Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-83 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-47/870-303 Karar Tarihi : 1.7.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Canan KARAMANOĞLU C. BAŞVURAN : Re sen D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : - TUI Travel P LC TUI Travel House Crawley B
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-83 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-47/870-303 Karar Tarihi : 1.7.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Canan KARAMANOĞLU C. BAŞVURAN : Re sen D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : - TUI Travel P LC TUI Travel House Crawley Business Quarter Fleming Way Crawley West Sussex, İNGİLTERE - Tantur Turizm Seyahat A.Ş. Kore Şehitleri Cd. No:55 K:1 Zincirlikuyu/ İstanbul E. DOSYA KONUSU : TUI Travel PLC (TUI) tarafından Türkiye de otelcilik hizmetleri pazarındaki fiyatların manipüle edilmesi , bir dizi turistik tesis ile 20 uzun dönemli münhasırlık anlaşmaları imzalanması . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Re sen hazırlanan Bilgi Notu nda, otelcilik hizmetleri ne ilişkin Türkiye coğrafi pazarında TUI tarafından , pazarındaki fiyatların manipüle edilmesi ve bir dizi turistik tesis ile uzun dönemli münh asırlık anlaşmaları imzalanması hususu incelenmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Dosya konusuna ilişkin 30.3.2010 tarih ve 2010 -4-83/İİ- 10-MA sayılı İlk İnceleme Raporu , 8.4.2010 tarih ve 10 -29 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca 30 önaraştırma yapılmasına 10-29/435 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 21.6.2010 tarih ve 2010 -4-83/ÖA-10-258 KT sayılı Önaraştırma Raporu 24.6.2010 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/242 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; TUI ile bir dizi turistik konaklama tesisi arasında imzalanan ve münhasırlık içeren sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ hü kümlerine aykırılık içermediği ve Grup Muafiyeti kapsamında bulunduğu; bu nedenle, TUI Travel PLC hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer verilmiştir. 40 10-47/870 -303 2 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgil i Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Hakkında önaraştırma yürütülen TUI, tur operatör lüğü yapan bir teşebbüstür. Türkiye ye müşteri getirecek yurt dışındaki tur operatörleri, incoming hizmeti vermek isteyen acenteler ile anlaşmaktadır. Öte yandan, TUI nin sa hibi bulunduğu Tantur Turizm Seyahat A.Ş. (Tantur ) aynı zamanda incoming hizmet veren bir seyahat acentası niteliğindedir. Bu anlamda ilgili ürün pazarının Incoming 50 seyahat hizmetleri pazarı olması gerektiği değerlendirilmektedir. Diğer ilgili ürün pazar ı ise bu acentelerin münhasır ilişkilerinin bulunduğu konaklama tesislerinin faaliyet gösterdiği ve üst pazar niteliğindeki otelcilik hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak tespit edilmiştir. I.2. TUI den Elde Edilen Bilgiler TUI tarafından kurumumuza gönderilen , konu hakkındaki yazı da, TUI nin ve Tantur un faaliyet alanıyla ilgili bilgileri vermekte, aynı zamanda önaraştırma 60 konusu olayla ilgili bazı açıklamalarda bulunulmaktadır. Yazıda, dünyanın çeşitli ülkelerinden Türkiye ye gelen turistlerin kendi ülkelerinde faaliyet gösteren tur operatörlerinden seyahat paketleri satın aldıkları, dünya genelindeki kaynak pazarlardan Türkiye ye gelen turistlerin bu geleneksel seyahat paketi satın alımının dışında her geçen gün artmakta olan ve uçuş ile konaklama hizmetini faklı kaynaklardan temin yoluna da gittiklerini belirtilmektedir. Ayrıca, Türkiye de TUI dışında Thomas Cook, REWE, FTI, Alltours Oger gibi önd e gelen , büyüklü küçüklü çok sayıda global ve yerel tur operatörlerin de bulunduğu ifade edilmekte ve 2007 -2009 döneminde TUI bünyesindeki tur operatörleri aracılığıyla Türkiye ye gelen turist sayısı verisi ülke bazında sunulmaktadır. 