Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -3-86 (Devralma) Karar Sayısı : 12 -35/990-304 Karar Tarihi : 26.06.2012 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Ebru İNCE, Nesrin SAĞLAM C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Essilor International, S.A. (Compagnie Générale d Optique ) Temsilcisi: Av. Safiye Aslı BUDAK Sü
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -3-86 (Devralma) Karar Sayısı : 12 -35/990-304 Karar Tarihi : 26.06.2012 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Ebru İNCE, Nesrin SAĞLAM C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Essilor International, S.A. (Compagnie Générale d Optique ) Temsilcisi: Av. Safiye Aslı BUDAK Süleyman Seba Cad. Sıraevler 55, Akaretler, 34357 Beşiktaş/İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Opak Optik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi nin %51 oranında hissesinin, Opak hissedarları ile Essilor International S.A. arasında a kdedilen Hisse Alım Sözleşmesi çerçevesinde Essilor International S.A. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.04.2012 tarih ve 3780 sayı ile giren bildirim üzerine düzenlenen 13.06.2012 tarih ve 2012-3-086/Öİ sayılı Birleşme/Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; bildirime konu işleme izin verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLEN DİRME G.1. Taraflar G.1.1. Opak Optik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Opak ) (4) Devredilen Opak ın ticari faaliyetlerini ithal edilen oftalmik lenslerin1 toptan satışı, yarı tamamlanmış oftalmik lenslerin işlenmesi ve toptan satışı ile yurtdışındaki toptancılara oftalmik lenslerin ihracatı oluşturmaktadır. Ayrıca Opak Viewtech markalı optik odaklama makinelerinin satış ve dağıtımı nı yapmakta olup, ihracatın olmadığı bu kategoride gerçekleştirdiği satışlar firmanın 2011 yılı cirosunun yaklaşık ( ..) tekabül etmektedi r. (5) Opak esasen perakendecilere ürün temin eden bir toptancı olmasının yanı sıra stokları tükenen ya da üretim makinelerinde bir arıza ortaya çıkan reçete laboratu varlarına da arızi olarak satış gerçekleştirmektedir. Ayrıca, Opak 2007 ile 2011 yılları ara sında gözlük çerçevesi alanında da faaliyet göstermiş ancak bu alanda kayda değer bir satış hacmine 1 Lens terimi mevcut dosya bakımından numaralı gözlük camını ifade etmektedir. 12-35/990 -304 2 / 11 ulaşamadığı için bu faaliyet 2011 yılı itibarıyla sonlandırılmıştır . (6) Opak , oftalmik lens üreticilerinden stok lens ve yarı tamamlanmış lens ana kategoriler inde ürün tedariki gerçekleştirmektedir. Bu kategorilerden stok lensler, Opak ın üzerinde işlem yapmadan yeniden satışını gerçekleştirdiği lens kategorisini oluştururken, yarı tamamlanmış lensler ise satış öncesinde hastanın gereksinimine uygun olarak Opak tarafından birtakım işlemlere tabi tutulmaktadır. Dolayısıyla oftalmik lens üretimi faaliyeti yarı tamamlanmış lenslerin tamamlanmış hale getirilmesi sürecini karşılamakta, bu kategoride Opak reçete laboratu varı olarak faaliyet göstermektedir. Taraflardan elde edilen bilgiler çerçevesinde bu kategoride satışa hazır bir lensin maliyetinin yaklaşık ( ..) Opak ın lense yönelik işlemleri oluşturmaktadır . (7) Opak , 2008 yılından itibaren Essilor International, S.A. (Essilor ) nın münhasır olmayan bir bayisi olarak aralarında Essilor, Crizal, Varilux, Transitions, Xperio, Airwear, Orma, Ormix, Ormex, Stylis, Lineis, Anti -Fatigue, Interview markalarının da bulunduğu çok sayıdaki Essilor markasının dağıtımını , bunların yanında Opak , Opk Elegance, Transitions, Platinum, Ultra, Weber, Drivewear and Elapor markalı camların da satışını gerçekleştirmektedir. Bu ikinci grupta yer alan ürünler Çin Halk Cumhuriyeti, Tayvan, Hong Kong, G.Kore, Tayland, Hindistan ve Çek Cumhuriyeti nde kurulu bulunan çeşitli teşebbüslerden temin edilmektedir. Taraflardan elde edilen bilgiler, Essilor ürünlerinin Opak satışları içerisindeki ağırlığının 2011 yılı sonu itibarıyla ( ..) civarında olduğunu göstermektedir . (8) Opak ın Bakırköy, Sirkeci, Kadıköy, Bursa, Gaziantep, Sakarya, Antalya, Kayseri, Çanakkale, Mersin, Ankara, Konya, Eskişehir, Malatya, Adana, Denizli