Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-110 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-52/1056 -390 Karar Tarihi : 5.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Süleyman CENGİZ , Recep GÜNDÜZ C. BAŞVURAN : Güney Yılmaz ERTÖRER Özel Şanlı Diyaliz Merkezi Sırrın Yolu Şanlıurfa D. HAKKINDA İ
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-110 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-52/1056 -390 Karar Tarihi : 5.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Süleyman CENGİZ , Recep GÜNDÜZ C. BAŞVURAN : Güney Yılmaz ERTÖRER Özel Şanlı Diyaliz Merkezi Sırrın Yolu Şanlıurfa D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş. Ahi Evren Cd. Ata Center İş Merkezi K:2 No:70 -80 Maslak/İstanbul E. DOSYA KONUSU : Türkiye Futbol Federasyonuna bağlı maçların bil etlerinin satışının sadece Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A. Ş. (Biletix ) nin internet sitesi üzerinden yapıldığı, söz konusu hizmetin sunumunda yüksek oranlarda hizmet 20 bedellerinin tahsil edildiği ve hizmet arzında yaşanan sorunların tüketicilerin mağduriyetin e neden olduğu iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru da, Türkiye Futbol Federasyonuna bağlı olarak Türkiye Futbol Süperligi nde oynanan maçların biletlerinin satışının sadece Biletix in internet sitesi üzerinden yapıldığı ve bu satışlardan yükse k oranlarda hizmet bedellerinin tahsil edildiği; ayrıca internet dışındaki dağıtım kanalları aracılığıyla yapılan satışlarda yaşanan sorunların tüketici mağduriyetine yol açtığı belirtilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.5.2010 tarih ve 3571 sayı ile giren baş vuru üzerine hazırlanan 4.6.2010 tarih ve 2010 -4-110/İİ-10-329.RG sayılı İlk İnceleme Raporu, 17.6.2010 tarih ve 10 -44 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin 30 Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlali ne ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-44/781 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 2.8.2010 tarih ve 2010 -4-110/ÖA-10-133.SC sayılı Önaraştırma Raporu 4.8.2010 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/318 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; Biletix ile futbol kulüpleri arasında akdedilen ve bilet s atışlarına aracılık hizmetlerinin alımını düzenleyen sözleşmelerin Biletix e bir yıldan uzun süreli münhasırlık sağlayan hükümlerinin , 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı oldukları; bununla birlikte süresi bir yılı aşan münhasırlıkların 2010 -2011 sezo nunu takiben 40 ortadan kaldırılmaları amacıyla sözleşmelerin karşı tarafına sezon bitimine belirli bir süre kala ihbarda bulunmak kaydı ile cezai şart uygulanmaksızın sözleşmeden çıkma imkânı tanınması halinde, muhtemel zararın ve yürütülecek idari süreçler sonunda elde edilecek faydanın kısıtlı olması dikkate alınarak, soruşturma açılmamasının yerinde olacağı görüşüne yer verilmiştir. 10-52/1056 -390 2I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Sanat, spor ve eğlence faaliyetlerine katılım hakkı sağlayan biletlerin tüketicilere etkin 50 olarak ulaştırılması, söz konusu faaliyetin başarısını önemli oranda etkilemektedir. Bu faaliyetin gerçekleştirilmesi için organizasyonun ve organizatörün niteliklerine bağlı olarak tercih edilebilecek farklı dağıtım ve satış kanalı seçenekleri bulunmaktadır. Bu seçenekler esasen satış noktaları, organizasyonun gerçekleştirildiği tesisin girişinde yapılan doğrudan satışlar (gişe satışları), çağrı merkezi aracılığı ile satışlar ve internet üzerinden gerçekleştirilen sa tışlar olarak sıralanabilir. Yukarıda sayılan yöntemlerin geleneksel yöntemler (satış noktası ve gişe satışları) ile gelişmekte olan yöntemler (çağrı merkezi ve internet üzerinden satışlar) olarak gruplanması mümkündür. Gelişmekte olan yöntemlerin tüketic iye sağladıkları kolaylık, bu yöntemlerin giderek daha çok tercih edilmesine yol açmaktadır. Buna karşılık, özellikle nispeten seyrek veya düzensiz olarak gerçekleştirilen 60 faaliyetler bakımından bilet satış, dağıtım ve denetim organizasyonu (biletleme hizm etleri) giderek karmaşıklaşmakta ve maliyeti artmaktadır. Biletleme hizmetlerine ihtiyaç duyan bir organizatörün vermesi gereken ilk karar bu hizmetin kendi bünyesinde mi üretileceği yoksa uzmanlaşmış bir teşebbüsten tedarik mi edileceğine ilişkindir. Orga nizatör biletleme hizmetlerini kendi bünyesinde üretmeye karar vermesi (düzenli ve sık olarak organizasyon lar düzenleyen sinema, tiyatro ve seyahat şirketleri genelde bu yöntemi tercih etmektedir.) ve gelişmekte olan yöntemleri kullanmak istemesi halinde b u amaca hizmet eden yazılımlara ihtiyaç duyacaktır. Diğer yandan, biletleme hizmetlerinin başka teşebbüslerden dışarıdan tedarik yoluyla sağlanmasına karar veren bir organizatör teşebbüs, elektronik bir yazılım ve ağ sistemiyle 70 birbirine bağlı internet si tesi, çağrı merkezi ve satış noktalarından oluşan bir ağ ile hizmet sunan bir teşebbüsün hizmetlerini satın alma yoluna gidecektir. Biletleme hizmetleri sunan teşebbüsler, yaygın bilinirliği olan internet siteleri üzerinden organizasyonların günler öncesin den tanıtımını da gerçekleştirmektedir. Böylelikle organizasyon sahibi firmalar aldıkları bu hizmet ile hem hizmet satın aldıkları firmaların internet siteleri üzerinden daha geniş kitlelere ulaşma ve tanıtım imkânını ele etmekte hem de birden fazla dağıtı m kanalından yararlanmaktadırlar. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de bu pazar artık uluslararası oyuncuların faaliyet göstermeye başladığı büyüyen ve gelişen bir pazar niteliğindedir. Bu noktada üzerinde durulmasında yarar olan bir diğer nokta, dağıtım kana llarının hitap 80 ettikleri kitleler arasında farklılık bulunmasıdır. Buna karşılık, bilişim teknolojilerin in süratle yaygınlaşması ve sağladıkları kolaylıklar dağıtım kanallarının hitap ettikleri kitleleri hızla birbirine benzeştirmektedir. Ayrıca, inceleme konusu alanda faaliyet gösteren teşebbüslerin tüm dağıtım kanallarında örgütlendikleri ve buralarda sunacakları hizmetleri bir paket olarak pazarladıkları bilinmektedir. Bu nedenlerle, inceleme konusu çerçevesinde dağıtım kanallarının ayrı birer pazar olar ak tanımlanmalarında yarar görülmemektedir. Öte yandan, i lgili ürün pazarına talep yönünden bakılmasında da yarar bulunmaktadır. Sanat eğlence ve spor başlıkları altında toplanan organizasyonların her birinin kendine özgü talep yapıları, arz imkânları ile dağıtım kanallarının tüketici gözündeki konumları dikkate alınarak alternatif pazar tanımlarında bulunmak mümkündür. Nitekim düzenlenen 90 organizasyona bağlı olarak farklı tüketici gruplarının farklı kanalları tercih ettiği, sektörde faaliyet gösteren teşe bbüsler tarafından da ifade edilmiştir. Sanat eğlence organizasyonları ile başta futbol olmak üzere spor müsabakaları oldukça farklı tüketici kitlelerini 10-52/1056 -390 3hedeflemektedir. Ayrıca tüketicilerin organizatöre karşı tutumları ve algılamaları da belirtilen segme ntler arasında önemli derecede farklılaşmaktadır. Nitekim yine futbol başta olmak üzere spor müsabakalarının biletlerini satın alanlar, organizatör konumundaki futbol takımına karşı bir bağlılık hissi beslemektedir. Buna karşılık futbol takımları, taraftar larının futbol müsaba kalarında seyirci olarak bulunmasını, bilet satışından elde edilecek gelirlerin ötesinde gerekçelerle de