Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-214 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-52/1318 -469 Karar Tarihi : 13.10.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRI MCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hak kı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR , 10 Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ, Can SARIÇİÇEK C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Sinema Meslek Birlikleri Güç Birliği Ahmetbey Plaza No:10 K:5 -6-7-8 Pangalt
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-214 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-52/1318 -469 Karar Tarihi : 13.10.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRI MCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hak kı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR , 10 Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ, Can SARIÇİÇEK C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Sinema Meslek Birlikleri Güç Birliği Ahmetbey Plaza No:10 K:5 -6-7-8 Pangaltı Şişli/İstanbul D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN : - Televizyon Yayıncıl arı E. DOSYA KONUSU: Televizyon yayıncılarının mevcut hâkim durumlarını eser 20 sahipleri ve bağlantılı hak sahiplerinin telif haklarını tek taraflı sözleşmelerle ortadan kaldırarak kötüye kullandıkları iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; 5846 sa yılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) nun 42. maddesine dayanarak kurulan Sinema Oyuncuları Meslek Birliği (BİROY), BSB Sinema Eseri Sahipleri Meslek Birliği (BSB), Film Yapımcıları Meslek Birliği (FİYAB), Sinema Eseri Sahipleri Meslek Birliği (SİNEBİ R), Sinema ve Televizyon Eseri Sahipleri Meslek Birliği (SETEM), Türkiye Sinema Eseri Sahipleri Meslek Birliği (SESAM), Sinema Eseri Yapımcıları Meslek Birliği (SEYAP) ve Televizyon ve Sinema Filmi Yapımcıları Meslek Birliği (TESİYAP) nin eser sahipleri (s enaryo yazarları ve 30 yönetmenler) ve bağlantılı hak sahipleri (yapımcılar ve oyuncular) tarafından oluşturulan meslek örgütleri olduğu, Adı geçen örgütlerin Kültür Bakanlığının onayı ile Güç Birliği adı altında bir protokol imzalayarak birlikte hareket et me kararı aldığı, Bu kapsamda hedeflerinin çoğaltma, yayma, işleme, radyo, televizyon vb. yayınlardan doğan umuma iletim hakkı kapsamında ortaya çıkan ve FSEK kaynaklı telif haklarının takibi, tahsili ve üyelere dağıtımı olduğu, Uygulamada televizyon yayın cılarının başta diziler olmak üzere sinema eserlerinin tamamının mülkiyetini FSEK teki devir şartına uygun olarak ve fakat yasayı dolanarak, ticaret hukuku yöntemleri ile kendi üzerlerine aldıkları ve asıl 40 eser sahiplerini telif haklarından ömür boyu mahru m bıraktıkları, Televizyon yayıncılarının uygulamada yapımcıları taşeron (alt -işveren) gibi kullandıkları, fakat yapımcıların 4857 sayılı İş Kanunu anlamında alt -işveren 11-52/1318 -469 2 olarak değerlendirilmemeleri için yasayı da kaset teslimi anlaşmalar yaparak dolandı kları, bu şekilde diziyi de ticaret hukuku çerçevesinde ürün alımı (kaset teslimi -dizinin alımı) tarzında satın aldıkları, Öte yandan yayıncıların, yapımcılarla yaptıkları bu sözleşmelerle aldıkları ürünün (dizinin) tüm risklerini ve sorumluluğunu yapımcıy a yükledikleri, Ayrıca yayıncıların, söz konusu sözleşmelerle dizinin bitmiş olmasını ve tüm haklarının tüm eser sahiplerinden süresiz ve sınırsız olarak devralınmış şekilde 50 kendilerine devredilmesini istedikleri, Bu şekilde aslında televizyon yayıncıların ın bir dizinin bir kereye mahsus yayını için ödedikleri para karşılığında dizinin tüm telif hakkı sahiplerinin haklarını gasp ederek sınırsız ve süresiz olarak devraldıkları, Başta eser sahibi meslek birliklerinin kuruluşlarından bu güne kadar telif hakkı sahibi üyelerin televizyon ve diğer mecralarındaki yayınlarından hiçbir şekilde telif toplayamadıkları, Anlaşmaların doğası nedeniyle, olası hak takiplerinde tek muhatabın yine yapımcılar olarak kaldığı ve yayıncılara telif talebi nedeniyle dava ve takip y oluyla gidilemediği, 60 Ancak, tek taraflı ve tüm hakları devreden söz konusu sözleşme metinlerinin televizyon yayıncıları tarafından hazırlandığı ve dayatıldığı, Yayıncıların söz konusu sözleşme sistemine direnen yapımcılarla iş yapmadığı, meslek birliği üy esi oyuncuların haklarını devretmedikleri takdirde dizi projelerinde rol alamadığı, tüm haklarını devretmeyen senarist ve yönetmenlerin de yayıncılar tarafından dizi projelerinin dışına itildiği, Yayıncıların hâkim durumlarını, ekonomik ve teşkilat yapılar ından kaynaklanan güçlerini kullanarak oyuncuların ve diğer telif hakkı sahiplerinin telif haklarını fiili uygulama yoluyla süresiz ve sınırsız devraldıkları, Bu durumun FSEK in lafzına ve ruhuna aykırı bir durum olduğu ve rekabeti 70 ortadan kaldırdığı iddia edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 02.05.2011 tarih ve 3335 sayı ile intikal eden başvuru üzerine düzenlenen 23.05.2011 tarih ve 2011 -2-214/İİ-11-196.HSÖ sayılı İlk İnceleme Raporu , 02.06.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11- 33/706-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca y apılan inceleme sonucunda hazırlanan 03.10.2011 tarih ve 2011 -2-214/ÖA-11-196.HSÖ sayılı Önaraştırma Raporu , 07.10.2011 tarih ve REK.0.1 6.00.00 -110.02.02/ 568 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 80 H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu iddialar hakkında, 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüş üne yer verilmiştir . I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME Dosya kapsamındaki başvurunun konusunu özetle, televizyon yayıncılarının sinema ve dizi gibi eserler üzerinde FSEK ten kaynaklanan hak sahiplerinin telif haklarını 11-52/1318 -469 3 süresiz ve sınırsız şekilde devralarak FSE K düzenlemelerini dolandığı ve Kanun dan doğan hakların talep edilmesi imkânını ortadan kaldırdığı iddiaları oluşturmaktadır. Bu çerçevede FSEK çerçevesindeki düzenlemelere aşağıda yer verilm iştir. I.1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu 90 5846 sayı lı FSEK in 5. maddesine göre, Sinema eserleri, her nevi bedii, ilmi, öğretici veya teknik mahiyette olan veya günlük olayları tespit eden filmler veya sinema filmleri gibi, tespit edildiği materyale bakılmaksızın, elektronik veya mekanik veya benzeri araç larla gösterilebilen, sesli veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisidir . Televizyon dizilerinin de Kanun un ilgili maddesi çerçevesinde nitelendirilmesi mümkündür. Aynı Kanun'un 8. maddesine göre Bir eserin sahibi onu meydana getirend ir . FSEK kapsamında radyo ve televizyon kuruluşları komşu hak sahibi olarak nitelendirilmektedir. Eser sahibinin manevi hakları, Kanun un 14 -16. maddelerinde umuma arz salahiyeti, adın belirtilmesi salahiyeti, eserde değişiklik yapılmasını men etme sala hiyeti olarak 100 belirtilmiştir. FSEK in 20 ila 25. maddelerinde belirtildiği üzere, (a) işleme hakkı (md. 21), (b) çoğaltma hakkı (md. 22), (c) yayma hakkı (md. 23), (d) temsil hakkı (md. 24), (e) işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkı (md.25), münhasıran eser sahibine ait olan mali haklardır. FSEK in 42. maddesi ile eser sahibinin ve komşu hak sahiplerinin haklarını korumak amacıyla meslek birlikleri kurulması öngörülmüştür. Genel olarak meslek birliklerinin amacı, FSEK in 52. maddesine uygun biçimde düzenlenmiş sözleşmelerle eser veya hak sahiplerinden mali hakları kullanma hak ve yetkilerini devralarak , Kanun un 10. maddesine göre ilim -edebiyat eserlerinin ortak çıkarlarını korumak ve FSEK ile tanınmış hakların idaresini ve takibini, alınacak 110 ücretlerin tahsilini ve hak sahiplerine dağıtımını sağlamaktır. I.2. Değerlendirme Dosya konusu başvurunun temelinde, televizyon yayıncılarının sinema ve dizi film gibi eserler üzerinde FSEK ten doğan hakların talep edilmesini önleyic i sözleşmeler kullandıkları ve Kanun da yer alan düzenlemeleri dolandıkları iddiası yer almaktadır. Bu uygulama çerçevesinde televizyon yayıncılarının , Kanun daki ve ilgili Kanun la ilişkili diğer mevzuattaki düzenlemelere aykırı şekilde belirli ücretler ö demek suretiyle eserlerin yayın haklarını satın almak yerine, eserleri birer ticari mal gibi satın aldıkları anlaşılmaktadır. Bu nedenle ilgili mevzuat kapsamında hak sahibi olan tarafların, haklarını ileri sürmeleri engellenmiş olmaktadır. 120 Başvuru konusu bu uygulamaların kanuna karşı hile olarak nitelendirildiği görülmektedir. Esasen kanuna karşı hile, hukuk düzeninin yasakladığı hukuki veya ekonomik bir sonucu elde etmek için hukuk düzeninin geçerli kabul ettiği işlemlerin yapılmasıdır. Mevcut dosyada da FSEK kapsamında korunan eserler üzerinde hak sahibi olmak amacıyla Türk Ticaret Kanunu kapsamında nitelendirilebilecek ticari bir işlem gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Kanuna karşı hileye bağlanan müeyyide, doktrindeki baskın görüşe göre, dolanlı olarak yapılan ve kanun tarafından yasaklanan işlemin tabi olduğu müeyyidedir. Bir eserin, eser sahibinin veya komşu hak sahibinin rızası alınmaksızın yayınlanması, FSEK in 72. maddesi uyarınca suçtur ve hapis cezası ile ağır para cezası yaptırımına 130 tabidir. FSEK uyarınca yasal telif yükümlülerinin meslek birliklerinden yazılı izin almaları ve tarifelerde belirlenen bedeli ödemeleri yasal bir zorunluluktur. Söz konusu 11-52/1318 -469 4 düzenlemelere tabi olmamak için yapılan diğer hukuki işlemlerin kanuna karşı hile olarak değe rlendirilmesi durumunda FSEK e tabi olarak işlem yapılması gerekecektir. Dolayısıyla, başvuru konusu iddiaların taraflar arası sözleşmelerden ve ilgili mevzuattan kaynaklandığı anlaşıldığından , 4054 sayılı Kanun kapsamında yapılabilecek herhangi bir işlem bulunmadığı kanaatine varılmıştır . J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, d osya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 140 gerek olmadığına, şikayet in reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.