Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2024/2987 E. , 2024/6017 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/2987 Karar No:2024/6017 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Turizm İnşaat Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: ... Kaynak Suları Sanayi Turizm ve Tic
Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2024/2987 E. , 2024/6017 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/2987 Karar No:2024/6017 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Turizm İnşaat Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: ... Kaynak Suları Sanayi Turizm ve Ticaret Anonim Şirketince 29/03/2024 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Personel Taşıma" ihalesine ilişkin olarak yapılan itirazen şikayet başvurusu sonucunda davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik düzeltici işlem belirlenmesine dair 12/06/2024 tarih ve 2024/UH.II-756 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik birinci kısmının incelenmesinden; (itirazen şikayet başvurusunun birinci iddiasıdır.) Davacı tarafından açıklama kapsamında, ihale konusu işte kullanılacak araçların maliyetini tevsik etmek amacıyla dava dışı RTUR Taşımacılık Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (RTUR) tarafından düzenlenen 02/04/2024 tarihli fiyat teklifinin sunulduğu, teklifin araçların saatlik satış tutarları üzerinden oluşturulduğu, birim fiyat teklif cetvelinde teklif edilecek birimin “kilometre” olarak belirlendiği ve servis türleri ve güzergahlarına göre araçların kat edeceği kilometrelerin ayrı ayrı belirtildiği, davacı tarafından ise araç maliyeti hesabının saatlik maliyet üzerinden yapıldığı, dokümanda yer alan birim ile isteklinin açıklamasındaki birimin birbiri ile örtüşmediği; Öte yandan, Teknik Şartname eki Personel Taşıma ve Arızi Durum Araçları Çalışma Çizelgesinde tüm güzergahlar ve ihale konusu işin süresi esas alınarak hesaplanan toplam çalışma gününün 2714 olarak belirlendiği, güzergahlarda her gün kullanılacak araçların toplam sayısının da 42 olduğu, ihale konusu işte sabah ve akşam yapılacak seferler dahil olmak üzere toplam 227.976 adet seferin yapılması gerekeceği, davacının sunmuş olduğu fiyat teklifinde ise toplam araç sayısının 54 olarak sefer sayısının 614 olarak teklife konu edildiği, bu verilerle hesaplanan 54 araçla yapılacak toplam sefer sayısının ise 33.156 olacağı ve bu sayının da Teknik Şartname eki Personel Taşıma ve Arızi Durum Araçları Çalışma Çizelgesinde yer verilen toplam sefer sayısını karşılamadığı, davacının aşırı düşük teklif açıklamasının bu yönüyle hukuka uygun olmadığı; Dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik ikinci kısmının incelenmesinden; (itirazen şikayet başvurusunun dördüncü iddiasıdır.) Davacı tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan fiyat teklifin akaryakıt, bakım onarım, sigorta, araç takip sistemi, yıkama, MTV ve lastik maliyeti dahil alınmadığı, ihale dokümanında araçların ortalama çalışma süresine ilişkin bir belirlemenin bulunmadığı ancak isteklinin araç kiralama maliyetini hesaplarken servis başına üç saatlik varsayıma dayalı bir hesaplamadan hareket ettiği anlaşıldığından, davacının aşırı düşük teklif açıklamasının bu yönüyle hukuka uygun olmadığı; Dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik üçüncü kısmının incelenmesinden; (itirazen şikayet başvurusunun beşinci iddiasıdır.) Davacı tarafından yapılan açıklama kapsamında araçların bakım ve onarım maliyetlerine ilişkin olarak, ... Oto Özel Servis (...) tarafından düzenlenen 02/04/2024 tarihli fiyat teklifinin sunulduğu, sunulan teklifte ayrı ayrı bileşenler olmak üzere bakım ve onarım işçiliği, motor yağı, yağ filtresi, hava filtresi, mazot filtresi ve polen filtresine yer verildiği, davacının açıklaması kapsamında sunulan ve dava dışı ... Yedek Parça Turizm Otomotiv Sanayi ve Dış Ticaret Ltd. Şti. tarafından düzenlenen 02/04/2024 tarihli fiyat teklifinde ise yine ayrı ayrı bileşenler olarak ön-arka fren balatası, disk, fren hidrolik yağı, direksiyon hidrolik yağı ve şanzıman yağı bileşenlerine yer verildiği ve her iki teklifteki malzemeler için beyan edilen araç marka model ile yıl bilgilerinin araç kiralamaya ilişkin fiyat teklifine konu edilen araçlar ile örtüştüğü, araçların bakım aralıklarına ilişkin olarak dava dışı ... Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından düzenlenen ve araç kiralama fiyat teklifine konu edilen 2022 Model ... aracın bakım aralığının 40.000 kilometre olduğunu gösteren 02/04/2024 tarihli belgenin sunulduğu ancak sunulan belgeden dava dışı ... Otomotiv'in anılan araç için yetkili servis hizmet sunma dolayısıyla bakım aralığının kaç km olduğunu tevsik eden belge verme yetkisinin bulunup bulunmadığının anlaşılamadığı; Öte yandan, araç yedek parçalarından “disk” için 73 adet üzerinden teklif alınmasına rağmen bunların takım olarak veya ön ve arka olmak üzere set olarak sağlanıp sağlanmayacağının da anlaşılamadığı, örneğin “balata” için alınan fiyat teklifinde ön ve arka balataların takım olarak sağlanacağının ve teklif edilen fiyatın takım fiyatı olduğunun belirtildiği dolayısıyla araç yedek parçalarından “disk” için yapılan açıklamanın da belirsiz olduğu anlaşıldığından, davacının aşırı düşük teklif açıklamasının bu yönüyle hukuka uygun olmadığı; Dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik dördüncü kısmının incelenmesinden; (itirazen şikayet başvurusunun sekizinci iddiasıdır.) Davacı tarafından, araç takip sistemi maliyetini tevsik etmek amacıyla dava dışı Vefa ... Hizmetleri Ltd. Şti. tarafından düzenlenen 02/04/2024 tarihli fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifinin 12 aylık K12 araç takip sistemi kiralanmasına ilişkin olduğu, fiyat teklifinde araç takip cihazı ile aylık hat-lisans bedeline ilişkin bir ayrıştırma yapılmadığı, her iki unsurun araç takip sisteminin bileşeni olmakla birlikte ayrı birer maliyet kalemi olduğu ve bu maliyet kalemlerine ilişkin fiyatlandırmanın da ayrı ayrı yapılması gerektiği anlaşıldığından, davacının aşırı düşük teklif açıklamasının bu yönüyle hukuka uygun olmadığı; Dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik beşinci kısmının incelenmesinden; (itirazen şikayet başvurusunun on ikinci iddiasıdır.) Davacı tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında servis araçlarında görev alacak sürücü maliyetini tevsik etmek amacıyla sunulan belgeler incelendiğinde, “Memur servisi” başlığı altında 10 sürücünün 250 sefer, “Ring & Asya & Avrupa” başlığı altında da 32 sürücünün 308 sefer çalışacağı belirtilerek hesaplamaların yapıldığı ve bu hesaplamalarda esas alınan toplam sefer sayısının 12.356 olduğu, isteklinin açıklamasına esas toplam sefer sayısının Teknik Şartname eki Personel Taşıma ve Arızi Durum Araçları Çalışma Çizelgesinde tüm güzergahlar ve ihale konusu işin süresi esas alınarak hesaplanan toplam sefer sayısı olan 227.976’nın altında olduğu dolayısıyla sürücü maliyetinin eksik çalışma süreleri üzerinden hesaplandığı anlaşıldığından, davacının aşırı düşük teklif açıklamasının bu yönüyle hukuka uygun olmadığı; Dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik altıncı kısmının incelenmesinden; (itirazen şikayet başvurusunun on üçüncü iddiasıdır.) Davacı tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan belgelerden, idarenin önemli teklif bileşeni olarak belirlediği sürücü maliyeti giderleri arasında, Teknik Şartnamenin 3.B.3 maddesi uyarınca çalıştırılması gereken yedek şoföre ilişkin bir maliyet hesaplaması yapıldığı, ancak 30 adet yedek sürücünün 4 sefer çalışacağı belirtilerek maliyetlerin oluşturulduğu, bu hesaplamalarda esas alınan toplam sefer sayısının 120 olduğu, bu sayının Teknik Şartname eki Personel Taşıma ve Arızi Durum Araçları Çalışma Çizelgesinde tüm güzergahlar ve ihale konusu işin süresi esas alınarak hesaplanan toplam sefer sayısı olan 227.976’nın altında olduğu dolayısıyla yedek sürücü maliyetinin eksik çalışma süreleri üzerinden hesaplandığı anlaşıldığından, davacının aşırı düşük teklif açıklamasının bu yönüyle hukuka uygun olmadığı; Bu itibarla, davacı şirket tarafından, dava konusu ihale kapsamında sunulmuş olan teklifin, mevzuatın aradığı koşulları taşımadığı, aşırı düşük teklif açıklamalarında mevzuata aykırılıklar bulunduğu anlaşıldığından, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, servis aracı kiralama hizmeti veren hiçbir şirketin kilometre temelinde teklif vermediği, fatura bilgileri tablosunda kilometre üzerinden bilgi girilemediği, sadece araç kiralama bedeli ile şoför maliyetleri yönünden saat birimiyle açıklamada bulunduğu, diğer maliyetler yönünden kilometre bazında açıklamada bulunduğu, mevzuatta birim fiyat teklif cetvelinde yazan birim üzerinden açıklama yapılacağına yönelik bir düzenleme bulunmadığı, amortisman üzerinden açıklama yapılması halinde kilometre olarak nasıl açıklama yapılacağının belli olmadığı, üç saatin nasıl tespit edildiğinin açıklandığı, birçok emsal Kurul kararının da kendisini desteklediği, toplam sefer sayısı bakımından yapılan hesaplamanın hatalı olduğu, bakım onarım için belge alınan şirketin yetkili servis olduğunun internet araştırmasıyla anlaşılabildiği, bir tekere ait diskin teklif edilmesinin abesle iştigal olacağı, tereddüt halinde şirketten sorulabileceği, fiyat teklifinin ihale teknik şartnamesi kabul edilerek verildiği, disk konusunda idarenin ayrıntılı açıklama istemediği, araç takip sisteminin bütünü için teklif verildiği, araç takip sistemine yönelik teklif veren şirketin ihale teknik şartnamesini kabul ederek teklif sunduğu, açıklama istem yazısında hat-lisans maliyetinin ayrıca istenilmediği, Kurul kararının kamu zararına yol açtığı, teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik Kurul kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu Kurul kararı ile temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : ... Kaynak Suları Sanayi Turizm ve Ticaret Anonim Şirketince ... tarihinde açık ihale usulüyle ... ihale kayıt numaralı "Personel Taşıma" ihalesi gerçekleştirilmiş, anılan ihalede sınır değerinin altında teklif sunun davacının da aralarında bulunduğu isteklilerden aşırı düşük teklif açıklaması talep edilmiş, aşırı düşük teklif açıklaması kabul edilen davacı şirket ekonomik açından en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlenmiştir. Dava dışı istekli tarafından aşırı düşük teklif açıklaması uygun bulunan ekonomik açından en avantajlı birinci teklif sahibi ile davacının yapmış olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla yapılan şikayet başvurusunun reddi üzerine, anılan istekli tarafından davalı idareye yapılan itirazen şikâyet başvurusu sonucunda dava dışı ekonomik açıdan en avantajlı birinci teklif sahibi ile davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik düzeltici işlem belirlenmesine 12/06/2024 tarih ve 2024/UH.II-756 sayılı Kurul kararıyla karar verilmiştir. Bunun üzerine, anılan Kurul kararının davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik kısımlarına karşı bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 38. maddesinde, "İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu; a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması, b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü, gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır." kuralı yer almaktadır. Kamu İhale Genel Tebliği'nin 79. maddesinde, " (...)79.2.1. Aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesi zorunludur. Aşırı düşük teklif açıklaması sunulması için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verilir. (...) 79.2.2.1. Üçüncü Kişilerden Alınan Fiyat Teklifleri: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulacaktır. Maliyet tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için, fiyat teklifinin mamul/mala ilişkin olması halinde mamul/malın birim fiyatının, tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması; fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde ise bu hizmetin birim fiyatının, tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir. Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir. (...) 79.3.1. Teklifi aşırı düşük olarak tespit edildikten sonra yukarıdaki yöntemlere göre usulüne uygun açıklama yapan isteklilerin teklifleri geçerli kabul edilir. Hayatın olağan akışına veya ticari gereklere aykırılık gibi nedenlerle teklifler reddedilemez. (...)" kuralına yer verilmiştir. Teklifi sınır değerin altında bulunan isteklilerden 29/03/2024 tarihinde EKAP üzerinden gönderilen "Açıklamaya Konu Edilecek Önemli Teklif Bileşenleri" konulu yazıda; "1) Amortisman ve/veya kiralama gideri 2) Sigorta giderleri (karayolları zorunlu mali trafik sigortası, kasko ve koltuk sigortası) 3) Vergi giderleri (motorlu taşıtlar vergisi) 4) Muayene (araç muayenesi, egzoz emisyon ölçümü pulu, egzoz gazı emisyon ölçüm ruhsatı) 5) Sürücü maliyet giderleri 6) Araç bakım onarım, akü, motor yağı, şanzıman yağı, yağ filtresi, polen filtresi, yakıt filtresi, fren hidrolik yağı, direksiyon hidrolik yağı, ön arka fren balatası, disk, işçilik bedeli giderleri 7) Yazlık ve kışlık lastik maliyetleri 8) Akaryakıt gideri 9) Köprü, otoyol ve tünel geçişli araçlarda HGS giderleri 10) Araç takip sistemi maliyeti 11) Sözleşme giderleri (ihale karar/sözleşme damga vergileri, kik payı) giderleri belirtilecektir. 12) Araç temizlik (yıkama)" düzenlemesine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda yer verilen mevzuattan, ihale komisyonunun verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre aşırı düşük olan teklifleri tespit edeceği, bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları açıklamasını isteyeceği, bunun üzerine istekliler tarafından sunulan açıklamanın; imalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü, gibi hususlar yönünden ihale komisyonu tarafından değerlendirileceği, bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin tekliflerinin reddedileceği, aşırı düşük teklif açıklamasına yönelik olarak düzenleme yapma yetkisinin davalı idareye ait olduğu ve ihale komisyonlarının davalı idare tarafından yapılan düzenlemelere uyması gerektiği anlaşılmaktadır. 4734 sayılı Kanun'un 38. maddesiyle kanun koyucu, işin ifası bakımından gerçekçi olmayan tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması suretiyle ihale konusu işin sürüncemede kalmadan istenilen kalite ve teknik özelliklere uygun olarak öngörülen sürede tamamlanmasını amaçlamıştır. Bununla birlikte, aşırı düşük olduğu tespit edilen bir teklifin, isteklinin ekonomik ve mali yapısı, seçilen teknik çözümler ve diğer isteklilerde bulunmayan avantajlı koşulları sayesinde, makul bir şekilde açıklanması mümkün olabilmektedir. Bu durumda, bu tekliflerin aşırı düşük teklif olduğundan bahisle değerlendirme dışı bırakılması 4734 sayılı Kanun'un amacına aykırı olacaktır. Nitekim anılan maddenin gerekçesinde, "Avrupa Birliği mevzuatına uyum sağlamak ve işin gerektiği şekilde yapılmasına imkân verecek sorumlu bir teklif hazırlanıp hazırlanmadığını tespit etmek üzere, ihale komisyonunun yaklaşık maliyete göre aşırı düşük olduğunu belirlediği teklifleri hemen reddetmek yerine, bu teklif sahiplerinden tekliflerinin bileşenleri ile ilgili olarak açıklama istemesine ve bu açıklamalar çerçevesinde nihai değerlendirmesini yapmasına imkân tanın"dığı belirtilerek, aşırı düşük teklifte bulunan isteklilerin tekliflerinin hemen reddedilmeyerek açıklamaları uyarınca son bir değerlendirme yapılması gerekliliğine dikkat çekilmiştir. Aşırı düşük teklilere ilişkin olarak işçilik, akaryakıt, sigorta gibi maliyet kalemlerinin nasıl açıklanacağına yönelik davalı idare tarafından yapılan çeşitli düzenlemeler bulunmakla birlikte, idareler tarafından gerçekleştirilen ihalelerin farklı nitelikleri dikkate alındığında, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında önemli maliyet kalemleri ve bunların isteklilerce hangi şekilde açıklanacağının önceden tüm yönleriyle sıkı şekil şartlarına bağlanması mümkün değildir. Bu kapsamda, ihaleyi gerçekleştiren idarenin de aşırı düşük teklif açıklaması istenecek maliyet kalemlerini ve bu kalemlerin hangi şekilde açıklayacağını belirleme noktasında bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik birinci ve ikinci kısmının incelenmesinden (itirazen şikayet başvurusunun birinci ve dördüncü iddiasıdır.); davalı idare tarafından davacının aşırı düşük teklif açıklamasının, ihale dokümanında teklifin kilometre üzerinden istenildiği, araçların maliyetlerine yönelik fiyat teklifinin ise saat bazında oluşturulduğu, teklif istenen birim ile açıklamada kullanılan birimin birbirini tutmadığı, ortalama üç saatlik açıklamanın varsayıma dayandığı gerekçesiyle davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği anlaşılmakla birlikte, ihaleyi gerçekleştiren idare tarafından fiyat teklif cetvelinde yer alan birim ile aşırı düşük teklif açıklaması yapılmasının istenilmediği, kiralama maliyetinin açıklanmasının istenildiği, davacı tarafından kiralama maliyetine yönelik Kamu İhale Genel Tebliği'ne uygun açıklama yapıldığı, üç saatlik hesaplamanın işin niteliği dikkate alınarak belirlendiği ve ihaleyi gerçekleştiren idare tarafından da yeterli görüldüğü, bu nedenle, davacının anılan gerekçeyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik düzeltici işlem belirlenmesine dair Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı; Dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik üçüncü kısmının incelenmesinden (itirazen şikayet başvurusunun beşinci iddiasıdır.); davalı idare tarafından, davacının aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında araçların bakım aralığı için sunulan belgenin, belge veren şirketin yetkili servis olup olmadığının anlaşılamadığı, araç disklerine ilişkin olarak ise yetmiş üç adet üzerinden teklif alınmakla birlikte bunların set olarak mı yoksa ön ve arka olacak şekilde mi sağlanacağının anlaşılmadığı gerekçesiyle davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği, ancak bakıma yönelik belgeyi düzenleyen şirketin internet araştırmasıyla yetkili servis olduğunun görülebildiği, ticari hayatın gereği olarak aracın disklerinin bir arada satılacağı, öte yandan, ihale kapsamında kullanılacak araçların disklerinin değiştirilip değiştirilmeyeceğinin de belli olmadığı, bakım ve onarıma yönelik fiyat teklifi alan davacı tarafından Kamu İhale Genel Tebliği'ne uygun açıklama yapıldığı, davacının anılan gerekçeyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik düzeltici işlem belirlenmesine dair Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı; Dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik dördüncü kısmının incelenmesinden (itirazen şikayet başvurusunun sekizinci iddiasıdır.); davalı idare tarafından davacının aşırı düşük teklif açıklamasında, araç takip sistemi maliyetinin tevsiki için bir şirketten fiyat teklifi alındığı, fiyat teklifinin on iki aylık K12 araç takip sisteminin kiralanmasına yönelik olduğu, ancak fiyat teklifinde araç takip sistemi ile aylık hat-lisans bedeline ilişkin ayrıştırma yapılmadığı gerekçesiyle davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği anlaşılmakla birlikte, ihaleyi gerçekleştiren idare tarafından araç takip sistemi maliyetinin açıklanmasının istenildiği, araç takip sistemi ile aylık hat-lisans bedeline ilişkin ayrı açıklama yapılmasının istenilmediği, davacı tarafından sistemin tamamı için alınan fiyat teklifiyle Kamu İhale Genel Tebliği'ne uygun açıklama yapıldığı, bu nedenle, davacının anılan gerekçeyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik düzeltici işlem belirlenmesine dair Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı; Dava konusu işlemin, davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik beşinci ve altıncı kısmının incelenmesinden (itirazen şikayet başvurusunun on ikinci ve on üçüncü iddiasıdır.); davalı idare tarafından davacının aşırı düşük teklif açıklamasının, memur servisi başlığı altında on sürücünün iki yüz elli sefer, "Ring&Asya&Avrupa” başlığı altında otuz iki sürücünün üç yüz sekiz sefer çalışacağı belirtilerek hesaplamaların yapıldığı, bu hesaplama uyarınca toplam sefer sayısının idare tarafından hesaplanan toplam sayıyı sağlamadığı, aynı zamanda, teknik şartnamede yedek şoför çalıştırılacağına yönelik düzenleme yapıldığı, bu kapsamda davacı tarafından otuz adet yedek sürücünün dört sefer çalışacağı ve sefer sayısının yüz yirmi olduğu şeklinde hesaplama yapıldığı ancak davalı idare tarafından yapılan hesaplama sonucunda toplam sefer sayısının 227.976 adet olduğu gerekçesiyle davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği anlaşılmakla birlikte, teknik şartnamenin EK-2 ve EK-3 başlıklı belgelerinde ihale konusu iş kapsamında yapılacak sefer miktarı ve arızi durumlarda çalıştırılacak araç miktarı ile yapılacak toplam kilometrenin ihaleyi yapan idare tarafından belirtildiği, davacının yapmış olduğu açıklamanın bu kapsamda toplam sefer sayısı ve arızi durumları kapsar nitelikte olduğu, bu nedenle, davacının anılan gerekçeyle de teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik düzeltici işlem belirlenmesine dair Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla, dava konusu işlemin davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik gerekçelerinin ve dava konusu Kurul kararının davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yönelik düzeltici işlem belirlenmesine dair kısmının hukuka aykırı olduğu anlaşıldığından, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE, 4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 5. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine, 6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 26/12/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.