Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -3-144 (Muafiyet) Karar Sayısı : 09-14/310 -78 Karar Tarihi : 13.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Osman Tan ÇATALCALI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Anadolu Cam Sanayii A.Ş. Temsilcileri Dr. A ydın ÖZTUNALI ve Av. Z
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -3-144 (Muafiyet) Karar Sayısı : 09-14/310 -78 Karar Tarihi : 13.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Osman Tan ÇATALCALI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Anadolu Cam Sanayii A.Ş. Temsilcileri Dr. A ydın ÖZTUNALI ve Av. Zeynep ÜNALAN 20 Turan Güneş Bulvarı, No: 63/1, Yıldız, Çankaya / Ankara D. TARAFLAR : Anadolu Cam Sanayii A.Ş. İş Kuleleri, Kule -3 34330, 4.Levent / İstanbul Başarır Meşrubat Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Diğer Paşabahçe Yetkili Satıcıları E. DOSYA KONUSU: Anadolu Cam Sanayii A.Ş. ile Başarır Meşrubat Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilen ve 30 tip sözleşme niteliğinde bulunan Anadolu Cam Sanayi A.Ş. Tedarik Sözleşmesi ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1 5.7.2008 tarih ve 4532 sayı ile giren ve en son 19.3.2009 tarih ve 2063 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Reka betin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 1 9.3.2009 tarih ve 2008 -3-144/Öİ-09-KÜ sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 24.3.2009 tarih ve REK.0.07.00.00 -130/80 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09 -14 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40 bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Anadolu Cam Sanayii A.Ş. ile Başarır Meşrubat Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilen Anadolu Cam Sanayi A.Ş. Tedarik Sözleşmesi ne menfi tespit belgesi verilmesi talebine ilişkin olarak başvuru konusu sözleşmenin - rekabeti sınırlayıcı bir hüküm içermemekle birlikte ekinde yer a lan sirküler ile getirilen prim sistemi aracılığıyla fiili münhasırlık yaratma potansiyeline sahip olması nedeniyle, anılan sözleşmeye bu aşamada menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı, 50 09-14/310-78 2 - cam ambalaj pazarında 2002/2 sayılı Tebliğ deki pazar payı eşiğinin geçilmesi nedeniyle aynı Tebliğ in sağladığı muafiyetten yararlanmadığı ancak anılan anlaşmaya 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi uyarınca 3 yıl süreyle bireysel muafiyet verilmesinin uygun olacağı, sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar 60 H.1.1. Anadolu Cam Sanayii A.Ş. (Anadolu Cam) Anadolu Cam, Şişecam Topluluğu (Şişecam) bünyesinde cam ambalaj alanında faaliyet gösteren bir şirkettir. Şişecam, cam ev eşyası, cam ambalaj, düzcam ve kimyasallar gruplarıyla camın tüm temel alanlarında ihtisaslaşmış durumdadır. Anadolu Cam, üç ülkede, sekiz üretim tesisi ile faaliyet göstermektedir. Gıda , su, madensuyu, meşrubat, meyve suyu, süt, bira, şarap ve diğer yüksek alkollü içecekler ile ecza ve kozmetik sektörlerine çeşitli hacim ve renklerde ambalaj üret en Anadolu 70 Cam ın ortaklık yapısına Tablo 1 de yer verilmiştir. Tablo 1: Anadolu Cam ın Ortaklık Yapısı Pay Sahibi Pay Oranı (%) Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.1 ( ) Diğer ( ) TOPLAM 100,00 Anadolu Cam ın yönetim kurulu üyeleri ; Teoman Yenigün (Başkan), Aziz Sedat Tosyalı (Başkan V.), İbrahim Babayiğit, Mahmut Ekrem Barlas, Özgün Çınar, Mehmet Ali Kara ve Yıldırım Teoman dan oluşmaktadır. Anadolu Cam ın 2005 -2007 yıllarına ilişkin toplam ciro larına Tablo 2 de yer verilmiştir. 80 Tablo 2: Anadolu Cam ın 2005 -2007 Yılı Ciroları (YTL) Yıllar 2005 2006 2007 Ciro (YTL) ( ) ( ) ( ) H.1.2. Başarır Meşrubat Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. (Başarır Ltd. Şti) ve Diğer Paşa bahçe Yetkili Satıcıları Dosya konusu Anadolu Cam Sanayii A.Ş. Tedarik Sözleşmesi ne örnek olarak başvuru ekinde sunulan sözleşme, camdan mamul su, madensuyu, meşrubat ve meyve suyu şişelerinin yeniden satışı alanında faaliyet gösteren Başarır Ltd. Şti il e imzalanmıştır. Başarır Ltd. Şti. örneğinde olduğu gibi anılan sözleşmenin diğer tarafını oluşturan 90 alıcı konumundaki teşebbüsler de sözleşme konusu ürünlerin yeniden satışı alanında faaliyet göstermektedirler. 1 Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş. nin kontrolünü paylarının % 66,1 lik kısmına sahip olan Türkiy e İş Bankası A.Ş. elinde tutmaktadır. 09-14/310-78 3 Başarır Ltd. Şti. nin 2005 -2007 yıllarına ilişkin toplam cirolarına Tablo 3 te yer verilmiştir. Tablo 3: Başarır Ltd. Şti. nin 2005 -2007 Yılı Ciroları (YTL) Yıllar 2005 2006 2007 Ciro (YTL) ( ) ( ) ( ) H.2. İlgili Pazar 100 H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 1997/1 sayılı Tebliğ in 4. maddesi uyar ınca ilgili ürün pazarının tespitinde; tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir . Buna ek olarak; İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz da pazar tanımlamasının temel ilkeleri arasında talep ikamesi ve arz ikamesine yer verilmiştir. Talep ikamesinin değerlendirilmesi, tüketici gözünde ilgili ürünün yerine geçer kabul edilen ba şka ürünlerin belirlenmesini gerektirmektedir. Arz ikamesi ise talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda 110 pazar tanımlamasında dikkate alınmaktadır. Başvuru konusu sözleşme kapsamında yeniden satışı öngörülen ürünler camdan mamul su, madensuyu, meş rubat ve meyve suyu şişeleri şeklinde sıralanmıştır. Dolayısıyla sözleşme cam ambalaj sektörü içerisinde yer alan bazı ürünleri kapsamaktadır. Cam ambalaj sektörü gıda, su, meşrubat, maden suyu, bira, şarap, yüksek alkollü içkiler, ecza ve kozmetik sektör üne yönelik çeşitli hacim ve renklerde cam ambalaj malzemesi üretmektedir. Bir başka deyişle cam ambalaj ürünlerinin büyük bir kısmı 120 endüstriyel müşteriler tarafından ara malı olarak kullanılmaktadır. Alıcı konumunda olan endüstriyel müşterilerin talebi is e temel olarak tüketici tercihleri ve mevcut dolum teknolojisine göre şekillenmektedir. Ambalaj şekli bazı ürünlerin tüketicilerin gözünde ürün kalitesi ve imajı açısından farklılaşmasına yol açabilmektedir. Hatta ambalaj malzemesinin seçimi kimi zaman ulusal ya da yerel tercihleri de yansıtabilmektedir. Örneğin, alkollü içecekler tüketiciler açısından genellikle cam şişelerde tercih edilmektedir. Ayrıca, cam ambalaj kullanımı sunum, ürün kalitesi ve raf ömrü gibi etkenler açısından da ürün lehine sonuçlar doğurabilmektedir. Maden suyu üretiminde de ağırlıklı olarak cam ambalaj 130 malzemesi kullanılmaktadır. Diğer yandan, meşrubat ve meyve suyu üretiminde ambalaj malzemesi kullanım oranının karton, pet ve metal kutu gibi malzemeler lehine olduğu görülmektedir. Endüstriyel alıcıların dolum teknolojisi ve donanımlarını değiştirerek alternatif ambalaj malzemeleri kullanmaya başlamaları, özellikle sektörde yer alan daha küçük ölçekli teşebbüsler açısından ciddi yatırım maliyetleri gerektirmektedir. Bu tür yatırıml arın yapılmasında ise alternatif ambalaj malzemesine yönelik güçlü bir tüketici tercihinin ortaya çıkması rol oynayacaktır. Dolayısıyla, bazı ürünler açısından talep ikamesindeki sınırlılık arz ikamesi için de geçerlidir. 140 09-14/310-78 4 Sözleşme kapsamındaki ürünler bak ımından belli alt gruplar esas alınarak dar pazar tanımları yapmak mümkün olmakla birlikte; her bir ürünün karton, pet ve metal kutu gibi malzemelerden yapılan alternatifleriyle olan ikame edilebilirliği dikkate alınarak daha geniş bir pazar tanımı yapmak da mümkündür. Ancak, dağıtım kanalları açısından ürünler arasında belirgin bir farklılığın olmaması dikkate alınarak, dosyanın niteliği bakımından ilgili ürün pazarı cam ambalaj pazarı olarak ele alınmıştır. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 150 Sözleşme konusu ürünler bakımından satış, dağıtım ve pazarlama faaliyetlerine ilişkin şartların bölgesel bir farklılık göstermediği dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak kabul edilmiştir H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. Anadolu Ca m ın Satış ve Pazarlama Sistemi Anadolu Cam ın cam ambalaj pazarındaki yurtiçi satışları doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilmektedir. Doğrudan satışlar, Anadolu Cam ın kendisi 160 tarafından sanayici (dolumcu) olarak adlandırılan endüst riyel alıcılara yönelik satışları kapsamaktadır. Dolaylı satışlar ise toptancı konumunda bulunan yeniden satıcılar aracılığıyla gerçekleştirilen satışları ifade etmektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre, Anadolu Cam ın 2007 yılı yurtiçi satışlarını oluştu ran ( ..) müşterinin % ( ) ü sanayici (dolumcu) kategorisinde yer alırken, % ( ) si toptancı kanalda faaliyet göstermektedir. Satışların ciro bazında % ( ) ini 2 müşteri ( .. San. ve Tic. Ltd. Şirketi), % ( ) sini ( ) müşteri ve % ( ) ini ( ) müşteri (toplam müşterilerin % ... i) oluşturmaktadır. 