Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -4-61 (Soruşturma) Karar Sayısı : 08-05/59-16 Karar Tarihi : 16.1.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMC I 10 Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Sürey ya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, M. Okan ALPAY , Esin AYGÜN , Muhammed GÜNDOĞDU C. ŞİKAYETÇİ : İsimlerin gizli kalması talep edilmiştir. D. HAKKINDA SORUŞT URMA YAPILAN TARAF : 328 No lu S.S. Alanya Yatçıları
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -4-61 (Soruşturma) Karar Sayısı : 08-05/59-16 Karar Tarihi : 16.1.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMC I 10 Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Sürey ya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, M. Okan ALPAY , Esin AYGÜN , Muhammed GÜNDOĞDU C. ŞİKAYETÇİ : İsimlerin gizli kalması talep edilmiştir. D. HAKKINDA SORUŞT URMA YAPILAN TARAF : 328 No lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su 20 Sporları Mot. Taş. Kooperatifi E. DOSYA KONUSU: Günü birlik yat turu işi ile iştigal eden tekne sahiplerinin kurdukları 328 No lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Mot. Taş. Kooperatifi (Kooperatif ) nin tekneleri özelliklerine göre sınıflandırmak ve her bir sınıf için fiyat belirlemek suretiyle rekabeti bozdu ğu iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde, Kooperatif in bu zamana kadar 8 11 Euro üzerinden gerçekleştirilen açık büfe tur hizmeti fiyatını alkollü iç kiler hariç 30 15 Euroya çıkardığı; belirlenen bu tek fiyat üzerind en Alanya bölgesinde Kooperatif in izni olmaksızın hiçbir tur sahibinin tur operatörlerine gidemeyeceğini n ve tur hizmet i veremeyeceği nin yazılı ve sözlü olarak beyan e dildiği ; Kooperatif in tekneleri kalitelerine göre A, B, C şeklinde sınıflandırmaya tabi tuttuğu ve her tekne sahibinden zaman içerisinde teknesini A kalitesine y ükseltmesi hususunda söz alarak A sınıfı için b elirlenen tek fiyatı uygula ttığı; 2006 sezonunda Kooperatif in havuz sistemini uygulamaya koyduğu, b u çerçevede iskeleye gelen tüketicilerin sıradaki tekneye y önlendirilerek hizmet verildiği iddia edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Dosya konusu iddialara yön elik olarak 4054 sayılı 40 Kanun un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ön araştırma yapılmasına karar verilmesi üzerine yürütülen önaraştırma sonucunda hazırlanan 16.6.2006 tarih ve 2006 4 16/ÖA 06-K.T. sayılı Önaraştırma Raporu Kurul a sunulmuştur. Reka bet Kurulu nun 22.6.2006 tarihli toplantısında söz konusu Rapor görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesi ve özellikle bu maddenin (a) ve (b) bentlerinde yasaklanan eylemler olan ortak fiyat tarifesi belirlenmesi ve pazarı n paylaşılmasına yönelik karar ve eylemlerin 08-05/59-16 2 sonlandırıldığının 30 gün içerisinde Kurumumuza tevsik edilmesine, aksi halde 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca haklarında soruşturma açılacağı hususunun 328 No lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Motorlu 50 Taşıtlar Kooperatifi ne bildirilmesine , karar verilmiştir. Anılan kararın Kooperatife bildirilmesi üzerine Kurum kayıtlarına 2.8.2006 tarih ve 5310 sayı ile intikal eden Kooperatif Başkanı Ömer YENİALP imzalı yazı da, Kurul kararına uy gun olarak, önaraştırmaya konu olan Kooperatif Yönetim Kurulu kararlarından hiçbirinin fiilen uygulanmadığı ve üye teşebbüslere ait tekneleri özelliklerine göre sınıflandırmak, söz konusu sınıflandırmaya göre fiyat tarifeleri belirlemek ve pazarı paylaşma k hususlarına ilişkin Kooperatif kararlarının yürürlükten kaldırıldığı belirtilmiştir. Bu gelişmeyi aktaran 22.8.2006 tarihli Başkanlık önergesi 7.9.2006 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve Kooperatifin, 4054 sayılı Kanun un ilgili maddelerine aykır ılık teşkil eden mezkûr Kooperatif Yönetim Kurulu kararlarının yürürlükten 60 kaldırıldığına ilişkin yönetim kurulu kararının Kuruma gönderilmesi istenmiştir. 15.12.2006 tarih ve 8592 sayı ile Kurum kayıtlarına giren 14.9.2006 tarihli Kooperatif Yönetim Kurul u kararının anılan Kurul kararına uygun olarak alınmadığı anlaşılmıştır. Bu defa, 5.1.2007 tarih ve 110/5 sayılı Başkanlı önergesi 11.1.2007 tarihli Kurul gündeminde görüşülmüş ve Kooperatifin 15.12.2006 tarihli geri bildirim yazısına ilişkin hazırlanan Bilgi Notu nun konu ile ilgili işlemler tamamlanmak üzere Kurul gündeminde incelemeye alınmasına karar verilmiştir. Bu çerçevede 18.1.2007 tarihinde Kooperatife durumu ve gereğini açıklayan bildirim yapılmıştır. Geçen 70 süre içerisinde Kooperatif tarafından herhangi bir geri bildirim yapılmaması üzerine konu 22.3.2007 tarihli Kurul toplantısında ele alınmıştır. Rekabet Kurulu söz konusu durumu değerlendirerek 22.3.2007 tarih ve 07 27/241 -M sayılı kararı ile Günü birlik yat turu işi ile iştigal eden tekne sahi plerinin kurdukları Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Mot. Taş. Kooperatifinin tekneleri özelliklerine göre sınıflandırmak ve bu sınıflamaya uygun fiyat belirlemek suretiyle rekabeti bozdukları i ddiasıyla Kooperatif hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar vermiştir. Kurul un anılan kararı sonucunda, 4054 sayılı Kanun un 43/ 2. maddesi uyarınca hakkında soruşturma açılan teşebbüsler ve şikayetçiye soruşturma açıldığına dair bildirim 80 yapılmıştır. Hakkında So ruşturma yürütülen taraftan herhangi bir yazılı savunma alınmamasına karşın raportörlerce hazırlanan Ek Görüş, Soruşturma tarafına ve Rekabet Kuruluna süresi içinde tebliğ edilmiştir. Rekabet Kurulu 16.1.2008 tarihinde nihai kararını vermiştir. H. RAPORT ÖR GÖRÜŞÜ: Raportörler tarafından, 90 - Alanya İlçesi coğrafi pazarında faaliyet gösteren Kooperatif in üyeleri için geçerli fiyat tarifesi belirlediği , ancak Soruşturma kapsamındaki yerinde inceleme tarihi itibarıyla uzun bir zamandır bu tarifelerin uygulan madığı; - Soruşturma tarafı Kooperatif in yönetiminin 2007 yılı Mayıs ayında değiştiği , ancak yeni yönetimin Soruşturma nın tamamlandığı güne kadar T.C. Sanayi ve 08-05/59-16 3 Ticaret Bakanlığı ndan mazbatasını almadığı ve bu nedenle de karar almaktan imtina ettiği, bu na karşın üyeleri nezdinde sağladığı otorite doğrultusunda şikayete konu ihlallere, özelikle de fiyat birlikteliğine ve asli unsur olan yat limanının rakip teşebbüslere kapatılması eylemine son verilmesini sağladığı; - İlgili hizmeti Kooperatif ten bağımsı z olarak pazarlayan ve sunan teşebbüslerin 100 de bulunduğu ve ciddi bir piyasa payına ulaştıkları ve bu teşebbüslerin fiyat, pazarlama ile hizmet niteliği gibi bütün ekonomik parametrelerini Kooperatiften bağımsız belirledikleri; - Soruşturma Raporu nun tamam landığı gün itibarıyla rakip teşebbüslerin asli unsur niteliğindeki limandan eşit ticari koşullarda faydalanabildiği; - Yukarıda sayılan nedenlerden ötürü Soruşturma tarafı 328 No lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Mot. Taş. Kooperatifi hakkında bir ceza uygulanmasına gerek bulunmadığı görüşleri belirtilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 110 I. 1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Hizmet Pazarı: Kooperatif üyeleri, Alanya ya gelen yerli ve yabancı turistlere yönelik olarak tekne veya yatlarla günü b irlik turlar düzenleyen tekne ve/veya yat sahipleridir. Bu bilgi ışığında ilgili ürün pazarı, günü birlik tekne turu hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar: Şikâyete konu olan teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin günü birlik tekne turu hizmeti verdikleri bölgeler Alanya, Side ve Manavgat tır.. 120 Side ve Manavgat ilçelerinde benzer nitelikte bir davranış yahut fiyat birlikteliği tespit edilemediğinden , ilgili coğrafi pazar Antalya İline bağlı Alanya İlçesini içeren bölge olarak tespit edilmiştir. I.2. YAPILAN TESPİTLER I.2.1. İlgili Hizmetin Piyasada Sunumu Ulaştırma sektörü ülke ekonomileri ve politikaları açısından sahip oldukları önem nedeniyle dünyanın pek çok ülkesinde regülasyona tabi tutulmaktadır. Ülkemizde 130 de gerek bu sektörün bakanlık düzeyinde örgütlenmiş olması, gerekse mevzuatlardan kaynaklanan ve idari otoritelere ulaştırma politikalarına ilişkin yetkiler veren düzenlemeler, sektörün önemini ortaya koymaktadır. Bakanlık düzeyinde olduğu kadar yerel yönetimler d üzeyinde de ulaştırma politikaları önem kazanmaktadır. Nitekim 5393 sayılı Belediye Kanunu nun Belediyenin yetkileri ve imtiyazları başlıklı 15. maddesinin (p) fıkrası şöyledir: Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu t aşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya ver mek; kanunların 140 08-05/59-16 4 belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. Dolayısıyla, Belediyeler Kanunu nun 15. maddesinin (p) fıkrası uyarınca Belediyelere ilgili sektörde ücret tarifeleri belirleme yetkisi verilmiştir. Bundan başk a, yerinde incelemeler sırasında Raportörlerin taraflarla yap tıkları görüşmelerden de kooperatifleşme sürecinde kamu otoritelerinin müdahalelerinin yönlendirici olduğu anlaşılmıştır. Pazarın kamu müdahalelerinin düzenleme ve denetimine açık olmasının yanı sıra, birtakım fiziksel ve ekonomik nedenlerden kaynaklanan özellikleri de mevcuttur. Bunların başında, limanların dar olan yapısı gelmektedir. 150 I.2.2. Kooperatif Şekilli Yapılanmalar Kooperatif şeklindeki yapılanmaların ayırt edici özelliği, küçük ve or ta ölçekli girişimcilerin şahıslarına ait gelir getirir nitelikteki malların mülkiyetini bir tüzel kişiliğe (ş irket) devretmek yerine kendi uh desinde tutmayı tercih edebilmeleri olanağıdır. Kurumun kuruluşundan bu güne kadar yapılan araştırmalar göstermekt edir ki kooperatif şeklindeki yapılanma Ülkemizde oldukça yaygındır ve işlevsel ölçek kazanmaya yönelik inisiyatiflerde özellikle küçük ölçekli girişimciler tarafından şirketleşmekten ise kooperatif kurmak tercih edilmektedir. Soruşturma konusu hizmet paza rında her bir tekne sahibinin tek başına teknesini işletmesi 160 gerek fiziken gerekse iktisaden olası değildir. Öncelikle halen kullanılabilir konumdaki tek limandan 71 adet teknenin yakın zaman aralıklarıyla çıkış yapmalarının güçlüğü ortadadır. Turizmin en yoğun sezonlarından birini yaşadığı 2007 Temmuz ve Ağustos aylarında dahi günlük tur hizmeti talep edenlerin sayısı teknelerin yolcu kapasiteleri toplamından oldukça azdır. Bu koşullarda tekne sahiplerinin herhangi bir yolla anlaşarak yolcu taşımaları kaçı nılmaz bir gereklilik halini alabilmektedir. Bunun alternatifi ise her bir teknenin ortalama % 10 doluluk oranlarıyla denize açılması ve hepsinin birden zarar etmesidir. Arz miktarının talepten yüksek olduğu ticari faaliyet alanlarında zarar eden teşebbüsl erin piyasa dışına çıkmaları serbest ekonominin ve ticari hayatın bir gereği olarak kabul edilse 170 dahi, kuşkusuz Rekabet Hukuku nun asli hedefi bu sürecin işlemesine katkıda bulunmak değildir. Soruşturma konusu vakada küçük ölçekli girişimciler hizmetlerini beli bir düzen çerçevesinde sunmanın yolu olarak kooperatifleşmeyi seçmişlerdir ve bunun bir gereği olarak da faaliyet gelirinin kendi belirledikleri bir usulde paylaştırılması yoluna gidilmiştir. Soruşturma konusu vakada asıl incelenmesi gereken husus kooperatif üyesi olmak istemeyen ve kendi olanaklarıyla rekabet etmeye devam etmeyi tercih eden teşebbüslerin konumudur. Soruşturma sürecinde elde edilen bulgular; Soruşturma tarafı olan Kooperatif bünyesinde çalışmaktansa kendi olanaklarıyla hizmet sunan 180 ve rekabet eden iki adet teşebbüsün kendi hizmet bedel ve koşullarını Kooperatiften bağımsız olarak belirlediklerini, hizmetlerini kendi çabalarıyla pazarladıklarını ve hizmetin sunulması için temel gereksinim olan limandan Kooperatif üyeleri ile aynı tica ri koşullarda yararlanabildiklerini ortaya koymaktadır. I.2.3. Savunmalar ve Bunların Değerlendirilmesi Hakkında Soruşturma yürütülen tarafından yazılı savunma hakkı kullanılmamıştır. 08-05/59-16 5 I.3. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK 190 Kooperatiflerin; hissedarları adına p azarlama faaliyetlerinde bulunduğu, fiyat tespiti yaptığı, fiziki zorunluluklar nedeniyle sıra ve havuz sistemlerinin uygulandığı bilinmektedir . Rekabet Kurulu nun önceki karalarında da , kooperatiflerin birbirleri ile fiyat tespitine yönelik anlaşma yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettikleri bulgusuna dayanarak cezalandırıldıkları haller bulunmakla birlikte , kooperatiflerin kendi hissedarlarına yönelik yukarıda değinilen faaliyetlerine ilişkin herhangi bir karar alınmamıştır. Dolayısı yla Kooperatiflerin eylemlerinin Rekabet Hukukuna uyarlılığı değerlendirilirken kendi hissedarlarına yönelik fiyat belirlemelerinin Rekabet Hukuku hükümlerine herhangi bir aykırılık içermediği değerlendirilmiştir. 200 J. SONUÇ 22.3.2007 tarih, 07 27/241 -M sayılı Kurul kararı uyarınca 328 No lu S. S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Mot. Taş. Kooperatifi hakkında yürütülen soruşturm a ile ilgili olarak düzenlenen r apora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre; adı geçen Kooperatif hak kında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde ceza verilmesine yer olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir .