Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2018 -1-2 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 18-14/255 -121 Karar Tarihi : 08.05.2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK , Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER: Remzi Özge ARITÜRK, Hakan EREK, Abdullah ATEŞ, Öykü SARIASLAN C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : - Aygaz A.Ş. Büyükdere Cad . No:145-1 34394 Zincirlikuyu /İs
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2018 -1-2 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 18-14/255 -121 Karar Tarihi : 08.05.2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK , Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER: Remzi Özge ARITÜRK, Hakan EREK, Abdullah ATEŞ, Öykü SARIASLAN C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : - Aygaz A.Ş. Büyükdere Cad . No:145-1 34394 Zincirlikuyu /İstanbul - İpragaz A.Ş. 19 Mayıs Cad. Nova Baran Plaza No: 4 Kat: 13 -17 34360 Şişli/İstanbul - Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 A zapkapı Şişhane Beyoğlu/İstanbul (1) E. DOSYA KONUSU: Aygaz A.Ş., İpragaz A.Ş. ve Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. nin tüplü LPG pazarında birlikte hareket ederek fiyat düşürmek suretiyle bölgesel dağıtım şirketlerini piyasa dışına çıkardıkları iddiası. (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; - Ülke genelinde tü plü LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı) sektöründe faaliyet gösteren dağıtım şirketleri Aygaz A.Ş. (AYGAZ), İpragaz A.Ş. (İPRAGAZ) ve Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. nin (MİLANGAZ); yerel/bölgesel dağıtım şirketlerinin satışlarının yoğun olduğu y erlerde birlikte hareket e derek fiyatlarını düşür dükleri, bunun sonucunda söz konusu firma ların piyasa dışın da kal dıkları , takiben söz konusu bölgelerde birlikte fiyat yükselttikleri, - Nakliye maliyetlerinin düşük olduğu illerde fiyatlar yüksek olduğu hald e, yerel firmaların faaliyet gösterdiği illerde nakliye maliyetleri yüksek olmasına rağmen fiyatların daha düşük olduğu; yerel firmaların bulunmadığı illerde söz konusu üç şirketin aralarında rekabet etmediği, - Söz konusu şirketlerin 1960 -2003 yılları aras ında tüpün kap maliyetini tüketicilere yüklediği, ancak yerel firmaların piyasaya girmeleriyle tüpün kap fiyatını birlikte hurda fiyatına çektikleri, - Bu bağlamda Şanlıurfa ve Kayseri deki bölgesel firmaların tamamen kapandığı; Konya, Kahramanmaraş, Erzurum , Adıyaman, Elazığ, Ordu, Samsun ve Trabzon da bulunan bölgesel firmaların ise satışlarının önemli ölçüde azaldığı hususları ifade edilmekte ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında AYGAZ, İPRAGAZ ve MİLANGAZ hakkınd a işlem yapılması talep edilmektedir. 18-14/255 -121 2/18 (3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.01.2018 tarihinde giren başvuru üzerine hazırlanan 27.02.2018 tarih ve 2018 -1-2/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu Kurulumuzun 08.03.2018 tarihli toplantısında görüşülmüş ve önaraştır ma yapılmasına karar verilmiştir. (4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 02.05.2018 tarih ve 2018 -1-2/ÖA sayılı Rapor görüşülerek karara bağlanmıştır. (5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; - Aygaz , İpragaz ve Milangaz ın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında birlikte hareket ederek fiyatları düşürdüğü ve rakiplerini dışladığı iddialarına ilişkin somut herhangi bir veriye ulaşıl madığından söz konusu teşebbüsler hakkında anılan Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin redded ilmesi gerektiği, - Samsun/Alaçam bölgesinde teşebbüsler arasında rekabetin biteceğine dair bir iletişimin varlığı nedeniyle , bu tür iletişim ve davranışların 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebileceği konusunda teşebbüslerin uyarılması ve söz konu su Kanun un 9 . maddesi nin üçüncü fıkrası kapsamında mezkur şirketlere bu yönde görüş gönderilmesi gerektiği, - Rakiplerin bayilerine teklif verilmemesi şeklindeki davranışların tekrarlanmaması yönünde 4054 sayılı Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası kapsam ında İpragaz ve Milangaz a görüş gönderilmesi gerektiği, ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler I.1.1. Aygaz A.