illerinde toplam 16 (onaltı) şubesi ; ayrıca , Opak ın İzmir de (Smyrna Optik Ltd. Şti) ve Samsun da (Cam -sa Optik Ltd. Şti.) birer bayisi bulunmaktadır. Opak tarafından satış ve dağıtımı gerçekleştirilen ürünlerden Opk, Elegance ve Essilor markalı olanlar şube ağı aracılığı ile dağıtılırken, Weber markalı ürünler bayiler aracılığı ile dağıtılmaktadır . (9) Planlanan işlem öncesi ve sonrası Opak ın hissedarlık yapısı na Tablo 1 de; 2011 yılı ci ro bilgilerine ise Tablo 2 de yer verilmiştir. Tablo 1: Opak ın Devralma İşlemi Öncesi ve Sonrası Hissedarlık Yapısı Hissedar İşlem Öncesi Hisse Oranı (%) İşlem Sonrası Hisse Oranı (%) Essilor - 51,0 Kazım Ağca 50,5 24,75 Bahattin Yücel 41,5 20,33 Vedat Yılmaz 7,0 3,44 Halit Eyyüb Yücel 0,5 0,24 Hüseyin Ağca 0,5 0,24 Toplam 100,0 100,0 Tablo 2: Opak ın 2011 Yılı Ürün Kategorileri Ciro Alt Kırılımları (TL) Kategori Net Satış Oftalmik Lens Üretimi ve Toptan Satışı ( ..) Gözlük Çerçevesi ( ..) Optik Odaklama Makinesi ( ..) Toplam ( ..) G.1.2. Essilor International, S.A. (Essilor ) (10) Devralan Essilor , Fransa merkezli Essilor Grubunun ana şirketi olup, oftalmik lenslerin 12-35/990 -304 3 / 11 imalat, üretim ve ticaretini yapan uluslar arası bir şirkettir. Buna ek olar ak, Essilor , optik makine, teçhizat ve sarf malzemeleri üretimi alanında da faaliyet göstermektedir. Essilor Grubun hem endüstriyel optik teçhizat hem de ticari optik teçhizat (optisyenler için cam kesme ve şekillendirme amaçlı teçhizat) alanında üretimi b ulunmaktadır . (11) Essilor un oftalmik optik alanındaki faaliyetleri ne üç ana başlık altında aşağıda yer verilmiştir. -Oftalmik Lenslerin ve Optik Araçların Üretimi ve Pazarlanması (12) Optik lensler ve optik araçlar Essilor un ana faaliyet konusunu oluşturmaktad ır. Essilor , dünya çapında ( ..) reçete laboratu varına sahip olup, reçete laboratu varları pazarda yarı tamamlanmış lenslerin tamamlanmış lense dönüştürülmesi ve oftalmik lenslerin toptan dağıtımı ile iştigal etmekted ir. Essilor aynı zamanda optisyenler ve reçete laboratu varları için üretilen optik lens araçları ile görme bozuklukları alanında çalışan mesleklerde, okullarda, orduda ve diğer çeşitli kurumlarda kullanılan görüş tarama cihazları alanlarında da pazarda önemli bir konuma sahiptir. Dosya içeriğind en anlaşıldığı üzere bu iki faaliyet Essilor Grubunun 2011 cirosunun ( ..) oluşturmaktadır . (13) Essilor Gru bun başlıca lens markaları Varilux, As Fusio, Crizal, Alizé, Essilor, Essilor 360, Ipse, Definity, Ellipse; Airwer, Anateo Mio, Myopilux den oluşmaktadı r. -Optik Makinelerin, Teçhizatın ve Sarf Malzemelerinin Üretimi ve Satışı (14) Dosya içeriğinden , optik makinelerin ve optik alet ve malzemelerin üretimi ve satışı, Essilor Grup cirosunun ( ..) oluşturduğu anlaşılmaktadır. Bu bölümde yer alan faaliyetler gö rme bozuklu klarının teşhisinde kullanılan ekipmanlar , oftalmik lenslerin üretiminde kullanılan makineler ve optik imalat endüstrisi için sarf malzemeleri dağıtımı olmak üzere üç ana başlık altında gerçekleştirilmektedir . -Okuma Gözlükleri (15) Son olarak, Essilor okuma gözlüklerinin dizayn ve satışı alanında faaliyet göstermekte olup, grup perakende güneş gözlüğü satışı gerçekleştiren ve gelirinin çoğunu ABD den elde eden FGX International ı 2010 yılının ilk çeyreğinde devralmıştır. Bildirim formunda okum a gözlükleri işinin, 2011 yılında ( ..) ile Essilor Grup cirosunun ( ..) oluşturduğu belirtilmektedir . (16) Essilor , Rekabet Kurulu nun 14.03.2012 tarih ve 12-11/371 -106 sayılı kararı çerçevesinde bildirim konusu Opak ile aynı pazarda yer alan Yeda Tora Optik Sanayi ve Ticaret A .Ş. (Yeda Tora ) ile İpek Optik Ürünleri Sanayi ve Ticaret A .Ş. (İpek) nin hisselerinin %70 ini devralmıştır. Yeda Tora yarı tamamlanmış gözlük camlarını işleyerek, optisyenlerin belirli ihtiyaçlarına hitap edecek nihai ürün haline getire n bir reçete laboratu varıdır. İpek in, yarı tamamlanmış lenslerin işlenmesine ilişkin herhangi bir faaliyet i yoktur. Yeda Tora tarafından Tora markası ya da İpek üzerine tescilli diğer yerel markalar altında üretilen gözlük camları İpek tarafından dağıtı lmaktadır. (17) Ayrıca Essilor Grubu tarafından kontrol edil en bir alt grup niteliğindeki Benoist Berthiot and Gilbert Routit (BBGR ), Türkiye deki dağıtıcısı İşbir Optik Sanayi A.Ş. ( İşbir) ye oftalmik lensleri münhasıran temin etmektedir. İşbir, BBGR nin yan ı sıra diğer tedarikçilerden temin ettiği oftalmik lenslerin üretimini ve dağıtımını yapmaktadır. Diğer bir ifadeyle BBGR, Türkiye de yalnızca İşbir e oftalmik lens tedarik ederken, İşbir başka tedarikçilerin de ürünlerini portföyünde bulundurmaktadır. Essilor Grubunun bir diğer altgrubu olan ve Essilor ile Nikon un ortak kontrollerinin olduğu bir ortak girişim niteliğindeki Novisia da yine, oftalmik lenslerinin dağıtımını Türkiye de İşbir aracılığı ile gerçekleştirmektedir. Tarafların 12-35/990 -304 4 / 11 sunduğu bilgiler çerç evesinde BBGR ve Novisia nin İşbir e yaptıkları satışlar bakımından 2009 -2011 yılları için BBGR nin satışlarının Novisia satışlarının ortalama yaklaşık ( ..) katı olduğu görülmektedir. İşbir den temin edilen bilgiler çerçevesinde BBGR nin İşbir in oftalmik lens kategorisinde alımları içerisindeki payının 2009, 2010 ve 2011 yılları için sırasıyla ( ..) , ( ..) ( ..) olarak azalma eğilimi göster diği anlaşılmıştır. Essilor Grubunun tek kontrolünde bulunan Essilor ve BBGR ye ilişkin olarak bildirim formunda, anıl an firmaların Essilor Grubuna mensup olmakla birlikte, kendi aralarında rekabet halinde oldukları beyan edilmekte, bildirim konusu işlemi takiben, her iki şirketin birbirinden farklı müşteri yapısına sahip olmaya ve pazarlarda bağımsız bir strateji izlemey e devam edecekleri bilgisi eklenmekte; sonuç olarak, bildirim konusu işlemin bir tarafta BBGR/ İşbir ve diğer tarafta Essilor /Opak şirketlerinin pazarlarda izledikleri stratejilerin koordinasyonuna yol açmayacağı ifade edilmektedir. (18) Bunun yanı sıra Essilor 1 Temmuz 2011 tarihi itibarıyla İsrail menşeli bir oftalmik lens üreticisi olan Şamir Optik ( Şamir ) in %50 oranında hissesini devralmış, bu işlem ile firma üzerinde ortak kontrol tesis edilmiştir. Şamir in ise Türkiye de, Altra Optik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Altra) unvanlı bir bağlı kuruluşu bulunmaktadır. Dolayısıyla Essilor , Altra nın dolaylı olarak ortak kontrolüne sahiptir. Dosya içeriğinde yer alan bilgiler den, Şamir in Altra ile kontrolünü paylaşan ortaklarından bağımsız bir teşebbüs olarak bulunduğu , ayrıca BBGR ve Essilor dan farklı teknik altyapı gereksinimli lens üretimi alanında faal olduğu, Şamir den lens tedariki gerçekleştiren reçete laboratu varlarının da bu paralelde bir lens işleme teknik alt yapısına sahip olması gerektiğine işaret et tiği an laşılmaktadır. Stok lensler bakımından ise her bir cam ölçüsü ve derecesi için stok bulundurma gereksiniminin dağıtım ilişkilerinde belirleyici olduğu belirtilmektedir. Anılan durumların önemine atfen taraflar Essilor Grubuna ait ürünlerin dağıtımını yapan Opak ve İşbir in Şamir in üretimini yaptığı lenslerin satışını yapmadığını göstermekte, bu yönde bir girişimin önemli yatırım maliyeti içereceğini belirtmektedir. (19) Taraflar, yukarıda özet halde verilen beyanları doğrultusunda, Essilor Grubuyla yalnızca dağıtım ilişkisi bulunan İşbir in, bildirime konu işlem öncesi dağıtım, sonrasında kontrolün söz konusu olduğu Opak ın ve ortak kontrolün söz konusu olduğu Altra nın farklı teknik alt yapı, müşteri kitlesi ve/veya strateji yönüyle oftalmik lenslerin üretimi ve toptan dağıtımı pazarında bağımsız teşebbüsler olarak rekabet halinde olduklarını beyan etmektedir. (20) Aşağıda Essilor un 2011 yılı ciro bilgileri ile hissedarlık yapısına yer verilm iştir. Tablo 3: Essilor 2011 yılı Dünya ve Türkiye Ayrıntılı Ciro Bilg ileri* Dünya Cirosu (TL) Türkiye Cirosu (TL) Gözlük camları ve optik teçhizat ( ..) Gözlük camları ( ..) Okuma gözlükleri ( ..) Optik Teçhizat ( ..) Makineler ( ..) Makineler ( ..) Sarf Malzemeleri ( ..) Toplam ( ..) Toplam ( ..) *2011 yılı 1 EUR = 2,2361 TL üzerinden hesaplanmıştır. Tablo 4: Essilor Ortaklık Yapısı Hissedar Hisse Oranı (%) Şirket çalışanları 8,38 Hazine hisseleri 2,51 Halka açık hisseler 89,11 Toplam 100,00 12-35/990 -304 5 / 11 G.2. İlgili Pazar G.2.1. İlgili Ürün Pazarları (21) Dosya kapsamında ilgili ürün pazarlarının oftalmik lenslerin üretimi ve toptan dağıtımı pazarı ile oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı pazarı ve işlem tarafları açısından çakışan pazarlar dikkate alınarak; etkilenen pazarların da oftalmik lenslerin üretimi ve toptan dağıtımı pazarı ve oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı pazarı olarak belirlenm iştir. G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar (22) Mevcut dosya bakımından oftalmik lenslerin üretimi ve toptan d ağıtımı ürün pazarına ilişkin ilgili coğrafi pazarın Türkiye olarak , diğer ilgili pazar olan oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemeleri üretimi ve dağıtımı nda ise ticaretin genel olarak uluslar arası düzlemde gerçekleştiği değerlendir ilerek , bu çe rçevede ve ayrıca pazarın etkilenen pazar olarak ele alınmaması nedeniyle net bir coğrafi pazar tanımı yapılması na gerek duyulmamıştır. G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme G.3.1. İşlemin Niteliği (23) Dosya konusu işlem 29 Mart 2012 tarihli Hiss e Alım Sözleşmesi ile düzenlenmektedir. İşlemin tamamlanması ile mevcut durumda gerçek kişilerin elinde bulunan toplam %51 oranındaki Opak hissesi Essilor kontrolüne geçecektir. Ayrıca taraflar aralarında Rekabet Kurulu izninin de bulunduğu ön şartların y erine getirilmesinin ardından gerçekleştirilecek olan kapanışı müteakip hâlihazırdaki Opak hissedarları ile Essilor , Essilor un bir Opak hissedarı olmasından sonra taraflar arasındaki ilişkileri düzenleyecek bir Hissedarlar Sözleşmesi akdedeceklerdir . (24) İlgili devralma işleminin amacı, taraflar bakımından aşağıdaki ekonomik gerekçelerle açıklanmaktadır . - Opak ın daha önce gerçekleştirdiği Ipek Optik ve Yeda Tora Optik devralmasının ardından, Opak devralması Essilor un güçlü bir büyüme potansiyeline sahip olduğunu düşündüğü Türkiye de faaliyetlerini artırmasının mantıklı bir devamı olarak görülmektedir. - İşlem, Essilor un hâlihazırda Essilor markalı ürünler dağıtan bir reçete laboratuarı ve toptancıda çoğunluk hisselerin sahibi olmasını ve ürünlerinin yer el üretim ve tedariki bakımından alt pazarlarda dikey olarak bütünleşmesini sağlayacaktır. - Essilor un lenslerin işlenmesi ve şekillendirilmesi alanları ndaki know how ı dikkate alındığında, Opak ın üretim süreçlerinin etkinliğini ve kalitesini artırabilec eği ve böylece perakendecilere daha yüksek katma değer ve daha fazla hizmet sunabileceği ve nihai tüketicinin faydasını artıracağı düşünülmektedir - Bu nedenle bildirim konusu işlem Essilor un gözlükçüler ve perakendeciler nezdindeki çekiciliğini artırar ak Türkiye pazarındaki lenslerin de genel olarak kalitesini yükseltecektir. (25) Bildirime konu işlem sonrasında yürürlüğe girecek olan Hissedarlar Sözleşmesi nin 7.1.1. maddesine göre Opak yönetim kurulunun beş üyesinden üçü Essilor tarafından ikisi de, bildirim konusu işlemin satıcıları konumundaki hissedarlar tarafından atanacaktır. Yönetim kurulu başkanı Essilor tarafından atanırken, yönetim kurulu başkan yardımcısı diğer hissedarlar tarafından atanacaktır . 12-35/990 -304 6 / 11 (26) Hissedarlar Sözleşmesi nin 6.2. maddesi çerçeve sinde ise yönetim kurulu işletme bütçesini de içerecek olan iş planını her yıl onaylayacaktır. İş planı, her gelecek yıl için şirketin faaliyet ve pazarlama stratejisi ile birlikte gelir ve maliyet tahminleri ile finansman ihtiyaçlarından oluşan bir bütçey i de içerecektir. İş planı satıcı hissedarların atayacağı yönetim kurulu üyeleri tarafından şirket yönetimine danışılarak hazırlanacak ve yönetim kurulunda onaylanacaktır. İş planının onaylanması özel bir çoğunluk oyuna bağlı olmayacağından Essilor iş plan ını münhasıran onaylayabilecek ya da reddedebilecektir . (27) Hissedarlar Sözleşmesi nin 7.1.2. maddesine göre ise yönetim kurulu en az en az üç üye tarafından lehte oy verilmedikçe bir karar alamayaca ğına ve maddenin devamında en az dört üyenin mutabakatının a randığı işlemlere yer verilmektedir. ( ..) , bu hükümlerin kontrolden ziyade hissedarların menfaatlerini korumaya yönelik olduğu