Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2018 -5-32 (Muafiyet/Menfi Tespit) Karar Sayısı : 19-15/208-93 Karar Tarihi : 11.04.2019 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan) , Adem BİRCAN, Mehmet AYAN, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK B. RAPORTÖRLER: Ayşe Özlem UZUN, Merve BİROĞLU, Çiğdem KIR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Marka Mağazacılık A.Ş. Yolbulan Plaza B Blok No:16 Kat:6 -7 Kozyatağı, Kadıköy/İstan
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2018 -5-32 (Muafiyet/Menfi Tespit) Karar Sayısı : 19-15/208-93 Karar Tarihi : 11.04.2019 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan) , Adem BİRCAN, Mehmet AYAN, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK B. RAPORTÖRLER: Ayşe Özlem UZUN, Merve BİROĞLU, Çiğdem KIR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Marka Mağazacılık A.Ş. Yolbulan Plaza B Blok No:16 Kat:6 -7 Kozyatağı, Kadıköy/İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Marks & Spencer plc. ile Marka Mağazacılık A.Ş. arasında akdedilen Franchise Sözleşmesi nin grup muafiyeti kapsamında olduğunun tespit edilmesi, aksi takdirde ilgili sözleşmeye bireysel muafiyet tanınması talebi . (2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 23.07.2018 tarih ve 5321 sayı ile giren ve 12.02.2019 tarih ve 951 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 25.03.2019 tarih ve 2018 -5-32/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Marks & Spencer plc. ve Marka Mağazacılık A.Ş. arasında 30.04.2018 tarihinde imzalanan Franchise Sözleşmesi ne 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 8. maddesi kapsamında menfi tespit verilemeyeceği, bununla birlikte Franchise Sözleşmesi nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında olduğu sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME (4) Kurum kayıtlarına intikal eden başvuruda, Marks & Spencer plc. ile Marka Mağazacılık A.Ş. arasında 30.04.2018 tarihinde akdedilen Franchise Sözleşmesi nin (Sözleşme), taraflar arasında daha önce yapılmış olan sözleşmenin tekrarı ol duğu ve önceki sözleşmenin 15.04.2010 tarih ve 10 -3/485 -131 sayılı Kurul kararı ile 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığının tespit edil diği, mevcut bildirimin Kurulu bilgilendirmek amaçlı yapıldığı ifade edilm iştir. G.1. Taraflar G.1.1 . Marks & Spencer plc. (MARKS & SPENCER ) (5) Birleşik Krallık menşeili bir şirket olan MARKS & SPENCER, kendi ismiyle anılan markanın altında bay, bayan ve çocuk giyim, çamaşır, dekorasyon ve kişisel bakım ürünleri, gıda ürünleri ve ev gereçlerinin (bir bütün halinde M&S Ürünleri) perakende satışı alanında faaliyet göstermekte olup aynı zamanda markaya ilişkin üçüncü kişilere lisans hakları vermektedir. Şirketin M ARKA MAĞAZACILIK ile yürüttüğü franchise işi haricinde Türkiye de başka herhangi bir perakende satım faaliyeti bulunmamaktadır. 19-15/208-93 2/10 G.1.2. Marka Mağazacılık A.Ş. (MARKA MAĞAZACILIK) (6) 1999 yılında kurulan MARKA MAĞAZACILIK, MARKS & SPENCER ile akdettiği franchise sözleşmeleri vasıtasıyla, Türkiye de M&S Ürünlerinin perakende satışı alanında faaliyet göstermektedir. MARKA MAĞAZACILIK, Gap Mağazacılık A.Ş. (GAP) ile 31.03.2017 tarihinde M ARKA MAĞAZACILIK adı altında birleşmiş ve M&S Ürünleri nin yanı sıra Gap ve Banana Republic markalı giyim ürünlerini n de Türkiye de perakende satış hakkını elde etmiştir . G.2. İlgili Pazar (7) Sözleşme nin konusu, MARKS & SPENCER markalı bay, bayan ve çocuk giyim, çamaşır, dekorasyon ve kişisel bakım ürünleri ile ev gereçlerinin İmtiyaz Sahibi MARKA MAĞAZACILIK tarafından perakende satışına ilişkindir. (8) Başvuru konusu Sözleşmeye yönelik analizde , hazır giyim sektörünün alt pazarları açısından yapılacak incelemelerin sonucu değiştirmeyeceğinden hareketle kesin bir pazar tanımı yapılmamakla birlikte, dosya kapsamındaki değerlendirmelerde hazır giyim ürünleri pazarı esas alınm ıştır. (9) İlgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak tanımlanmıştır . G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme G.3.1. Bildirim Konusu Sözleşme (10) Sözleşmenin konusu, İmtiyaz Sahibi MARKA MAĞAZACILIK ile MARKS & SPENCER arasında 1999 yılından itibaren süregelen franchise ilişkisine dayanmaktadır. Taraflar arasındaki ilk franchise sözleşmesi 02.05.1999 tarihinde imzalanmıştır. Bu sözleşme ile MARKA MAĞAZACILIK, MARKS & SPENCER markalı ürünlerin Türkiye de münhasır satıcısı olmuştur. İlgili sözleşme imza landığı dönemde Kuruma bildirilmiş ve 24.08.1999 tarih ve 99 -39/413 -265 sayılı Kurul kararında sözleşmenin 1998/7 sayılı Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti kapsamında olduğuna hükmedilmiştir. MARKA MAĞAZACILIK bu sözleşmenin beşinci yılında MAR KS & SPENCER a sözleşmeyi dört yıl daha uzatmak için başvuruda bulunmuştur. Bu kapsamda taraflar arasında 27.04.2004 tarihinde ikinci bir sözleşme imzalanmıştır. Söz konusu sözleşme MARKA MAĞAZACILIK a taraflar arasındaki franchise ilişkisini yenileme hakk ı tanımaktadır. Söz konusu hak uyarınca MARKA MAĞAZACILIK, ikinci sözleşmenin dördüncü yılında MARKS & SPENCER a yeni bir sözleşme imzalama talebinde bulunmuştur. Yapılan talep neticesinde taraflar 08.01.2010 tarihinde üçüncü franchise sözleşmesini imzalam ışlardır. 15.04.2010 tarih ve 10-31/485 -181 sayılı Kurul kararı ile taraflar arasında akdedilen anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına hükmedilmiştir. Mevcut Sözleşme de MARKA MAĞAZACILIK a tanınmış olan 3. franchise sözleşmesini yenileme hakkı ka psamında yapılmıştır. Bu doğrultuda MARKA MAĞAZACILIK , üçüncü sözleşmenin 8. yılında1 yeni bir sözleşme akdetmeyi talep etmiştir. Taraflar, 30.04.2018 tarihinde bildirime konu dördüncü franchise anlaşmasını imzalamışlardır. (11) Yukarıda da yer verildiği üzere , Sözleşmenin konusu, İmtiyaz Sahibi MARKA MAĞAZACILIK ın Bölge olarak tespit edil en Türkiye Cumhuriyeti Devleti sınırları içerisinde 30 ay boyunca, MARKS & SPENCER markası altında münhasır 1 3. Sözleşmenin süresi 8 yıl olarak belirlenmiştir. 19-15/208-93 3/10 perakendeci hakkına sahip bir kuruluş olarak faaliyet göster mesine ilişkindir . (12) 2002/2 sayılı Tebliğ in 2. maddesine göre bir anlaşmanın dikey anlaşma olarak değerlendirilebilmesi için aşağıda yer verilen üç unsuru taşıması gerekmektedir: - Anlaşma iki ya da daha fazla teşebbüs arasında yapılmalıdır. - Anlaşmaya taraf teşebbüslerin her biri anlaşmanın amaçları bakımından üretim ya da dağıtım zincirinin farklı bir seviyesinde faaliyet gösteriyor olmalıdır. - Anlaşma belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılmış olmalıdır. (13) Buna ek olarak, 2002/2 sayılı Tebliğ in 2. maddesinde mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımına ilişkin hükümlerin yanı sıra, fikri hakların alıcıya devri ya da alıcı tarafından kullanımını düzenleyen dikey anlaşmaların da belirli şartları sağlaması halind e Tebliğ de öngörülen grup muafiyetinden yararlanacağı belirtilmektedir . (14) 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde, bay, bayan ve çocuk giyim ürünleri ile çamaşır, kişisel bakım ve ev dekorasyonu ürünlerinin, MARKS & SPENCER markası altında franchise alan tarafınd an Türkiye çapındaki son kullanıcılara perakende seviyesinde satımına ilişkin bildirime konu Sözleşme, Tebliğ in 2. maddesi anlamında bir dikey anlaşmadır . (15) 15.04.2010 tarih ve 10 -3/485 -181 sayılı Kurulu kararı nda, taraflar arasında akdedil en bir önceki söz leşmeye ; MARKS & SPENCER a yönelik tek alıcıya sağlama yükümlülüğü nün, M&S ürünlerinin yeniden satış fiyatına ilişkin hükümlerin ve MARKA MAĞAZACILIK ın internet üzerinden satış yapamayacağına ilişkin hükmün 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayan hükümler olmaları sebebiyle 4054 sayılı Kanun un 8. ma ddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceği ifade edilmiştir. Söz konusu hükümler in, mevcut Sözleşme için de geçerliliğini koru duğu anlaşıldığından , başvuru konusu Sözleşme nin de 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu sonucuna ulaşıl mıştır. G.3.2. Sözleşme Hükümlerinin 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendir ilmesi (16) 2002/2 sayılı Tebliğ in 2. maddesinin ikinci fıkrasına göre, Bu Tebliğ ile sağlanan muafiyet sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal ve hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40 ı aşmaması durumunda uygulanır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre ise, Tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalarda muafiyet, alıcının dikey anlaşma konusu malları ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının % 40 ı aşmaması koşuluyla uygulanır. (17) Hazır giyim sektörü, çok sayıda büyük ve küçük ölçekli teşebbüsün faaliyet gösterdiği rekabetçi bir yapı sergilemektedir. Dosya içeriğinden , MARKA MAĞAZACILIK ve GAP ın gerek ayrı ayrı gerek toplam pazar payları bakımından %40 lık pazar payı eşiğinin aşılmadığı anlaşıl maktadır. (18) 2002/2 sayılı Tebliğ in 4. maddesinde bir anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkar an sınırlamalara yer verilmektedir. Bu maddeye göre, tavsiye fiyat veya azami fiyat durumu ha riç olmak üzere alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi ve ilgili maddede sayılan dört istisna dışında alıcının sözleşme konusu mal ve hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere sınırlandırmalar getirilmesi, anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğin 5. maddesi gereğince alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet 19-15/208-93 4/10 etmeme yükümlülüklerine muafiyet uygulanma maktadır. (19) Dosya konusu Sözleşme de, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında incelenmesi gereken hükümler e özetle aşağıda yer verilmiştir. G.3.2.1. Tek Elden Dağıtım, Tek Alıcıya Sağlama, Rekabet Etmeme Koşulları (20) Sözleşme nin 4., 5., 7. ve 10.4. maddeleri ile tek elden dağıtım, tek alıcıya sağlama ve sözleşme süresince ( 30 ay ) rekabet etmeme yükümlülüğü düzenlenmektedir. MARKS & SPENCER a getirilen tek alıcıya sağlama ve MARKA MAĞAZACILIK a getirilen tek elden dağıtım ile r ekabet etmeme koşullarının, Tebliğ in 4. ve 5. maddelerinde yer verilen düzenlemelere aykırı olmadığı değerlendirilmektedir . G.3.2.2. Yeniden Satış Fiyat ıyla İlişki li Düzenlemeler (21) Franchise alan MARKA MAĞAZACILIK ın perakende fiyatları na ilişkin Sözleşme n in Perakende Fiyatları başlıklı 23. maddesindeki hükmün Tebliğin 4. maddesi karşısında değerlendirilmesi gerekmektedir. İlgili hüküm uyarınca MARKS & SPENCER ve MARKA MAĞAZACILIK, MARKA MAĞAZACILIK ın perakende fiyatlandırma politikasını yıllık olarak belirli ticari koşulları dikkate al arak görüşeceklerdir. Bunun yanı sıra MARKA MAĞAZACILIK, MARKS & SPENCER ın talebiyle perakende fiyatlarını indirme konusundaki stratejilerini görüşmek üzere MARKS & SPENCER ile bir araya gelebilecektir. Ancak, Sözleşme nin aynı maddesinde belirtildiği üzere, MARKA MAĞAZACILIK nihai olarak perakende fiyatları ü zerindeki takdir yetkisini elinde bulundur acakt ır. İlgili madde gereğince MARKA MAĞAZ ACILIK, perakende fiyatlarının bölgedeki rakip ürünlerin fiyatlarıyla kıyaslanabilir olmasını sağlayacak, MARKS & SPENCER ın makul görüşüne göre perakende fiyatlarının bek lenenden daha yüksek olmamasını ve MARKS & SPENCER markasıyla ilgili müşteriler nezdindeki algıyı bozabilecek etki yaratmamasını temin edecektir. MARKS & SPENCER, İmtiyaz Sahib inin fiyatlama politikalarını, uygulamalarını ve ilgili rakiplerini incelemek üz ere, masraflarını kendisi karşılayarak Retailmap Ltd. yi veya benzer hizmetler veren bir firmayı görevlendirerek bağımsız bir araştırma yaptırabilecektir. Araştırma sonucunda İmtiyaz Sahibinin fiyatlarının 23. madde kapsamında belirlenen şartlara göre yüks ek olduğu belirlenirse MARKS & SPENCER, maksimum perakende fiyatlama stratejisi oluşturması için ilgili şirketi görevlendirebilecektir. (22) Konuya il işkin olarak dosya içeriğinde ye r alan bilgi yazısında, perakende fiyatlar üzerindeki takdir yetkisinin tamamen MARKA MAĞAZACILIK a ait olduğu, 23. maddenin ilgili şekilde yazılma sını MARKA MAĞAZACILIK ın talep ettiği ve bu maddenin MARKA MAĞAZACILIK ın perakende fiyatlarını belirleme yetkisine MARKS & SPENCER ın müdahalesi olarak anlaşılmaması gerektiği, aksine, M ARKA MAĞAZACILIK ın fiyatları düşürme stratejileri hakkında toplantı talep etmesi halinde bu toplantıya MARKS & SPENCER ın iyi niyetle katılacağının hüküm altına alındığı, ayrıca piyasadaki rakip ürünler ile karşılaştırılabilir fiyatlar konulması için çaba sarf edilmesinin ve MARKS & SPENCER ın bir pazar araştırma şirketi tutması halinde bu şirketin önerilerine uyulmasının tavsiye edildiğinin kastedildiği belirtilmektedir. (23) 2002/2 sayılı Tebliğ in 4. maddesine göre, alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbesti sinin engellenmesi, ilgili anlaşmayı Tebliğ kapsamı dışına çıkarmaktadır. Ancak taraflardan herhangi birinin baskısı ve teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür. Bu bakımdan bildirime konu Sözleşme de, fiyatları nihai olarak takdir etme yetkisinin MARKA MAĞAZACILIK ta olacağı ve MARKS & 19-15/208-93 5/10 SPENCER ın rolünün azami fiyatları kontrol ve tavsiye etme niteliğinde kalacağı, bu sebep le perakende satış fiyatlarına ilişkin ilgili hükmün anlaşmayı 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışına çıkarmadığı kanaati oluşmuştur . (24) Sözleşme nin 23. maddesinde yer alan ve Tebliğ in 4. maddesinin (a) bendi kapsamında değerlendirilmesi gereken bir diğer hükm e göre, ürünlerin internet fiyatları ile fiziki mağaza fiyatları aynı olacaktır. Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz un (Dikey Kılavuz) 25. paragrafı nda, internet satış fiyatlarının fiziki satış fiyatlarına göre yüksek tespit edilmesi ve bu vesileyle interne t satışlarının engellenmesi nin yasak olduğu belirtilmektedir . Dosya konusu Sözleşme de yer alan hüküm bu çerçevede ele alındığında 25. paragrafta işaret edilen durumun geçerli olmadığı değerlendirilmektedir. Zira Sözleşme ile Türkiye de tek yetkili dağıtı cı olarak atanan MARKA MAĞAZACILIK fiziki mağazaları ve internet sitesini kendi kurmakta ve işletmektedir. Rakip teşebbüslerin (bayi, dağıtıcı vb.) söz konusu olmadığı böyle bir durumda aynı ürüne ilişkin olarak internet ve fiziki mağaza fiyatlarının farkl ılaştırılması, MARKA MAĞAZACILIK ın kendi kendisi ile rekabet etmesi anlamına gelecektir. Oysa Dikey Kılavuz un 25. paragrafının amacının internet satışlarının caydırıcı hale getirilmesini engellemek olduğu değerlendirilmektedir. Bu sebeple Dikey Kılavuz un 29. paragrafında fiziki satış ile internet üzerinden satış koşulları arasındaki farklılıklar sebebiyle bu iki dağıtım kanalı için getirilen kriterlerin tamamen aynı olması gerekmemekle birlikte, bu kriterlerin aynı amaca hizmet etmesi, bu iki dağıtım kanalının doğasından kaynaklanan farklılıkları doğrulayacak niteliğe sahip olması gerekmektedir (eşdeğerlilik prensibi). ... öngörülecek koşullar doğrudan veya dolaylı olarak internet satışlarının engellenmesine neden olmamalıdır ifadelerine yer verilmek tedir. Konuya ilişkin olarak MARKA MAĞAZACILIK ın bilgi yazısında; çeşitli zamanlarda veya belli dönemlerde internet satışlarını teşvik etmeye yönelik olarak sadece internet satışlarına özel kampanyalar (Syber Monday, Black Friday vb.) yapıldığı ve bu saye de tüketicilerin ürünleri internet üzerinden daha düşük fiyata alabildiği de belirtilmektedir. Bunun gibi, MARKA MAĞAZACILIK ın internet sitesinden alınan bir ürün hem internet sitesinden hem de herhangi bir fiziki mağazadan iade edilebilmektedir. Aynı şek ilde, müşteri MARKA MAĞAZACILIK ın bir mağazasında bedenini bulamadığı herhangi bir ürünü MARKA MAĞAZACILIK ın internet sitesinden sipariş edebilmektedir. Tek fiyat uygulaması ile farklı sipariş kanallarından alışveriş yapan müşterilerin ürün değişim ve ia delerinde fiyat farkı oluşmaması için fiziki mağaza fiyatları ile mobil uygulama ve internet satış fiyatlarının aynı olması gerektiği MARKA MAĞAZACILIK tarafından ifade edilmektedir. Bu sebeple, dosya konusu Sözleşme de internet satışlarını caydırıcı nitel ikte bir fiyatlama politikasından bahsedilemeyeceği, aynı teşebbüs tarafından gerçekleştirilen perakende satışlarda farklı satış kanallarına (fiziki mağaza ve internet sayfası, çok kanallı sistem ) aynı fiyatın konmasının Sözleşme yi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmayacağı kanaatine ulaşılmıştır. G.3.2.3. Pasif Satışlar la İlişkili Düzenlemeler (25) Sözleşme nin 4. maddesinde MARKA MAĞAZACILIK a tanınan münhasırlık kapsamında, 8. ve 9. madde uyarınca ve E -Ticaret Ek Mektubu ile izin verilmesi kaydıyla bir internet sitesi işletmeye ve/veya Bölgedeki yerleşik insanlara yönelik Çok Kanallı Sipariş Sistemi işletme hakkı verilmektedir. Sözleşmenin 8. maddesi kapsamında İmtiyaz Sahibi , ürünlerin satışı için olmamak kaydıyla tanıtım ve pazarlaması için bir intern et sitesi açabilir. Bu madde kapsamında, İmtiyaz Sahibi 19-15/208-93 6/10 (sınırlandırılmamak kaydıyla yabancı dil kullanımı da dâhil) Bölge dışındaki insanların hedef alınmamasını temin edecek ve MARKS & SPENCER ın internet sitesi üzerinden ürünlerin satışına izin vermesi halinde2 söz konusu ürünler sadece Bölge içerisindeki adreslere teslim edilecektir. Sözleşmenin 9. maddesi uyarınca MARKS & SPENCER, kendi takdir yetkisine dayanarak İmtiyaz Sahibine ürünlerin tanıtım, pazarlama ve ayrıca satışıyla ilgili olarak Çok Kanall ı Sipariş Sistemi açabilir. Çok Kanallı Sipariş Sistemi açılması halinde İmtiyaz Sahibi , mevcut internet sitesini kapatacaktır. Çok Kanallı Sipariş Sisteminde de İmtiyaz Sahibi , (sınırlandırılmamak kaydıyla yabancı dil kullanımı da dâhil) Bölge dışındaki i nsanların hedef alınmamasını temin edecek ve sadece Bölge içerisindeki adreslere teslim etme yetkisine sahip olacaktır. Ayrıca, Sözleşmenin 12.6. maddesi gereğince İmtiyaz Sahibi , önceden MARKS & SPENCER ın yazılı iznini almadan, MARKS & SPENCER veya Sözle şme bağlantılı ürünlerin tanıtımı, pazarlanması ve/veya satışı amacıyla herhangi bir sosyal medya kanalını (sınırlandırılmaksızın Facebook, Twitter, YouTube dâhil) kullanmayacak veya tesis etmeyecektir. (26) Konuya ilişkin olarak MARKA MAĞAZACILIK ın ek bilgi y azısında; Sözleşme'nin 8.1 maddesi uyarınca M&S Şirketimize tanıtım ve promosyon amaçlı bir websitesi ("Websitesi") açma hakkı tanımıştır. Maddenin devamında bu hükmün Websitesi üzerinden satış hakkını yasakladığı şeklinde anlaşılmayacağı da belirtilmişti r. Şirketimiz öncelikle tanıtım amaçlı bir Websitesi açmıştır. Sonrasında ise söz konusu tanıtım amaçlı Websitesi üçüncü kişilere satış yapan internet sitesine dönüştürülmüştür. Şirketimiz, . 20 Nisan 2018 tarihli E -Ticaret Ek Mektubu ile internet üzerind en satış yapma hak ve yetkisine sahip olup M&S, marka değerinin korunması, markanın global Websitesi ile tasarım, işlevsellik, içerik, güvenlik, teknolojik şartlar, işletme gibi konularda uygunluğunu temin etmek için şirketimizin satış hakkını elde ettiği www.marksandspencer.com.tr uzantılı intern et sitesi ile ilgili bütün konularda M&S'nin önceden onayının alınmasını istemektedir. Websitesiyle ilgili bütün konularda M&S'nin önceden onayının alınması kalite koşullarını ve marka imajını sağlamaya yöneliktir. ifadelerine yer verilmektedir. Bu açık lamalardan, MARKA MAĞAZACILIK ın internet üzerinden satış hakkının garanti altına alındığı anlaşılmaktadır . (27) Sözleşmenin ekinde yer alan ve Sözleşme ile aynı tarihte imzalanan E -Ticaret Ek Mektubunda yer alan ifadelerden, MARKA MAĞAZACILIK ın gerekli koşull arı taşıyan satış platformlarından da satış yapma hakkına sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bu sebeple, Sözleşme nin 12.6. maddesinde yer alan İmtiyaz Sahibi, önceden Marks & Spencer'ın yazılı iznini almadan, Marks & Spencer veya Sözleşme bağlantılı ürünlerin tanıtımı, pazarlanması ve/veya satışı amacıyla herhangi bir sosyal medya kanalını (sınırlandırılmaksızın Facebook, Twitter, YouTube dâhil) kullanmayacak veya tesis etmeyecektir hükmü, gerekli koşulların ilgili platformlarda sağlanıp sağlanmadığını öngöre bilmek için bir önkoşul olarak değerlendirilmektedir. Facebook, Twitter, Youtube gibi sosyal medya kanallarında ürünlerin daha çok tanıtımı ve pazarlaması gerçekleştirilmekte, ürünlerin satışının yapıldığı site adresi ayrı bir uzantı olarak yer almaktadır. MARKS & SPENCER, ürün tanıtım ve pazarlamasını gerçekleştirmeden önce MARKA MAĞAZACILIK ın ürünlerin imajını zedeleyici unsurlar içeren tanıtım ve pazarlama faaliyetlerinden kaçınması için kendisinden yazılı olarak onay alınması şartını koyduğu, alış veri ş platformlarının sundukları hizmetler bakımından aralarında 2 Taraflar arasında eşanlı (20 Nisan 2018) olarak yapılan E -Ticaret Ek Mektubu ile bu izin alınmış tır. 19-15/208-93 7/10 var olan farkların marka imajına etki edebileceği kanaati oluşmuştur. (28) Nitekim bir alışveriş platformu olarak Trendyol un ürün iade koşulları incelendiğinde, müşterilerin platformlardan sipariş et tikleri ürünleri iade etmek veya değiştirmek istediklerinde yine ürünleri bu platformlara geri göndermek zorunda oldukları, diğer bir platform olan Morphio da ise, Morphio nun iade noktaları olarak belirlediği ve sitesinde yayımladığı mağaza listesinin b ulunduğu3 tespit edilmektedir. (29) E-Ticaret Ek Mektubu incelendiğinde ise MARKA MAĞAZACILIK ın e-ticareti hangi çerçevede ve koşullarda yapacağının bu mektup ile düzenlendiği, mektubun 2. maddesinde E-Ticaret Haklarının Verilmesi başlığı altında, Marks&Spencer, franchisee Marka Mağazacılık a Ürünleri Bölge içinde yerleşik müşterilere tanıtım, pazarlama ve satış amaçlı bir internet sitesi açma ve işletme (veya üçüncü taraf platformları da kapsayabilecek bir başka Çok Kanallı Sipariş Sistemi/leri ) hakkı tanımaktadır... ifadelerine yer verildiği, bunun gibi mektubun 4. maddesinde e -ticaret haklarının e -ticaret süresi boyunca münhasıran franchise alana verildiği görülmektedir. Bu bilgilerden, MARKA MAĞAZACILIK a internet sitesi veya Çok Kanallı Sipa riş Sistemi üzerinden satış hakkının münhasıran tanındığı ve bu kapsamda, üçüncü taraf platformlar üzerinden satış hakkının da verildiği anlaşılmaktadır. E -Ticaret Mektubunun süresinin taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça Sözleşme süresi ile aynı belirlend iği de anlaşılmıştır. (30) Dikey Kılavuz un 24 -29. paragraflarında yer alan internet satışlarına ilişkin açıklamalar çerçevesinde , internet satışları genellikle pasif satış niteliği taşımakta, ancak bir başka münhasır bölge veya müşteri grubuna yönelik olarak internet üzerinden yapılan reklamlar ve gönderilen e -postalar ilgili bölge veya müşteri grubundan talep gelmediği sürece aktif satış olarak değerlendirilmektedir. Müşterilerin internet sitesini kendileri ziyaret ederek talep oluşturması vesilesiyle yapılan satışlar pasif satış olarak nitelendirilmektedir. Dağıtıcının internet üzerinden farklı dil seçenekleri sunması, satışın pasif niteliğini etkilememektedir. Pasif satışların sözleşme ile kısıtlanması, sözleşmeyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır. Özellikle, bir münhasır dağıtıcının internet sitesinin bir başka münhasır bölgede bulunan tüketicilerin erişimine kapatılması (veya kısıtlanması) ve bu müşterilerin ilgili bölgedeki münhasır dağıtıcının internet sitesine yönlendirilmeleri ve/veya müşteril ere ait teslimat, posta, kredi kartı vb. gibi adres bilgilerinden adresin bir münhasır dağıtıcının bölgesinde bulunmadığının fark edilmesi durumunda işlemin sonlandırılması, internet üzerinden satılacak ürünlere fiziki satış mağazalarında satılacak ürünler e kıyasla yüksek fiyat tespit edilmesi pasif satışın engellenmesi olarak değerlendirilmekte ve ilgili sözleşmeyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır. Bununla birlikte, ana sağlayıcı, fiziki satış noktaları veya reklam ve promosyonların yayı mlandığı kataloglar için getirebildiği gibi dağıtıcının internet satışlarına yönelik olarak da belli standartlar getirebilmektedir. Örneğin sağlayıcı, sadece belli standart ve koşulları sağlayan satış platformları/pazar yerleri üzerinden ürünlerin satılmasını ön görebilecektir. Marka imajını ve ana sağlayıcının bu yönde yaptığı yatırımları korumaya yönelik olarak makul karşılanan bu sınırlamaların amacı, internet satışlarını kısıtlamaya, caydırmaya ve fiziki satışı ön plana çıkarmaya yönelik olmamalıdır. Fiziki sa tış ile internet üzerinden satış koşulları arasındaki farklılıklar sebebiyle bu iki dağıtım kanalı için getirilen kriterlerin tamamen aynı olması 3 https://www.morhipo.com/morhipo -iade-noktalari/261/mo rhipo -ozel sitesinden faydalanılmıştır. 19-15/208-93 8/10 gerekmemekle birlikte eş değerlilik prensibi gereğince bu iki dağıtım kanalının doğasından kaynaklanan farklıl ıkları doğrulayacak niteliğe sahip olması gerekmektedir. (31) Sözleşmenin 4, 8, 9. maddeleri ve E -Ticaret Ek Mektubu incelendiğinde; MARKA MAĞAZACILIK a marka imajı için gerekli koşulları sağlayarak internet üzerinden satış hakkının verildiği anlaşılmaktadır . Sözleşmenin 8. maddesinde yer alan ve ilk bakışta MARKA MAĞAZACILIK ın internet üzerinden satışlarının engellendiği algısını yaratan, bunun gibi Sözleşmenin 12.6. maddesinde yer alan ve MARKA MAĞAZACILIK ın sosyal medya kanalları üzerinden tanıtım veya satı ş imkânının engellendiği kanısını uyandıran ifadeler, Sözleşmenin bütünü ve E -Ticaret Ek Mektubu ile bir arada değerlendirildiğinde, MARKS & SPENCER ın marka imajını garanti altına almak için Sözleşmede yaptığı vurgular niteliğinde olduğu ancak nihai olara k MARKA MAĞAZACILIK ın internet satışlarının (internet sayfası veya sosyal medya üzerinden) engellenmediği değerlendirilmektedir. Sözleşme ile en geniş hatları çizilen franchise ilişkisinin e -ticarete ilişkin ayrıntıları, Sözleşme ile aynı tarihli E -Ticare t Ek Mektubu ile düzenlenmiş, öte yandan MARKS & SPENCER ın e -ticarete ilişkin uluslararası standartları 6 Ağustos 2015 tarihli Uluslararası E -Ticaret Standartları Kılavuzu (E- Ticaret Kılavuzu) ile belirlenmiştir. E -Ticaret Kılavuzu nun amaç bölümünde; bu belgenin MARKS & SPENCER ın bir e -ticaret faaliyetinden beklediği ana hususları kapsayan MARKS & SPENCER e-ticaret standartlarından meydana geldiği, MARKS & SPENCER ın E_Ticaret Kılavuzu nu franchise alanların e -ticaret faaliyetlerini istenen kalite standa rdına göre yürütmesini ve franchise alanların e -ticaret faaliyetlerinin kalitesi açısından belirli bir güven seviyesi oluşturulmasını sağlayacak yeterlilikte sistemler ve faaliyetler uygulamasını sağlamak için kullanacağı, E-Ticaret Kılavuzu nun MARKS & SPENCER ın İngiltere deki e -ticaret deneyimine ve Avrupa ve Çin de kurulan e -ticaret internet sitelerinden elde edilen deneyimine dayandığı ve dünyadaki tüm e -ticaret pazarları için tam olarak uygulanacağı belirtilmiştir. Devamında internet sitesinin yukarıd a belirtilenlere bakılmaksızın, her bir yerel pazarın e -ticaretin nasıl yapıldığı ile ilgili kendi kanun, yerel müşteri beklentileri ve özel gerekliliklere sahip olacağı da ifade edilmiştir. E-Ticaret Kılavuzu nun 14.9. maddesinde tüm sosyal medya platfor mları ülkeye özgü olacak şekilde kurulacak ve zamanında ve uygun bir şekilde aktif olarak yönetilecektir. Sosyal Medya yönergeleri kullanıma sunulacak ve bunlara uyulacaktır hükmü yer almaktadır . E-Ticaret Kılavuzu nda yer alan ifadelerden kılavuzun tüm dünyada geçerli olduğu ve tüm franchise alan teşebbüslere uygulandığı anlaşılmaktadır. Bu sebeple, Sözleşme de internet satışlarına yönelik olarak yer alan ilgili hükümlerin Sözleşme nin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmasına enge l nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır. (32) Öte yandan MARKS & SPENCER ın kararı ile mevcut internet sitesi yerine açılacak Çok Kanallı Sipariş Sisteminin açıklanması yerinde olacaktır. Konuya ilişkin olarak MARKA MAĞAZACILIK ın yaptığı açıklamada; Çok kanallı sipariş sistemi ile mağazalar, internet sitesi, akıllı telefonlar, basılı kataloglar gibi birçok satış kanalının tek bir sistemden yönetilerek, müşterilere, çok yönlü sipariş fırsatının verilmesi amaçlanmaktadır. Bu modelde müşterinin eşdeğerl ilik prensibi kapsamında her kanaldan aynı hizmeti/fiyatı alabilmesi esastır. Amaç, müşterinin isterse internet sitesi, isterse mağazadan alışveriş yapabilme hakkına sahip olmasının yanı sıra, X mağazasından aldığı ürünü rahatça Y mağazasından değiştirebil me veya internetten aldığı ürünü herhangi bir mağazada iade edebilme veya değiştirebilme hakkına sahip olmasıdır. Sözleşme'nin 8. maddesi uyarınca Şirketimize ürünlerin tanıtım ve 19-15/208-93 9/10 pazarlaması için bir internet sitesi kurma izni verilmiştir. Ürünlerin satış ı için tarafların ayriyeten yazılı olarak mutabık kalmaları gerekmektedir. Sözleşme'nin 9.1. maddesinde M&S'nin markanın kullanımı ile ilgili her türlü tanıtım, pazarlama ve ürün satışıyla ilgili olarak Çok Kanallı Sipariş Sistemi açabileceği belirtilmekte dir. Ek -2'de sunulan E - Ticaret Ek Mektubu ile M&S şirketimize Çok Kanallı Sipariş Sistemi hakkı tanımıştır. Sözleşme'nin 9 .2.A maddesi , M&S Çok Kanallı Sipariş Sistemine geçilmesi durumunda sadece tanıtım amaçlı olarak kullanılan "Websitesi"nin durdurulmas ı yani kapatılması ve tek bir platform üzerinde, satış hakkının da olduğu Çok Kanallı Sipariş Sistemine geçilmesi ifade edilmekte olup internet üzerinden satışların yasaklanması anlamına gelmemektedir . Bu sayede yani Çok Kanallı Sipariş Sisteminin elde edi lmesi ile tek bir websitesi adresi altında (www.marks&spencer.com.tr) tanıtım ve pazarlamanın yanında satış hakkı da elde edilmiştir. ifadelerine yer verilmektedir . (33) MARKS & SPENCER ın açmayı planladığı Çok Kanallı Sipariş Sistemini ve gereğini anlayabilme k için ticaret hayatında internet kullanımının yaygınlaşması ile markalara ait internet sistemlerinin tarzlarında ve işlevlerinde meydana gelen değişimi de dikkate almak gerekecektir. Nitekim Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği ( TÜSİAD ) tarafından ya yımlanan Dijitalleşen Dünyada Ekonominin İtici Gücü: E -Ticaret Raporu nda4, 2017 (E-Ticaret Raporu) yer verilen tespitlere göre dünyada e -ticarette yeni dönem, mobil ve tam kanallar ( omni -channels ) yönündedir. Buna göre, tek kanal üzerinden hayatına başlay an klasik ticaret, çoklu ve çapraz kanal yapıları ile yolculuğuna devam etmektedir. Hedef, farklı kanalların birbirini n tamamlayıcısı olacak şekilde bir alışveriş deneyimi yaratarak tam kanal olarak adlandırılan yapıya ulaşmaktır. Bu yapıda kapsam, çevrimi çi (online) ve çevrimdışı (offline) dünya ile sınırlı olmayıp tüketicinin marka ile iletişime geçtiği her türlü kanaldır (örneğin sosyal medya, reklamlar, çağrı merkezleri, firmanın çalışanları vb.). Tam kanalda tüketici karşısında sadece bir kanal değil t üm kimliği ile markanın kendisini görmektedir. Marka da müşteriyi hem stratejik hem de operasyonel olarak tek bir müşteri gibi görmekte ve müşteriye alışkanlıkları ve ihtiyacına göre kullanıcı deneyimi sunmaktadır. Alışverişin bu yeni döneminde kanallar bi rbirine müşteri yönlendirmektedir. (34) E-Ticaret Raporu nda yer verilen bilgilerden e -ticaret, fiziki mağazalardan yapılan ticaretle etkileşimli olacak biçimde yeni bir dönem içine girmiştir. MARKS & SPENCER ın ortaya koyduğu Çok Kanallı Sipariş Sistemi de bu gelişimin bir uzantısı olarak değerlendirilmektedir. Nitekim taraflar arasında yapıl an bir önceki sözleşmede böyle bir sisteme yer verilmemektedir. Bu yeni sistem ile , tüm satış kanallarının (fiziki mağaza, internet sayfası, mobil uygulamalar, satış platformları) bir arada bulunduğu ve birbiri ile etkileşim içinde olduğu bir ağın kurulduğu görülmektedir. Yeni sistemin, alış veriş yapmayı kolaylaştır ması ve bu vesileyle internet satışlarını artırması beklenebilecektir . (35) Diğer taraftan , Sözleşme nin 8. maddesinde yer alan ve MARKA MAĞAZACILIK ın Çok Kanallı Sipariş Sisteminde de internet sitesinde olduğu gibi ve sınırlandırılmamak kaydıyla yabancı dil kullanımı da dâhil Bölge dışındaki insanların hedef alınmamasını temin e tmesine ve sadece Bölge içerisindeki adreslere teslim etme yetkisine sahip olmasına ilişkin hükm ün incelenmesi gerekmektedir. 4 GittiGidiyor ve The Boston Consulting Group (BCG) öncülüğünde gerçekleştirilen rapor hazırlığında e - ticaret pazarındaki değişim 2014 yılından günümüze kadar geçen süreç için yapılmıştır. 19-15/208-93 10/10 (36) Dikey Kılavuz un 25. paragrafı nda da belirtildiği üzere, bir münhasır dağıtı cının internet sitesinin bir başka münhasır bölgede bulunan tüketicilerin erişimine kapatılması (veya kısıtlanması) ve bu müşterilerin ilgili bölgedeki münhasır dağıtıcının internet sitesine yönlendirilmeleri ve/veya müşterilere ait teslimat, posta, kredi kartı vb. gibi adres bilgilerinden adresin bir münhasır dağıtıcının bölgesinde bulunmadığının fark edilmesi durumunda işlemin sonlandırılması, pasif satışların engellenmesi anlamına gelmektedir. Bununla birlikte, Sözleşme de tespit edilen münhasır bölgenin Türkiye olması ve 4054 sayılı Kanun un kapsamının 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiş olması sebebiyle ilgili hükmün , Türkiye sınırları içinde birden faklı bölgeye atanmış münhasır satıcıların/bayilerin ve bunlara ait bölgelerde yerleşik kullanıcıların olduğu durumdan farklılaştığı görülmektedir. D osya ya konu işlemde , internet üzerinden yapılan satışların Türkiye içinde sınırlandır ılmaması, Türkiye dışına internetten satışların sınırlandırılması sebebiyle Sözleşmenin 8. maddesindeki hükmün pasif satışların kısıtlanması kapsamında olmadığı ve Sözleşme yi 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışına çıkaracak bir durumun bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır . H. SONUÇ (37) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Marks & Spencer plc. ve Marka Mağazacılık A.Ş. arasında imzalanan Franchise Sözleşmesi nin, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğuna, Bununla birlikte anılan Franchise Sözleşmesi nin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ il e karar verilmiştir .