Ş. (6) 1961 yılında kurulmuş olan AYGAZ, LPG nin temini, stoklanması, dolumu ve otogaz, dökme g az, tüplü gaz olarak dağıtımı ile LPG li cihaz üretimi /satışını kapsayan süreçleri gerçekleştiren entegre bir LPG şirketidir. Şirketin halihazırda 81 ilde 2.359 tüplü gaz bayisi ve 1.710 otogaz istasyonu bulunmaktadır. AYGAZ aslen Koç Holding ve Koç Ailes i mensubu gerçek kişiler tarafından kontrol edilmekte dir. Hisselerinin %40,68 sı Koç Holding, %4,76 si Koç Ailesi, %5.77 si Temel Ticaret ve Yatırım A.Ş. ve %24,52 si Liquid Petroleum Gas Dev. Co. ya ait olup, %24,27 si ise halka açıktır . (7) AYGAZ ayrıca Mog az ve Lipetgaz markalarıyla dağıtım yapan Mogaz A.Ş yi (MOGAZ) 22.01.2013 tarihinden beri doğrudan kontrol etmektedir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu nun (EPDK) 2018 Ocak ayı LPG Piyasası Sektör Raporu na göre AYGAZ ın tüplü LPG segmentindeki pazar payı %42,29 dur. I.1.2. İpragaz A.Ş. (8) 1961 yılında Eureka Metal A.Ş. adıyla kurulan ve 1992 yılında özelleştirilerek Fransız Primagaz bünyesine katılan İPRAGAZ, 1999 yılında Primagaz ın da Hollandalı SHV Energy (SHV) tarafından satın alınması ile SHV nin kontrol üne geçmiştir. Türkiye genelinde LPG nin otogaz, dökme gaz ve tüplü gaz olarak dağıtımı ve LNG satışı alanlarında hizmet vermekte olan İPRAGAZ ın, yaklaşık 2.000 tüplü ve 400 ü aşkın otogaz bayisi bulunmaktadır. (9) EPDK nın 2018 Ocak ayı LPG Piyasası Sektör R aporu na göre teşebbüsün tüplü LPG segmentindeki pazar payı %29,40 dır. 18-14/255 -121 3/18 I.1.3. Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. (10) MİLANGAZ, 1960 ların başında İzmir de kurulmuş olup halihazırda Demirören Holding bünyesinde faaliyet gösteren bir LPG dağıtım şirke tidir. Türkiye nin 81 ilinde 900 e yakın ilçede dökme gaz, otogaz ve tüplü gaz segmentlerinde LPG hizmeti vermektedir. MİLANGAZ, bünyesinde Likidgaz ve Güneşgaz da dahil olmak üzere pek çok markayı barındırmakta olup 25 depolama ve dolum tesisi, dört deniz terminali ve 10 .000 in üzerinde ana ve tali bayisi bulunmaktadır. Ayrıca, MİLANGAZ Türkiye de 1.100 ün üzerinde tüplü bayi, 200'ün üzerinde perakende satış mağazasında, yaklaşık 600 otogaz istasyonunda ve 110 anlaşmalı ihale ve 250 dökmegaz müşterisine hi zmet vermektedir. (11) EPDK nın 2018 Ocak ayı EPDK LPG Piyasası Sektör Raporu na göre MİLANGAZ ın tüplü LPG segmentindeki pazar payı %16,16 dır. I.2. İlgili Pazarlar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı (12) LPG ısıtma, pişirme ve aydınlatmada kullanılan yaygın bir enerji kayn ağıdır. LPG renksiz ve kokusuz bir gazdır. Dosyada incelenen teşebbüslerin her biri EPDK dan aldıkları dağıtıcı lisansı çerçevesinde LPG dağıtım faaliyeti göstermektedir. 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un (5307 sayılı Kanun) 5. maddesi uyarınca LPG dağıtım lisansına bağlı olarak yürütülen faaliyetler sair çalışma alanları saklı kalmak üzere esas itibar ıyla otogaz, dökme ve tüplü LPG olmak üzere üç segmente ayrılmaktadır. Geçmiş tarihli Kurul umuz kararlarında1 da benzer şekilde otogaz, dökme LPG ve tüplü LPG şeklinde bir ayrıma gidilmiştir. Bunun temel sebebi, LPG nin homojen bir ürün olmasına ve belirtilen segmentler arasında arz ikamesi bulunmasına rağmen, ürünlerin dolum ve nakliye maliyetle rinde gerçekleşen farklılıklar ile ürünlerin pazarlanması ve satış koşullarının da farklılaşmasıdır. Örneğin otogaz ve tüplü LPG nin nihai kullanıcıya ulaşması için bir bayilik sistemi gerekirken, dökme LPG doğrudan dağıtım şirketlerince temin edilmektedir . Buna ek olarak, ürünlerin tüketici nezdindeki kullanım amaçları ve talep edilen miktarın da değişiklik gösterdiği değerlendirilmektedir. (13) LPG faaliyetinin farklı segmentleri göz önüne alındığında, dosya konusu başvurunun AYGAZ, İPRAGAZ ve MİLANGAZ ın tüp lü LPG dağıtımı alanındaki faaliyetlerine yönelik olması da dikkate alınarak ilgili ürün pazarı tüplü LPG pazarı olarak belirlenmiştir. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar (14) Dosya konusu iddialar her ne kadar belirli illerdeki uygulamalara yönelik olsa da ilgili teşebbüslerin Türkiye çapında faaliyet gösteren LPG dağıtım şirketleri olması ve bayilik ağının oluşturulma koşullarının iller nezdinde benzer olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. I.3. Yapılan İncelemede Elde Edilen Belge ler I.3.1. AYGAZ da Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler (15) ( ..) başlıklı belgede şu ifadelere yer verilmektedir : ( ..) . (16) ( ..) adlı belgenin ( ..) başlıklı bölümünde şu hususlara yer verilmektedir: ( ) . 1 Rekabet Kurulu nun 03.07.2003 tarihli ve 03 -48/544 -237 sayı (BP Gaz -Ocakgaz) ve 30.12.2009 tarih ve 09-61/1498 -394 sayılı kararları 18-14/255 -121 4/18 (17) 08.12.2017 tarihinde ( ..) tarafı ndan ( ..) e gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu ifadelere yer verilmektedir : ( ..) (18) 10.03.2018 tarihinde AYGAZ çalışanı ( ..) tarafından ( ..) ve bazı AYGAZ çalışanlarına gönderilen e -postada şu ifade ler yer almaktadır: ( ..) . (19) 09.03.2018 tarihinde ( ..) ile ( ..) arasında gerçekleşen ( ..) başlıklı e -postalarda şu ifadeler bulunmaktadır: ( ..) . (20) 11.12.2017 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) a gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu ifadelere yer verilmektedir: ( ..) (21) 23.02.2018 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) a gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu ifadeler bulunmaktadır: ( ..) (22) 03.04.2018 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) a gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu ifadeler bulunmaktadır: ( ..) . I.3.2. İPRAGAZ da Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler (23) 08.01.2014 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) e gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu ifadelere yer verilmektedir : ( ..) (24) 02.02.2018 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) ye gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu hususlara yer verilmekt edir: ( ..). (25) 10-25.01 .2018 tarihlerinde ( ..) ve ( ..) arasında ( ..) . konulu e -posta yazışmalarında şu hususlara yer verilmektedir: ( ..) : ( ..) (26) 27.02.2018 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) e gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu hususlara yer v erilmektedir: ( ..) (27) 15.03.2018 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) a gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu ifadeler bulunmaktadır : ( ..) . (28) 24.03.2017 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) e gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu hususlara yer verilmektedir : ( ..) . 18-14/255 -121 5/18 (29) 31.05.2017 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) e gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu hususlara yer v erilmektedir: ( ..). (30) 31.05.2017 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) e ( ..) başlıklı e -postada şu hususlara yer verilmektedir: ( ..). (31) 17.04 .2017 - 27.04.2017 tarihleri arasında ( ..) , ( ..) ve ( ..) arasında gerçekleşen yazışmalar arasında yer alan ( ..) konu başlıklı e -postalarda şu ifadeler yer almaktadır: ( ..) (32) 12.04.2007 tarihinde ( ..) ve ( ..) tarafından ( ..) e gönderilen yazıda ; ( ..) . ifadeleri yer almaktadır. (33) 28.03.2007 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) e gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu ifadelere yer verilmektedir : ( ..) . (34) 23.01.2018 - 24.01.2018 tarihleri arasında ( ..) , ( ..) , ( ..) ve ( ..) arasında gerçekleşen yaz ışma içinde yer alan ( ..) konu başlıklı e -postalarda şu ifadeler bulunmaktadır: ( ..). (35) 28.03.2005 tarihinde ( ..) tarafından İPRAGAZ Tüplü Bölge Müdürlerine, gönderilen ( ..) başlıklı e -postada şu ifadeler bulunmaktadır: ( ..) . (36) 09.12.2004 - 10.12.2004 tarihleri arasında ( ..) , ( ..) ve ( ..) arasında gerçekleşen yazışma içinde yer alan ( ..) başlıklı e -postalarda şu ifadeler bulunmaktadır: ( ..) . I.3.3. MİLANGAZ da Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler (37) 18.09.2014 tarihli, Yönetim Ku rulu Üyesi ve CFO ( ..) imzalı ( ..) başlıklı belgede şu ifadelere yer verilmektedir : ( ..) . 17.08.2011 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) adresine gönderilen ( ..). başlıklı e - postada şu ifadeler yer almaktadır : ( ..) (38) 11.05.2011 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) adresine gönderilen ( ..) başlıklı e - postada şu ifade ler yer almaktadır: ( ..) . (39) ( ..) isimli çalışandan ( ..) e-posta adreslerine gönderilen 01.02.2014 tarihli ve ( ..) başlıklı belgede: ( ..) . ifadeleri yer almaktadır. 18-14/255 -121 6/18 (40) Yine ( ..) isimli çalışandan ( ..) e-posta adreslerine gönderilen 01.06.2013 tarihli ve ( ..) başlıklı e -postada : ( ..) . ifadeleri yer almaktadır. I.4. Değerlendirme I.4.1. Birlikte Hareket Edere k Yerel Firmaların Piyasa Dışına Atılması İddiasına Yönelik Değerlen dirme (41) Şikâyet başvurusunda ki ilk iddia, incele meye konu teşebbüslerin, yerel firmaların bulundukları illerde birlikte hareket ederek fiyatı aşağıya çektikleri ve bu yolla yerel firmaları pazar dışına çıkardıkları yönündedir . Yapılan incelemede önaraştırman ın muhatabı konumunda bulunan AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın yerel tüplü LPG firmalarını pazar dışına çıkarmak için birlikte fiyat indirimi yaptıklarına da ir herhangi bir bulguya rastlan mamıştır. (42) Bununla birlikte, söz konusu teşebbüslerin 2006 -2018 yılları arasında başvuruda geçen Kahramanmaraş, Konya ve Adıyaman illerindeki satışları ve maliyetleri incelenmiştir: Grafik -1: 2006 -2018 Döneminde Kahramanmaraş 2 KG lik Tüp Fiyatları2 (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -2: 2006 -2018 Döneminde Kahramanmaraş 12 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -3: 2006 -2018 Döneminde Kahramanmaraş 24 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) 2 Grafiklerde gös terilen fiyatlar ilgili aydaki fiyatların aritmetik ortalaması alınarak hesaplanmıştır. Buna ek olarak söz konusu fiyatlar teşebbüslerin bayilerine verdikleri fiyatlardır. İlgili bayiler aldıkları fiyatın üstünde veya altında bir satış fiyatı uygulayabilme ktedirler. 18-14/255 -121 7/18 Grafik -4: 2006 -2018 Döneminde Kahramanmaraş 45 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) (43) AYGAZ, İPRAGAZ v e MİLANGAZ ın 2006 -2018 döneminde Kahramanmaraş ilinde yaptıkları fiyatlamalar incelendiğinde fiyatlar arasında bir çakışma olmadığı; bununla birlikte, üç teşebbüsün f iyatları arasında korelasyon bulunduğu anlaşılm ıştır. (44) Dosya kapsamında ileri sürülen bir diğer husus da AYGAZ, İPRAGAZ ve MİLANGAZ tarafından uygulanan indiriml i fiyatların söz konusu teşebbüslerin maliyetlerinin altında olduğudur. Bu hususu test etmek için teşebbüslerin verdikleri fiyatlarla, katlandıkları maliyetler arasındaki marja bak ılmıştır: Grafik -5: 2006 -2018 Döneminde Kahramanmaraş 2 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -6: 2006 -2018 Döneminde Kahramanmaraş 12 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -7: 2006 -2018 Döneminde Kahramanmaraş 24 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -8: 2006 -2018 Döneminde Kahramanmaraş 45 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) 18-14/255 -121 8/18 (45) Yukarıda verilen marj grafiklerinden de görüleceği üzere, incelenen teşebbüslerden hiçbirinin marjı irdelenen dönemde negatif seyretme diği gibi %( ..) nin altına dahi düşmemiştir. Buna ek olarak her üç teşebbüsün de marjları belli alt ve üst sınırlar dahilinde sürekli olarak dalgalı bir seyir izlemiştir. (46) Ayrıca iddiaların doğru olması durumunda, incelenen üç teşebbüsün fiyatlarının, ilgili bölge de faaliyet gösteren yerel firma piyasa dışına çıkar ıldıktan sonra istikrarlı bir seyir izlemesi beklenecektir. Ancak incelenen 2006 -2018 döneminde herhangi bir tüp gaz ürünün ün fiyatlar ında istikrarlı bir seyir bulunmamaktadır. Buna ek olarak şikayet başv urusunda sunulan 2007 -2016 yılları arasında Kahramanmaraş taki tüp gaz satışlarına bak ılmıştır. Tablo -1: 2007 -2016 Yıllarında Kahramanmaraş taki Tüp Gaz Satış Miktarları (TON) ( ..TİCARİ SIR ..) (47) Tablodan da görüleceği üzere, Kahramanmaraş taki yerel fi rma olan Margaz ın pazar payı %( ..) den % ( ..) ye gerilemiş durumdadır, ancak aynı dönemde yerel firmaları pazardan dışladığı iddia edilen teşebbüslerden AYGAZ ve MİLANGAZ ın da pazar payı kaybettiği, İPRAGAZ ın ise pazar payı nın yükseldiği görülmektedir. Adı geçen teşebbüslerin yerel firmaları dışlayıcı davranışları olsaydı , dışlanan firmanın satışlarının adı geçen üç teşebbüs arasında dağılması beklenirdi . Ancak gerçekleşen satış miktarları böyle bir durumu desteklemem ektedir. Bu bağlamda AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın birlikte indirimde bulunarak Kahramanmaraş taki yerel firmaları pazarın dışına ittiğine yönelik herhangi bir bilgi veya bulguya ulaşılmamıştır . (48) Başvuruda dile getirilen bir diğer il olan Konya ya ilişkin grafik lere aşağıda yer verilmektedir: Grafik -9: 2006 -2018 Döneminde Konya 2 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -10: 2006 -2018 Döneminde Konya 12 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) 18-14/255 -121 9/18 Grafik -11: 2006 -2018 Döneminde Konya 24 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -12: 2006 -2018 Döneminde