170 Başvuru konusu sözleşme toptancı kanalda faaliyet gösteren yeniden satıcılara yönelik olarak tasarlanmıştır. Ayrıca, bu kanalda sözleşmesiz çalışan toptancılar bulunmaktadır. Mevcut bilgilerden Anadolu Cam ın toptancı müşterileri arasında ( ...) , ( .) ve ( .) gibi az miktarlarda ve süreklilik arz etmeyen alımda bulunan firmaların da yer aldığı görülmektedir. Dağıtım kanalında faaliyet gösteren tüm firmalar temel olarak cam ambalaj ürünlerinin endüstri yel alıcılara yeniden satışını gerçekleştirmektedirler. Yeniden satış şartlarının sözleşme ve ekinde yer alan Satış Şartları Sirküleri nde (Sirküler) düzenlendiği görülmektedir. Bu noktada anılan sözleşme hükümlerinin ve sirkülerde 180 öngörülen koşulların de ğerlendirilmesi gerekmektedir. H.3.2. Anadolu Cam Sanayi A.Ş. Tedarik Sözleşmesi (Sözleşme) ve Sirküler Sözleşme, sağlayıcı konumda bulunan Anadolu Cam ile yeniden satıcı konumunda bulunan Başarır Ltd. Şti. arasında imzalanmakla birlikte diğer alıcılar ile imzalanabilecek örnek bir metin niteliğindedir. Sözleşme nin konusu 2. maddede; sağlayıcı tarafından üretilen ve/veya tedarik edilen camdan mamul su, maden suyu, meşrubat ve meyve suyu şişesi ürünlerinin 190 09-14/310-78 5 ( sözleşme konusu ürünler ) alıcı aracılığıyla pazarlanması ve taraflar arasında sürdürülecek işbirliği ile ilgili hak ve yükümlülükler olarak belirtilmiştir. Süresi bir yıl olarak öngörülen Sözleşme nin ekinde 2008 yılına ilişkin Su - Madensuyu -Meşrubat -Meyvesuyu Şişeleri Toptancı Müşteriler Satış Ş artları Sirküleri bulunmaktadır. Sözleşmenin 3.3. ve 3.4. maddelerinde yer alan düzenlemelerden yeniden satıcıların bu tür ek satış koşullarına uymakla yükümlü olduğu anlaşılmaktadır. 3.3. maddede, alıcının alımlarını sağlayıcının yayınlayacağı sirküler ve bildirilerde belirlediği fiyat, ödeme vadeleri, teslim şekli, prim ve ıskonto şartlarına uygun olarak yapma yükümlülüğü getirilmiştir. Sözleşmenin 3.4. maddesiyle de, alıcı 200 sözleşmenin eki mahiyetinde olan ve yıl içinde yayınlanacak tüm sirküler ve bildi ri hükümlerine aynen uyacağını kabul etmektedir. Sözleşmenin ekinde sunulan Sirküler de Risk Primi ve İhracat Teşvik Primi adı altında iki ayrı prim öngörülmüştür. Her ne kadar sözleşmede rekabeti sınırlayıcı bir hüküm bulunmasa da, Sirküler ile geti rilen prim sisteminin fiili münhasırlık yaratma potansiyelinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda aşağıda sirkülerde yer verilen prim sisteminin koşulların a yer verilmiştir. Söz konusu prim sisteminin piyasadaki etkisini ölçmek amacı ile Anadol u 210 Cam ın rakiplerine ve yeniden satıcılarına yönelik bir anket çalışması yapılmış ve anketin sonuçları ile elde edilen tüm bilgiler dikkate alınarak, başvurunun 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi yapılmıştır. H.3.2.1. Sirkülerde Yer Verilen P rim Sistemi Sirkülerin B ve C başlıklı maddelerinde sözleşme konusu ürünler için uygulanacak prim sistemi anlatılmaktadır. Söz konusu maddeler şu şekildedir: B. RİSK PRİMİ 220 1.1.2008 -31.12.2008 tarihleri arasında su -madensuyu -meşrubat -meyvesuyu şişelerind en yapılacak peşin ve vadeli alımlara katma değer vergisiz fiyatlar üzerinden aşağıdaki risk primleri uygulanır. ( ) YTL sına ulaşan alımlara sıfırdan başlamak üzere %( ) ( ) YTL sına ulaşan alımlara sıfırdan başlamak üzere %( ) ( ) YTL sına ul aşan alımlara sıfırdan başlamak üzere %( ) ( ) YTL sından yukarı alımlara sıfırdan başlamak üzere %( ) Bu primler, 1. ve 2. dönem 6 aylık iki devre sonunda hesap edilerek, müşterilerimize 230 bildirilir. ( .) YTL sı altında kalan alımlara risk primi v erilmez. C. İHRACAT TEŞVİK PRİMİ Toptancı dağıtım kanalı müşterimize; 01.01.2008 -31.12.2008 tarihleri arasında şirketimizden alacakları su -madensuyu -meşrubat -meyvesuyu şişelerinin, herhangi bir üretici firma tarafından DOLU ÜRÜN olarak ihraç edilmesi ve buna ilişkin belgelerin tarafımıza gönderilmesi durumunda: 2008 yılı fiyat sirkülerlerimizde yer alan YTL. fiyatlarımız üzerinden hesaplanacak mal bedelinin % ( ) sı oranında İhracat Teşvik Primi uygulaması yapılacaktır. 