değerlendirilmektedir. Nitekim t araflar Hissedarlar Sözleşmesi dışında ortakların şirket üzerindeki haklarına ilişkin ilave bir düzenleme bulunmadığını, işlem sonrasında stratejik kararların Hissedarlık Sözleşmesi nde yer alan düzenlemeler doğrultusunda Essilor un inisiyatifi ile alınacağı bilgisini vermişlerdir . (28) Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda bildirim konusu işlemin tamamlanması ile Opak , Essilor un tek kontrolüne geçmiş olacaktır. Bu çerçevede anılan işlem 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Teb liğ kapsamında bir devralma işlemi dir. (29) 2010/4 sayılı Tebliğ in 7. maddesi nde izne tabi bileşme veya devralma işlem lerine y er verilmiştir. Yukarıda yer verilen ciro bilgilerinden tarafların 2010/4 sayılı Tebliğ in 7 . maddesinde yer alan ciro eşiklerini aş tığı anlaşıl dığından işlem izne tabidir. 3.2.2. Etkilenen Pazarlar (30) Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemeleri üretimi ve dağıtımı pazarında işlemin aşağıdaki gerekçelerle etkisinin daha detaylı rekabet de ğerlendirmesine tabi tutulmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır : Oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemeleri pazarındaki faaliyetleri Essilor un dünya cirosunun yaklaşık ( ..) , Opak ın ise ( ..) tekabül etmektedir. Pazarda yer alan alıcılar ihtiyaç larını pazarda yer alan uluslar arası dağıtıma sahip teşebbüslerden ve önemli navlun maliyetine maruz kalmadan temin edebilmektedir. Opak pazarda yerel bir teşebbüs konumunda olup, sektörde yer alan uluslar arası mevcudiyete sahip diğer teşebbüslere kıyase n küçük ölçekli bir firma niteliğindedir. Opak çok sayıda ürün barındıran pazarda yalnızca optik odaklama makinesi satışı ile iştigal etmekte ve bu ürüne ilişkin satışlarını Türkiye içerisinde yaptığı satışlar oluşturmaktadır. G.3.3. Devralma İşleminin Değerlendirilmesi (31) İşlemin değerlendirilmesi bakımından Taraflar bölümünde yer verilen ve Essilor Grubunun oftalmik lens üretimi ve toptan pazarı bakımından Türkiye deki faaliyetleriyle bağlantılı firmaların durumunun incelenmesi gerekmektedir. Zira, bil dirim formunda yer alan ve taraflardan süreçte temin edilen bilgiler Essilor Grubunun tam kontrolünde olan Essilor ve BBGR ile Essilor Grubunun ortak kontrolünün olduğu Şamir ve Novisia nin Türkiye de ürünlerinin dağıtımını yapan Opak , İşbir ve Altra nın farklı müşteri kitlesi, strateji ve/veya teknik alt yapıya sahip olmasından hareketle bağımsız teşebbüsler olarak pazarda rekabet halinde oldukları beyanını içermekte dir. 12-35/990 -304 7 / 11 (32) Essilor Grubu , oftalmik lens sektörünün dünyada lider teşebbüsü konumunda olup, Tablo 6 da Essilor Grubunun küresel çaptaki rakiplerinin Türkiye ye gerçekleştirdiği satışlara istinaden sahip oldukları pazar payı tahminleri yer almaktadır. Tablodan, Essilor Grubunun yanı sıra Danyang ve Chengye Gruplarının da Türkiye de önemli pazar payına sahip olduğu görülmektedir . Tablo 6: Essilor Küresel Rakiplerinin Türkiye de Tahmini Pazar Payları * (2011) Firma Pazar Payı (%) Essilor ( ..) Hoya ( ..) Zeiss ( ..) Danyang ( ..) Chengye ( ..) Universe ( ..) GKB Hi -Tech ( ..) Diğer ( ..) Toplam 100,00 * Taraflar, Tabloda yer alan pazar payı hesaplamalarınd a satış adedini baz almış olup , satış değeri üzerinden veri sunulamamıştır. (33) Dosya içeriğinde yer alan bilgiler çerçevesinde, oftalmik lenslerin üretimi ve toptan dağıtımı pazarında Essilor Grubunun , Essilor un Rekabet Kurulu nun 14.03.2012 tarih ve 12-11/371 -106 sayılı kararı çerçevesinde gerçekleştirdiği devralma işlemi ile Essilor un kontrolüne geçen İpek in ve bildirime konu işlemle Essilor un kontrolüne geçecek olan Opak ın 2009 -2011 dö nemindeki pazar payları na aşağıda yer verilmiştir. Tablo 7: Oftalmik Lens Üretimi ve Toptan Dağıtımı Pazarında İşlem Taraflarının Pazar Payları (%) Teşebbüs 2009 2010 2011 Essilor ( ..) ( ..) ( ..) IPEK ( ..) ( ..) ( ..) Essilor Toplam ( ..) ( ..) ( ..) Opak ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) (34) Tablo 7 de Essilor sırasında yer alan veriler, Essilor Grubuna dâhil olan aralarında BBGR ve Novisia nın bulunduğu firmaların ilgili pazardaki satışlarından doğan pazar payını göstermektedir. Essilor un ortak kontrolünün olduğu Şamir ise grubun pazar payı verisinde yer almamaktadır, zira Şamir bağlı ortaklığı Altra ile pazarda yer almakta olup, satışlarını Altra üzerinden gerçekleştirmektedir. Taraflar pazarda Şamir in Essilor un ortak kontrolünde bağımsız bir teşebbüs olarak bulunması nedeniyle , işlem tarafı Essilor Grubu , Opak ve İpek in karşısında rakip olduğundan hareketle pazar payını da Altra ya atfetmektedir . (35) Tarafların sunduğu bilgiler çerçevesinde oftalmik lenslerin üretimi ve toptan dağı tımı pazarında yer alan Essilor un rakipleri ve pazar payı %5 in üzerinde olan firmaların 2010 - 2011 dönemindeki tahmini pazar payları na Tablo 8 de yer verilmiştir. 12-35/990 -304 8 / 11 Tablo 8: Oftalmik Lens Üretimi ve Toptan Dağıtımı Pazarında Yer Alan ve Pazar Payı %5 in Üzerinde Olan Firmalar Firma 2010 (%) 2011 (%) İşbir ( ..) ( ..) Merve Optik San. ve Tic. A.Ş.( Merve) ( ..) ( ..) Akay Optik San. ve Tic. Ltd. Şti.( Akay) ( ..) ( ..) CEM -FA Optik San. ve Tic. Ltd. Şti.( CEM -FA/Altın) ( ..) ( ..) Beta Opti k Paz. San. Tic. A.Ş.( Beta Optik) ( ..) ( ..) Altra ( ..) ( ..) Aklens Optik San. ve Tic. A.Ş. ( Aklens) ( ..) ( ..) Mersan Optik San. ve Tic. A.Ş.( Mersan Girishin) ( ..) ( ..) (36) Tablo -7 ve Tablo -8 deki veriler bir arada ele alındığında, oftalmik lens ü retimi ve toptan dağıtımı pazarında %10 un üzerinde paya sahip dört firmanın olduğu görülmektedir. İşlem sonucunda taraflar ın pazarda ( ..) paya sahip olacakları anlaşılmaktadır. Taraflar tarafından rakip olarak pazarda yer aldığı bilgisi verilen firmalar dan Altra, Essilor Grubu ile Şamir Grubunun ortak kontrolündeki Şamir in Türkiye deki bağlı ortaklığıdır. İşbir ise Essilor Grubunun kontrolündeki BBGR nin ve ortak kontrolündeki Novisia nın ürünlerini Türkiye pazarı için münhasıran sağladıkları dağıtıcısı konumundadır. Essilor Grubu ile anılan ilişkiler çerçevesinde bağlantılı olan firmalar ve Essilor un bildirime konu işlemle ulaşacağı ifade edilen büyüklük pazarın yaklaşık ( ..) tekabül etmektedir. (37) Konuyla ilgili olarak öncelikle değinilmesi gereken ko nu Essilor ve BBGR nin her ne kadar Essilor Grubunun kontrolünde firmalar olmakla birlikte farklı tüketici kitlesi, üretim süreçleri, ürün portföyü ve pazarda izledikleri bağımsız stratejiler temelinde rekabet halinde olduklarıdır. Bundan hareketle tarafla r bildirim konusu işlemin bir tarafta Essilor /Opak ve diğer tarafta BBGR/ İşbir şirketlerinin pazarda izledikleri stratejilerin koordinasyonuna yol açmayacağını beyan etmektedir ler. Bu açıklamalara ilişkin olarak ifade edilmesi gereken ilk husus, rekabet hu kuku bakımından rekabetin teşebbüsler arasında vuku bulduğu ve teşebbüs kavramının ekonomik faaliyet ve bağımsızlık esasları temelinde ve bu unsurların bir arada bulunmasını karşılayan ekonomik bütünlük kavramı çerçevesinde ele alındığıdır. Bu çerçev ede aynı grubun kontrolünde bulunan iş birimlerinin/firmaların tek başlarına bu unsurları taşıyamayacağı ve ekonomik açıdan bir bütün teşkil eden grupları dâhilinde tek bir teşebbüs olarak ele alınacağıdır. Dolayısıyla Essilor Grubunun kontrolünde olan, gr ubun alt grupları arasında yer alan BBGR ile Essilor un pazarda ayrı teşebbüsler olarak ele alınamayacağı, bunun doğal sonucu olarak aralarındaki ilişkinin rekabet hukukunun öngördüğü tanım çerçevesinde rekabet olamayacağı değerlendirilmektedir. Nitekim ta raflarca Essilor ve BBGR arasındaki rekabete esas teşkil ettiği ifade edilen farklı tüketici kitlesi, üretim süreci, ürün portföyü ve/veya strateji gibi hususlar da firmaların rekabet halinde olmalarından ziyade farklı ürün pazarlarında yer aldıklarına yön elik nitelik taşımaktadır. Essilor ve BBGR nin üzerlerinde tek kontrolün olduğu firmalar olarak, bildirim formunda yer verildiği şekliyle pazarda bağımsız strateji izlemeleri de mümkün görü nmemektedir . (38) Yukarıdaki açıklamalardan hareketle, Essilor /Opak ve BBGR/ İşbir arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesine geçildiğinde , İşbir in BBGR nin, işlem öncesi durumda ise Opak ın Essilor un Türkiye deki dağıtıcısı olarak faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır . İşlem öncesi durumda dağıtım ilişkilerinin niteliği bakım ından Essilor ve BBGR nin ürünlerini Türkiye 12-35/990 -304 9 / 11 pazarı için münhasıran sırasıyla Opak ve İşbir e sağladığı görülmektedir2. Buna karşılık Opak ve İşbir in satışını yaptıkları oftalmik lens ürün portföyü içerisinde Essilor ve BBGR dışındaki tedarikçilerden temi n ettikleri ürünler de bulunmaktadır. Bu noktada Essilor Grubunun ortak kontrolünün olduğu Novisia nın ürünlerinin de satışının Türkiye de İşbir tarafından yapıldığı belirtilmelidir. Essilor un Opak a, BBGR ve Novisia nın İşbir e yaptığı satışlar ve toplam satış içindeki oranları stok ve yarı tamamlanmış lens ayrımına aşağıda yer verilmişti r. Tablo 9: Essilor/Opak, BBGR/ İşbir ve Novisia /İşbir Satışları (bin Avro) Satıcı Ürün 2009 2010 2011 Yarı tamamlanmış lens ( ..) ( ..) ( ..) Stok lens ( ..) ( ..) ( ..) Essilor dan Opak a Toplam ( ..) ( ..) ( ..) Yarı tamamlanmış lens ( ..) ( ..) ( ..) Stok lens ( ..) ( ..) ( ..) BBGR den İşbir e Toplam ( ..) ( ..) ( ..) Yarı tamamlanmış lens ( ..) ( ..) ( ..) Stok lens ( ..) ( ..) ( ..) Novisia dan İşbir e Toplam ( ..) ( ..) ( ..) (39) Tablo 9 dan , İşbir e yapılan satışlar bakımından Essilor Grubunun ortak kontrolünün olduğu Novisia nın BBGR ye nazaran düşük düzeyde satış gerçekleştirdiği , BBGR satışlarının Novisia satışlarının 2009 -2011 yılları için sırasıyl a ( ..) ;( ..)( ..) katı olduğu anlaşılmaktadı r. Satış tutarları arasındaki farka ek olarak BBGR ve Novisia nın stok ve yarı tamamlanmış lens satışı kırılımında da farklılık bulunmaktadır . Bu çerçevede Novisia nın İşbir e ( ..) üzerinde stok lens sağladığı, BBGR nin ise ( ..) civarında yarı tamamlanmış lens sağladığı görülmektedir. Novisia nın BBGR den farklı olarak, gerek Essilor Grubunun ortak kontrolünde olması, gerekse İşbir e satışlarının görece düşük olması nedeniyle İşbir Essilor Grubu bağlantısı teme lde BBGR/ İşbir ilişkisi üzerinden değerlendirilm iştir. (40) Stok ve yarı tamamlanmış lens kırılımı esasen İşbir in yarattığı katma değerin Novisia ya kıyasen BBGR den temin ettiği ürünler bakımından daha fazla olacağına işaret etmektedir. Nitekim stok lensler toptan dağıtım pazarında yer alan teşebbüslerin herhangi bir işlemine tabi tutulmaksızın, dolayısıyla katma değer yaratılmadan, yeniden satışının yapıldığı ürünlerken, yarı tamamlanmış lensler firmalarca reçetede yer alan kişisel ihtiyaçlar doğrultusunda i şlenerek tamamlanmış hale getirilmekte, bu ürün kategorisinde firmaların katma değerleri söz konusu olmakta, bunun da bir sonucu olarak nihai ürün, firmanın markasını taşımaktadır. İşbir den temin edilen bilgiler tamamlanmış lensin toplam maliyetinin yakla şık ( ..) firmanın yarı tamamlanmış lense uyguladığı işlemlerden kaynaklandığını göstermektedir. Opak bakımından ise yarı tamamlanmış lensler üzerindeki işlemlerin toplam maliyetin yaklaşık ( ..) seviyesinde olduğu dosya içeriğinden anlaşılmıştır. (41) İşbir in BBGR den ağırlıklı olarak yarı tamamlanmış lens tedarik etmesinin işaret ettiği bir diğer durum, İşbir in pazarda BBGR karşısında ürünlerinin yeniden satışını yapan bir firmadan öte kendi işlemleri ile nihai ürün yaratan bir firma olarak yer almasıdır. B u niteliğin İşbir e faaliyetlerinin devamı bakımından tedarikçi bağımlılığına karşı esneklik sağladığı 2 2009 -2011 dönemlerinde Essilor ürünlerinin Türkiye de Aklens tarafından da satıldığı , ancak yapılan satışın firmanın Opak tan önce Essilor un toptan satıcılığını yapmış olmasından ve firmanın st oklarında kalan ürünlerden kaynaklandığı , 2012 yılından itibaren Essilor ürünlerinin Türkiye dağıtıcısının sadece Opak olacağı taraflarca belirtilmiştir. 12-35/990 -304 10 / 11 kanaati oluşmuştur . Nitekim İşbir bakımından yarı tamamlanmış lensler ara girdi niteliği taşımakta, nihai ürün pazara İşbir markası ile çıkmakta, bu duru m tedarikçi kimliğini tamamen bertaraf etmese de önemini bir ölçüde azaltmakta, İşbir e alternatif tedarikçilere geçişte rahatlık sağlamakta, bu ölçüde firma BBGR den bağımsızlaşmaktadır. Bu noktada, konuya ilişkin açıklamaların geçerliliği bakımından tara flarca İşbir ve BBGR arasındaki ilişkinin yalnızca tedarik ve dağıtım ilişkisi olduğu, firmaların bağımsızlığına ilişkin şüphe oluşturacak herhangi bir organik bağın olmadığının beyan edildiğinin belirtilmesi gerekmektedir. (42) İşbir den temin edilen bilgiler çerçevesinde firmanın alımlarının BBGR ve diğer tedarikçiler arasındaki kırılımı na aşağıda yer verilmiştir . Tablo 10: İşbir in Alımlarının Dağılımı Toplam Alımlardan Aldığı Pay (Tutar%) Tedarikçi Ürün Çalışılan Tedarikçi Sayısı 2009 2010 2011 Stok Lens ( ..) ( ..) ( ..) Yarı Tamamlanmış Lens ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BBGR Ara Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Stok Lens ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Yarı Tamamlanmış Lens ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer Ara Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (43) Tablo 10 dan , İşbir in alımları içerisinde yıllar itibarıyla azalma eğilimi gö rülmekle birlikte BBGR nin önemli paya sahip olduğu anlaşılmaktadır . Bu payın Novisia satışlarının dâhil edilmesiyle ( ..) puan civarında artacağı görülmekte dir. İşbir tarafından sunulan bilgiler, firmanın tedarik bakımından alternatif mevcut veya potansiyel tedarikçilere sahip olmakla birlikte, BBGR nin sektörün önde gelen firmaları arasında yer alması ve uzun zamandır süregelen ilişki nedeniyle tercih edildi ğini göstermektedir . (44) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde İşbir in alımlarının BBGR tarafından domine edilmesinin İşbir in pazarda BBGR ye bağımlı olması yönünde etki ettiği, diğer taraftan BBGR den yapılan alımların yarı tamamlanmış lens kategor isinde yoğunlaşması nedeniyle İşbir in bu ürünleri işleyerek nihai ürün hale getirmesinin ise İşbir in BBGR ye olan bağımlılığını azaltma yönünde etki lediği anlaşılmıştır. Konuya ilişkin açıklamalar ve tarafların İşbir in pazarda bağımsız bir teşebbüs olar ak, Essilor Grubuyla yalnızca tedarik ve dağıtım ilişkisi içerisinde olmak suretiyle yer aldığı ve BBGR/ İşbir ilişkisinin pazarda bildirime konu işlem sonrasında Essilor /Opak ilişkisi ile bağlantılı olarak koordinasyona yol açmayacağı yönündeki beyanları d a dikkate alındığında İşbir in pazarda işlem tarafları karşısında rakip olarak addedilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Nitekim Rekabet Kurulu nun Essilor un aynı pazarda gerçekleştirdiği Yeda -Tora ve İpek devralmasına ilişkin 14.03.2012 tarih ve 12-11/371 -106 sayılı kararında da İşbir, pazarda yer alan önemli rakipler arasında sayılmaktadır . (45) Oftalmik lens üretimi ve toptan dağıtımı pazarında Opak ile birlikte yer alan Altra nın durumu ise ilişkide Essilor Grubuna ait ortak kontrol unsuru bulunmasından dola yı İşbir den farklılık arz etmektedir. Zira, İşbir bakımından söz konusu olan dağıtıcılık ilişkisi organik bir bağa dayanmazken, Altra Essilor Grubunun üzerinde ortak kontrolünün olduğu 12-35/990 -304 11 / 11 bağlı ortaklığı olarak pazarda faaliyet göstermektedir. Pazarda iki ay rı teşebbüs olarak yer alan Altra ile bildirime konu işlem taraflarının rekabet halinde olması beklen mektedir. Bu çerçevede yoğunlaşma işlemi bakımından Altra nın pazar payının işlem taraflarının pazar payına eklenmesinin uygun olmayacağı, Altra nın pazard a işlem tarafları karşısında rakip konumunda bulunduğu anlaşılmıştır. (46) Diğer taraftan, ortak girişimin ana teşebbüs ile birlikte ele alınması na kısaca değinil diğinde; bu durumda işlem pazarın ( ..) -işlem taraflarının ( ..) pazar payı ve Altra nın ( ..) pazar payı birlikte ele alındığında - yoğunlaşma yaratacak olup, anılan seviyenin pazarda hâkim durum yaratılması bakımından yeterli olmadığı, bu nedenle rekabetin sınırlanması endişesi barındırmadığı kanaatine varılmıştır. (47) Yukarıda yer verilen açıklamalar ç erçevesinde bildirime konu işlem sonucunda Essilor un pazarda ( ..) paya sahip olacağı, bu yoğunlaşma seviyesinin rekabetçi endişe yaratmayacağı sonucuna ulaşılmıştır. H. SONUÇ (48) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tâbi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan nitelikte h akim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir .