Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2015 -2-34 (Muafiyet ) Karar Sayısı : 16-01/7-2 Karar Tarihi : 06.01.2016 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİ N, Fevzi Ö ZKAN, Dr. Metin ARSLAN , Doç. Dr. Tahir SARAÇ , Kenan TÜRK B. RAPORTÖR LER : Özgür Can ÖZBEK, Beyza AĞVAZ, Cemile YÜKSEK C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Türk Ekonomi Bankası A.Ş. Temsilcisi : Av. Efser Zeynep ERGÜN, Av. İsmail Ünal DOĞAN Büyükdere C ad. No:127 Astoria A Kul
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2015 -2-34 (Muafiyet ) Karar Sayısı : 16-01/7-2 Karar Tarihi : 06.01.2016 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİ N, Fevzi Ö ZKAN, Dr. Metin ARSLAN , Doç. Dr. Tahir SARAÇ , Kenan TÜRK B. RAPORTÖR LER : Özgür Can ÖZBEK, Beyza AĞVAZ, Cemile YÜKSEK C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Türk Ekonomi Bankası A.Ş. Temsilcisi : Av. Efser Zeynep ERGÜN, Av. İsmail Ünal DOĞAN Büyükdere C ad. No:127 Astoria A Kule Kat:6 -24-26-27 34394 Esentepe , İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Türk Ekonomi Bankası A.Ş. ile İstanbul Deniz Otobüsleri San. ve Tic. A.Ş. arasında imzalanan TEB -İDO İşbirliği Sözleşmesi ne muafiyet tanınması talebi . (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.07.2015 tarihinde giren bildirim üzerine düzenlenen 23.12.2015 tarih ve 2015 -2-34/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; bildirime konu Türk Ekonomi Bankası ( TEB)- İstanbul Deniz O tobüsleri San. ve Tic. A.Ş. ( İDO) İşbirliği Sözleşmesi nin (İşbirliği Sözleşmesi) , tek alıcıya sağlama yükümlüğüne ilişkin hükümleri bakımından rekabeti kısıtlayıc ı düzenlemeler ihtiva ettiği, İDO nun dış hat deniz otobüsü taşımacılığı, hızlı feribot taşım acılığı ve arabalı vapur t aşımacılığı pazarlarında pazar payının %40 pazar payı eşiğinin üzerinde olması nedeniyle 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nden (2002/2 sayılı Tebliğ) yararlanamadığı, bununla birlikte 4054 sayılı Reka betin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 5. maddesinde yer verilen koşulları sağlaması nedeniyle anılan sözleşmeye bireysel muafiyet tanınabileceği ifade edilmiştir . G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. Bildirim Konusu Sözleşme (4) Bildirim konusu sözleşme, TEB ve İDO arasındaki İşbirliği Sözleşmesi dir. Buna göre aşağıdaki hususlarda tarafların işbirliği yapması öngörülmektedir: Reklam mecrası sağlanması; - ( ..TİCARİ SIR ..) Müşteri verisi sağlanması; - ( ..TİCARİ SIR ..) 16-01/7-2 2/6 Doğrudan tanıtım ve pazarla ma faaliyetleri içi n yer sağlanması; - ( ..TİCARİ SIR ..) Bankacılık hizmetleri için ücretsiz yer sağlanması; - ( ..TİCARİ SIR ..) Ödeme sistemlerine ilişkin hususlar; - ( ..TİCARİ SIR ..) İndirim; - ( ..TİCARİ SIR ..) (5) Sözleşmenin 5.25.1. maddesinde Sözle şme yürürlükte olduğu sürece İDO başka banka veya finansal kuruluşla bu kapsamda bir işbirliği anlaşması yapamaz. Bu işbirliği kapsamı dışında kalan terminallerin isim hakları başka banka veya finansal kuruluşa verilemez. Ancak bu işbirliği kapsamı dışında olan iskeleleri İDO her zaman banka ve finans kuruluşları dışındaki şirket ve kurumlara pazarlayabilir hükmü yer almaktadır. Bu hüküm çerçevesinde İDO ya TEB lehine tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getirilmektedir. (6) Sözleşme de, TEB in İDO ya vergi hariç y ıllık ( ..) TL öde mesi öngör ülmektedir. Ayrıca İDO ya sözleşme çerçevesinde yürütülen faaliyet sonucunda ( ..) kredi kartı ve ( ..) kredi tahsisine ulaşıldığında vergiler hariç ( ..) TL ve ilk performans ödemesinden sonraki her ( ..) kredi tahsisi için ayr ıca ( ..) TL ödenmesi hükme bağlanmıştır. Bu çerçevede TEB tarafından İDO ya ödenecek toplam miktarın sözleşmenin ilk yılı için ( ..) TL, ikinci yılı için ise ( ..) TL yi aşamayacağı madde 6.3. ve 6.4 . te yer almaktadır. İşbirliği S özleşmesi nin iki aylık teknik hazırlığın ardından 24 ay süreyle uygulanması, tarafların mutabakatıyla uzatılabilmesi öngörülmektedir. G.2. Taraflar : TEB ve İDO (7) İşbirliği Sözleşmesi nin taraflarından TEB b ankacılık sektöründe faaliyet göster mektedir. TEB in %( ..) oranındaki hiss esi ( ..) ye ait bulunmaktadır . (8) Sözleşmenin diğer tarafı İDO ise İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından 1987 yılında kurulmuştur. İDO, 2011 yılında özelleştirilerek kontrolü TASS (Tepe -Akfen -Souter -Sera) Ortak Girişim Grubu na devredilmiştir. G.3. Değerlendirme (9) TEB ile yaptığı İşbirliği Sözleşmesi ve bu sözleşmenin 5.25.1. maddesi kapsamında İDO nun , TEB e sunacağı hizmetlerin bazılarından sözleşme süresi boyunca başka hiçbir finansal kuruluşu yararlandırmayacak olması sebebiyle, söz konusu sözleşme rekabet hukuku çerçevesinde tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içermektedir. Bu nedenle bildirime konu İşbirliği Sözleşmesi nin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu anlaşılmaktadır. 16-01/7-2 3/6 G.3.1. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi (10) 2002/2 sayılı Tebliğ de üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden sat ımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşmalar olarak tanımlanmaktadır. TEB ile İDO arasın da akdedilen İşbirliği Sözleşmesi bu anlamda bir dikey anlaşmadır. (11) 2002/2 sayılı Tebliğ in 2. maddesi uyarınca sağlayıcının (dosya kapsamında İDO) dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40 ı aşmaması durumunda i ncelenen anlaşma grup muafiyetinden yarar lanabilmektedir. Söz konusu maddenin devamında tek alıcıya sağlama yüküm lülüğü içeren dikey anlaşmalar bakımından ilave bir koşul getirilerek muafiyetin alıcının (dosya kapsamında TEB) dikey anlaşma konusu malları v e hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının %40 ı aşmaması halinde uygulanılacağı düzenlenmiştir . (12) Bildirim Formu ndaki bilgiler ışığında, alıcı konumunda olan TEB in faaliyet gösterdiği bankacılık hizmetleri, kredi hizmetleri ve kredi kartı hizmetleri pa zarlarında pazar payı 2012 -2014 yılları arasında sırayla ( ..) düzeylerinde gerçekleşmiştir. Bu itibarla alıcının pazar payı bakımından sözl eşmenin grup muafiyetinden yarar lanmasını engelleyen bir durum bulunmamaktadır. Ancak Bildirim Formu nda sağlayıcı k onumunda olan İDO nun iç hat yolcu taşımacılığı , dış hat deniz otobüsü taşımacılığı , hızlı feribot taşımacılığı ve arabalı vapur taşımacılığı pazarlarında yalnızca ciro değerlerine yer verilmiş ve rakiplerin pazar büyüklüğünün bilinmediğinden bahis le pazar payı bilgisi sunulamamış , bununla birlikte özellikle ciro özelinde İDO nun pazar payının %40 ın üzerinde olabileceği değerlendirmesi yapılmıştır. (13) Bu çerçevede, inceleme kapsamında İDO nun rakibi konumundaki teşebbüslerden 2012 - 2014 yıllarına iliş kin olarak ciro bilgileri talep edilmiştir. Gelen bilgiler ve İDO tarafından sunulan bilgiler doğrultusunda, arabalı vapur taşımacılığı ve iç hat yolcu taşımacılığı pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin ciro bazında pazar paylarına aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir1: Tablo 1 : Arabalı Vapur Taşımacılığı Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Pazar Payları Teşebbüsler Pazar Payları (%) 2012 2013 2014 İDO ( ..) ( ..) ( ..) İstanbul Lines Denizcilik Yatırım A.Ş. ( ..) ( ..) ( ..) Turyol S.S.Turizm ve Yolcu Deniz Taşıyıcılar Kooperatifi (TURYOL) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,0 100,0 100,0 Tablo 2: İç Hat Yolcu Taşımacılığı Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Paza r Payları Teşebbüsler Pazar Payları (%) 2012 2013 2014 İDO ( ..) ( ..) ( ..) TURYOL ( ..) ( ..) ( ..) Mavi Marmara Deniz Yolcu Eşya ve Turizm Motorlu Taşıy ıcılar Kooperatifi ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,0 100,0 100,0 1 Bildirim Formu nda dış hat deniz otobüsü taşımacılığı pazarında İDO nun rakipleri olarak BUDO ve TURYOL gösterilmiştir. 16-01/7-2 4/6 (14) Yukarıda yer alan tablolar dan anlaşılacağı üzere , arabalı vapur taşımacılığı pazarında 2012 -2014 y ılları itibarıyla İDO nun pazar payı sırasıyla ( ..) ve ( ..) olarak gerçekleşmiştir. Öte yandan, dikkate alınan yıllar itibarıyla iç hat yolcu taşımacılığı pazarında ise İDO nun pazar payı %40 ın altında seyretmektedir. (15) Bildirim Formu nda hızlı feribot taşımacılığı alanında faaliyet gösteren rakiplere ilişkin herhangi bir bilgi verilmemiştir . Dolayısıyla, dosya kapsamında İDO nun hızlı feribot taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren tek teşebbüs olduğu kabul edilmiştir. "Dış hat deniz otobüsü taşımacılığı pazarında ise İDO tarafından Bildirim Formu nda sunulan beyan esas alınarak İDO nun pazar payının %40 ın üzerinde olduğu değerlendiril mektedir . (16) Bu hususlar doğrultusunda, sağlayıcı konumundaki İDO nun pazar payının dış hat deniz otobüsü taşımacılığı , hızlı feribot taşımacılığı ve arabalı vapur taşımacılığı pazarlarında %40 ın üzerinde seyretmesi nedeniyle bildirim e konu sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Bu nedenle, sözleşme nin 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet koşullarını sağlayıp sağlamadığı değerlendirilmiştir. G.3.2 . Bireysel Muafiyet Değerlendirme si (17) 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde ; teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs b irliği kararlarının, mal ve hizmetlerin üretim i, dağıtım ı ve sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin sağlanması, tüketicinin bundan yarar sağlaması, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması ve rekabetin bu amaçlar için gereğind en fazla sınırlanmaması şartlarını sağladığı takdirde 4. madde hükümlerinin uygulamasından muaf tutulabileceği belirtilmiştir. Bu çerçevede anılan İşbirliği Sözleşme si ne muafiyet tanınmasına ilişkin olarak Bildirim Formu nda yer verilen gerekçeler 4054 sa yılı Kanun un 5. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir . (18) 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre , bireysel muafiyetten yararlanmanın şartlarından ilki malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanmasıdır. Bildirim Formu nda yer alan bilgilere göre , bu kapsamda ortaya çıkacak temel fayda, TEB in İDO terminallerinde stant açması ve deniz otobüsü, hızlı feribot ve arabalı vapurlarda gemi içeri sinde pazarlama ve satış yapması ve bu yolla müşterilerin söz konusu hizmetlere erişiminin kolaylaşmasına imkân tanınmasıdır. Bunun yanı sıra, işbirliği sayesinde TEB ücretsiz ATM ve mobil şube kurma imtiyazına sahip olacak ve bu şekilde daha etkin kaynak kullanımı fırsatı elde edecektir. Bu koşul bağlamında son olarak bahsedilmesi gereken hususlar TEB tarafından geliştirilecek yeni nesil ödeme araçları ve buna ilişkin yeni teknolojilerin İDO nezdinde uygulanması ve performans raporlaması uygulamasıyla tekn ik gelişmenin sağlanması ve hizmetlerin tüketici tercihlerine göre geliştirilmesi imkânlarının sağlanmasıdır. Bu koşullar çerçevesinde sözleşmenin bireysel muafiyet koşullarından ilkini sağladığı sonucuna varılmıştır. 16-01/7-2 5/6 (19) 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi nin birinci fıkrasının (b) bendi, bireysel muafiyetten yararlanmanın ikinci şartı olarak yukarıda değerlendirilen aynı fıkranın (a) bendine konu ekonomik iyileşmelerden tüketicinin de faydalanması şartını aramaktadır. Somut olayda tüketici faydasına doğrud an tekabül edebilecek husus İDO müşterilerine özel indirim oranları ve avantajlı ürünler sunulması konusunda sözleşmede hükümler bulunmasıdır. Dolayısıyla sözleşmede yer alan bu hükümler Kurul un 29.11.2007 tarihli ve 07 -88/1110 - 432 sayılı HSBC Bank A.Ş. kararında da belirtildiği üzere tüketiciye yansıtılabilecek yararlardan en önemlisi olan fiyat seviyelerinde düşüş bakımından dikkate alınmalıdır. Ayrıca, yukarıda sır alanan hizmet sunumuna ilişkin gelişme ve iyileşmelerin de tüketici nezdinde ürünlerin bul unabilirliğini artırarak tüketici faydasına katkıda bulunduğu değerlendirilmektedir . Bu itibarla sözleşme ile ortaya çıkacak gelişmelerden tüketicinin de yarar sağlayacağı kanaatine varılmıştır . (20) 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) ben dine göre r ekabeti sınırlayıcı bir anlaşmanın bireysel muafiyetten yararl anabilmesinin üçüncü koşulu anlaşma sebebiyle ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmamasıdır. Dosya konusu İşbirliği Sözleşmesi nden kaynaklanabilecek endişe, TEB in İDO nezdinde elde ettiği münhasır imkânlar vasıtasıyla bankacılıkla ilgili muhtelif pazarlarda piyasa kapama etkisi yaşanmasıdır. Bu durum TEB in hâlihazırdaki pazar payının düşüklüğü sebebiyle [( ..) ] ciddi bir riske tekabül etmediği gibi denizyolu taşımacılığındaki diğer teşebbüsler ile diğer bankalar arasında benzer işbirliklerinin kurulmasının önünde de bir engel bulunmamaktadır . Nitekim esasen bu işbirliği çerçevesinde tahsis edilmesi beklenen kredi kartı ve kredi sayısı da sözleşmede İDO ya yapı lacak performans ödemesi için eşik olarak tespit edilmiştir. Bu değerler yıllık ( ..) kredi kartı ve ( ..) kredi tahsisidir. Bu bağlamdaki diğer bir husus, İşbirliği Sözleşmesi nin 26 ay için düzenlenmiş olması ve bu sürenin de bankacılık gibi yoğun rekabe tin yaşan dığı bir pazarda, TEB gibi görece düşük pazar payına sahip bir teşebbüsün piyasayı kapaması için yeterli olmayacağının öngörülebilmesidir. Bu sebepler ışığında İşbirliği Sözleşmesi sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan ka lkmayacağı değerlendirilmektedir . (21) 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan şarta göre, dosya konusu anlaşmanın bireysel muafiyetten yararl anabilmesi için sağlanması gereken son koşul , rekabetin aynı fıkranın (a) ve (b) be ntlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmamasıdır. Bu koşul çerçevesinde tarafların işbirliğinden beklentilerinin ne olduğunun belirlenmesi önem kazanmaktadır. Taraflarla yapılan görüşmede elde edilen bilgilere göre , sağlayıc ı konumundaki İDO gelirlerini artırmayı ve çeşitlendirmeyi; alıcı konumundaki TEB ise (1) marka bilinirliğini artırmayı, İDO markası ile TEB markasının kişilerin zihninde birlikte yer etmesini sağlayarak marka imajını yükseltmeyi ve (2) İDO tarafından sağl anan mecralar ile potansiyel müşteri kitlesine ulaşarak yeni müşteriler kazanmayı hedeflemektedir. Bu hedeflerden özellikle ilki bakımından sözleşme kapsamında tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getirilmesi gerekli görülmektedir. Benzer şekilde sözleşmede ATM ve mobil şube yeri tahsisi, turnikeler ve temassız kart ile ödeme sistemi gibi doğrudan iki markanın birlikte anılması ve marka imajının yükseltilmesiyle ilgili olmayan hususlarda ise İDO ya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getirilmediği anlaşılmaktadır. Y ine bir önceki koşulda değerlendirilen sözleşme nin süresi konusu bu koşul bakımından da önem taşımaktadır. Zira yapılan işbirliği kapsamında alıcı sağlayıcı nezdinde birtakım yatırımlar yapmakta ve bu yatırımların dönüşünün sağlanması amacıyla bazı hizmetl er bakımından münhasırlık talep etmektedir. Bu çerçevede, belirlenen 26 aylık sürenin rekabeti zorunlu olandan daha fazla sınırlayıcı olmadığı ve İşbirliği Sözleşmesi nin bireysel muafiyet almasına engel olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. 16-01/7-2 6/6 H. SONUÇ (22) Düzen lenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1- Türk Ekonomi Bankası A.Ş. ile İstanbul Deniz Otobüsleri San. ve Tic. A.Ş. arasında imzalanan TEB -İDO İşbirliği Sözleşmesi nin, tek alıcıya sağlama yükümlüğüne ilişkin hükümleri bakımından 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu, 2- İstanbul Deniz Otobüsleri San. ve Tic. A.Ş. nin, Dış Hat Deniz Otobüsü Taşımacılığı, Hızlı Feribot Taşımacılığı ve Arabalı Vapur Taşımacılığı pazarlarında, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ni n 2. maddesinde belirlenen pazar payı eşiğini aşması nedeniyle bahse konu Sözleşmenin grup muafiyetinden yararlanamayacağına, 3- Bununla birlikte söz konusu Sözleşme ye, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle birey sel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.