240 09-14/310-78 6 Dosya mevcudu bilgi ve belge lerden; Anadolu Cam yetkilileri nce, cam ambalaj endüstrisinin kesintisiz üretim yapma zorunluluğu nedeniyle üretim planlaması açısından talep tahmininin önemli olduğu , ayrıca ; satışların mevsimsel seyir göstermesi nedeniyle Anadolu Cam ın toplam satışlarının % ( ) sinin Mayıs -Eylül döneminde gerçekleştirildiği, bu nedenle üretim ve stok planlamasının büyük bir önem arz ettiği ve prim siteminin de bu öngörülebilirliği sağlamak açısından değerlendirilmesi gerektiği nin ifade edil diği anlaşılmıştır . H.3.2.2. Anado lu Cam ın Rakipleri ve Yeniden Satıcıları ile Yapılan Anket Çalışmasının Değerlendirilmesi 250 Anadolu Cam ın piyasadaki gücünün araştırılması için hem Anadolu Cam ın rakiplerine hem de halihazırda Anadolu Cam tarafından üretilen ürünleri dağıtan teşebbüslere anket formları gönderilmiştir. Gönderilen anket formları Anadolu Cam ın rakibi konumunda olan ( .) San. ve Tic. A.Ş. ( .. ), ( ..) Ltd. Şti. ( . ) ve ( ) ve Dış Ticaret ( . ) tarafından cevaplanarak Kurumumuz adresine gönderilmişti r. Anadolu Cam ın yeniden satıcılarından anketi cevaplayanlar ise ( ..) Ltd. Şti. ( ), ( .. .) ( ) ve ( ) . Ltd. Şti. ( ) dir. Teşebbüslere gönderilen anketlerin değerlendirilmesine aşağıda 260 yer verilmektedir. H.3.2.2.1. Anadolu Cam ın Rakipleri ile Yapılan Anket Çalışmasının Değerlendirilmesi Anadolu Cam a rakip konumda olan teşebbüslere gönderilen anket formlarında teşebbüslere 5 soru sorulmuştur. Bu sorulardan ilkinde cam ambalaj pazarındaki rekabet koşullarına ilişkin ilgili teşebbüslerin görüşüne başvurulmuştur. ( ) tarafından bu soruya verilen cevapta, Anadolu Cam ın sınai kap 270 üretiminde Türkiye deki kurulu kapasitenin % ( ) üne sahip olduğu, cam üretiminde temel girdi olan soda hammaddesinin hem Türkiye deki ü reticisi hem de komşu ülkelerdeki üretim tesislerinin ortağı konumunda bulunduğu, böylelikle hammadde fiyatlarını dilediği gibi belirleyebildiği belirtilmiştir. ( ) ise piyasaya sürdüğü ürünlerinin fiyatlarının yurtdışı fiyatlarına yakın seviyelerde ol ması nedeniyle yurtiçinde rekabet etmelerinin oldukça zor olduğunu belirtmiştir. ( .) da benzer bir şekilde; Anadolu Cam gibi büyük bir kuruluşun olduğu bu sektörde rekabetin oldukça zor olduğunu, bu nedenle şirketlerinin Anadolu Cam la değil diğer ithal atçılarla rekabet halinde olduğunu ve var olan rekabetin ise 280 sadece Anadolu Cam ın ürün gamında yer almayan ürünler veya küçük çaplı ihtiyaçlarla sınırlı olduğunu , ayrıca genel kur riski ve talebin yapısının da bu sektörde rekabet etmeyi oldukça zorlaştıra n etkenler olduğunu belirtmiştir. Yukarıda yer verilen cevaplar dan, Anadolu Cam ın Türkiye deki tek ciddi rakibinin Marmara Cam olduğu, cam ambalaj ithalatçısı teşebbüslerin ise döviz kurunun belirsiz olması ve maliyet dezavantajları nedeniyle Anadolu Cam la rekabet edemedikleri söylenebilir. Bu durum ise Anadolu Cam ın cam ambalaj sektöründeki konumunun oldukça güçlü olduğunu ortaya koymaktadır. 290 09-14/310-78 7 Anket formunda yer alan ikinci soru ile; Anadolu Cam tarafından toptan seviyedeki dağıtıcılar ile imzalanan sö zleşme koşullarının, uygulanan prim sistemlerinin ya da ticari stratejilerin pazardaki rekabete etkisine yönelik bilgi edinilmeye çalışılmıştır. Bu soru bağlamında, ( ..) ve ( .), kendi dağıtım ağlarına sahip oldukları için Anadolu Cam tarafından dağıt ım seviyesine yönelik uygulamalara ilişkin herhangi bir görüşlerinin olmadığını ifade etmişlerdir. ( ..) ise, Anadolu Cam ın yıllık belli oranlarda ciro yapanlara, yaptıkları cirolar yükseldikçe, daha yüksek primler vererek piyasadaki küçük tüccarların ayakta kalmasını zorlaştırdığını ifade et miştir. 300 Özetle; rakip konumda olan ithalatçı teşebbüslerin dağıtımlarını kendilerinin yapmaları nedeniyle Anadolu Cam ın toptan seviyesindeki dağıtıcılar ile imzaladığı anlaşmalara ilişkin bir görüşü bulunmamaktadı r. ( .) ise Anadolu Cam ın toptan seviyesindeki dağıtıcılar ile imzaladığı anlaşmaların büyük dağıtıcılar lehine avantaj yarattığını ifade etmektedir. Anket formunda yer alan üçüncü soruda ise, cam ambalaj ürünlerinin dağıtımına ilişkin rekabetin önünd eki en büyük engellerin neler olduğu sorulmuştur. ( .) cam endüstrisi için rekabette en büyük engelin lojistik maliyetleri olduğunu, 310 lojistik maliyetlerinin toplam maliyet içindeki payının % ( ) ila % ( ) arasında değiştiğini, bu nedenle cam fabrikaların ın hizmet edecekleri pazara yakın olmaları gerektiğini ifade etmiştir. ( ..) , bu pazardaki rekabeti etkileyen en büyük engellerin yurtdışındaki üretici firmaların fiyatları, kur dalgalanmaları, firma kredibilitesi ve firmanın kapasitesi olduğunu belirtmiş tir. ( ..) ise Anadolu Cam ın dolumcu, aracı, kalıp ve yedek parça üreticisi teşebbüslere baskı yaptığını ifade etmekle birlikte konuyla ilgili ayrıntılı bir bilgi ve belge sunmamıştır. Yukarıda yer verilen cevaplar incelendiğinde; ithalatçı teşebbüslerin cam ambalaj dağıtımına ilişkin sorunlarının yerli üretici olan Marmara Cam ile örtüşmediği, ithalatçı 320 teşebbüslerin lojistik maliyetleri nedeniyle Marmara Cam ve Anadolu Cam ile rekabet edemedikleri söylenebilir. Marmara Cam ın ise Anadolu Cam ın yoğun rekabetçi baskısı altında ürünlerinin dağıtımını gerçekleştirmeye çalıştığı anlaşılmaktadır. Anket formunun dördüncü sorusunda ise teşebbüslerin 2005, 2006 ve 2007 yılları için cam ambala j satışlarının tutarının ve miktarının ne olduğu sorulmuştur. Bu soruya verilen yanıtlar aşağıdaki tablodaki gibi özetlenebilir; Tablo 4: Anadolu Cam ın Rakiplerinin Son 3 Yılda Gerçekleştirdikleri Satışlar 2005 2006 2007 Satış Adedi (Kg) Satış Tutarı (Ytl) Satış Adedi (Kg) Satış Tutarı (Ytl) Satış Adedi (Kg) Satış Tutarı (Ytl) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..)2 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Anket Çalışması 330 2 ( ..) , 2007 yılının Ağustos ayında kurulmuş olması nedeniyle bugüne kadar sadece ( ..) YTL lik satış gerçekle ştirebildiğini ifade etmiştir. 09-14/310-78 8 Anadolu Cam ın yurtiçine yönelik cam ambalaj satışlarının 2005 yılı için ( .) ton, 2006 yılı için ( ) ton, 2007 yılı için ( .) ton olduğu göz önünde bulundurulursa anketi cevaplayan rakip teşebbüslerin satış hacminin Anadolu Cam a oranl a oldukça düşük seviyelerde olduğu görülmektedir. Ayrıca, yukarıdaki tablodan Anadolu Cam ın asıl rakibinin Marmara Cam olduğu, ithalatçı teşebbüslerin pazardaki konumlarının ise asgari seviyede olduğu anlaşılmaktadır. Anket formunun son sorusunda ise bu teşebbüslerin ürünlerinin dağıtımı için çalıştığı teşebbüslerin unvanları, yetkili kişileri ve adresleri sorulmuştur. Ancak hem ( ) 340 hem de ( ) , ürünlerinin dağıtımını kendileri gerçekleştirdiği için bu soruya yanıt verememişlerdir. ( ) ise yurt ge nelinde dağıtım örgütlerinin bulunmadığını, ürünlerini fabrikalarında bulunan pazarlama ve satış departmanı ile İstanbul merkezlerinde bulunan bir showroom ve satış bürosu tarafından yürütüldüğünü belirtmiştir. Anadolu Cam ın rakiplerine yönelik yapılan a nket çalışması ile bazı önemli sonuçlara ulaşılmakla birlikte cam ambalaj pazarındaki dağıtım kanalları alanındaki rekabet koşullarının somut olarak ortaya konulması açısından sınırlı bilgi edinilebilmiştir. Örneğin; Anadolu Cam ın müşterisi konumunda olma yan, rakipler ile çalışan ya da 350 çalışabilecek konumda olan dağıtıcılar hakkında yeterli bilgi edinilememiştir. H.3.2.2.2. Anadolu Cam ın Yeniden Satıcıları ile Yapılan Anket Çalışmasının Değerlendirilmesi Anadolu Cam ın dağıtıcılarına gönderilen anket fo rmlarında ilgili teşebbüslere 5 soru sorulmuştur. Bu sorulardan ilki teşebbüslerin 2003 -2007 yılları arasında gerçekleştirdikleri toplam satış, toplam cam ambalaj ürünleri satışı ve Anadolu Cam. San. A.Ş. ye ait cam ambalaj ürünlerinin satışının miktar ve ciro bazında ne kadar gerçekleştirildiğidir. 360 Anılan soruya verilen cevaplar şirket bazında ve toplamda aşağıdaki tablolardaki gibi özetlenebilir. Tablo 5: ( ..) nin 2003 -2007 Yılları Arasında Gerçekleştirdiği Satışlar 2003 2004 2005 2006 2007 Toplam Satış Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Cam Ambalaj Ürünlerinin Satışı Miktar ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Oran % Satış 87,87 87,78 89,61 91,34 93,36 Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Anadolu Cam San. A.Ş.'ye Ai t Cam Ambalaj Ürünleri Miktar ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) % Satış 87,87 87,78 89,61 91,34 93,36 Oran % Miktar 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Kaynak: Anket Çalışması 370 09-14/310-78 9 Tablo 6: ( . ) in 2003 -2007 Yılları Arasında Gerçekleştirdiği Satışlar 2003 2004 2005 2006 2007 Toplam Satış Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Cam Ambalaj Ürünlerinin Satışı3 Miktar ( .) ( .) ( . ) ( .) ( .) Oran % Satış 6,16 8,75 5,25 2,63 6,24 Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Anadolu Cam San. A.Ş.'ye Ait Cam Ambalaj Ürünleri Miktar4 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) % Satış 6,16 8,75 5,25 2,63 6,24 Oran % Miktar 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Kaynak: Anket Çalışması Tablo 7: ( ..) in 2003 -2007 Yılları Arasında Gerçekleştirdiği Satışlar 2003 2004 2005 2006 2007 Toplam Satış Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Cam Ambalaj Ürünlerinin Satışı Miktar ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Oran % Satış 86,63 67,60 87,06 83,19 87,26 Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Anadolu Cam San. A.Ş.'ye Ait Cam Ambalaj Ürünleri Miktar ( .) ( . ) ( .) ( .) ( .) % Satış 86,63 67,60 87,06 83,19 87,26 Oran % Miktar 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Kaynak: Anket Çalışması 380 Tablo 8: Anketi Cevaplayan Yeniden Satıcıların 2003 -2007 Yılları Arasında Gerçekleştirdikleri Toplam Satışlar 2003 2004 2005 2006 2007 Toplam Satış Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Cam Ambalaj Ürünlerinin Satışı Miktar ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Oran % Satış 86,06 81,34 87,86 88,51 91,35 Değer ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Anadolu Cam San. A.Ş.'ye Ait Cam Ambalaj Ürünleri Miktar ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) % Satış 86,06 81,34 87,86 88,51 91,35 Oran % Miktar 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Kaynak: Anket Çalış ması Yukarıda ki tablolar dan; Anadolu Cam ın yeniden satıcılarının sadece Anadolu Cam dan aldıkları cam ambalaj ürünlerinin satışını gerçekleştirdikleri görülmektedir. Anadolu Cam tarafından üretilen ürünlere ilişkin satışların anılan teşebbüslerin toplam satışlarına oranı yıllar itibarıyla değişmekle birlikte yaklaşık %88 -90 civarındadır. Bu durum ise söz konusu yeniden satıcıların Anadolu Cam ın münhasır bayisi olmamalarına karşın bu şekilde faaliyet gösterdiklerini göstermektedir. 390 İlgili anket formları nda teşebbüslere sorulan ikinci soru; kendileri ile Anadolu Cam arasında Anadolu Cam ın bu firmanın cam ambalaj ürünlerinin münhasıran 3 ( ..) ile yapılan görüşmede, cam ambalaj ürünleri dışında kalan satışların Paşabahçe tarafından üretilen diğer cam ürünler olduğu bilgisi edinilmiştir. 4 ( ) tarafından cam ambalaj ürünlerinin satış miktarına ilişkin gönderilen bilgilerde kavanoz ve şişe ürünleri için miktarlar ayrı ayrı adet belirtilmesine karşın söz konusu miktarlar anlamlı bir bütünl ük oluşturması için toplanmak suretiyle tabloya eklenmiştir. 09-14/310-78 10 dağıtılmasına yönelik halihazırda veya daha önceki yıllarda imzalanmış bir sözleşme olup olmadığı ve bu tür sözleşme bulu nmasa dahi, bu tip sözleşmelerin piyasadaki yaygınlığı ve etkisi konusunda ne düşündüklerine yöneliktir. Anketin ikinci sorusuna ( .) tarafından verilen cevapta, kendileri ile Anadolu Cam arasında söz konusu firmanın cam ambalaj ürünlerinin dağıtılması na yönelik bir sözleşme bulunduğu ancak bu sözleşmenin piyasadaki rekabeti engelleyici bir 400 etkisinin olmadığını düşündükleri belirtilmiştir. ( .) ise Anadolu Cam ile aralarında bu tür bir sözleşme olmadığını ifade etmiştir. ( .) tarafından verilen cevapta da Anadolu Cam ile aralarında böyle bir sözleşmenin olmadığı belirtilerek bu tip sözleşmelerin olmamasının Türkiye nin her yanında eşit şartlarda cam ambalaj temin edilebilmesine olanak sağladığı dile getirilmiştir. Buna ek olarak aynı teşebbüs, Anadolu Cam ın tüm müşterileri için her yılbaşında bir sirküler yayınladığını ve bu sirkülere göre tüm müşterilerine aynı hizmeti verdiğini ifade etmiştir. Anketin ikinci sorusuna verilen cevaplar çerçevesinde, Anadolu Cam ın 2008 yılı itibarıyla cam ambala j ürünlerinin dağıtıcısı teşebbüslerle münhasırlık içeren 410 sözleşmeler imzaladığına yönelik bir bilgiye ulaşılamamakla birlikte alıcılarla ilişkilerini ağırlıklı olarak yayınladığı sirkülerle yürüttüğü anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, Anadolu Cam ın sirküler, prim sistemi ve genel satış koşulları gibi uygulamalarının gerek kendi yeniden satıcıları açısından gerekse diğer dağıtıcılar açısından oldukça önemli olduğu sonucuna ulaşmak mümkündür. Anket formlarında Anadolu Cam ın yeniden satıcılarına sorulan üçüncü soru ise cam ambalaj dağıtımı için rekabetin önünde bulunan en büyük engelleri nin ne olduğuna yöneliktir. 420 ( ..) , bu soruya cam ambalaj ürünlerinin dağıtımına ilişkin rekabetin önüne geçen herhangi bir engelin bulunmadığını belirtmiştir. ( ..) ise Tü rkiye de cam ambalaj ürünlerinin dağıtımını yapan firmaların ithalatla birlikte çoğaldığını ifade ederek bu durumun iç piyasayı daralttığını ifade etmiştir. ( ) de cam ambalaj ürünlerinin dağıtımında herhangi bir problem olmadığını ifade etmiş ve ilavet en navlun fiyatlarının yüksek olduğunu belirtmiştir. Özetle; verilen yanıtlar temel olarak cam ambalaj ürünlerinin dağıtımına ilişkin rekabetin önünde önemli bir engel olmadığı yönündedir. Anket çalışması kapsamında elde edilen görüşlerin Anadolu Cam ile yeniden satıcılık 430 ilişkisi içinde bulunan teşebbüslerle sınırlı olması, pazarın dağıtım ayağına ilişkin genel ve sağlıklı bir değerlendirme yapılmasını zorlaştırmaktadır. Bunun aşılması amacıyla, ankette yer alan son soru ile cam ambalaj ürünlerinin dağıt ımı yapan rakip teşebbüslerin irtibat bilgileri elde edilmeye çalışılmıştır. Ancak, bu konuda ilgili teşebbüslerden yeterli bilgi elde edilememiştir. Sonuç olarak; cam ambalaj pazarında Anadolu Cam ın oldukça güçlü bir konuma sahip olduğu ancak satış ve dağıtım alanındaki faaliyetlerinin pazardaki rekabeti sınırladığına yönelik bir sonuca mevcut bilgilerle ulaşılamayacağı kanaatine varılmıştır. Diğer yandan, halihazırdaki Anadolu Cam yetkili satıcılarının satış oranları 440 fiili bir münhasırlık ilişkisinin v arlığını desteklemektedir. Bu durumun, prim sisteminin rekabeti sınırlama yönündeki potansiyel etkileri açısından kayda değer dir. 09-14/310-78 11 H.3.3. Menfi Tespit ve Muafiyet Değerlendirmesi Başvuru konusu sözleşme ile sağlayıcı konumda bulunan Anadolu Cam ile alıcı konumunda bulunan Başarır Ltd. Şti. arasında sözleşme konusu ürünlerin yeniden satışı düzenlenmektedir. Her ne kadar sözleşmede rekabeti sınırlayıcı bir hüküm bulunmasa da, Sirküler ile getirilen prim sistemi fiili münhasırlık yaratma potansiyeline sahipt ir. Bu nedenle, anılan sözleşmeye bu aşamada menfi tespit 450 belgesi verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır. Sözleşmenin temelde alıcının ilgili ürünleri Anadolu Cam da n alım koşullarını düzenleyerek bir yeniden satıcılık ilişkisi kurduğu dikkat e alındığında, rekabet hukuku anlamında dikey bir anlaşmanın mevcut olduğunu söylemek mümkündür. H.3.3.1. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi 2007/2 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ in Kapsam başlıklı ikinci maddesinde; Bu Tebliğ ile sağlanan m uafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu 460 mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40 ı aşmaması durumunda uygulanır. hükmü yer almaktadır. Aynı Tebliğ in Pazar Paylarının Hesaplanması ve Uygulanması başlıklı 6/A. Maddesinde, 2002/ 2 sayılı Tebliğ de yer verilen %40 lık pazar payı eşiğinin uygulanmasında kullanılan kurallara yer verilmektedir. Buna göre pazar payı hesaplamasında bir önceki yılın verisinin kullanılması gerekmektedir. Anadolu Cam ın ilgili ürün pazarında 2008 yılı iti barıyla sahip olduğu tahmini pazar payı % 85 oranındadır. Dolayısıyla, 2002/2 sayılı Tebliğ in kapsam maddesinde yer verilen pazar payı eşiğinin geçilmesi nedeniyle Anadolu Cam ın başvuru konusu 470 sözleşme için aynı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanma olanağı bulunmamaktadır. Bu aşamada, başvurunun bireysel muafiyet değerlendirmesinin yapılması gerekmektedir. H.3.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi ile aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı halinde teşebb üsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının 4. 480 madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına imkan verilmektedir: a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya tekn ik gelişmenin sağlanması, b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması, c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması. İlk koşul açısından ya pılacak değerlendirmede yalnızca işlem taraflarının anlaşmadan elde ettikleri yararlardan ziyade, anlaşmanın rekabet alanında sağladığı 490 objektif avantajların rekabetin sınırlanmasından dolayı ortaya çıkan olumsuzlukları telafi edecek nitelikte olması dikka te alınmaktadır. 09-14/310-78 12 Sirkülerde yer alan cam ambalaj ürünlerine ilişkin prim sistemi fiili bir münhasırlık işlevi görerek rekabeti sınırlama riski taşımaktadır. Ancak bu tür bir münhasırlık aynı zamanda yeniden satıcıların faaliyetlerini Anadolu Cam ın ürünl erine yoğunlaştırarak şirket tarafından sağlanan satış öncesi ve sonrası hizmetlerin kalitesinin artmasını sağlayabilecektir. Ayrıca, yeniden satıcıların alımlarını sirkülerde yer verilen prim sisteminde öngörülen ciro eşiklerinin üzerinde yapmaları dolayl ı olarak dağıtım maliyetlerinin azalmasına yol açabilecektir. 