isterler. Bilindiği üzere taraftar dest eği spor müsabakalarında başarı unsurlarından biri olarak kabul edilmektedir. Bu nedenlerle dir ki, spor özellikle de 100 futbol müsabakaları bakımından organizatörlerin (spor kulüplerinin) tüketicilerin çıkarlarını temsil etme ve koruma fonksiyonu, diğer organizasyonlarda olduğundan daha belirgindir. Ortaya konulmasında yarar olan bir diğer farklılı k futbol kulüplerinin sezon biletleri ve diğer özel nitelikli biletlerin doğrudan satışı yoluyla bilet satışına aracılık eden teşebbüsün pazardaki gücünü kısıtlayıcı bir etki yarattıklarıdır. Nitekim pazar yapısına ilişkin tespitlerin aktarıldığı bölümde o rtaya konulacağı gibi müsabaka biletlerinin büyük kısmı futbol takımları tarafından genellikle de sezon bileti olarak satılmaktadır. Ayrıca genelde spor müsabakaları ve özelde de futbol bakımından dikkate alınması gereken bir diğer farklılık desteklenen ta kımın müsabakalarının başka takım müsabakaları ile ikame edilmesinin mümkün olmamasıdır. Benzer bir esneksizlik sanat veya eğlence organizasyonlarında 110 bulunmamaktadır. Diğer yandan futbol ile diğer spor dalları arasında da pazar büyüklüğü ve taraftar tutum ları bakımından önemli farklar bulunmaktadır. Yukarıda yer verilen tespitler ve şikâyet konusu da dikkate alınarak , inceleme konusu dosya bakımından ilgili ürün pazarı futbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık hizmetleri pazarı olarak belirlenmişti r. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, i lgili coğrafi pazar Türkiye olarak tespit edilmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller I.2.1. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Teşebbüs: Biletix 2000 yılından bu yana Türkiye de büyük s por ve eğlence organizasyonları için bilet satış ve 120 dağıtım işinde faaliyet göstermekte olan Biletix, hâlihazırda ABD ve Avrupa da canlı müzik ve tiyatro aktiviteleri işletmesi işi ile iştigal etmekte ve dünya çapında canlı eğlence hizmetleri oluşturmakta ve pazarlamakta olan ABD merkezli Live Nation Inc. tarafından kontrol edilmektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre, son üç yıl içinde ilgili pazarda Biletix tarafından satışı gerçekleştirilen biletlerin dağılımına aşağıda Tablo 1 de yer verilmiştir. Tablo 1: Biletix Tarafından Satılan Biletlerin Dağılımı. 2009 -2010 Sezonu* 2008 -2009 Sezonu* 2007 -2008 Sezonu* Biletix tarafından satılan eğlence faaliyeti / kültürel faaliyet biletleri Biletix tarafından satılan futbol karşıla şma biletleri Biletix tarafından satılan futbol harici spor karşılaşması biletleri Toplam Biletix Satışları * Sezonlar, futbol sezonları esas alınarak 1 Temmuz 30 Haziran olarak tanımlanmıştır. 10-52/1056 -390 4 Yukarıda yer verilen rakamlardan da görüldüğü üzere, Biletix tarafından gerçekleştirilen 130 bilet satışları içerisinde futbol müsabakalarına ilişkin satışlar oldukça önemli bir paya sahiptir. Eğlence ve kültürel faaliyetlerin kapsamının genişliği de düşünülüğünde (tiyatro, sanat, aile etkinlikl eri -sirkler ve buz şovları gibi - sinema, müze, sergi ve seyahat biletleri vb) futbol satışlarının organizasyon türleri içerisinde en önemli paya sahip olduğunu belirtmek mümkündür. Futbol müsabakalarına ilişkin bilet satışlarının futbol kulüpleri bazında dağılımına ise aşağıdaki şekildedir : Tablo 2: Futbol Karşılaşmalarına İlişkin Biletlerin Sayısının Futbol Kulüplerine Göre Dağılımı. 