Konya 24 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) (49) Yukarıdaki grafiklerden İPRAGAZ ile MİLANGAZ ın 2006 -2018 döneminde Konya ilinde yaptıkları fiyatlamalar incelendiğinde fiyatlar ın birbirine yakın olduğu, A YGAZ ın fiyatlarının ise oldukça ayrıksı hareket ettiği , bununla birlikte her üç teşebbüsün fiyatları arasında korelasyon bulunduğu anlaşılmaktadır. (50) Kahramanmaraş a ilişkin yapılan marj analizi Konya ili için de yapılm ıştır: Grafik -13: 2006 -2018 Dönemind e Konya 2 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -14: 2006 -2018 Döneminde Konya 12 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -15: 2006 -2018 Döneminde Konya 24 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) 18-14/255 -121 10/18 Grafik -16: 2006 -2018 Döneminde Ko nya 45 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) (51) Yukarıda verilen marj grafiklerinden de görüleceği üzere, incelenen teşebbüslerden hiçbirinin marjı inceleme konusu dönemde negatif seyretmemiş, aksine tüm ürünlerde %( ..) oranının altına düşmemiştir. Ayrıca yine grafiklerden görülebileceği üzere her üç teşebbüsün marjları da belli limitler dahilinde sürekli olarak dalgalanmıştır. Bu durum anılan teşebbüsler arasındaki yoğun rekabetin bir göstergesi dir. (52) Ayrıca başvurudaki iddiaların doğru olması durumunda, ilgili yerel firma pazardan çıkıncaya kadar ya da en azından yerel firmayı pazardan çıkarmak adına incelenen teşebbüslerin fiyatları toplu olarak aşağı çekmeleri beklen irdi. Nitekim bu maliyetlerin sabit ol ması halinde marjların toplu olarak aşağıya inmesi anlamına gelecektir. Ancak özellikle marj grafiklerine bakıldığında böyle bir durumun gerçekleşmediği görülmektedir. (53) Buna ek olarak, şikayet başvurusunda sunulan 2007 -2016 döneminde Konya daki tüp gaz satış miktarına aşağıda yer ver ilmiştir: Tablo -2: 2007 -2016 Yıllarında Konya daki Tüp Gaz Satış Miktarları (TON ) ( ..TİCARİ SIR ..) (54) Tablodan görüleceği üzere, Konya ilindeki yerel firma konumunda olan Kongaz ın sahip olduğu pay 2007 -2016 döneminde % ( ..) den % ( ..) a ge rilerken, AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın pazarda ki payının arttığı görülmektedir. Buna ek olarak Kongaz ın en fazla pazar payı kaybını 2011 -2012 döneminde yaşadığı ve aynı dönemde AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın fiyatlarını aşağıya çektikleri görülmektedir. S öz konusu durum şikayet başvurusunda ifade edilen resmi doğrular gibi gözükmekle birlikte, hiçbir şüpheye yer bırakmamak adına AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın ilgili dönemdeki maliyetlerine bak ılmıştır. Zira söz konusu dönemde anılan teşebbüslerin maliyetler inde bir düşüş varsa, aynı dönemde fiyatlarda yaşanan düşüş, azalan maliyetlerin son kullanıcıya yansıtılması olarak değerlendirilebilecektir. Grafik -17: 2010 -2013 AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın Konya İlindeki Maliyetleri ( TL, 2 KG) ( ..TİCARİ SIR ..) 18-14/255 -121 11/18 Grafik -18: 2010 -2013 AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın Konya İlindeki Maliyetleri ( TL, 12 KG) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -19: 2010 -2013 AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın Konya İlindeki Maliyetleri ( TL, 24 KG) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -20: 2010 -2013 AYGAZ, Mİ LANGAZ ve İPRAGAZ ın Konya İlindeki Maliyetleri ( TL, 45 KG) ( ..TİCARİ SIR ..) (55) Yukarıda yer verilen maliyet grafikler inden de görüleceği üzere, 2011 -2012 döneminde her üç teşebbüsün maliyetlerinde aşağı yönlü bir hareket bulunmaktadır. Bu bağlamda AYGA Z, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın Konya ilinde yaptıkları fiyat indiriminin azalan maliyetlerle bağlantılı olduğu, bu kapsamda maliyet düşüşünün pazardaki rekabet aracılığıyla son kullanıcıya yansıtıldığı değerlendirilmektedir. (56) Ayrıca yukarıda yer verilen değerle ndirmelerin yanında, İPRAGAZ dan elde edilen ( ..) başlıklı e -postada; yerel bir firma olan ERGAZ ın, İPRAGAZ ın Konya ve Antalya daki dolum tesislerini kullanmasına yönelik işbirliği hakkında mesajlaşmalar bulunduğu anlaşılmaktadır. Rakibini dışlamak ni yetinde olan bir teşebbüsün rakibine belli ölçüde avantaj sağlayacak bu tip bir işbirliğine gitmemesi beklenirken, İPRAGAZ ın böyle bir işbirliğine yönelmesinin, İPRAGAZ ın yerel rakiplerini dışlama niyetinde olmadığına işaret ettiği değerlendirilmektedir . (57) İncelene n diğer bir il ise Adıyaman dır. Aşağıdaki grafiklerde AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın 2006 -2018 yılları arasındaki fiyatlarına yer verilmektedir: Grafik -21: 2006 -2018 Döneminde Adıyaman 2 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) 18-14/255 -121 12/18 Grafik -22: 2006 -2018 Döneminde Adıyaman 12 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -23: 2006 -2018 Döneminde Adıyaman 24 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -24: 2006 -2018 Döneminde Adıyaman 45 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) (58) Yukarıdaki grafiklerden İPRAGAZ ile MİLANGAZ ın 2006 -2018 döneminde Adıyaman ilinde yaptıkları fiyatlamalar incelendiğinde fiyatlar arasında yakınlık olduğu, AYGAZ ın fiyatlarının ise oldukça ayrıksı hareket ettiği , bununla birlikte her üç teşeb büsün fiyatları arasında korelasyon bulunduğu anlaşılmaktadır. Kahramanmaraş ve Konya için yapılan marj analizi Adıyaman için de yapılm ıştır: Grafik -25: 2006 -2018 Döneminde Adıyaman 2 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -26: 2006 -2018 Dönemi nde Adıyaman 12 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) 18-14/255 -121 13/18 Grafik -27: 2006 -2018 Döneminde Adıyaman 24 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -28: 2006 -2018 Döneminde Adıyaman 45 KG lik Tüplerde Marj ( ..TİCARİ SIR ..) (59) Yukarıda verilen marj grafiklerinden , incelenen teşebbüslerden hiçbirinin marjı nın incelenen dönemde negatif seyretmediği, tam tersine oldukça yüksek bir oranda tutunduğu anlaşılmaktadır. Daha önce incelenen illere benzer şekilde belli limitler dahilinde her üç teşebbüsün marj ları oldukça dalgalı bir seyir izle miştir. (60) Ayrıca iddiaların doğru olması halinde , ilgili yerel firma pazardan çıkıncaya kadar ya da en azından yerel firmayı pazardan çıkarmak adına incelenen teşebbüslerin toplu olarak fiyatları aşağı çekmeleri beklen ir. Nitekim bu, maliyetlerin sabit olduğu durumda marjların toplu olarak aşağıya inmesi anlamına gelecektir. Ancak özellikle marj grafiklerine bakıldığında bunun gerçekleşmediği görülmektedir. Marjlara ek olarak, şikayetçi tarafından sunulan 2007 -2016 dönemind e Adıyaman daki tüp gaz satışlarına aşağıda yer verm iştir. Tablo -3: 2007 -2016 Yıllarında Adıyaman daki Tüp Gaz Satış Miktarları (TON ) ( ..TİCARİ SIR ..) (61) Yukarıdaki tablodan, Adıyaman da faaliyet göstermekte olan yerel firmaların 2007 -2012 döneminde paz ar payı kaybetmekle birlikte, 2012 -2016 döneminde pazar payı kazandıkları; AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın da 2012 -2016 döneminde ciddi pazar payı kaybettiği görülmektedir. Yerel firmaların pay kaybı eğiliminin devam etmemesi başvuru konusu iddiaları destekl ememektedir. 18-14/255 -121 14/18 (62) İncelenen iller bakımından fiyatlar arasında korel asyon olduğu görülmektedir. Bu durumun genel olarak iki sebebi bulunmaktadır. Bunlardan ilki daha önce yer verilen belgelerden anlaşılacağı üzere, her teşebbüsün birbirinin fiyat ve satışları nı yakından takip etmesi ve herhangi bir değişikliğe çok hızlı bir şekilde karşılık vermesidir. İkinci neden ise, LPG girdi fiyatlarının tüm oyuncular için benzer olmasıdır . Yapılan bir vergi düzenlemesi veya kurdaki değişiklik bütün oyuncuların maliyet ya pı ve düzeyini aynı anda ve benzer şekilde etkileyebilmektedir. Bu nedenle fiyatlar arasındaki korelasyonun birlikte hareket etmek kapsamında yorumlanamayacağı değerlendirilmiştir. (63) İncelenen iller bakımından dikkat çekici olan bir diğer husus, AYGAZ ın rak iplerinden fiyat anlamında ayrışmasıdır. Bu durumun temel sebebi , AYGAZ ın akaryakıt piyasasının tüm ürünlerinde ve değer zincirinde dikey bütünleşik olarak faaliyet gösteren bir ekonomik bütünlüğün parçası olması, buna bağlı olarak da tedarik, dağıtım, nakliye ve bayi ağı bağlamında belli maliyet avantajlarına sahip olması dır. Bu bağlamda AYGAZ ın sahip olduğu maliyet avantajlarını müşterilerine düşük fiyatlama yoluyla yansıttığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak şikayet başvurusunda, AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGA Z ın fiyatlama davranışları nedeniyle yerel firmaların pazar dışına çıktığı ya da önemli ölçüde pay kaybettiği ifade edilen illerden Kahramanmaraş, Konya ve Adıyaman da gerçekleşen fiyat, maliyet, satış miktarı bilgileri ve tüp gaz pazarının özellikleri di kkate alındığında ve bu hususlar bir bütün olarak incelendiğinde, söz konusu teşebbüslerin yerel rakiplerini dışlamak adına birlikte hareket ettiklerine işaret edebilecek herhangi bir bilgi ve bulgunun söz konusu olmadığı değerlendirilmektedir. I.4.2. İlgili Teşebbüslerin Yerel Firmaların Bulunmadığı İllerde Rekabet Etmedikleri İddiasına Yönelik Değerlendirme (64) Şikayet başvurusundaki bir diğer iddia, AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın yerel firmaların bulunmadığı illerde rekabet etmediklerine ilişkindir. Söz konu su iddiayı incelemek amacıyla yerel firmaların bulunmadığı veya çok kısıtlı olduğu Ankara, İzmir ve Bursa daki fiyat hareketleri incelenmiştir : Grafik -29: 2006 -2018 Döneminde Ankara 2 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -30: 2006 -2018 Dö neminde Ankara 12 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -31: 2006 -2018 Döneminde Ankara 24 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) 18-14/255 -121 15/18 Grafik -32: 2006 -2018 Döneminde Ankara 45 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) (65) Yukarıdak i grafiklerden görüleceği üzere, Ankara da AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın fiyatlandırmalarının seyri daha önce incelenmiş olan üç ildeki fiyatlamalardan farklı gözükmemektedir. Diğer illerdekine benzer şekilde, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın fiyatları birbirini yak ından takip ederken, AYGAZ ın fiyatları diğer iki teşebbüsün fiyatlarının altında seyretmekte ve her üç teşebbüsün fiyatları arasında belli oranda korelasyon bulunmaktadır. Daha önce de ifade edildiği üzere, piyasadaki oyuncular birbirlerinin fiyatlarını y akından takip etmekte ve gerçekleşen değişikliklere anında tepki vermektedirler, bu nedenle korelasyonun pazarın yapısından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. (66) Bu başlık altında incelenebilecek bir diğer il de İzmir dir. Aşağıdaki grafiklerde dört farklı tüp türündeki fiyatlara yer verilmektedir : Grafik -33: 2006 -2018 Döneminde İzmir 2 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -34: 2006 -2018 Döneminde İzmir 12 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -35: 2006 -2018 Döneminde İzmir 24 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) 18-14/255 -121 16/18 Grafik -36: 2006 -2018 Döneminde İzmir 45 KG lik Tüp Fiyatları (TL) ( ..TİCARİ SIR ..) (67) Yukarıdaki grafiklerden görüleceği üzere, AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın fiyatlandırmalarının seyri daha önce incelenmi ş olan üç ildeki fiyatlamalardan farklı gözükmemektedir. Diğer illerdekine benzer şekilde, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın fiyatları birbirini yakından takip ederken, AYGAZ ın fiyatları diğer iki teşebbüsün fiyatlarının altında seyretmekte ve her üç teşebbüsün fiya tları arasında belli oranda korelasyon bulunmaktadır. Daha önce de ifade edildiği üzere, piyasadaki oyuncular birbirlerinin fiyatlarını yakından takip etmekte ve gerçekleşen değişikliklere anında tepki vermektedirler, bu nedenle korelasyonun pazarın yapısı ndan kaynaklandığı sonucun a ulaşılmıştır. (68) Bu başlık altında incelene n son il ise Bursa dır. Aşağıdaki grafiklerde dört farklı tüp türünde ki fiyatlara yer verilmektedir: Grafik -37: 2006 -2018 Döneminde Bursa 2 KG lik Tüp Fiyatları ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik-38: 2006 -2018 Döneminde Bursa 12 KG lik Tüp Fiyatları ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -39: 2006 -2018 Döneminde Bursa 24 KG lik Tüp Fiyatları ( ..TİCARİ SIR ..) Grafik -40: 2006 -2018 Döneminde Bursa 45 KG lik Tüp Fiyatları ( ..TİCARİ SIR ..) 18-14/255 -121 17/18 (69) Bursa ili ndeki fiyatları gösteren grafikler incelendiğinde fiyatların daha önce incelenen illerdekine paralel seyrettiği görülmektedir. (70) Sonuç olarak, AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ da yapılan yerinde incelemelerde söz konusu teşebbüslerin yerel firmaların faaliyet gös termedikleri illerde rekabet etmemeye yönelik bir danışıklık içinde olduklarını gösteren herhang i bir belge veya bulguya ulaşıl mamıştır. Buna ek olarak, yukarıda yer verilen grafiklerden de görüleceği üzere, AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın 2006 -2018 dönemind e Ankara, İzmir ve Bursa illerinde yaptığı fiyatlamaların seyri yerel firmaların faaliyet gösterdiği illerden farklı bir seyir izlememektedir. Yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın yerel firmaların faaliyet göstermedi ği illerde rekabet etmemesi durumun un söz konusu olmadığı anlaşılmıştır. I.4.3. Tüpün Kap Maliyetinin Birlikte Hareket Edilerek Aşağıya Çekilmesi İddiasına Yönelik Değerlendirme (71) AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın 1960 -2003 yılları arasında tüpün kap maliyetini tüketicilere yüklediği3, ancak yerel firmaların piyasaya girmeleriyle tüpün kap fiyatını birlikte hurda fiyatına çektikleri iddiası şikayet başvurusunda dile getirilen bir diğer husustur. (72) Yapılan inceleme neticesinde tüpün kap maliyetinin hep birlikte aş ağıya çekilmesine veya genel olarak tüpün kap maliyetinin fiyatlanmasına ilişkin herhangi bir belge , bilgi, bulgu elde edilmemiştir. I.4.4. Rakip Firmaların Tüp Kaplarının Mevzuata Aykırı Şekilde Kullanıldığı İddiasına Yönelik Değerlendirme (73) 4054 sayılı Ka nun un kapsamı dışında kaldığı anlaşılan söz konusu iddia hakkında herhangi bir inceleme ve değerlendirmede bulunulma mıştır. I.5. Yerinde İncelemede Elde Edilen Diğer Belgelere İlişkin Değerlendirme (74) Yukarıda da ifade edildiği üzere, önaraştırmanın konusu AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın birlikte fiyatlarını düşürerek yerel ölçekli tüp gaz oyuncularını pazardan dışlaması iddiası olsa da, önaraştırmaya konu teşebbüslerde yapılan incelemelerde tüp gaz piyasasındaki fiyatlamalara ve tüp gaz bayilerine verilen te kliflere ilişkin birtakım belgeler bulunmuştur. Söz konusu belgelere aşağıda yer verilmektedir. (75) 23.01.2018 - 24.01.2018 tarihleri arasında ( ..) ve ( ..) arasında gerçekleşen yazışma lar arasında bulunan ( ..) konu başlıklı e -postal arda şu ifadeler yer almaktadır: ( ..) . (76) 28.03.2005 tarihinde ( ..) tarafından İPRAGAZ Tüplü Bölge Müdürlerine, iletilen ( ..) başlıklı e -postada şu ifadeler bulunmaktadır: ( ..) . (77) 09.12.2004 -10.12.2004 tarihleri arasında ( ..) , İPRAGAZ Tüplü Bölge Müdürleri, İPRAGAZ Tüplü Bölge Sorumluları, İPRAGAZ Tüplü Satış Bölgelerindeki Satış Destek Elemanları ve ( ..) arasında gerçekleşen yazışma içinde ( ..) konu başlıklı e - postalarda şu ifadeler yer almaktadır : ( ..) . 3 1960 ile 2003 yıllarında incelenen teşebbüsler kendilerinden ilk defa tüp alacak son kullanıcılara t üpü satarken tüpün kap maliyetinin tamamını yansıtırken, sonraki yıllarda söz konusu maliyeti oldukça aşağılara çekmeleri kastedilmektedir. 18-14/255 -121 18/18 (78) AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın fiyatlarına ilişkin yapılan inc elemeler sonucunda her ne kadar ilgili teşebbüslerin rekabet etmediğine ilişkin bir bulguya ulaşılmamış olsa da, 23.01.2018 -24.01.2018 tarihli belgede yer alan; ( ..) . ifadelerinden Samsun/Alaçam da tüp gaz için uygulanan indirimlerin ve buna bağlı gelişen rekabetin biteceğine ilişkin tüp gaz alanında faaliyet gösteren oyuncular arasında bir iletişim olduğu anlaşılmaktadır. (79) Söz konusu belgeye ek olarak, 28.03.2005 tarih inde ( ..) tarafından İPRAGAZ Tüplü Bölge Müdürlerine gönderilen iletide yer alan; ( ..). ifadesiyle, yukarıda yer verilen ( ..) tarafından gönderilen 10.12.2004 tarihli iletideki ifadelerin MİLANGAZ ve İPRAGAZ ın zaman zaman birbirlerinin tüp gaz bayilerine teklif vermemeye yönelik bir eğilim içinde olabilecekleri şüphesi yaratsa da, hem elde edilen belgelerden hem de yapılan analizlerden fiyat ve ürün/hizmetin kalitesine ilişkin çok ciddi bir rekabet olması, tespit edilen belgelerdeki hususların niyet düzeyinde kaldığı ve gerçeklemediği, aksine teşebbüsler arasında bayileri elde tutmak iç in de ciddi bir rekabet olduğu kanaatine varılmaktadır. (80) Yukarıda da yer verilen 23.01.2018 - 24.01.2018 tarihleri arasında ( ..) , ( ..) , ( ..) ve ( ..) arasında gerçekleşen yazışma lar arasında bulunan ( ..) konu başlıklı e - postalar da, Samsun/Alaçam da fa aliyet gösteren tüp gaz şirketleri arasında rekabetin biteceğine ilişkin ifadeler bulunmakla birlikte, yerinde incelemelerde elde edilen ve yukarıda yer verilen birçok belgede AYGAZ, MİLANGAZ, İPRAGAZ ve diğer yerel firmalar arasında ciddi bir rekabet bulu nduğunun görülmesi ve buna ek olarak ayrıntılı olarak incelenen altı il bakımından benzer bir duruma rastlanmaması nedeniyle belgede geçen ifadenin gerçeği yansıtmadığı değerlendirilmektedir. J. SONUÇ (81) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4 054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.