500 Özetle, dolaylı münhasırlık doğurma potansiyeli yönüyle rekabeti kısıtlayabileceği dikkate alınan prim sisteminin aynı zamanda dağıtım sisteminin iyileştirilmesi sonucunu doğuracağı kanaatine varılmıştır. İkinci olarak, rekabeti sınırlayıcı işlemden tüketicinin yarar sağlaması gerekmektedir. Burada yarar kavramı oldukça sübjektif olsa da, nihai satış fiyatında düşüş, kalite artışı, servis kolaylıkları gibi kimi iyileşmeler ile (a) bendinde bah sedilen gelişmelerin tüketiciye yansıtıldığı söylenebilir. 510 Yukarıda açıklanan dağıtım sisteminin iyileştirilmesi tüketiciye daha düşük satış fiyatı ve daha iyi hizmet sunulması gibi yararlar sağlayabilecektir. Alımların belli bir eşiğin üzerinde yapılmas ı Anadolu Cam ın üretim ve pazarlama maliyetlerini düşüreceğinden bu durumdan yeniden satıcılar üzerinden ara mal kullanıcısı konumunda bulunan endüstriyel alıcılar yararlanacaktır. Söz konusu maliyet düşüşünden dolaylı olarak tüketicinin de adil bir pay a lması beklenilebilir. Üçüncü olarak, muafiyet kapsamında değerlendirilmesi isten ilen anlaşma, uyumlu eylem veya kararın neden olduğu rekabet sınırlaması ilgili pazarda rekabeti önemli ölçüde ortadan kaldırmamalıdır. İşlemle ilgili tarafların pazar paylar ı yüksekse işlem 520 sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin sınırlanması ihtimali de büyük olmaktadır. Sirküler ile getirilen prim sisteminin olası etkileri anket çalışması ile öngörülmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda; fiili ya da dolayl ı bir münhasırlığa gösterge teşkil edebilecek bir şekilde halihazırdaki yeniden satıcıların cam ambalaj alımlarının tamamının Anadolu Cam ın ürünlerinden oluştuğu görülmüştür. Diğer yandan, prim sisteminin bu durum üzerinde ve pazarda faaliyet gösteren diğ er dağıtıcıların uygulamaları üzerindeki etkilerinin mevcut bilgiler çerçevesinde tam olarak ortaya konulabilmesi mümkün olmamıştır. Bu nedenle sirkülerde öngörülen prim sisteminin 530 rekabetçi etkilerine ilişkin sağlıklı bir değerlendirmenin yapılabilmesi ta kip eden yıllardaki pazar verilerinin analizi ile mümkündür. Bu durum ve Anadolu Cam ın pazardaki konumu göz önünde bulundurularak, bildirim konusu anlaşmaların pazardaki etkilerinin değerlendirilmesini temine yönelik olarak 3 yıllık bir bireysel muafiyet tanınmasının uygun olacağı kanaatine varılmıştır. Son olarak, işlemden kaynaklanan yararların elde edilmesi için pazardaki rekabetin gereğinden fazla sınırlandırılmaması gerekmektedir. Doğrudan bir rekabet sınırlaması içermeyen sözleşmenin prim sistemi ar acılığıyla bu aşamada yapılan analizler bakımından dağıtım sistemine ve dolaylı olarak tüketiciye olan yararlarının 540 elde edilmesi için zorunlu olandan fazla bir sınırlama olmadığı kanaati varılmıştır. Bu duruma prim sisteminde ürün ayrımına gidilmeksizin t üm sözleşme konusu ürünler için geçerli olan bir değer eşiği getirilmesi örnek gösterilebilir. Aksi takdirde, yeniden 09-14/310-78 13 satıcıların getirilen eşikliklerle her ürün grubu için Anadolu Cam ın rakip ürünlerinin alımından daha fazla oranda vazgeçmeye mecbur bıra kılabilmeleri mümkün olacaktır. Özetle; başvuru konusu sözleşmenin 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan muaf iyet koşullarını karşıladığı sonucuna ulaşılmıştır . 550 I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre , Anadolu Cam Sanayii A. Ş. ile Başarır Meşrubat Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilen ve tip sözleşme niteliğinde bulunan Anadolu Cam Sanayi A.Ş. Tedarik Sözleşmesi ne 1. Rekabeti sınırlayıcı bir hüküm içermemekle birlikte ekinde yer alan s irküler ile getirilen prim sistemi aracılığıyla fiili münhasırlık yaratma potansiyeline sahip 560 olması nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, 2. Cam ambalaj pazarında 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ndeki pazar payı eşiğinin geçilmesi nedeniyle aynı Tebliğ in sağladığı muafiyetten yararlanmadığı na ancak anılan anlaşmaya 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 5. maddesi uyarınca 3 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.