-93/ BN 05-AİÇ sayılı Bilgi Notu hazırlanmış ve söz konusu Bilgi Notu, 9.8.2005 tarih, REK.0.07.00.00 - 110/211 sayılı Başkanlık önergesi ile 05 -51 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Yapılan başvuruya ilişkin olarak, 60 Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İstanbul Tarım İl Müdürlüğü nün, aynı Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş ve denetime tabi özel kontrol laboratuvarları arasında, yapılması zorunlu laboratuvar analizleri açısından mevcut uygulamas ının, rekabetin ortadan kalkmasına neden olan sonuçlar doğurduğu, gıda maddeleri ithalatı yapan teşebbüslerin, zorunlu olan numune analizlerini yaptırmak üzere, yetkilendirilmiş özel laboratuvar arasında seçim yapabilmelerinin sağlanması amacıyla, söz ko nusu laboratuvarlar 70 arasında rekabetin tesis edilmesine imkan verecek yeni bir düzenlemenin yapılmasına yönelik olarak Tarım ve Köyişleri Bakanlığı na, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 27 (g) ve 30 (f) maddeleri uyarınca yazılı görüş gönde rilmesi gerektiği, ifade edilmektedir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME Raportörlerce yapılan inceleme sonucu; özel laboratuvarlarda analiz 80 yapılabilmesinin yasal dayanağının 5.6.2004 tarihli, 5179 sayılı Gıda Maddelerinin Üretimi Tüketimi Denetlenmesine Da ir Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun un 5. maddesi olduğu, 23.6.2005 tarihli Resmi Gazete de yayınlanan Kontrol Laboratuvarlarının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Yönetmelik ile gerek kamu gerekse özel kontrol laboratuvarları nın kuruluş ve çalışma izni ile denetimlerine dair usul ve esasların belirlendiği, İstanbul başta olmak üzere bazı illerde özel laboratuvarlara yetki verildiği, ithalat izni verilecek olan gıda maddesine hangi analizlerin yapılacağının Tarım İl Müdürlüğünce saptandığı, ithalatta kontrol hizmetleri sırasında, alınan numunelerden bir tak ımının analiz ve muayene 90 için gıda kontrol laboratuvarına (genellikle Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş özel laboratuvarlardan birine yoğunluğuna ya da sıraya göre) gönderildiği, bir takımının da şahit numune olarak Kontrol Şube Müdürlüğü ne teslim edil diği, ithalatçı teşebbüslerce ödenen özel laboratuvarların ücretleri konusunda herhangi bir düzenlemenin olmadığı belirlenmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, numunelerin özel laboratuvara gönderilmesi sırasında, İstanbul da aktif olarak çalışan y etkilendirilmiş laboratuvarlar arasında rekabetin kısıtlandığı, hatta kendi aralarında Bakanlık tarafından gönderilecek işler için ortak fiyat belirlemeye müsait zemin 100 05-51/784 -208 3 hazırlandığı anlaşılmaktadır. Zira eğer numuneler sırayla ve/veya laboratuvarın iş yoğun luğuna göre gönderiliyorsa, zaten her laboratuvara büyüklüğü ile orantılı numune gelecektir. Bu durumda aynı büyüklükteki iki laboratuvardan analiz tarifesi daha pahalı olan, rekabetten kaynaklanmayan haksız kar elde edeceği gibi, belki de etkin olmayan, r ekabet gücü düşük bir teşebbüs piyasada korunmuş olacaktır. Dolayısıyla aynı analizleri yapabilecek laboratuvarlar arasında, ithalatçı firmaya seçme şansı verilerek rekabetin tesis edilmesi gerekmektedir. Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş özel laboratuv arlar denetime tabi olup, belirlenen kurallara uyulmamasının ağır yaptırımları bulunmaktadır. Ayrıca Bakanlık serbest olarak işleyebilecek bir 110 piyasayı, mümkün olduğu kadar adaletle regüle etmeye çalışsa da, rekabet kısıtlanmış olacaktır. Diğer yandan söz konusu analiz ücretlerini ödeyen teşebbüsler öngörülemeyen maliyetlerle karşılaştıklarından, kendi aralarındaki rekabet de zarar görecektir. 4054 sayılı Kanun un birinci maddesinde Kanun un amacına ilişkin olarak mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamaktır. ifadesi ye r 120 almaktadır. Kanun un Kapsam başlıklı ikinci maddesinde ise rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer. denilmektedir. Yukarıda yer verilen yönetmelik incelendiğinde, yetkili laborat uvarlar arasında rekabetin tesis edilebilmesini engelleyen bir hüküm olmadığı anlaşılmaktadır. Ancak uygulamada ithalatçıların Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş ve denetime tabi laboratuvarlar arasında seçim yapma özgürlüğü kaldırıldığından, rekabetin kısıtlanabileceği sonucuna ulaşılmıştır. J. SONUÇ 130 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1. Yapılan başvuruya ilişkin olarak, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İstanbul Tarım İl Müdürlüğü nün yapılması zorunlu laboratuvar analizleri açısından mevcut uygulamasının aynı Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş ve denetime tabi özel kontrol laboratuvarları arasında rekabetin ortadan kalkmasına neden olan sonuçlar doğurduğuna, 2. Bahse konu uygulamanın gözden geçirilmesine yönelik olarak Tarım ve Köyişleri Baka nlığı na 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 27(g) ve 30 (f) maddeleri uyarınca yazılı görüş gönderilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 140