70 Buna göre, Kültür ve Turizm Bakanlığı nca açıklanan veriler çerçevesinde, 2009 yılında ülkemize gelen 27 milyon turistin yaklaşık milyonu TUI müşteri si olup, bu sayı o yıl ülkemizi ziyaret eden toplam turist sayısının sadece %... sini oluştur maktadır. TUI, konaklama amaçlı t uristik tesislerle münhasırlık içeren anlaşmalar yaptığını kabul etmekte; ancak söz konusu münhasırlıkların kaynak pazarına ilişkin gerçekleştiğini, dolayısıyla tesisin tamamının sadece TUI ye kapatılmasının söz konusu olmadığını ifade etmektedir. Mezkûr ş irket yazıda ayrıca, Turizm tesislerinin birçok ülkeden gelen ziyaretçiye hizmet verdiği ni, bu nedenle bu tesislerin odalarını teklif edebileceği çeşitli kaynak pazarlarında faal çok sayıda tur 80 operatörünün bulunduğunu açıklamalarına eklemektedirler. Yazıd a, TUI bünyesindeki tur operatörlerinin bu anlaşmalarla tesislerin belirtilen münhasır kaynak pazar dışındaki başka operatörlerle anlaşma yapmalarını herhangi bir şekilde kısıtlamadığı ve dolayısıyla bu anlaşmaların pazarın başka tur operatörlerine kapatıl masına yol açmasının söz konusu olmadığı dile getirilmektedir. 10-47/870 -303 3 TUI, Rekabet Kurulu nun 10-19/227 -85 sayılı Mastur kararındaki , münhasırlık karşılığı yapılan ön ödemelerin düşük kış sezonu boyunca nakit akışı sıkıntısı otel sahipleri tarafından otellerin faa liyetlerinin finansmanına büyük katkıda bulunduğu, ön ödemelerin tesislerin sermaye yatırımı için kullanılarak ülkedeki 90 otel yatak kapasitesi ve kalitesinin artırıldığı tespitine katıldığını da belirtmiştir. Diğer taraftan, TUI bünyesindeki tur operatörler inin taraf olduğu anlaşmaların %98 inin süreleri aşmayan kısa süreli/sezonluk anlaşmalar şeklinde ve sadece ilgili kaynak pazarı ile sınırlı münhasırlık hükümleri içerdiği açıklanırken, tesislerin kalan odalarını doğrudan veya üçüncü kişiler aracılığıyla başka kaynak pazarlardan gelen turistlere açmakta serbest olduğu vurgulanmaktadır. TUI tarafından, şirket bünyesindeki tur operatörlerinin arasında en yüksek kaynak pazarı münhasırlığı oranına sahip olan TUI Nordic in sahip olduğu yaklaşık sözleşme deki münhasırlık oranının % ... gibi yüksek bir oran olsa da bu sözleşmeden sadece birden fazla sezon için yapıldığı, TUI İngiltere nin yaptığı 100 yaklaşık sözleşmeden ise sadece ünün (%...) kaynak pazarı esasında münhasır olmakla birlikte inin birden f azla sezon için imzalandığı belirtilmektedir. TUI Hollanda ya bakıldığında ise sözleşmenin ünün (%...) kaynak pazarı bazında münhasırlık içerdiği ve sözleşmenin birden fazla dönem için imzalandığı bilgisi verilmektedir. Diğer taraftan, destinasyon hizmetleri sunan Tantur un sözleşmesi arasından (%... ) adedinin kaynak pazarı bazında münhasırlık içerdiği aktarılmaktadır. Yazıda, TUI nin kaynak pazarında münhasırlık öngören anlaşmalarının %98 inin her yıl yeniden müzakere edildiği, uzun dönemli ka ynak pazarı münh asırlılığının yaratılmadığı açıklanmakta ve en uzun süreli anlaşmaların