2009 -2010 Sezonu 2008 -2009 Sezonu 2007 -2008 Sezonu Biletix Müşterileri Toplam Katılım* Biletix in Payı** Toplam Katılım* Biletix in Payı ** Toplam Katılım* Biletix in Payı** Türkiye Futbol Federasyonu *** Galatasaray Fenerbahçe Beşiktaş Trabzonspor Konyaspor Gençlerbirliğ i Ankaraspor Hacettepespor **** Ankaragücü Antalyaspor Kasımpaşaspor İstanbul Büyükşehir Spor Bursaspor **** Toplam Biletix Müşterisi * Tak ımların kendi sahalarında oynadıkları maçlardaki toplam katılımı göstermektedir. ** Biletix in karşılığında bir hizmet bedeli aldığı biletler. *** TFF başlığı, Türk Milli Takımı, Türkiye Kupası ve Süper Kupa karşılaşmaları ve diğer 140 etkinlikler de dahil olm ak üzere, Türkiye Futbol Federasyonu tarafından Biletix le olan sözleşmeleri çerçevesinde düzenlenen tüm etkinlikleri kapsamaktadır. **** Söz konusu kulüpler 2007 -2008 sezonunda Biletix le çalışmamıştır. Aşağıdaki tabloda Biletix tarafından gerçekleştirile n bilet satışlarının oranları görülmektedir. Tablo 3: Satışlarına Biletix tarafından aracılık edilen bilet satışlarının toplama oranı Biletix Müşterileri 2009 -2010 2008 -2009 2007 -2008 Türkiye Futbol Federasyonu Galatasaray Fenerbahçe 10-52/1056 -390 5Beşiktaş Trabzonspor Konyaspor Gençlerbirliği Ankaraspor Hacettepespor Ankaragücü Antalyaspor Kasımpaşaspor İstanbul Büyükşehir Spor Bursaspor Ortalama Biletix tarafından gönderilen yazıda, Biletix in futbol karşılaşmaları biletlerindeki pazar payı bakımından değerlendirmede, Türkiye deki futbol karşılaşmalarına ilişkin toplam bilet pazarının büyüklüğünü gösteren mevcut en güncel bilgi nin 2008 yılına ait olmasından hareket edilerek toplam 7.402.968 biletin satıldığı , söz konusu pazarda Biletix in bilet satışı gerçekleştirildiği belirtilmiştir. 150 Öte yandan Biletix in faaliyet gösterdiği futbol biletleri satış hizmetleri pazarında pazar konumunu etkileyen en önemli unsurlard an biri futbol kulüpleri ile imzalanan sözleşmelerde münhasırlık hükümlerinin bulunup bulunmadığı ve bunların sürelerinin ne kadar olduğudur. Bu bağlamda, Biletix ten son üç sezon içerisinde bilet dağıtımına ve satışına ilişkin sözleşme imzaladığı futbol k ulüplerinin bilgisi ve bu kulüplerle imzalanan sözleşmelerin süreleri talep edilmiştir. Tablo 4 te söz konusu bilgilere yer verilmiştir: Tablo 4: Futbol Kulüpleri İle İmzalanan Sözleşmelerin Süreleri. Biletix Müşterisi İmza Tarihi Sözleşme Süresi (Ay) Sözleşme Bitiş Tarihi Hacettepe Ankaragücü Gençlerbirliği Galatasaray Bursaspor Konyaspor IBSBS Fenerbahçe TFF Kasımpaşaspor Antalyaspor Trabzonspor Ankaraspor Beşikta ş 10-52/1056 -390 6Futbol biletlerinin satışına ilişkin önem arz eden bir başka husus da, Biletix tarafından bu satışlardan talep edilen hizmet bedeli ve bunun nihai tüketiciye nasıl yansıtıldığıdır. Biletix konuya ilişkin yaptığı açıklamada, hizmet bedellerinin yü zde formülüne göre belirlendiğini 160 ifade etmiştir. Genelde bu formül her bir bilet başına, biletin üzerinde yazılı değerin belirli bir oranını ifade etmektedir. Bunun yanı sıra bazı hallerde taraflar arasında yapılan sözleşmelerde minimum ve maksimum hizmet bedelleri belirlenmektedir. Biletix, biletin üzerinde yazılı değeri belirlemenin oynanacak maçların gösterilmesi beklenen talebe bağlı olarak, bütünüyle ve daima futbol kulübünün sorumluluğunda olduğunu belirtmiştir. Buna göre, takımlar maçların bilinirli ğine göre her maç bazında bilet fiyatlarını belirlemekte, bu fiyatın üzerine Biletix ile yapılan sözleşmede tespit edilen oran eklenerek nihai tüketiciden talep edilecek fiyata ulaşılmaktadır. Yapılan görüşmelerde, bazı takımlar tarafından öncelikle nihai tüketiciden talep edilecek tutarın belirlendiği, Biletix ile bilet fiyatlarına göre değişen oranlarda sabit tutarlarda hizmet bedeli anlaşması imzalandığı tespit edilmiştir. 170 Tablo 5 te futbol kulüpleri ile son üç sezonda imzalanan sözleşmelerde yer alan hizmet bedeli koşullarına yer verilmiştir: Tablo 5: Biletix tarafından futbol kulüpleri ile son üç sezonda imzalanan sözleşmelerde yer alan hiz met bedeli Hizmet Bede li Formülü Takımlar Hizmet Bedeli (biletin yazılı değerinin % si) Minimum Maksimum Galatasaray Fenerbahçe Trabzonspor TFF Ankaraspor IBSBS Kasımpaşaspor Antalyaspor Ankaragücü Gençlerbirliği Hacettepe Bursaspor Konyaspor Öte yandan, Biletix tarafından satılan biletlerde kullanılan dağıtım kanallarının dağılımına bakıldığında, Biletix satış noktalarının ağırlıklı paya sahip olduğu görülmektedir. Aşağıda yer verilen Tablo 5 de Biletix in 2009 yılı içinde gerçekleştirdiği futbol bilet satışlarına ilişkin dağıtım kanallarının paylarına yer verilmiştir: 10-52/1056 -390 7Tablo 6: Futbol biletlerini satımında kullanılan dağıtım kanallarının payları1. Dağıtım Kanalına Göre Futbol Biletlerinin Dağılımı Çağrı merkezi Satış Yeri İnternet Gişe satışları (hizmet bedeli olan) Biletix, kendilerinin pazarda faaliyet göstermeye başlamalarından bu yana piyasaya çok 180 sayıda giriş ve çıkışın yaşandığını, bu süreçte Mybilet ve Tickettürk ün ulus al çapta en önemli rakipleri haline geldiklerini belirtmiştir. Öte yandan Biletix, internet kaynaklı teknolojinin gelişmesinin, etkinlik yerleri, organizatörler ve sanatçıların kendi biletlerini satma, pazarlama ve dağıtma isteklerini arttırdığını; peraken de zincirleri, müzik mağazaları ve medya şirketlerinin biletleri giderek artan bir şekilde elektronik ortamda satmaya ve dağıtmaya başladıklarını belirtmiş, bu nedenle pazar dinamik yapıya sahip bir pazar olarak nitelendirmiştir. Biletix e göre teknolojik gelişmeler hem Dünya çapında hem de Türkiye de bilet pazarına giriş engellerini daha da azaltmıştır. Türkiye de son yıllarda Mybilet, Ticketturk, Bil etken ve en son olarak 2010 da i yibilet.com gibi birçok farklı şirket bilet pazarına giriş yapmalarının 190 yanı sıra bilet satışları için gerekli olan yazılım (Mybilet in kullandığı yazılım gibi) yerel olarak yazılabilir hale gelmiştir. Bu yazılımlar aynı zamanda uluslararası şirketlerden temin edilebilmekte veya lisanslanabilmektedir. Bu tür yazılımların bedelle ri önemli ölçüde düşüş göstermiştir. Söz konusu yazılımlar artık internet üzerinden Uygulama Hizmet Sağlayıcısı (ASP - Application Service Provider) modeliyle dahi elde edilebilmektedir. Bilet pazarında dağıtım kanallarının oluşturulması için gerekli tekno lojiler de buna benzer şekilde yaygındır. İnternet sitesi geliştirme olağan bir olgu iken, Türkiye de bulunan bir takım çağrı merkezi hizmetleri şirketlerinden bu hizmetler fason olarak temin edilebilmekte ve perakende satış zinciri oluşturabilecek binlerc e perakende noktası bulunmaktadır. Bu gelişmelere paralel olarak Biletix etkinlik sahiplerinin, hizmet aldıkları sağlayıcılarını, yazılım platformlarını 200 değiştirmekte ya da ekonomik çıkarları için en uygun çözüm olarak kendileri biletleme yapmayı seçmekte serbest olduklarını, bu nedenle de pazarda herhangi bir giriş engelinden bahsetmenin mümkün olmadığını belirtmektedir. Son olarak Biletix, bilet hizmeti sağlayan bir teşebbüsten diğer üçüncü bir teşebbüse geçişin veya kendi biletleme faaliyetlerinin organ izasyon sahibi tarafından yapılmaya başlanmasının düşük maliyetlerle gerçekleştirilebildiğini, bu sebeple, potansiyel olarak uzun vadede maliyetlerde tasarrufların söz konusu olması halinde biletleme hizmeti sağlayan teşebbüsün değiştirilmesinin (veya kend i biletleme faaliyetinin yürütülmesi) organizasyon sahipleri açısından tercih edilebildiğini belirtmiştir. Tüm bu hususlar göz önüne alındığında, Biletix e göre, futbol kulüpleri bakımından bilet dağıtım ve satımı gerçekleştirilen firmayı 210 değiştirmenin cid di bir yatırım maliyeti, ya da yönetsel/organizasyonel maliyeti söz konusu olmamaktadır. Buna karşılık, Ticket