Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-256 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-13/155-65 Karar Tarihi : 4.2.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan) 10 Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan) , Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Selvi KOCABAY C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi vardır. D. HAKK INDA İNCELEME 20 YAPILANLAR : -
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-256 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-13/155-65 Karar Tarihi : 4.2.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan) 10 Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan) , Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Selvi KOCABAY C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi vardır. D. HAKK INDA İNCELEME 20 YAPILANLAR : - Türkiye İş Bankası A.Ş. İş Kuleleri 34330 Levent/İstanbul - Kocaeli Üniversitesi Umuttepe Merkez Yerleşkesi 41380 Umuttepe/İzmit E. DOSYA KONUSU : Türkiye İş Bankası A.Ş. (İş Bankası ) ve Kocaeli Üniversitesi (Üniversite) arasında yapılmış olan personel ve öğrencilerin üniversite içerisinde yapmış olduğu harcamaların kimlik belgeleri vasıtası ile İş Bankası nda bulunan hesaplarından ödemeleri uygulamas ına yönelik anlaşmanın bankalar arası re kabeti sınırlayıcı nitelikte olduğu iddiası . 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle; İş Bankası ile Kocaeli Üniversitesi arasında yapılan anlaşma ile Üniversite nin tüm öğrenci ve personel kimlik belgelerinin İş Bankası tarafından verildiği, Ün iversite de yemekhane gibi birçok yerde yapılacak ödemelerin bu kimlikle yapılmasının ve bunun için de öncelikle öğrenci ve personelin İş Bankası ndan hesap açtırmasının zorunlu olduğu belirtilmiş, İş Bankası nın bu sayede diğer bankalara göre büyük bir ayrıcalık kazandığı, bu durumun bankalararası rekabeti olumsuz etkilediği iddia edilerek , Rekabet Kurumunun gerekli idari yaptırımları uygulaması talep edilmiştir. Ayrıca personel veya öğrencilerin bahsi geçen işbirliğinden hiçbir 40 maddi kazanımı olmadığı da aynı dilekçede belirtilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.11.2009 tarih ve 7929 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 15.12.2009 tarih ve 2009 -4-256/İİ -09-SK sayılı İlk İnceleme Raporu, 23.12.2009 tarih ve 09 -60 sayılı Kurul toplantısınd a görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. 10-13/155 -65 2maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-60/1471 -M sayı ile k arar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 29.1.2010 tarih ve 2009 -4-256/ÖA-10-MA sayılı 50 Önaraştırma Raporu aynı tarih ve REK.0.08.00.00 -110/35 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-13 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPO RTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; Kocaeli Üniversitesi ve İş Bankası arasında Kocaeli Üniversitesi E -Kampus Projesi Protokolü çerçevesinde yapılan anlaşmasının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal eder nitelikte olmadığı, bu nedenle soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir. I. YAPILAN TESPİTLER VE DELİLLER 60 I.1. Kocaeli Üniversitesi tarafından gönderilen bilgi ve belgeler Üniversite yetkilileri tarafından, yerleşke içerisinde , e-kampus projesi kaps amında , personel ve öğrenciler tarafından kullanılan kimlik kartlarına yönelik akıllı kart uygulamasının 1.9.2007 tarihinde başlatıldığı ; söz konusu akıllı kartların hem ödeme aracı hem de kimlik belgesi olarak kullanılabildiği; ödeme aracı olarak kullanıl masına ilişkin pilot uygulamaya personel ve öğrenci yemekhanelerinde başlandığı bildirilmiştir. Yetkililer, ayrıca Üniversite ye yüklü bir maliyet yaratan öğrenci ve personele akıllı kart dağıtımına İş Bankası nın sponsor olduğu nu ve akıllı kart bedelinin İş Bankası tarafından Üniversiteye sağlandığı nı, başka bir banka tarafından sponsorluk hususunda herhangi bir teklif 70 getirilmediği ni belirtmişlerdir. Öte yandan, Üniversite den elde edilen bilgilere göre, personel ve öğrenciler yerleşke içerisinde akıllı kartları ile hâlihazırda sadece yemekhanede ödeme yapmaktadırlar. Bunun için akıllı kartlara para yüklenmekte ve harcamalar bundan düşülmektedir. Ayrıca, bu konuda mutabakatın sağlanması için tek bir banka ile çalışılmasının zorunlu olduğu, bu nedenle akıl lı kart uygulamasına sponsor olan İş Bankası ile çalışılmaya karar verildiği , Üniversite tarafından ifade edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilere göre, personel ve öğrenciler yemekhane haricinde yerleşkelerde bulunan öğrenci evi, kantin, kafeterya, sosyal tesi s, market, yurt vb. yerlerde tüm bankalara ait kredi kartlarını kullanabil mekte, bu 80 konuda hiçbir kısıtlama bulunmamaktadır. I.2. İş Bankası tarafından gönderilen bilgi ve belgeler İş Bankası tarafından, akıllı kart ve e -kampus uygulamaları kapsamında , üniversitelerin , bankalardan öğrenci ve personelinin üniversite içinde ve dışında öğrenci veya personel olduklarını belgeleyebilecekleri, üniversiten in turnikeli ve bariyerli giriş çıkış noktalarında gerekli giriş çıkış kontrollerini sağlayabileceği özel bir kart geliştirilmesini ve aynı zamanda yemekhane, kantin gibi işletilmesi üniversitenin sorumluluğunda olan harcama noktalarında bu kartlar aracılığıyla harcama gerçekleştirilmesini sağlayan sisteminin altyapısın ın kurulmasını talep ettikleri belirt ilmiş; üniversitelerin harcama noktalarında gerçekleşen harcamalara 90 10-13/155 -65 3ilişkin tahsilatlarda kolaylık sağlamak ve hızlı ve sağlıklı parasal mutabakatları gerçekleştirmek amacıyla bir bankanın desteğine ihtiyaç duydukları ifade edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilere göre , İş Bankası , kendi geliştirdiği teknoloji yi ve yatırım yaptığı özel yazılım/donanımı kullanmak suretiyle üniversitelere söz konusu hizmet i sunmakta olup, bu kapsamda Kocaeli Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Orta Doğu T eknik Üniversitesi ve Yıldız Teknik Üniversitesi ne e-kampus hizmeti ver ilmektedir. I.3. Kocaeli Üniversitesi ve İş Bankası arasında akdedilmiş olan Kocaeli Üniversitesi E -Kampus Projesi Protokolü 4.5.2007 tarihli Protokol ün süresi 7 yıl olup, tarafla r sürenin bitiminden en az 3 ay 100 öncesinden feshedildiğini yazı ile bildirmediği takdirde , Protokol aynı şartlarla yenilenmiş sayılacaktır. Protokol; Kocaeli Üniversitesi öğrencileri ve personeli adına İş Bankası ş ubeleri nezdinde açılacak olan v adesiz TL hesaplarına bağlı ve bir taraftan banka kartı olarak , diğer yandan ise öğrenci ve personelin üniversiteye giriş ve çıkışlarında ve üniversite dışında personeli olduklarını belgelemek amacıyla kullanacakları üniversite akıllı kartları uygulamasına ilişkin koşulları belirlemek ve e -cüzdan uygulamasını gerçek leştirmek amacıyla yapılmıştır. E-cüzdan uygulaması kampus içerisinde işletilmesi üniversitenin sorumluluğunda bulunan yemekhane, kafeterya gibi harcama noktalarında üniversite akıllı kartına yüklenen sanal para 110 ile kart hamillerinin alışveriş yapmasına ol anak ver mektedir. Bunun için öğrencilerin ve personelin İş Bankası nda vadesiz hesabı nın bulunması gereklidir. Protokol ün e -cüzdan uygulamasının işleyişinin anlatıldığı bölümde yer a lan 10. maddesinin (b) bendinde, Üniversite 2007 -2008 eğitim -öğretim yı lının 2. dönemi başından itibaren kampusları içinde faaliyet gösteren tüm harcama noktalarında nakit alışveriş yapılmasına ve başka bankaların POS terminali tesis etmesine, ayrıca sanal paraların bir başka bankanın POS terminali, kredi kartı veya banka kartı vasıtasıyla ödenmesine veya vezne görevlilerine nakit tahsil edilmesine izin vermeyecektir. ifadesi yer almaktadır. 120 J. DEĞERLENDİRME Bir devlet üniversitesi olan , kamu tüzel kişiliğine sahip Kocaeli Üniversitesi nin, yerleşke içerisinde yer alan ve Ün iversite tarafından işletilen yemekhane ve kafeterya gibi yerlerde personel ve öğrencilere sunmuş olduğu hizmetler ile bir ekonomik faaliyet icra etmekte olduğu ve bu kapsamda 4054 sayılı Kanun çerçevesinde teşebbüs niteliğini haiz olduğu açıktır. Dosya ka psamında edinilen bilgi ve belgelerden, İş Bankası ile yapılan işbirliği öncesinde , Üniversite nin yemekhane ve kafeterya gibi harcama noktalarında vermiş olduğu hizmetleri nakit ödeme karşılığında sunduğu , ancak bu uygulamanın bir takım sorunlara yol 130 açtığı anlaşılmaktadır. Bu sorun ların, hizmetin karşılığının nakit olarak alınması yerine , öğrenci kimlik kartları vasıtası ile öğrencilerin banka hesaplarından otomatik olarak düşürülmesi uygulaması ile çözülmesi öngörülmüştür. Bu uygulama için Üniversite bir banka ile çalışmayı, öğrenci kimlik kartlarının banka 10-13/155 -65 4kartı özelliği taşıyacak şekilde yeniden üretilmesi ni ve kartların öğrenci /personelin söz konusu bankada açılmış olan vadesiz mevduat hesaplarına bağlanmasını planlamıştır. Bu konuda bankalardan teklif istenmiş ve yapılan değerlendirmeler sonucunda İş Bankası ile anlaşılmıştır. Yapılan anlaşma çerçevesinde İş Bankası öğrenci ve personel kimlik kartlarının üretimi konusunda sponsor olmuş, gerekli yazılım ile harcama noktalarında 140 gerekli donanımın kurulu munu üstlenmiştir. Bahsi geçen yatırımları yapan İş Bankası bunun karşılığında yapılan Protokol ile Üniversite nin harcama noktalarında başka banka kartları ile ve nakit karşılığında hizmet satımının yapılmamasını, öğrenci kimlik kartlarının başka banka hes aplarına bağlanmaması konusunda taahhütte b ulunmasını talep etmiştir. Yapı lan şikâyet başvurusunda İş Bankası ile Kocaeli Üniversitesi arasındaki sözleşmede yer alan söz konusu hükmün bankalararası rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olduğu iddia edilmiştir. Kocaeli Üniversite ile İş Bankası arasında Kocaeli Üniversitesi E -Kampus Projesi Protokolü çerçevesinde gerçekleşen sözleşmesel ilişkinin niteliği incelendiğinde, 150 söz konusu ilişkinin farklı pazarlarda faaliyet gösteren iki ayrı teşebbüsün birinin diğerind en hizmet satın alması niteliğinde olduğu sonucuna varılmaktadır. Üniversite yerleşkesinde personel ve öğrencilere yemekhane, kafeterya gibi yerlerde hizmet sunan Kocaeli Üniversitesi ile kartlı ödeme hizmeti sunan İş Bankası arasında hizmet alımı ve spons orluk konusunda işbirliği yapılmıştır. İş Bankası tarafından getirilen rekabet yasağının ise Banka tarafından yapılan yatırımların geri dönüşünün alınması açısından makul bir uygulama olduğu, ayrıca bankalar arası rekabeti kısıtlar nitelikte olmadığı değer lendirilmektedir. Nitekim İş Bankası öğrenci ve personel kimlik belgelerinin üretimini ve uygulama için gerekli yazılım ile donanımın kurulumunu üslenmiş, üstlendiği maliyetleri ise 160 personel ve öğrencilerin İş Bankası nezdinde açacakları mevduat hesapları ile karşılamayı planlamıştır. Bu nedenle Banka tarafından getirilen yasa k yatırımların geri dön üşünün sağlanması açısından maku ldür. Ayrıca, İş Bankası, Üniversite yerleşkesinde başka teşebbüsler tarafından işletilen kantin, market, öğrenci yurdu gibi yerl erde sadece İş Bankası kartlarının kullanılması ve yerleşke içerisinde sadece İş Bankası ATM lerinin bulunması gibi bir yasak getirmemiştir. Buna ek olarak, Üniversite nin gerçekleştirmeyi planladığı akıllı kart uygulamasının sadece bir banka ile çalışmay ı gerektirmesi ve birkaç banka ile çalışmanın pratikte zor olması sebebiyle , İş Bankası tarafından getirilen rekabet yasağının kaldırılmasının rekabeti artırıcı sonuçlarının olmayacağı kanaatine 170 varılmıştır. Şikâyet edilen uygulamanın 4054 sayılı Kanun un 4. madde sinin (d) bendi nde yer alan Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması ibaresi ile betimlenen hale benzerlik gösterdiği öne sürülebilir. Buna karşılık belirli bir eylemin bu kapsamda değerlendirilmesi için ilgili pazar da hissedilebilir bir etki doğurması gerek ir. İş Bankası ile Kocaeli Üniversitesi arasında akdedilen Protokol gereğince yerleşkede bulunan öğretim üyeleri ve öğrencilerin başkaca bir banka ile çalışmaları, başkaca bir bankanın mudileri olmaları engellenmiş değildir. Kaldı ki iki taraf (Üniversite ve Banka) arasındaki Protokol ün üniversite 10-13/155 -65 5yerleşkesinde mukim öğretim üyeleri ve öğrencilerin başka bankalarda hesapları 180 bulunmasını men etmesi söz konusu dahi olama z. Ülkemizin bankacılık hizmetleri piyasasındak i rekabetçi yapısı dikkate alındığında değerlendirme konusu kısıtlamanın etkisinin hissedilmesi olası görülmemektedir. Bu verilerden hareketle taraflar arasındaki Protokol ün 4054 sayılı Kanun anlamında rekabeti bozucu yahut kısıtlayıcı etkisi bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Üniversite öğrenci ve öğretim üyelerinin çalışacakları bankanın bir merkezden (Üniversite idaresi) belirlenmesi hususu ise, ancak tüketicinin korunması alanında ki yetkili merciler tarafından incelenebilecek bir husustur ve 4054 sayılı Kanun kapsamında değildir. 190 K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.