süresinin 2 -4 yılla 110 sınırlı olduğu bu sayının Türkiye deki sözleşmelerin sadece %2 den daha azını teşkil ettiği ifade edilmektedir. TUI nin taraf olduğu hiçbir sözleşmenin süresinin 5 yılı aşmadığı beyan edilmektedir. Ayrıca pazarda tesislerin artık kendi internet siteleri üzerinden doğrudan müşterilere satış yapabildikleri belirtilmektedir. TUI den gelen bilgiler arasında aynı zamanda yurtiçindeki tesislerle yapılmış bazı sözleşmelerd en örnekler yer almaktadır. I.3. Değerlendirme Türkiye ye gelen turistlerin yaklaşık yarısı tatillerini bir paket olarak ülkelerinde faaliyet gösteren tur operatöründen satın almaktadır. Paket sıklıkla hava yolu ile ulaşım, konaklama ve transfer hizmetler ini ihtiva etmektedir. Türkiye dışında 120 bulunan tur operatörleri (TUI, Öger, Thomas Cook ve Tez vb.) akit serbestîsi ile belirledikleri Türkiye deki partnerleri ile iletişime geçerek tatil sezonundan aylar önce getirecekleri turist adedini öngörmekte ve eş zamanlı olarak Türkiye deki ortak Incoming seyahat acentesi aracılığıyla turistik tesislerle kontrat imzalamaktadırlar. Turizm sezonunda getirilen turistler bu kontrat koşulları dâhilinde tesiste konaklamaktadır. Bir diğer yaygın uygulama da ön ödeme ile başlayan borçlu cari hesap usulüdür. Buna göre Incoming acente turistik tesise büyük meblağlı bir ödeme yapmakta ve bu ödeme sıfırlanıncaya kadar getirilen turistler o tesiste konaklamaktadırlar. Böyle bir ödeme turizm sezonu öncesinde nakit girişi az ola n bir turistik tesisin faaliyetlerini sürdürmesinde olumlu etki 130 yapmakta buna karşılık da, Incoming acente hiç değilse kendi turist getirdiği ülkeden başkaca acentelerin getirdiği turistin otele kabul edilmemesini talep 10-47/870 -303 4 etmektedir. Bu ticari ilişki genelli kle tarafların pazarlık güçleri ve ticari ilkeleri tarafından şekillenmektedir. Örnek olarak, Rixos Otel in münhasırlık anlaşması yapmadığı ve her Incoming acentenin turistlerini kabul ettiği bilinmektedir. Buna karşın turizm sezonu öncesi nakit ihtiyacı o lan ya da konaklayan müşteri profilinin belirli bir standartta olmasını amaçlayan bir işletmenin münhasırlığı kabul etmesi sık rastlanan bir haldir. 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin 2. maddesi dikey anlaşmayı üretim veya d ağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet 140 gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar olarak tanımlamıştır. Oteller ile tur operatörleri bir hizmet üretimi zincirinde yer alan farklı teşebbüsler olarak kabul edilebilir. Zira tur operatörü sezon öncesinde anlaştığı konaklama tesisinden oda satın almakta, daha sonra ise bunu sezonda bir dizi sair hizmeti de aynı pakete katarak yurtdışından gelecek turistlere p azarlamaktadır. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesine göre, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve 150 teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır. Oteller ile tur operatörleri arasındaki anlaşmalarda yer alan ve yukarıda özetlenen ve rekabet etmeme yükümlülüğü iç eren hükümler 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde yasaklanan hallerden biridir. Ancak 2002/2 sayılı Tebliğe istinaden, tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalar, alıcının dikey anlaşma konusu mal ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının % 40 ı aşmaması koşuluyla Kanun un 4. maddesi hükümlerinden muaf tutulmakta ve bu tür anlaşmalar beş yıla kadar grup muafiyeti kapsamında değerlendirilmektedir. Dosya konusu tek alıcıya (tur operatörüne) sağlama yükümlülüğü içeren bir dikey ilişki olduğun dan uygulamanın grup muafiyeti kapsamında olup olmadığının 160 belirlenmesinde, alıcının faaliyet gösterdiği ilgili pazardaki pazar payının değerlendirilmesi gerekmektedir. Tablo -1 de, TUI nin faaliyet gösterdiği kaynak pazarlarındaki pazar payı yer almaktadır : Tablo 1: TUI Pazar Payı Tablosu ÜLKE 2007 2008 2009 Almanya İngiltere Belçika İskandinavya(İsveç -Norveç -Danimarka -Finlandiya) Hollanda Avusturya Fransa Polonya İsviçre İtalya Macarist an 10-47/870 -303 5 Slovenya İspanya Rusya Fed. Lüksemburg Ukrayna Tablodan da anlaşılacağı üzere, TUI nin hiçbir kaynak pazarındaki son üç yıldaki pazar payı Tebliğ de öngörülen % 40 lık eşiğinin üstünde yer almamaktadır. TUI nin doğrudan ya da bağlı ortaklıkları aracılığıyla sahip olduğu, kiraladığı ve franchise verdiği oteller de bulunmaktadır. Bu otellerin sahibi şirketler ve otel isimlerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Tablo 2: TUI nin sahip olduğu ya da franchise yoluy la işlettiği otellerin listesi 170 Iber otel Serra Palace -Palm Garden -Sarıgerme Park Magic Life Waterworld -Sarıgerme Seno Imperial -Marmaris -Kemer -Bodrum -Seven Seas -Sarıgerme Riu Kaya -Kaya Belek Robinson Çamyuva -Pamfilya -Nobilis -Sarıgerme(RC) Bu veriler e göre TUI nin kiralama yoluyla Türkiye de işlettiği 16 oteli bulunmaktadır. Türkiye deki toplam tesis sayısına bakıldığında ise bu sayı oldukça önemsiz kalmakta ve diğer tur operatörleri için dışlayıcı bir etkide doğurması ihtimali bulunmamaktadır. Bunun la birlikte 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında 5 yıla kadar olan rekabet etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanmaktadır. TUI nin verdiği bilgilerde oteller ile yapılan münhasırlık koşulu içeren sözleşmelerin süresinin %98 inin sadece bir sezonluk o lduğu, kalan sözleşmelerin ise en fazla 2 -4 yıl gibi bir dönemi kapsadığı ancak hiçbirinin 5 yılı aşan hükümler içermediği beyan edilmiştir. TUI nin tesisler ile yaptığı örnek sözl eşmeler incelendiğinde, (Tablo -3) 180 münhasırlık içeren sözleşmelerin hiçbirini n süresinin 5 yılı aşacak şekilde düzenlenmediği görülmektedir. Tablo 3 :Örnek Sözleşmeler Otel Adı Kaynak Ülke Sözleşme süresi Münhasırlık hükmü Justiniano Club İngiltere Alanya Princess Avusturya Club Yalı Resort Fransa Hotel Samara Fransa Club Resort Atlantis Fransa 10-47/870 -303 6 Club Yalı Hotels&Resorts İtalya Hanay Suit İngiltere Hotel Miracle Deluxe Resort Hollanda Başar Hotel yok Alanya Büyük Hotel Norveç Dolayısıyla yukarıda değerlendirilen ve tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliği ile getirilen grup muafiyetinden yararlandığı anlaşılmıştır. Ayrıca, bu eylemin TUI nin belirtilen pazar payı, sözleşmelerin süresi ve münhasırlık hükümlerinin tesislerin tüm kapasiteleri üzerinde de ğil, kaynak pazarına göre düzenlenmiş olması göz önüne alındığında bu tür sözleşmelerin pazarda diğer tur operatörlerini dışlayacak herhangi bir olumsuz etkiye yol 190 açmayacağı sonucuna ulaşılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına gö re; 1- TUI Travel PLC ile bir dizi turistik konaklama tesisi arasında imzalanan ve münhasırlık içeren sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ i kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına, 2- Dolayısıyla, dosya konusuna ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.