Master Live Nation birleşmesine ilişkin ABD Adalet Bakanlığı raporunda önde gelen konser tesislerine yönelik birincil biletleme hizmetleri satı şı pazarında önemli giriş engelleri bulunduğu tespit edilmiştir. Buna göre anılan pazarda esasen altı çeşit pazara giriş engeli bulunmaktadır. Buna göre ilk olarak biletleme hizmetlerinin verilebilmesi 1 Biletix tarafından, tabloda yer verilen rakamların, kulüpler tarafından yapılan bilet satışları, spo nsorla ra yapılan satışları, hizmet bedeli alınmayan gişe satışları ve kombine kart satışları da dahil olmak ü zere Biletix in herhangi bir hizmet bedeli elde etmediği bilet satışlarını kapsamadığı ifade edilmiştir. 10-52/1056 -390 8için kullanılacak platform yazılımları oldukça karmaşı ktır, geliştirilmeleri ve uygulanmaları uzmanlık istemektedir. İkincisi önde gelen konser tesisleri pazara yeni giren teşebbüslerin yüksek miktarlardaki talebin gerektirdiği hizmetleri verebileceklerinden emin olamadıkları için uzun dönemli sözleşmelere gi rmekten kaçınmaktadırlar. Üçüncüsü, çalışanların 220 eğitilmesi masrafları , konser tesisi işleticilerini , biletleme hizmeti sunucularını değiştirmekten alıkoymaktadır. Dördüncüsü, birincil bilet satış platformlarının geliştirilmesi ve sürdürülmesi yüksek sabit maliyetler içerdiğinden pazara yeni girecek teşebbüsler Ticketmaster ile rekabet edebilecekleri ölçeğe ulaşmakta zorluk çekmektedirler. Beşincisi, Ticketmaster ın geçen yıllar boyunca tüketiciler hakkında elde ettiği ve biriktirdiği bilgilerin kendisine ö nemli bir pazarlama avantajı sağlamasıdır. Son olarak, Ticketmaster ın akdettiği uzun dönemli sözleşmeler, pazara yeni girecek teşebbüslerin Ticketmaster ile rekabet edebilecek ölçeğe ulaşmak için ihtiyaç duydukları süreyi uzatmaktadır. Pazar yapısının el e alındığı bu bölümde son olarak , Biletix in hâlihazırdaki rakipleri olan Mybilet ve Tickettürk ün futbol müsabakaları biletlerinin satışına aracılık pazarından son 230 derece kısıtlı faaliyetleri bulunduğu vurgulanmalıdır. Dolayısıyla Biletix in bu alandaki p ayı fiilen % 100 dür. I.2.2. Spor Kulüpleri ile Yapılan Sözleşmeler İnceleme kapsamında üç büyük futbol kulübü ile imzalanan sözleşmeler incelenerek karşılaştırılmıştır. Futbol kulüpleri ile imzalanan sözleşmeler futbol kulüplerinin ev sahibi olarak oynaya cakları müsabakaların biletlerine ilişkin düzenlemeler getirmektedir. Sözleşmeler, bilet fiyatlarının futbol kulüpleri tarafından belirleneceğini öngörürken, bilet satışına aracılık hizmetleri fiyatının Biletix tarafından belirlenmesini öngörmektedir. I.3. Değerlendirme 240 I.3.1. Biletix in Futbol Müsabaka Biletleri Satışına Aracılık Hizmetleri Pazarında Hâkim Durumda Bulunması Dosya mevcudu bilgilere göre, futbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık edilmesi faaliyetinin neredeyse tamamı Biletix tarafın dan sunul maktadır. Nitekim Tablo 2 den belli başlı tüm takımların bilet satışına aracılık edilmesine yönelik hizmetleri Biletix ten aldıkları görülmektedir. Ayrıca Biletix in uzun dönemli sözleşmeleri, potansiyel rakip teşebbüslerin futbol bileti pazarlama sı alanındaki tecrübe sahibi olmamaları gibi etkenler de rakip teşebbüslerin pazara girişini zorlaştırmaktadır. Bu hususlar Biletix in futbol karşılaşmaları biletlerinin satışına aracılık hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunabileceğine işaret etmektedi r. 250 Diğer yandan, yine Tablo 2 den ve ondan türetilen Tablo 3 ten tablodan satışına aracılık edilen biletlerin toplam bilet satışlarının ancak küçük bir kısmını oluşturduğu görülmektedir. Daha önce de ifade edildiği gibi futbol takımlarının sezon bilet sat ışları, perakende bilet satışları bakımından sınırlayıcı bir etki yaratmaktadır. Nitekim sezon biletleri karşılaşmalara mutlaka gitmek isteyen ve bu nedenle fiyat esnekliği düşük taraftarlar için ekonomik bir seçenek olarak sunulmaktadır. Sezon biletlerini alan taraftarlardan sonra pazarda fiyat esnekliği daha yüksek olan taraftarlar kalmaktadır ki bu da Biletix in pazar gücünü kısıtlamak tadır. Pazarın nispeten küçük bir bölümünde faaliyet göstermek durumunda kalan bilet satıcısı teşebbüsün ikamesi bulunmam asından kaynaklanabilecek ekonomik gücünün karşısındaki bir diğer kısıtlama ise futbol kulüplerinin hem bilet satışından gelir beklentileri 260 olması hem de taraftar desteğine ihtiyaç duymalarıdır. Nitekim ilgili bölümde aktarıldığı üzere Galatasaray, Fenerba hçe ve Beşiktaş takımlarından her biri hizmet fiyatının belirlenmesine ilişkin farklı hükümler içeren sözleşmeler akdetmiştir. Biletix in fiyatlarını 10-52/1056 -390 9artırmasını kısıtlayan bir diğer husus, futbol takımları ile akdedilen sözleşmelerin genellikle telefon ve internet üzerinden yapılacak satışlara ilişkin hizmet bedellerini belirleme yetkisini Biletix e bırakmasına karşılık stadyum gişelerinden yapılacak satışların fiyatlarının futbol takımları tarafından belirlenmesidir. Bu durumda bazı futbol takımları (ö rneğin Fenerbahçe) Biletix e gişe hizmetleri için sözleşme ile belirlenen belirli bir miktar ücret ödemektedir. Başka bir deyişle, Biletix in internet ve çağrı merkezi hizmetlerini pahalı bulan tüketiciler için (en azından önemli bir kısmı için) hizmet bedeli ödemeden stadyum gişelerinden bilet alma 270 imkânı bulunmaktadır. Sonuç olarak Biletix in futbol karşılaşmaları biletlerinin satışlarına aracılık hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır. I.3.2. Biletix in Futbol Kulüpleri ile Ak dettiği Anlaşmaların Acentelik Sözleşmesi Olarak Değerlendirilmesi Dikey anlaşmalara ilişkin kılavuzun acentelik sözleşmelerine ilişkin 10 . paragrafında teşebbüsler arasındaki ilişkinin Kanun un 4. maddesi kapsamında olup olmadığını belirleyen faktör, ace ntenin, müvekkili tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir risk alıp almadığıdır. denilmektedir. Biletix, bilet satışlarına aracılık ederken futbol kulüplerine alelade acentelik hizmetinin çok ötesinde hizmetler sunmaktadır. Öz ellikle internet ve çağrı merkezi aracılığı ile gerçekleştirilen bilet satışlarında aracılık hizmetlerine, 280 kullanılan altyapı ile değer katılmaktadır. Yine de Biletix in satılmasını üstlendiği biletlerin pazar başarısı anlamında bir risk üstlendiği de bir gerçektir. Dolayısıyla bilet fiyatlarının futbol takımları tarafından belirlenmesi 4054 sayılı Kanun un 4 . maddesi anlamında bir sakınca yaratmamaktadır. Buna karşılık, elektronik satış platformu geliştirilmesi ve işletilmesi ve bu platform kullanılarak bi let satışlarına aracılık edilmesi başlı başına ticari bir faaliyettir ve acentelik sınırlarını aşan ticari yatırımlar yapılmasını ve riskler alınmasını bünyesinde barındırmaktadır. Ayrıca konuya ilişkin analiz çerçevesinde dikkate alınması gereken bir diğe r husus, sözleşmelere göre Biletix in sunduğu hizmetin fiyatını kararlaştırılan bir takım sınırlar çerçevesinde serbestçe belirleyebildiğidir. Dolayısıyla inceleme konusu anlaşmaların, acentelik sözleşmeleri olarak değil hizmet satış sözleşmesi 290 olarak kabu l edilmesi gerekmektedir. I.3.3. Biletix in Futbol Kulüpleri ile Akdettiği Anlaşmaların Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği Kapsamında Değerlendirilmesi Yukarıda da ifade edildiği üzere, hizmet alımını düzenleyen bir sözleşme olarak kabul edilmesi gereken inceleme konusu sözleşmeler 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında yer almaktadır. İnceleme konusu sözleşmeler münhasırlık hükümleri içermekte ve 2 ila 5 yıllık sürelerle akdedilmektedir. Faaliyetin gerçekleş tirilmesi için ihtiyaç duyulan alt yapı unsurları ve yatırımlar dikkate alındığında, inceleme konusu sözleşmelerin bir yıldan daha kısa sürelerle akdedilmesinin ya da birden çok teşebbüsten aynı anda hizmet alınmasının işlemin doğasına uygun olmayacağı 300 anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bir yıla kadarki münhasırlık hükümlerinin bir rekabet kısıtlaması olarak kabul edilmemesi yerinde olacaktır. Buna karşılık, süresi bir yılı aşan münhasırlık hükümleri bilet satışlarına aracılık hizmetleri pazarına girişi zorlaştır mak suretiyle rekabeti kısıtlayacak niteliktedir. Biletix in ilgili ürün pazarında %40 ın üzerinde pazar payına sahip olması nedeniyle, Biletix ile futbol kulüpleri arasında akdedilen sözleşmelerin süresi bir yılı aşan münhasırlık hükümleri, 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanamamaktadır. 10-52/1056 -390 10I.3.4. Biletix in Futbol Kulüpleri ile Akdettiği Anlaşmaların Bireysel Muafiyet 310 Kapsamında Değerlendirilmesi Tek bir teşebbüsün faaliyet gösterdiği ve çeşitli pazara girişi engelleri ile çevrelenmiş b ir pazarda bir yıldan daha uzun süreli münhasırlık öngören sözleşme hükümlerinin inceleme konusu hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmeler ortaya çıkarması muhtemel görülmemektedir. Dolayısıyla inceleme konusu sözleşme hükümlerinin 4054 sayılı K anunun 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyetten yararlanmasının yerinde olmayacağı kanaatine ulaşılmıştır. Diğer yandan, Biletix i n 2009 yılı n et satışları TL olmakla birlikte söz konusu miktarın önemli bölümü bilet fiyatlarından oluşmaktadır. Nitek im Biletix in sunduğu hizmetlere karşılık elde ettiği hizmet bedeli toplamı TL dir. Bu miktarın içine Biletix in futbol dışı 320 faaliyetlerinden elde ettiği gelirlerin de dâhil olduğu da dikkate alındığında inceleme konusu pazarın mutlak olarak küçük bir pa zar olduğu anlaşılmaktadır . Pazarın küçük olmasının yanında, alıcı tarafının davranışlarından ve alışkanlıklarında kaynaklanan pazara giriş engelleri nedeniyle münhasırlıkların bulunmaması durumunda dahi pazara yoğun girişlerin olması muhtemel görülmemekte dir. Dolayısıyla, inceleme konusu anlaşmaların ve münhasırlık hükümlerinin pazar yapısında ve tüketici refahında önemli bir kayba neden olmaları ihtimalinin düşük olduğu kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1- Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş. ile futbol kulüpleri arasında akdedilen ve bilet 330 satışlarına aracılık hizmetlerinin alımını düzenleyen sözleşmelerin Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş. ye bir yıldan uzun süreli münhasırlık sağlayan h ükümlerinin , 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı oldu ğuna; 2- Süresi bir yılı aşan münhasırlıkların 2010 -2011 sezonunu takiben ortadan kaldırılmaları amacıyla sözleşmelerin karşı tarafına sezon bitimine belirli bir süre kala ihbarda bulunmak kaydı ile cezai şart uygulanmaksızın sözleşmeden çıkarılması halinde, muhtemel zararın ve yürütülecek idari süreçler sonunda elde edilecek faydanın sınırlı olması dikkate alınarak, bu aşamada soruşturma açılmasın a gerek bulunmadığına ; 3- Bu çerçevede, kararın tebli ğinden itibaren 60 gün içinde yukarıda öngörülen değişikliğin yapılarak Rekabet Kurumu na tevsik edilmesi gerektiğinin, aksi takdirde haklarında 4054 340 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağının aynı Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca adı g eçen teşebbüse bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine OYB İRLİĞİ ile karar verilmi ştir.