Rekabet Kurumu · D.2019 -3-061 (Devralma) Karar Sayısı : 21-30/395 -1 · K.21-30/395 -199 Karar Tarihi : 10.06.2021 A. TOPLAN

Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2019 -3-061 (Devralma) Karar Sayısı : 21-30/395 -199 Karar Tarihi : 10.06.2021 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ , Cengiz ÇOLAK B. RAPORTÖRLER: Emin Cenk GÜLERGÜN, İbrahim Hilmi KOÇAK, Ebru ÖZAKTAŞ, Ebrar KOCAMAN, Emre KARA C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Essilo rLuxottica S.A. Temsilcileri: Dr. M. Fevzi TOKSOY, Bahadır BALKI, Ayberk KURT Çamlıca Köşkü, Tekkeci Sk

Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2019 -3-061 (Devralma) Karar Sayısı : 21-30/395 -199 Karar Tarihi : 10.06.2021 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ , Cengiz ÇOLAK B. RAPORTÖRLER: Emin Cenk GÜLERGÜN, İbrahim Hilmi KOÇAK, Ebru ÖZAKTAŞ, Ebrar KOCAMAN, Emre KARA C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Essilo rLuxottica S.A. Temsilcileri: Dr. M. Fevzi TOKSOY, Bahadır BALKI, Ayberk KURT Çamlıca Köşkü, Tekkeci Sk. No.3 D:5, 34345, Arnavutköy - Beşiktaş, İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: HAL Holding N.V. nin tamamına sahip olduğu iştiraki HAL Optical Investments B.V. nin GrandVision N.V. de bulunan hisselerinin EssilorLuxottica S.A. tarafından devralınması işlemi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 25.10.2019 tarih, 7449 sayılı yazı ile intikal eden başvuruda, Hal Holding N.V. nin (HAL HOLDİNG) tamamına sahip olduğu iştiraki Hal Optical Investments B.V. nin GrandVision N.V. de (GRANDVISION) bulunan tü m hisselerinin EssilorLuxottica S.A. ( ESSI -LUX) tarafından satın alınarak devralınması işlemine izin verilmesi talep edilmiştir1. (3) Dosya kapsamındaki işlemin bildirildiği tarihte, 01.10.2018 tarih ve 18 -36/585 -286 sayılı Rekabet Kurulu (Kurul) kararı kapsamında, Essilor International Compagnie Générale d Optique S.A. nın (ESSILOR) , Merve Optik Sanayi ve Ticaret A.Ş. deki (MERVE OPTİK) hisselerini elden çıkarmak suretiyle MERVE OPTİK in kontrolünü üçünc ü bir tarafa devretme taahhüdü altında bulunmaktaydı. Bu kapsamda hazırlanan 06.11.2019 tarih ve 2019 -3-61/BN -01 sayılı Bilgi Notu Kurulun 14.11.2019 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 19 -40/639 -M sayı ile Hal Optical Investments B.V. nin GRANDVISION de bulunan tüm hisselerinin ESSI -LUX tarafından satın alınarak 1 Söz konusu işlem, çeşitli rekabet otoritelerinin onayına sunulmuştur. Diğer rekabet otoritelerinin işlemle ilgili aldığı kararlar ESSI -LUX tarafından Kuruma iletilmiş olup aşağıdaki gibidir: Avrupa Birliği Komisyonu (AB Komisyonu), işlem kapsamında perakende seviyesinde ortaya çıkan örtüşme sebebiyle ESSI -LUX un İtalya'da Vistasi markası altındaki 174, Belçika'da Eyewish markası altındaki 35 ve Hollanda'da Eyewish markası altındaki 142 mağazanın elden çıkarı lması taahhüdü ile birlikte 23.03.2021 tarihinde işleme izin vermiştir. Amerika Birleşik Devletleri nde 05.12.2019 tarihinde alınan ilk izin kararının bir yıllık süresinin dolması sebebiyle 04 Ocak 2021 tarihinde yeni izin kararı alınmıştır. Rusya da 19.11 .2019 tarihinde alınan ilk izin kararının süresinin dolması sebebiyle 27.01.2021 tarihinde yeni izin kararı alınmıştır. Kolombiya da 11.12.2019 tarihinde, Brezilya'da 18.03.2020 tarihinde, Şili de ise 09.04.2021 tarihinde işleme izin verilmiştir. 21-30/395 -199 2/57 devralınmasına yönelik bildirimin, taahhüt sürecinin tamamlanmasının ardından değerlendirmeye alınmasına karar verilmiştir. Daha sonra 29.11.2019 tarih, 19 - 42/703 -301 sayı ile MERVE OPTİK in devredilmesi işlemine izin verilmesinin ardından mevcut dosya kapsamındaki inceleme süreci başlamış tır. (4) Ön inceleme aşamasında bildirim sahibi ESSI -LUX tan çeşitli yazılarla bilgi talebinde bulunulmuş, ayrıca oftalmik lenslerin toptan satışı pazarında faaliyet gösteren çok sayıda teşebbüs ile S.S Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Temin Tevzi Kooperatifi (GÖZKOOP), Türkiye Gözlük Sanayicileri Derneği (GÖZSAN -DER), Türkiye Optik ve Optometrik Meslekler Derneği (TOOMD), Gözlükçüler ve Optisyenler Konfederasyonu (GOK) , Ticaret Bakan lığı Gümrük Genel Müdürlüğü ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Başkanlığı nın (TİTCK) bilgisine başvurulmuştur. (5) Hazırlanan 12.06.2020 tarih ve 2019 -3-61/Öİ sayılı Ön İnceleme Raporu 25.06.2020 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve ilgili devralma işleminin 4054 sayılı Kanun un 10. maddesinin birinci fıkrası uyarınca nihai incelemeye alınmasına 20 -31/384 -M sayı ile karar verilmiştir. (6) Nihai İnceleme Bildirimi ESSI -LUX tarafından 08.07.2020 tarihinde tebellüğ edilmiş ve ESSI -LUX un yazılı savunması 07.08.2020 tarih ve 8285 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (7) 25.11.2020 tarih, 2019 -3-61/BN -02 sayılı ve süre uzatımı talepli Bilgi Notu Kurulun 03.12.2020 tarihli toplantısında g örüşülmüş ve 20 -52/728 -M sayılı kararla nihai incelemenin ilk altı aylık süresinin bitiminden itibaren altı ay uzatılmasına karar verilmiştir. (8) Nihai inceleme aşamasında GÖZKOOP un cevabi yazı sı Kurum kayı tlarına intikal etmiştir. Ayrıca Optik Elit İth. İh r. Paz. Tic. Ltd. Şti. (ELİT OPTİK) , Hocaoğlu Optik İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti (HOCAOĞLU) , ( ..) tarafından gönderilen ve işlemle ilgili itirazları içeren yazılar sırasıyl a 29.04.2021 tarih, 17563 sayı; 07.05.202 1 tarih, 17752 sayı; 24.05.2021 tarih, 18024 sayı; 24.05.20 21 tarih, 18027 sayı ve 26.05.20 21 tarih, 18110 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Türk Optisyen -Gözlükçüler Birliği tarafından gönderilen itirazlar ise 17.05.2021 tarih, 17847 sayı ve 10.05.2021 tarih, 17769 sayı ile Kurum ka yıtlarına intikal etmiştir. Bu dönemde ESSI -LUX tan istenen bilgiler ise çeşitli tarih ve sayılarla Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (9) Rekabet Kurumu kayıtlarına son olarak 30.03.2021 tarih ve 16555 sayı ile intikal eden taahhüt paketinin ardından hazılanan 27.05.2021 tarih ve 2019 -3-61/Nİ sayılı Nihai İnceleme Raporu, Kurulun 03.06.2021 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 21 -21/367 - Mİ sayılı kararla dosya ek çalışma yapılmak üzere Kurul gündem inde incelemeye alınmıştır. Bu sırada güncellenen taahhüt metni 09.06.2021 tarih ve 18474 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (10) 27.05.2021 tarih ve 2019 -3-61/Nİ sayılı Nihai İnceleme Raporu , Kurulun ek çalışma yapılması kararı üzerine hazırlanan 10.06.2021 tarih ve 2019 -3-61/BN -03 sayılı Bilgi Notu ile birlikte görüşülerek karara bağlanmıştır. (11) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; - Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (2010/4 sayılı Tebliğ) kapsamında izne tabi olduğu, 21-30/395 -199 3/57 - İşlem sonucunda aynı Kanun maddesi çerçevesinde rekabetin önemli ölçüde kısıtlanması ihtimalinin söz konusu olduğu, - Rekabet Kurumu kayıtlarına 30.03.2021 tarih, 16555 sayı ile intikal eden ve EssilorLuxottica, Rekabet Kurulu nun potansiyel dikey rekabet endişelerini giderebilmek adına kapsamı genişletilen aşağıdaki davranışsal taahhütleri dikkatinize sunmaktadır: 1. EssilorLuxottica, Türkiye deki mevcut veya potansiyel müşterilere markalı güneş gözlükleri, markalı optik çerçeveler, oftalmik lens ve oftalmik teçhizat ürünlerini (ilgili sarf malzemeleri ile birlikte) ayrı ayrı tedarik etmeyi reddetmemek de dahil olmak üzere, söz konusu ürünlerin bağlı satışını gerçekleştirmeyeceğini taahhüt eder. 2. EssilorLuxottica, markalı güneş gözlükleri, markalı optik çerçeveler, oftalmik lensler ve oftalmik teçhizatlara (ilgili sarf malzemele ri ile birlikte) ilişkin olarak eşit koşullarda bulunan müşterilere yönelik yapılan satışlarda ayrımcı şartlar uygulamayacağını ve her halükârda makul ş artlar sunacağını taahhüt eder. 3. EssilorLuxottica; markalı güneş gözlükleri, markalı optik çerçeveler ve RX lensler bakımından, Atasun un üçüncü taraf sağlayıcılardan yaptığı alımların değer bakımından toplam payının, 2019 yılında gerçekleşen alımları ile aynı oranda olacağını taahhüt eder. 4. Yukarıdaki 1, 2 ve 3 no.lu taahhütlerin uygulanmasının takip edilmesi ve raporlanması konusunda ise EssilorLuxottica tarafından, İşlem akabinde taahhütler sürecinde aşağıdaki gözetim ve raporlama sistematiğinin tesisi taahhüt edilmektedir: a. EssilorLuxottica, Rekabet Kurulu nun kısa kararının tebellüğ edilmesinden itibaren 45 gün içerisinde, bağımsız üçüncü kişi bir firma ( Denetçi Uzman ) ile anlaşacaktır. b. Denetçi Uzman, EssilorLuxottica nın 1,2 ve 3 no lu taahhütlere uyumuna ilişkin görüşlerini içeren yıllık raporu, aşağıda belirtilen taahhüt dönemi süresince her yıl sonuna kadar Rekabet Kurumu na ve eşzamanlı olarak EssilorLuxottica ya sunacaktır. Denetçi uzman, Rekabet Kurumu nun talebi üzerine veya gerekli gördüğü takdirde resen, yukarıda bahsi geçen yıllık rapor dışında ara rapor sunabilecektir. c. EssilorLuxottica, Rekabet Kurulu nun kısa kararının tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde Denetçi Uzman ile yapılacak anlaşmanın genel koşullarını içeren bir şartnameyi Rekabet Kurumu na sunacaktır. d. EssilorLuxottica, ilgili raporlamanın gerçekleşmesi için dürüstlük kuralı çerçeves inde, Denetçi Uzman dan her türlü gizlilik taahhüdü alınması kaydı ile sunulması gerekli her türlü bilgiyi ve desteği Denetçi Uzman a sağlayacaktır. e. İşlem in kapanışı ile Denetçi Uzman ın atması arasındaki dönemde, EssilorLuxottica ara döneme ilişkin olara k Rekabet Kurumu na aylık raporlar sunacaktır. 5. Koordinasyon hususu kapsamında ortaya çıkabilecek çekinceleri gidermek üzere, İşlem sonrasında; a. EssilorLuxottica, perakende seviyesindeki ticari ilişkileri vasıtasıyla bir toptancı olarak elde ettiği ticari aç ıdan hassas bilgileri (Atasun un rakiplerine ilişkin) doğrudan veya dolaylı olarak Atasun ile paylaşmayacaktır. 21-30/395 -199 4/57 b. Atasun, toptan satış seviyesindeki ticari ilişkileri vasıtasıyla bir perakendeci olarak elde ettiği ticari açıdan hassas bilgileri (EssilorLuxot tica nın rakiplerine ilişkin) doğrudan veya dolaylı olarak EssilorLuxottica ile paylaşmayacağını taahhüt etmektedir. c. Ayrıca yukarıda belirtilen amaçlar doğrultusunda, EssilorLuxottica, Atasun ile EssilorLuxottica arasında hassas bilgilere erişim hususunda sınırlama uygulayacağını taahhüt etmektedir. d. Ek olarak, Atasun un operasyonel yönetimi, personel ve organizasyon yapısı itibariyle EssilorLuxottica nın toptancı seviyedeki iştiraklerinden ayrı yapılanmasına devam edeceğini taahhüt etmektedir. Bu kapsamda, Atasun operasyonel yönetiminde yer alan yöneticiler, aynı anda EssilorLuxottica nın kendi bünyesinde ya da toptan satış seviyesindeki iştiraklerinde görev almayacaktır. Aynı bağlamda EssilorLuxottica nın kendi bünyesinde ya da toptan satış seviyesindeki i ştiraklerinde operasyonel yönetimde yer alan yöneticiler aynı zamanda Atasun bünyesinde görev almayacaklardır (Operasyonel yönetim, günlük işlerin yönetimi ve idaresi anlamında tanımlanmakta olup, işlerin günlük yönetimi ile ilgili sorumlu olmayan yönetim kurulu üyeleri, bu kapsamda değerlendirilmeyecektir. Bununla birlikte, yukarıda ifade edilen operasyonel ayrıştırma, söz konusu ticari ilişkilerin genel müdür yardımcısı seviyesine kadar ayrı kişi ve ekiplerin sorumluluğunda takip edilmesini kapsamaktadır) . e. İlaveten, yine Rekabet Kurulu nun AEH/Migros Kararı nda yer alan değerlendirmeleri ile paralel olarak, Rekabet Kurulu nun ilgili taahhütlerin uygulanmasına ilişkin potansiyel endişelerini ortadan kaldırmak adına, EssilorLuxottica ile Atasun arasındaki ti cari açıdan hassas bilgi akışının sınırlandırılmasına ilişkin alınan etkili önlemlere yönelik olarak EssilorLuxottica tarafından, ilki Rekabet Kurulu nun İşlem in kapanışı akabinde olmak üzere, yıllık raporlar sunulacaktır. 6. İşbu davranışsal taahhütlerin sü resi İşlem in kapanış tarihinden itibaren üç yıl olacak ve Rekabet Kurulu tarafından gerekli görülmesi halinde sürenin sonunda en çok üç yıl daha uzatılabilecektir. şeklindeki davranışsal çözümleri içeren taahhüt metninin işlemin yol açacağı rekabet sorun larını gidermede yeterli bulunduğu, dolayısıyla işleme ESSI -LUX tarafından sunulan taahhütler çerçevesinde koşullu izin verilebileceği, - İzin kararı bakımından getirilen davranışsal taahhütlerin yükümlülük teşkil edeceği, yükümlülüklerin ihlal edilmesi duru munda taraflar hakkında 4054 sayılı Kanun un 17. maddesinde öngörülen idari para cezasının uygulanabileceği ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1.Taraflar G.1.1. ESSI -LUX (12) ESSI -LUX, 01.10.2018 tarihinde İtalyan şirketi Luxottica Group S.p.A nın (LUXOTTICA ), Fransız şirketi ESSILOR ile birleşmesiyle kurulmuş olan Paris 21-30/395 -199 5/57 merkezli, dikey olarak bütünleşmiş çok uluslu bir Fransız -İtalyan şirketidir. Kurul2 tarafından ESSILOR ve LUXOTTICA arasındaki birleşmeye şartlı izin verilmiştir. Optik ürünlerin bütünleşik üreticisi konumunda olan ESSI -LUX; oftalmik (düzel tici) lens geliştirme , tasarım, üretim ve toptan satışına kadar her aşamasında olmak üzere lens teknolojisi sektöründe, parçalarıyla birlikte reçeteli gözlük çerçeveleri ve güneş gözlük leri tasarımı, üretimi ve dağıtımı alanlarında faaliyet göstermektedir. ESSI -LUX; Varilux, Transitions, Crizal, Ray -Ban, Oakley, Eyezen ve Xperio , Ray -Ban, Oakley, Vogue Eyewear, Persol, Oliver People, Alain Mikli, Arnette, Bolon ve Costa gibi tescilli markaları ve Giorgio Armani, Burberry, Bulgari, Chanel, Coach, Dolce&Gabbana, Ferrari, Michael Kors, Miu Miu, Prada, Ralph Lauren, Starck Eyes, Tiffany &Co., Torry Burch, Valentino ve Versace gibi lisanslı markaları bünyesinde bulundurmaktadır . ESSI -LUX un dünya çapında 9.100 ün üzerinde perakende mağazası bulunmaktadır. (13) Bildirim Formunda ; ESSI -LUX üzerinde yasal ve fiili olarak hiçbir hissedarın kontrol sahibi olmadığı ve 2017 tarihinde Delfin S.a.r.l. (DELFIN) ile ESSILOR arasında imzalanan Birleşme Anlaşma sı nda, ESSILOR ana sözleşmesi Madde 23(3).2 uyarınca şirket hisselerinin % ( ..) inden fazlasına sahip olan hissedarlar için oy hakkı bakımından bir sı nır getirildiği belirtilmiştir. ESSI-LUX un hissedarlık yapısına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir. Tablo 1 - ESSI -LUX un 16.04. 2021 İtibarıyla Yatırımcı Tipi Bazında Hissedarlık Yapısı Hissedarlar Hisse Oranı (%) Halka Arz ( ..) DELFIN ( ..) Çalışanlar ( ..) Hazine Hissesi ( ..) TOPLAM 100,0 Kaynak: ESSI -LUX (14) Ayrıca Bildirim Formunda aşağıdaki nedenler den dolayı DELFIN in, ESSI -LUX üzerinde fiili kontrol sahibi ol amayacağı belirtilmiştir : - Hem ESSILOR hem de L UXOTTICA nın geçmiş hissedarlar toplantıla rındaki oy verme alışkanlıkları çerçevesinde oy hakkı bakımından getirilen % ( ..) lik sınır DELFI N in geçerli oy h aklarının çoğunluğunu (%50 den fazlasını) elde etmesinin önüne geçece ktir. - DELFIN e yöneticilerin atanması veya görevden alınması ile ilgili ek haklar sağlayan hiçbir hissedar sözl eşmesi ve herhangi bir kilitlenme çözme süreci bulunma makta dır. (15) ESSI-LUX Türkiye de , Essilor Turkey Yönetim Hizmetle ri Ltd. Şti. (ESSILOR TÜRKİYE), Opak Optik ve Ticaret A.Ş. (OPAK), İşbir Optik Sanayi A.Ş. (İŞBİR), Altra Optik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ALTRA), Esel Optik Makinaları İthalat İhracat Pazarlama ve Ticaret A.Ş. (ESEL) , Luxottica Gözlük Endüstri ve Ticaret A.Ş. (LUXOTTICA TÜRKİYE), Sunglass Hut Turkey Gö zlük Ticaret A.Ş. (SUNGLSS HUT ) aracılığıyla faaliyet göstermektedir. G.1.1.1. ESSILOR TÜRKİYE (16) Essilor Optica International Holding in % ( ..) hissesine sahip olduğu ESSILOR TÜRKİYE, ESSI -LUX un tek kontrolü altında olup, ESSILOR un Türkiye p azarında faaliyet gösteren iştiraklerinin yönetiminden sorumlu dur. ESSILOR TÜRKİYE nin 2 Kurul un 01.10.2018 tarihli ve 18 -36/585 -286 sayıl ı Essilor/Luxottica k ararı 21-30/395 -199 6/57 herhangi bir ticari faaliyeti bulunmamaktadır. G.1.1.2. LUXOTTIC A TÜRKİYE (17) LUXOTTICA TÜRKİYE nin hisselerinin % ( ..) i LUXOTTICA ya, geri kalan % ( ..) si ise Luxottica Netherlands BV ye aittir . Optik çerçevelerin ve güneş gözlüklerinin toptan dağıtımı alanında faaliyet göster en LUXOTTICA TÜRKİYE, ESSI -LUX un ürünlerini ağırlıklı olarak optisyenler olmak üzere b ağımsız yeniden satıcılara satmaktadır. LUXOTT ICA TÜRKİYE, SUNGLASS HUT ve Ray -Ban internet sitesi aracılığıyla güneş gözlükleri nin dağıtımını ve satışını gerçekleştirmektedir. G.1.1.3. SUNGLASS HUT (18) SUNGLASS HUT hisselerinin %( ..) üne LUXOTTICA sahip olup, teşebbüs nihai olarak ESSI -LUX tarafından kontrol edilmekte ve güneş gözlüklerinin perakende satışı alanında faaliyet göstermektedir. Aralık 2019 da LUXOTTICA TÜRKİYE ile SUNGLASS HUT operasyonlarını birleştir miş ve SUNGLASS HUT t üzel kişi olarak varlığını sona erd irmiştir. SUNGLASS HUT, LUXOTTICA TÜRKİYE bünyesinde perakende satış faaliyetlerine devam etmektedir . G.1.1.4 . OPAK (19) Hisselerinin % ( ..) ine Essilor Optica International Holding ve ESSILOR un sahip olduğu OPAK ESSI -LUX ün tek kontrolündedir. OPAK, ithal tamamlanmış oftalmik lenslerin toptan satışı, yarı tamamlanmış oftalmik lenslerin tamamlanmış hale getiri lmesi ve bunların toptan satışı pazarlarında faaliyet göstermektedir. OPAK; Essilor , Crizal, Varilux, Transitions, Xperio, E -SPF, Airwear, Orma, Ormix, Ormex, Stylis, Lin eis, ve Interview i n de dahil olduğu ESSILOR Grup markasına ai t çeşitli lenslerin dağıtımını yapmaktadır. Şirket ayrıca oftalmik teçhizat ve kontakt lens satışı nda da faaliyet göstermektedir. G.1.1.5 . İŞBİR (20) ESSI -LUX, İŞBİR hisselerinin % ( ..) sına ve şirketin tek kontrolüne sahiptir. Şirketin kalan % ( ..) lük hissesi diğer gerçek kişilere aittir. İŞBİR, ithal tamamlanmış oftalmik lenslerin toptan satışı, yarı tamamlanmış oftalmik lenslerin tamamlanmış hale getirilmesi ve bunların toptan satışın a ilişkin olarak faaliyet göstermektedir. İŞBİR, Nikon -Essilor tarafından tedarik edilen Nikon marka lenslerin ve ESSI -LUX tarafından tedarik edilen, ESSILOR un BBGR lenslerinin Türkiye de münhasır dağıtımını yapmaktadır. İŞBİR, BBGR lensleri kendi reçete laboratuvarında tamamlanmı ş hale getirdikten sonra VisionA rt markası altında satmaktadır. Daha önce ESSILOR iştiraki olan İpek Optik Ürünleri San. Tic. A.Ş. (İPEK) , 2019 yılı itibar ıyla Tora Optik (TORA) unvanı altında yeni bir iş birimi olarak İŞBİR bünyesinde faaliyet göstermektedir. G.1.1.6. ALTRA (21) ESSI -LUX, İsrail menşeili olan ve Türkiye de ALTRA isimli bir iştiraki bulunan o ftalmik lens üreticisi Shamir Optical Industry Ltd. nin (SHAMİR) tek kontrolüne3 sahiptir. ALTRA, ithal tamamlanmış of talmik lenslerin toptan satışı , yarı tamamlanmış oftalmik lenslerin tamamlanmış hale getirilmesi ve toptan satışına ilişkin olarak faaliyet göstermektedir. ALTRA nın nihai sahiplik yapısı aşağıdaki şekilde yer almaktadır. 3 ALTRA nın ESSILOR un tek kontrolünde olduğu taraflarca dosya kapsamında sunulmuş olan Bildirim Formunda da teyit edilmiştir. 21-30/395 -199 7/57 G.1.1.7. ESEL (22) Hisselerinin %( ..) ine Essilor Optica International Holding in sahip olduğu ESEL, ESSILOR tarafından üretilen oftalmik teçhizat satışını yapmaktadır. G.1.1.8. ESSI -LUX un Faaliyet Alanları Oftalmik Lenslerin Üretimi ve Toptan Satışı (23) Göz doktorları tarafından teşhis edilen görme bozukluklarının düzeltilmesine olanak sağlayan oftalmik lensler , (i) en sık rastlanan görme bozukluklarıyla uyumlu iki yüzeyinin de optik fonksiyonu olan stok lensler ve (ii) sadece ön yüzeyinin optik fonksiyonu olan ve arka yüzeyinin talep edilen spesifik kombinasyona (tüketici reçetesine) uyumlu olarak reçete laboratuvarlarında işleme tabi tutulan yarı tamamlanmış lensler olarak üretilmektedir. ESSI -LUX iştirakleri OPAK, İŞBİR ve ALTRA aracılığıyla oftalmik lenslerin toptan satışı pazarında faaliyet göstermektedir . Optik Makinelerin, Teçhizatın ve Sarf Malzemelerinin Üretimi ve Dağıtımı (24) Oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemelerin üretimi ve dağıtımı pazarının uluslararası özelliğinin bulunduğu Kurulun 17 .04.2013 tarih ve 13 -22/305 -142 sayılı kararında da belirtilmiştir. Önde gelen tüm oftalmik makine, ekipman ve sarf malzemeleri tedarikçileri dünya çapında faaliyet göstermekte ve bunları bir ya da daha fazla fa brika kanalıyla dağıtmaktadır. ESSILOR , yüzey makinelerini Almanya da, kaplama makinelerini İtalya da , şekillendiricilerini ABD de üretmekte ve müşterilerine bu fabrikalarından hizmet vermektedir. (25) Optik makinelerin, teçhizatın ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı söz konusu grubun dikey bütünleşik yapısını göstermesi açısından önem taşımaktadır. Kontak t Lensler (26) ESSI-LUX iştirakleri OPAK ve ALTRA vasıtasıyla kontak t lens pazarında faaliyet göstermektedir. Güneş Gözlükleri ve Optik Çerçevelerin Toptan Satışı (27) Güneş gözlükleri, gözleri güneşin zararlı ışınlarından korumak için tasarlanmış optik ürünlerdir. LUXOTTICA TÜRKİYE, optik gözlük çerçevesi ve güneş gözlüklerin in toptan dağıtımında ve Ray -Ban markalı güneş gözlüklerinin online perakende satışında faaliyet göstermektedir. (28) ESSI -LUX; oftalmik lenslerin toptan satışı, oftalmik teçhizat, kontakt lens, güneş gözlükleri ve optik çerçeve alan ında faaliyet göstermektedir . 2020 yılında ESSI - LUX un Türkiye deki toplam cirosunun faaliyet alanlarına göre dağılımı na aşağıdaki tabloda yer verilmektedir : Tablo 2- ESSI -LUX un 2020 Yılı Türkiye Cirosunun Faaliyet Alanı Bazında Dağılımı Faaliyet Alanı Cirodaki Pay ı (%) Oftalmik lens4 ( ..) - RX Lens ( ..) - Stok Lens ( ..) Oftalmik teçhizat ( ..) Kontak t lens ( ..) 4 ESSI -LUX direkt ihracata yönelik RX/Stok ayrımı yapamadığından dolayı, yukarıda verilen RX ve stok lens verileri söz konusu satışları içermemektedir. 21-30/395 -199 8/57 Tablo -2 nin devamı: Faaliyet Alanı Cirodaki Payı (%) Güneş gözlüğü5 ( ..) Optik çerçeve ( ..) Diğer ( ..) Toplam 100,0 Kaynak: ESSI -LUX (29) ESSI -LUX un 20 20 yılına ait Türkiye cirosunun % ( ..) ü oftalmik lens, % ( ..) si güneş gözlüğü satışından elde etmesi, ESSI -LUX un ana faaliyet alanlarının optik lensler ile güneş gözlüklerinin üretimi ve pazarlanması olduğunu göstermektedir. ESSILOR ve LUXOTTICA birleşmesinin , teşebbüsün bu alanlardaki gücünü pekiştirdiği değerlendirilmektedir. Optik Ürünlerin Perakende Satışı (30) ESSI -LUX perakende seviyesinde SUNGLASS HUT ve Ray-Ban ın online platformu üzerinden satışları yoluyla faaliyetlerini sürdürmektedir. G.1.2. HAL TRUST (31) Bermuda hukuku altında faaliyet gösteren ve tröst şirketi olan Hal Trust, HAL HOLDING in tüm hisselerine sahiptir. Hal Trust Türkiye de a şağıda yer alan iştirakleri vasıtasıyla ciro elde etm ektedir: - Koninklijke Ahrend B.V., ofis mobilyası sek töründe faaliy et göstermektedir. - Sport Timing Holding B.V., spor müsabaka ları için kimlik tespiti ve süre ölçme ekipmanlarının geliştirilmesi ve üretimi alanında faaliyet göstermektedir . - Broadview Holding B.V., iştirakleri Trespa, Arpa ve Westag&Getalit ile Türkiye de faaliyeti bulunmaktadır. - Trespa International B.V. , laboratuvar mobilyalarının yanı sıra dış cephe kaplamalar ı için kompozit paneller üretmektedir. - Arpa Industriale S.p.A ., mobilya perakendecisidir. - Westa g & Getalit AG, yapı inşaatına yönelik ürünler üretm ektedir. - Safilo Group S.p.A (SAFİLO Grup ) optik çerçeve ve güneş gözlüğü üreticisi ve dağıtıcısıdır. - GRANDVISION , Atasun Optik Perakende Ticaret A.Ş. (ATASUN) vasıtasıyla optik ürünlerin perakende satı şını gerçekleştirmektedir. G.1.2.1 . GRANDVISION (32) Güncel yapısıyla 2010 yılında kurulan ve Hollanda merkezli olan GRANDVISION, optik ürünlerin perakende satışı alanında global düzeyde faaliyet göstermektedir. GRANDVISION, reçeteli gözlüklere yönelik ürünleri, kontak t lens ve kontak t lens bakım ürünleri, düz ve reçeteli lenslerle kullanılan güneş gözlükleri alanında göz bakım hiz meti sunmaktadır. Ürünlerini 40 tan fazla ülkede piyasaya sunmaktadır. GRANDVISION ( ..) mağaza ile faaliyetlerini yürütmektedir. (33) GRANDVISION u HAL HOLDING aracılığıyla HAL Trust nihai olarak kontrol etmektedir. Bildirim Formunda ESSI -LUX un işlemin kapanışının ve zorunlu halka arzın gerçekleştir ilmesini müteakip, GRANVISION u Euronet Amsterdam borsa kotundan çıkarmak ve yasal satın alma süreçlerine uygun olarak GRANDVISI ON 5 Sadece üçüncü taraf satışlarını içermektedir. 21-30/395 -199 9/57 hisselerinin % ( ..) ünü satın almak veya diğer ikinci kademe işlemler yoluyla GRAN DVISION un tamamına sahip olmak gayesinde olduğu ve işlem sonucunda ESSI -LUX un GRANDVISION un tek kontrolünü elde edeceği belirtilmiştir. İşlem öncesi ve sonrasındaki hissedarlık yapı sına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir. Tablo 3- GRANDVISION un Yatırımcı Tipi Bazında Hissedarlık Yapısı6 İşlem Öncesi İşlem Sonrası Hissedarlar Hisse Oranı (%) Hissedarlar Hisse Oranı (%) Hal Optical Investments B.V. ( ..) ESSI -LUX ( ..) Halka Açık ( ..) Halka Açık ( ..) Diğer ( ..) Diğer ( ..) Toplam 100,00 100,00 Kaynak: Bildirim Formu (34) GRANDVISION, Türkiye de tek kontrolüne sahip olduğu ATASUN ile perakende seviye de faaliyet göstermektedir. G.1.2.1.1. ATASUN (35) GrandVision Turkey B.V. nin hisselerinin % ( ..) ünü elinde bulundurduğu ATASUN, güneş gözlüğü, reçeteli optik , çerçeve ve oftalmik lenslerin satışına yönelik optik endüstrisinin perakende satış düzeyinde faaliyet gösteren mağazalar zinciridir. 2007 yılından beri faaliyet gösteren ATASUN , 61 şehirde 291 satış noktasında faaliyet göstermektedir . Perakende mağazalarında yalnızca reçeteli optik çerçevelerin ve oftalmik lenslerin satış faaliyetini yürütmek te iken, 2016 yılından itibaren hem perakende mağazalarında hem de internet üzerinden güneş gözlüklerinin satışını da yapmaktadır . ATASUN ayrıca GRANDVISION un kendi markaları olan Seen, Instyle, Solaris, Sensaya, Julius, Heritage, C -line ve Unoffical Sunglasses ın satışını gerçekleştirmektedir. G.1.2.1.2. SAFİLO GRUP ve SAFİLO (36) SAFİLO GRUP ve SAFİLO Türkiye de güneş gözlüğü ve optik çerçevelerin toptan satışı pazarında faaliyet göstermektedir. SAFILO nun hisselerinin ( ..) sahip olan SAFILO GRUP un hissedarlık yapısı aşağıdaki tabloda sunulmaktadır: Tablo 4- SAFILO GRUP un Hissedarlık Y apısı Hissedar Hissedarlık Oranı (%) HAL Holding ( ..) BDL Capital Management ( ..) Brandes Investment Partners LP ( ..) Vittorio Tabacchi ( ..) Diğer ( ..) Toplam 100,00 Kaynak: Bildirim Formu G.1.2.1.3. GRANDVISION nın Faaliyet Alanları (37) GRANDVISION ATASUN aracılığıyla Türkiye de optik ürünlerin perakende satışı alanında faaliyet göstermektedir. 2020 yılında ATASUN nun Türkiye deki toplam cirosunun ürün gruplarına göre dağılımı na aşağıdaki tabloda yer verilmektedir : 6https://investors.grandvision.com/static -files/3978742b -531b -4aab -bea7 -b0cd99bced8b 97. sayfa 21-30/395 -199 10/57 Tablo 5- ATASUN u n 2020 Yılı Türkiye Cirosunun Ürün Grupları Bazında Dağılımı Ürün Grubu Cirodaki Pay ı (%) Oftalmik l ens ( ..) Optik ç erçeve ( ..) Güneş gözlüğü ( ..) Kontakt lens ( ..) Diğer7 ( ..) Toplam 100,00 Kaynak: ESSI -LUX (38) Tablo da görüldüğü üzere ATASUN , Türkiye cirosunun %( ..) ini güneş gözlüğü satışından, % ( ..) ini oftalmik lens, % ( ..) ünü optik çerçeve satışından elde etmiştir . G.2. İşlemin Niteliği (39) Bildirilen işlem ile HAL HOLDİNG in tamamına sahip olduğu iştiraki GRANDVISION da bulunan tüm hisseleri ve GRANDVISION un tek kontrolü ESSI -LUX tarafından devralınacaktır. Bildirim konusu işlem , sonucunda GRANDVISION un kontrolünde kalıcı değişiklik meydana geleceği nden, 2010/4 sayılı Tebliğ in 5. maddesi çerçev esinde bir devralmadır. İşlem taraflarının cirolarının 2010/4 sayılı Tebliğ in 7. maddesinin birinci fıkrasında öngörülen eşikleri aştığı, dolayısıyla işlemin izne tabi olduğu anlaşılmaktadır. G.3. Rekabet Kurulunun 01.10.2018 T arihli ve 18 -36/585 -286 S ayılı Kararı (40) LUXOTICA ile ESSI LOR un birleşmesini konu alan 01.10.2018 tarih ve 18 -36/585 -286 sayılı Kurul kararında , işleme tarafların sunduğu taahhüt çerçevesinde koşullu izin verilmiştir. Dosya kapsamında ilgili ürün pazarları markalı güneş gözlüklerinin toptan satışı , markalı reçeteli optik gözlük çerçevelerinin toptan satışı ve oftalmik lenslerin toptan satışı olarak belirlenmiştir. Kararda yatay ve konglomera etkilerin rekabetçi endişeye yol açabileceği değerlendirilmiş ve birleşmiş t eşebbüsün incelenen üç pazarda da oldukça yüksek paylarla lider konumda olacağı belirtilmiştir . (41) Kurum kayıtlarına 14.09.2018 tarih ve 6709 sayı ile intikal eden taahhüt metninde ; ESSILOR un MERVE OPTİK de sahip olduğu hisseler inin tamam ını elden çıkararak MERVE OPTİK in tek kontrolünü uygun bir alıcıya devredeceği ve bunun yanında birleşmiş teşebbüsün ürün portföyünden kaynaklanan konglom era etkileri gidermek amacıyla aşağıda yer alan davranışsal taahhütler in sunulacağı belirtilmiştir: - Birleşmiş teşebbüsün, Türkiye deki optikçilere oftalmik lens, optik çerçeve ve güneş gözlüğü ürünlerinin birbirlerinden ayrı satılmasını önermeyi reddetme mek dahil olmak üzere, oftalmik lens, optik çerçeve ve güneş gözlüğü ürünlerinin bağlı satışını gerçek leştirme yeceği , - Taraflar ve birleşik teşebbüs ün, optikçilere t arafların rakiplerinin oftalmik lens, optik çerçeve ve güneş gözlüğü ürünlerini satın almalarını yasaklayan veya sınırlayan sözleşmesel veya fiili münhasırlık hükümleri uygulama yacağı , - Davranışsal taahhütlerin süresi nin işlemin kapandığı günden itibaren üç yıl olaca ğı. (42) Ayrıca y ukarıda belirtilmiş olan bağlamaya ilişkin davranışsal taahhütlerden bağımsız olarak , taraflar ın optikçiler tarafından talep edildiği takdirde farklı ürünlerin bağlı 7Aksesuar, çerçeve yedek parça, güneş gözlüğü yedek parça, kontakt lens solüsyonu , kontakt lens bakım ürünü ve garanti hizmetlerini içerir. 21-30/395 -199 11/57 satışını gerçekleşt irebilmekte özgür olacakları ifade e dilmiştir . (43) Kurum kayıtlarına 14.09.2018 tarihinde 6709 sayıyla giren , MERVE OPTİK in elden çıkarılması8 ve ilgili davranışsal ta ahhütleri içeren taahhüt paketinin yukarıda belirtilmiş olan bağlamaya ilişkin davranışsal taahhütlerden bağımsız olarak, Taraflar optikçiler tarafından talep edildiği takdirde farklı ürünlerin bağlı satışını gerçekleştirebilmekte özgür olacaklardır. Benz er şekilde ifadesinin metinden çıkarılması kaydıyla, bildirime konu işleme koşullu izin verilebileceğine , ayrıca davranışsal taahhütlerin üç yılın sonunda Kurul tarafından yeniden değerlendirilmesine karar ver ilmiştir. G.4. Dosya K apsamında Yapılan Görüşm eler (44) Dosya konusu devralma işleminin pazar üzerindeki etkilerinin detaylı değerlendirilebilmesi amacıyla ilgili sektör de faaliyet gösteren teşebbüs yetkilileri ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. G.4.1. OPAK LENS ile Yapılan Görüşme (45) Oftalmik lenslerin toptan satışına yönelik bilgi ve görüşlerin paylaşılması amac ıyla OPAK LENS Yönetim Kurulu Başkanı ( ..) ve ( ..) ile yapılan toplantıda şu h ususlar ifade edilmiştir : - Oftalmik ve kontak t lens toptan satışı pazarında faaliyet gösterdikleri, bağımsız optik mağazaları ile çalıştıkları ve zincir mağazalara satışlarının bulunmadığı, - İştirakleri Akay Optik vasıtasıyla RX lens laboratuvarlarında lens üretimi gerçekleştirdikleri, ü rünlerin hamma ddesinin Çin, Kore, Tayland, İspanya ve İtalya gibi ülkelerden ge tirildiği , - Sektörün karlı bir iş alanı olduğu , güçlü bir firma nın sektörü ele geçir mesi durumunda tekel oluşabileceği, - ESSI -LUX un hem makine teçhizat alanında hem de ürün üret imi alanında faaliyet gösterdiği , piyasada en çok tercih edilen cam kesme makinelerin ESSI - LUX markalı makineler olduğu, makine ve cam satışı uzun süreli sözleşmeler aracılığıyla gerçekleştir ildiğinden piyasadaki rekabetçi yapının bozulduğu , - ESSI -LUX un ayrıca oftalmik lensler için doktor çalışması yaptırdığı ve doktorların reçeteye ESSI -LUX markalı ürünleri yazdıkları, bu uygulamanın tüketici tarafından ESSI -LUX markalarının tercih edil mesine neden olduğu, - İlgili mevzuat gereği r eklam yasağı bulun an bu sektörde güneş gözlüğü satışı ile ATASUN un bu yasağı deldiği , bu nedenle tüketicinin ATASUN markasını tanıdığı, ATASUN un franchising vererek daha da büyüyeceği ve bağımsız gözlükçülerin kapanacağını n öngö rüldüğü. G.4.2. MERVE OPTİK ile Yapılan Görüşme (46) Oftalmik lenslerin toptan satışı ile güneş gözlüğü ve optik çerçevelerin toptan satışı pazarlarında faaliyet gösteren MERVE OPTİK in yetkilisi ile gerçek leştirilen telefon 8 Kurulun 29.11.2019 tarih ve 19 -42/703 -301 sayılı k ararıyla, MERVE OPTİK in Demirel Ailesi tarafından devralınması , ESSILOR ve LUXOTTICA nın birleşmesi işlemine verilen koşullu izin kapsamında sunulan taahhütlere uygun bulmuştur. 21-30/395 -199 12/57 görüşmesinde şu hususlar belirtilmiştir : - LUXOTTICA nın, hem üretim yaptığı hem de lisanslı birçok markanın sahibi olduğundan dolayı piyasayı iste diği gibi domine edebil diği, ESSILOR ile birleşmesiyle teşebbüsün daha da güçlendi ği ve gözlük camı ile gözlük çerçe vesi pazarında lider konuma geldi ği, - ESSILOR un pe rakende seviyesinde faaliyet gösteren firmalara toptan satış yaptığı için bu firm aların ticari hacimlerini bil diği, ESSI -LUX un bu bilgiler i stratejik gördüğü noktalar a ATASUN aracılığıyla perakende satış noktası açmak için ku llanabileceği ya da mağazayı satın a lmak iç in tekl ifte bulanabilece ği, yerli firmaların güçlü sermayeleri olmadığından yabanc ı firmalarla rekabet edemeyecekleri , - ESSI -LUX un hem internet mağazalarıyla hem de fiziki mağa zalar vasıtasıyla istediği gibi büyüyebildiği, bazı ülkelerde örneğin Yunani stan da yabancı firma nın yerliyi ortadan kaldırma sını engellemek ve yerli firmaları koruyabilmek için satış noktalarında %51 yerli marka satılması zorunluluğunun bulun duğu, - ATASUN alışv eriş merkezlerinde faaliyet gösterebilirken diğer yerli firmaların o noktalara girmekte zorla ndıkları, - Halihazırda ATASUN a ürün tedarik ettikleri ve tüketici nin kendi markalarını tercih ettiği ama ATASUN un iç pazardan mal almadan sadece kendi markaları ile çalışması ve MERVE OPTİK markalarının ATASUN mağazalarında satılmamaya başl aması durumunda yerli ma rkaları n zor duruma düşeceği , - Ayrıca ESSI -LUX un makine ve oftalmik lens satışlarını birlikte gerçekleştirdiği, makine alan teşebbüslere cam da almaları durumunda indirim yapt ığı ya da makine ile ilgili kampanyalar yap arak makinele ri ücretsiz veya indirimli verdiği ve bunun karşılığında iki yıllık cam satış sözleşmesi yaptığı , bu nedenle yerel cam firmalarının ESSI -LUX ile rekabet edemeyeceği, - ATASUN un ESSI -LUX tarafından devralınmasıyla ATASUN un önemli bilgileri elde edeceği ve stratejik noktalara dah a kolay erişim sağlaya bileceği . G.4.3. OPTİK GALERİ ile Yapılan Görüşme (47) Perakende mağaza z incirine sahip OPTİK GALERİ yöneticileri ( ..) ve ( ..) ile gerçekleştirilen telefon görüşmeler inde şu hususlar ifade edilmiştir : - Beş yıl içerisinde hem toptancı hem de perak endec i yerli firmaların pazardan çıkacağını öngördükleri, - Kendilerinin halihazırda ESSI -LUX ten aldıkları ürünlerin toptan fiyatları ile ATASUN un perakende satış yaptığı ve mevcut devralmadan sonra bu durumun daha da kolaylıkla yapıla bileceği , - Toptan fiyatların perakendeye sirayet edeceği , rakip perakendecilerin bu fiyatlar ile rekabet edemeyecekleri ve rekabetin ortadan kalkacağı, bu durumun yaşanmaması için ESSI -LUX un ayrımcıl ık yapmadan perakendecilere aynı fiyattan ürün vermesi gerektiği . G.4.4. ( ..) ile Yapılan Görüşme (48) Güneş gözlüğü ve gözlük çerçevesi toptan satışı pazarı hakkında bilgi ve görüşlerinin 21-30/395 -199 13/57 alınması amacıyla ( ..) ile telefon g örüşmesi gerç ekleştirilmiştir . Gizlilik talepli bu görüşmede ; - ( ..) , - Mevcut durumda piyasada büyük b ir rekabet olduğu, işlemden sonra rakip perakendecilerin ürün tedarikinde sıkıntılar yaşayabileceği ve fiyat rekabeti nin kendilerini zorlayabileceği, - Sektörde son zamanlarda kapanan perakendecilerin olduğu ve güçlü oyuncuların kalmadığı, en büyük alıcılarının bu kapanan mağazalardan oluşması nın kendilerini zor duruma düşürdüğü, mevcut devralmanın bağımsız mağazaları da zor duruma düşüreceği , - ATASUN un reklam yatırımları yapan ve mark a portföyü tüketici tercihleri üzerinde etkisi bulunan bir zinci r perakendeci olduğu ve ATASUN vitrininde bulunmanın markaları güçlendir diği, bulunmama nın ise markaların değerini ve tüketici tercihlerini olumsuz yönde etkileyebi leceğ i, - Fiyatlarla ilgili kısa vadede tüketici aleyhine bir durum oluşacağını öngörmedikleri a ncak ATASUN un elde edeceği yeni güç ile yeteri kadar markayı bünyesinde topladıktan sonra istediği fiyatlamayı uy gulayabilece ği, - Endişeleri nin giderilmesi için ATASUN un maliyetin in belli bir kısmının altında fiyat belirleyememesi ya da ürün portföyünün belirli bi r miktarının ESSI -LUX markalı ürünler dışında olmas ı gibi taahhütlerin alınmasını n faydalı olacağı hususları ifade edilmiştir. G.5. İLGİLİ PAZAR G.5.1. İlgili Ürün Pazarı (49) Türkiye de ESSI -LUX; OPAK, İŞBİR, TORA, ESEL, ALTRA, LUXOTTICA ve SUNGLASS HUT aracılığı ile Güneş gözlükleri ve optik çerçevelerin toptan satışı, Oftalmik lenslerin üretimi ve toptan satışı, Oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı, yedek parça satışı ve satış sonrası bakım ve onarım hizmetleri, Kontakt lens toptan satışı ve Güneş gözlüklerinin perakende satışı alanlarında faaliyet göstermektedir. (50) Devre konu GRAND VISION ise Türkiye de ATASUN aracılığı ile güneş gözlüğü, reçeteli gözlük (oftalmik lens ve optik çerçeve) ve kontakt lenslerin perakende satışı alanında faaliyet göstermekte olup, teşebbüsün toptan seviyede faaliyeti bulunmamaktadır. Bu bilgiler çerçevesi nde tarafların; Güneş gözlüklerinin perakende satışı faaliyetleri bakımından yatay örtüşme, Diğer faaliyetleri bakımından ise dikey örtüşme söz konusudur. Aşağıda sırasıyla dikey ve yatay örtüşme çerçevesinde ilgili ürün pazarları ele alınmaktadır. 21-30/395 -199 14/57 G.5.1. 1. Dikey Örtüşme Çerçevesinde İlgili Ürün Pazarları9 G.5.1.1.1. Oftalmik Lens lerin Üretimi ve Toptan S atışı (51) Oftalmik (optik) lensler görme kusurlarının düzeltilmesi için kullanılmaktadır. Oftalmik lens terimi, gözle ilgili anlamına gelen oftalmik ve gözlük camı için kullanılan lens terimlerinden türetilmiştir10. (52) Lensler kullanılan malzemeye göre cam ve plastik, düzeltici tasarımlarına göre tek odaklı, iki/üç odaklı ve aşamalı, üretim sürecine göre ise stok lensler ve yarı tamamlanmış lensler olarak sı nıflandırılmaktadır. (53) Tek odaklı lensler yalnızca bir odak uzaklığına sahip olan ve genel olarak yakını görme sorunu olmayan 40 -45 yaş altındaki kişiler için uygundur. İki/üç odaklı lenslerde camın üst kısmı uzağı görmeye, alt kısmı ise yakını görmeye yar amaktadır. Yakını göremeyenler için uygun olan bu lenslerin uzak ve yakını görmeye yarayan bölümleri arasında görünür bir ayrım çizgisi bulunmaktadır. Bu lensler genel olarak 40 -45 yaş üstü kişiler tarafından kullanılmaktadır. Aşamalı lenslerde ise birden fazla odak veya derecelendirme bulunmaktadır. Lensin üst kısımları uzağı görüş, alt kısımları yakını görüş ve iki bölüm arasında kalan kısımsa orta görüş için derecelendirilmektedir. Söz konusu lensler en çok 40 -45 yaş üstü, göz yorgunluğu yaşayan ve bir v eya birden fazla görme kusuruna sahip kişilerce kullanılmaktadır. (54) İki/üç odaklı ve aşamalı lensler birden fazla göz kusuru bulunan hastaların birden fazla tek odaklı lensli gözlük bulundurma zorluğunun önüne geçmek için tasarlanmış ürünlerdir. Birden fazl a görme bozukluğu bulunan hastaların bir kısmı her birine tek odaklı lens takılmış iki gözlük kullanmayı, çift odaklı veya dereceli lens takılmış tek bir gözlüğe tercih edebilmektedir. Düzeltici tasarımlar arasındaki seçim, sağlık ile ilgili olmaktan çok k işisel rahatlığa yönelik bir tercihtir. (55) Türkiye de hastaların numaralı gözlük camlarına ulaşım yollarına değinmek gerekirse, görme kusuru bulunan tüketici, göz hastalıkları uzmanı doktor tarafından yazılan reçete ile optisyene başvurmaktadır. Reçetede belirtilen görme kusuru yla toplumda yaygın olarak karşılaşılmaktaysa ve optisyen de stoklarında ilgili lensi bulunduruyorsa, talebi hemen o anda stoklarından karşılamaktadır. Bu şekilde yaygın görme kusurlarının düzeltilmesi amacıyla üretilen ve optisyenle rce stoklanabilen lenslere stok lens denilmektedir. Nihai kullanım için üzerinde fazla işlem yapılması gerekli olmadığından, stok lenslere aynı zamanda tamamlanmış lens adı da verilmektedir. (56) Küresel ölçekte faaliyet gösteren ve ESSI -LUX iştiraklerinin de aralarında bulunduğu lens imalatçısı teşebbüsler stok lensleri üretmekte, bu lensler doğrudan veya distribütörler vasıtasıyla kullanıma hazır şekilde optisyenlere ulaştırılmaktadır. Stok lensler, lens imalatçıları tarafından sık görülen göz kusurlarında n yola çıkılarak hazırlanmış kalıplarda büyük miktarlarda üretilmekte ve dağıtılmaktadır. Bu nedenle, stok lenslerin maliyetleri ve fiyatları düşük olmaktadır. (57) Optisyenler , kendilerine hazır halde gelen lenslere tüketiciye özgü bir takım işlemler 9 Bkz. Kurulun 14.03.2012 tarihli ve 12 -11/371 -106 sayılı, 26.06.2012 tarihli ve 12 -35/990 -304 sayılı, 17.04.2013 tarihli ve 13 -22/305 -142 sayılı, 13.08.2013 tarihli ve 13 -47/639 -278 sayılı, 23 .02.2017 tarihli ve 17 -08/99 -42 sayılı, 01.10.2018 tarihli ve 18-36/585 -286 sayılı, 20.06.2019 tarihli ve 19 -22/333 -150 sayılı, 20.06.2019 tarihli ve 19 -22/334 -151 sayılı kararları . 10 Dosya kapsamında oftalmik lens terimi, sektörde de yaygın olarak kullanı ldığı şekliyle gözlük camını ifade etmektedir. Bu bağlamda görme bozukluklarının düzeltilmesinde, göz renginin değiştirilmesinde ya da kornea hastalıklarının tedavisinde kullanılan kontakt lensler bu terim kapsamı dışındadır. 21-30/395 -199 15/57 uygulama kta ve tüketicinin tercih ettiği çerçeveye bu lensleri monte ederek gözlüğü teslim etmektedir. Optisyenlere çok sayıda tüketici bu şekilde başvurduğu için, optisyenler mağazalarında bir miktar stok lens bulundurmaktadır. (58) Diğer taraftan, tüketicinin toplum da yaygın bir şekilde görülmeyen, bir ve/veya birden fazla görme kusurunu içeren bir reçeteyle başvurması durumunda optisyen, reçetede belirtilen özelliklere sahip lensin üretilmesi için talebi çalıştığı reçete laboratuvarlarına iletmektedir. Reçete labora tuvarları, tüketiciye özel lensler üretme kabiliyetine ve donanımına (makine parkuruna) sahip teşebbüsler olup, lens imalatçılarından aldığı yarı tamamlanmış lensleri, reçetede belirtilen niteliklere göre tüketiciye özel olarak işlemekte ve kullanıma hazır hale getirmektedirler. (59) Bu süreçte hammade olarak kullanılan RX (reçete ( receipt ) X) olarak da ifade edilen yarı tamamlanmış lensler, belirli bir dereceye kadar işlenmiş ve fakat henüz tamamlanmamış ürünlerdir. Hiç işlenmemiş şekilde markalı veya markas ız da olabilen bu lensler tek odaklı, iki/çok odaklı veya aşamalı olarak tedarik edilebilmektedir. Tüm reçete laboratuvarları, free-form üretim teknolojisi sayesinde üç tip lensi de üretebilmektedir11. (60) Yarı tamamlanmış lensler, siparişin verilmesi sonrasında genellikle 1 -2 iş günü içinde optisyenlere ulaştırılmaktadır. Reçete laboratuvarları, dağıtım ağı kurmak yerine, kargo şirketlerinin dağıtım ağlarını kullanmaktadır. Bu durum, laboratuvarların konumların dan bağımsız olarak tüm Türkiye ye yönelik olarak faaliyet göstermesine imkan tanımaktadır. Öte yandan, laboratuvarların şube olarak adlandırdığı iletişim ofisleri de bulunabilmektedir. Sipariş toplama veya stok lens dağıtımı için kullanılan bu ofislerin yerini zamanla merkezi sipariş sistemleri almaktadır. (61) Tüketicinin gözlük camı tercihi büyük ölçüde optisyen tarafından yönlendirilmektedir. Bunun asıl nedeni, kullanıcının genellikle gözlük camının markası ve kalitesi ile çeşitli işleme seçenekleri hakkında bilgi sahibi olmamasıdır. Bu durumda da, farklı sağlayıcılar/ma rkalar arasındaki tercih üzerinde, nihai tüketicinin seçiminden ziyade optisyenin yönlendirmesi belirleyici olmaktadır. (62) Optisyenler çoğunlukla birden fazla reçete laboratuvarıyla çalışmakta ve farklı marka ürünleri tüketicilere sunmaktadır. Bu durum, mark a çeşitliliğinin yanı sıra tedar ik güvenliği de sağlamaktadır. Oftalmik lenslerin üretiminden tüketiciye ulaştırılma sına kadar olan aşamalar aşağıda gösterilmektedir: Şekil 1 Oftalmik Lens Üretimi ve Dağıtım ı Seviye 1 Kimyasal Madde Şirketleri ve Cam Üreticileri Seviye 2 Laboratuvarlarla Entegre Lens İmalatçıları Entegre Olmayan Lens İmalatçıları Seviye 3 Bağımsız Reçete Laboratuvarları Reçete Laboratuvarlarıyla Entegre Optisyenler Seviye 4 Entegre Olmayan Optisyenler Seviye 5 Tüketiciler 11 Geleneksel teknoloji ile te k odaklı bir yarı tamamlanmış lensten tek odaklı bir tamamlanmış (mamul) lens üretilebiliyorken (benzer şekilde çok odaklı bir yarı tamamlanmış lensten çok odaklı bir tamamlanmış lens; aşamalı bir yarı tamamlanmış lensten aşamalı bir tamamlamış lens üretil ebiliyorken) çift yüzey işleme teknolojisi olarak anılan free-form makinalar ile herhangi bir çeşit yarı tamamlanmış lensten istenilen özellikte tamamlanmış lens üretilebilmektedir. 21-30/395 -199 16/57 (63) ESSI -LUX, dünya genelinde oftalmik lenslerin üretimi ve toptan dağıtımı alanlarında faaliyet gösteren bütünleşik y apıya sahip bir teşebbüs olup, OPAK, İŞBİR, TORA ve ALTRA aracılığıyla Türkiye de reçete laboratuvarları seviyesinde de faaliyette bulunmaktad ır. (64) Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde; stok lensler ile RX lenslerin birbirine ikame olup olmadığı hususu nun irdelenmesi gerekmektedir. Stok lens alanında çok sayıda teşebbüs faaliyet gösterm ekte olup pazarın bu segmenti küresel ölçe kte görece rekabetçi bir yapıdadır. Bu durum, ithalata yönelik herhangi bir kota ya da gümrük engeli bulunmaması ve ürün nakliyesinin kolay/düşük maliyetli olmasıyla açıklanabilecektir. Stok lenslerin, seri halde üretilmesinden dolayı fiyatları da düşüktür . Bu lenslerin ticareti, makine ve teçhizat gerektirmemektedir. (65) Diğer yandan, stok lensler optisyenlerin ürün ihtiyacının tamamını karşılamamaktadır. Optisyenler ihtiyacının kalan kısmını temin etmek için reçete laboratuvarları ile çalışmaktadır. Kişiye ö zel üretim gerçekleştirilen laboratuvarlarda; yarı tamamlanmış lensler reçeteye göre tamamlanmakta, tüketicinin isteğine göre ek uygulamalar (UV filtresi ve diğer özel kaplamalar gibi) yapılmaktadır. Buna bağlı olarak da maliyetler artmakta ve satış fiyatl arı stok lenslerde olandan daha yüksek seviyelerde oluşmaktadır12. Bu bağlamda, karşıladığı talebin niteliği ve faaliyet şekli itibarıyla, reçete laboratuvarlarının, stok lens toptancılarından açıkça farklılaştığı değerlendirilmektedir. (66) Öte yandan, y arı ta mamlanmış lensler de kendi içinde farklılaşmaktadır. Yukarıda belirtildiği üzere, lensler yalnızca bir görme bozukluğunu düzeltmek üzere tasarlanan tek odaklı lensler, birden çok görme rahatsızlığını düzeltmek üzere tasarlanan iki/çok odaklı lensler ile aş amalı lensler olarak üçe ayrılmaktadır. Tek odaklı lensler, görece karmaşık bir üretim sürecine ve ileri teknolojiye ihtiyaç duyulmaksızın, büyük miktarlarda üretilebilen ve düşük fiyatlı ürünlerdir. İki/çok odaklı ve aşamalı lensler ise daha karmaşık, üre timinde ileri teknoloji kullanılan, katma değeri yüksek olan ve yüksek fiyatlarla satışa sunulan ürünlerdir. Ne var ki, free-form olarak adlandırılan yeni nesil üretim makineleri ile sayılan lens türlerinin tümünün üretimi gerçekleştirilebilmektedir. Kulla nılan makinelerin bu nitelikte olması sayesinde, tek bir makine parkuru ile belirtilen lensler üretilebilmektedir. Tüm reçete laboratuvarları, müşterinin talebi doğrultusunda ihtiyaç duyulan lensleri tek odaklı, iki/çok odaklı veya aşamalı olarak hazırlaya bilmektedir. Dolayısıyla yarı tamamlanmış oftalmik lenslerin türleri bakımından arz ikamesinin yüksek olduğu anlaşılmaktadır. (67) Sonuç olarak; oftalmik lenslerin üretimi ve toptan satışı bakımından stok lenslerin üretimi ve toptan satışı ve yarı işlenmiş lenslerin (RX lenslerin) toptan satışı şeklinde iki ayrı ilgili ürün pazarı tanımlanmaktadır . G.5.1.1.2. Güneş Gözlükleri ve Optik Çerçevelerin Toptan Satışı (68) Tüketiciler tarafından kullanılan gözlükler, güneş gözlükleri ve reçeteli optik gözlükler şeklinde ikiye ayrılmaktadır. ESSI -LUX her iki ürün grubunda da markalara sahiptir ve her iki ürün grubunda da ürün tedarik etmektedir. 12 Lensin görme bozukluğunu giderecek şekilde yüzeyinin işlenmesi (numarala ndırma) işleminden sonra, kullanıcının da tercihine göre ek uygulamalar gerçekleştirilebilmektedir. Bunlar; parlatma, kaplama, renklendirme, organik lenslerde sert kaplama, yansıma önleyici (anti -refle) kaplama, mor ötesi ışın koruması (UV protection), çok odaklı ve bazı özel amaçlı (prizmalar vb) lenslerde markürleme (montaj referanslarını işaretleme) şeklinde olabilmektedir. 21-30/395 -199 17/57 (69) Talep açısından bakıldığında her iki gözlük türünün farklı fonksiyonları bulunmaktadır. Güneş gözlükleri görüş ve göz sağlığını korumaya, reçeteli optik gözlükler ise gözdeki hataları düzeltme ye yönelik olarak kullanılmaktadır . Güneş gözlüklerine yönelik talepte birincil fonksiyonun y anı sıra estetik kaygılar da en az birincil fonksiyon kadar rol oynamaktadır. Bu kapsamda ürüne ilişkin talep, ürünün modaya uygun olması, kalitesi ve taşıdığı markanın toplumdaki imajı gibi unsurlardan da etkilenmektedir. (70) İkinci grup olan reçeteli optik gözlükler ise göz rahatsızlıkları tedavisinde kullanılan ve görme bozukluklarını düzeltme işlevi taşıyan gözlüklerdir. Bu gözlüklerin tercihinde sağlığa ilişkin kaygıların belirleyici rolü bulunmakla birlikte, güneş gözlüklerinde olduğu gibi moda, tasarım, marka itibarı ve kalite gibi unsurlar da satın alma davranışlarını etkileyebilmektedir. (71) Tüketicilerin satın alma davranışlarına göre her iki çerçeve türünün farklıl aştığından bahsedilebilecektir. Tüketicilerin tamamına yakını güneş gözlüğü çerçevelerini, üzerinde gelen camlar ile birlikte satın almaktadır. Optik çerçevelerde ise tüketici, göz kusuru ve özel talepleri doğrultusunda cam tercihinde bulunmaktadır. (72) Özetle , kullanım amaçları ve satın alınma biçimlerindeki temel farklılıklar nedeniyle, söz konus u ürünler belirgin bir şekilde ayrılmaktadır. Dolayısıyla güneş gözlükleri ve optik çerçevelerin aynı pazarda olduğunun kabul edilemeyeceği değerlendirilmektedir. (73) Türkiye piyasasında birçok güneş gözlüğü markası bulunmaktadır. Bu ürünlerin önemli bir kısmı markalı ve satış sonrası hizmeti bulunan ürünlerdir. Bunun yanında, ülkemizde markasız veya marka değeri ve fiyatı oldukça düşük olan, ayrıca satış sonrası hizmet sunulmayan ürünler de tedarik edilmektedir. Bu ürünlerin özellikle sağlık açısından kullanım a uygun olmadığı bilinmektedir. Dolayısıyla, hem sağlık açısından gerekli kriterleri yerine getirmeyen hem de üretim esnasında kullanılan malzemeleri, yüksek kaliteli ve modayı takip eden ürünlere göre oldukça düşük kalitede olan gözlüklerin markalı güneş gözlükleriyle aynı pazara dâhil edilmemelidir13. (74) Konuya ilişkin olarak Kurulun 23.02.2017 tarihli ve 17-08/99 -42 sayılı kararında, dosya kapsamında görüşülen tüm toptancıların pazarı belirli bir marka bilinirliğine sahip güneş gözlükleri ile sınırlandırdıklarını; markasız (isimsiz) ve hazır giyim mağazalarında satılan ürünleri ise kendi ürünlerine rakip o larak görmediklerini belirttiklerine yer verilmiştir. Ayrıca kararda; hakkında soruşturma yürütülen LUXOTTICA da yapılan yerinde incelemede elde edilen 2016 Business Plan Turkey (2016 İş Planı Türkiye) başlıklı sunumda da teşebbüsün pazarın 25 Euro ve üz eri fiyata sahip çerçevelerini içine alan kısmını Gösterge Pazar (Reference Market) olarak belirlediği, sunumda güneş gözlükleri bakımından da benzer yönde değerlendirmelerin yer aldığı belirtilmiştir. Tüm bu hususlar dikkate alınarak bahse konu kararda, ilgili ürün pazarı markalı güneş gözlüklerinin toptan satışı ve markalı reçeteli optik gözlük çerçevelerinin toptan satışı olarak tanımlanmıştır . Keza Kurulun 01.10.2018 tarihli ve 18-36/585 -286 sayılı kararı nda da aynı pazar tanımlarına yer verilmişt ir. 13 Bazı optik mağazaların yalnızca perakende satışları için doğrudan güneş gözlüğü ithal ettiği bilinmektedir. Ayrıca H&M, Zara, LC W aikiki ve De Facto gibi esas faaliyet alanı giyim perakendeciliği olan mağazalar ile Boyner ve Beymen gibi departman mağazaları da perakende satışları için doğrudan ya da bir aracı şirket vasıtasıyla güneş gözlüğü ithalatı gerçekleştirebilmektedir. Ancak b u teşebbüsler, ithal ettiği ürünlerin perakende satışlarını kendi mağazalarında gerçekleştirmekte, toptan ürün satışı yapmamaktadır. Dolayısıyla sayılan teşebbüsler, ESSI -LUX gibi toptancıların rakibi olarak değerlendirilememektedir. 21-30/395 -199 18/57 (75) Yukarıda değinilen hususlar çerçevesinde, konuya ilişkin Kurul içtihadı14 da dikkate alınarak markalı güneş gözlüklerinin toptan satışı ve markalı reçeteli optik gözlük çerçevelerinin toptan satışı şeklinde iki ayrı ilgi li ürün pazarı tanımlanmaktad ır. G.5.1.1.3. Oftalmik Makine, Teçhizat ve Sarf Malzemelerinin Üretimi ve Dağıtımı, Yedek Parça Satışı ve Satış Sonrası Bakım ve Onarım Hizmetleri (76) Stok veya yarı tamamlanmış lenslerin üretimi, yarı tamamlanmış lenslerin reçete laboratuvarlarında tamamlan ması ve optisyenlere gelen lenslerin ölçümleme ve çerçeveye monte edilmesi aşamalarının tamamında oftalmik makine ve teçhizat kullanılmaktadır. Ülkemizde yüzeyleme, kaplama, parlatma makineleri ve masa üstü düzelticiler şeklinde türleri bulunan oftalmik makinelerin ve teçhiza tın üretimi faaliyetinde bulunan herhangi bir teşebbüs bulunmamaktadır. Küresel çapta oftlamik makine ve teçhizat ile sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı alanında ESSI -LUX un yanında Schneider GmbH & Co. KG, OptoTech Optikmaschinen GmbH, Nidek Co., LTD., Leybold Optics ve MEI S.r.l. fi rmaları faaliyet göstermektedir. Ürünler yurtdışındaki üreticilerden doğrudan veya söz konusu teşebbüslerin Türkiye deki iştiraklerinden temin edilebilmekte ya da yerel optisyenlerden alınmak suretiyle ikinci el makine ve teçhizat olarak yeniden satışa sunulan ürünler de tercih edilebilmek tedir. (77) ESSI -LUX, reçete laboratuvarlarının ihtiyaç duyduğu endüstriyel optik teçhizat ve sarf malzemeleri ile optisyenler için ticari optik teçhizatın Türkiye ye doğrudan satışını gerçekleştirdiği gibi, Türkiye deki iştirakleri OPAK, TORA, ALTRA, İŞBİR ve ESEL vasıta sıyla da satış yapmaktadır15. (78) Oftalmik makine teçhizat ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı pazarına ilişkin olarak; makineler ile sarf malzemelerinin aynı pazar kapsamında değerlendirildiği en geniş pazar tanımı ile söz konusu makineler ile sarf malz emelerinin her birinin alt pazar kırılımlarına tabi tutulduğu en dar pazar tanımına kadar çeşitli alternatif pazar tanımlarından söz etmek mümkündür. (79) AB Komisyonu nun Essilor -Luxottica kararında16 işlemin taraflarının , oftalmik makineler bakımından yüzeyleme, kaplama, parlatma makineleri ile masa üstü makinel er şeklinde alt pazar kırılımlarına gidilmesi nin mümkün olduğu bununla birlikte pazar tanımının açık bırakılabileceği; sarf malzemeleri içinse arz ikamesi gözetiler ek tek bir pazar tanımı yapılabilceği şeklinde görüş sunduğu ifade edilmiş; ancak işlemin bu pazar üzerindeki etkisinin sınırlı olacağı gerekçesiyle ilgili ürün pazarı tanımlanmamıştır. Benzer şekilde, Essilor -Luxottica birleşmesine ilişkin 01.10.2018 tarihli ve 18-36/585 -286 sayılı Kurul kararında da bahse konu faaliyetlere ilişkin ilgili ürün pazarı tanımlanmazken, 26.06.2012 tarih ve 12 -35/990 -304 sayılı Essilor -Opak devralma kararında ise bahse konu pazar, oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı pazarı şeklinde en geniş tanımıyla ele alınmıştır. (80) Açıklamalar çerçevesinde ilgili ürün pazarı , oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı pazarı olarak belirlenmişti r. 14 Bahsi geçen karar lara benzer şekilde somut olarak herhangi bir marka ya da fiyat sınırlandırması getirilmeksizin, toptan güneş gözlüğü satışı gerçekleştiren ve tarafların rakibi konumunda olduğu kabul edilerek verileri toplanan teşebbüsler tarafından satılan tüm güneş gözl ükleri ve optik çerçeveler, markalı güneş gözlüklerinin toptan satışı ve markalı reçeteli optik gözlük çerçevelerinin toptan satışı pazarlarına dâhil edilmiştir. 15 Yüzeyleme, kaplama ve parlatma makinelerinin Türkiye ye doğrudan ESSI -LUX tarafından ihraç edildiği ve söz konusu ürünlerin iştirakleri vasıtasıyla satılmadığı ifade edilmiştir. 16 Case M.8394 - Essilor/Luxottica , para. 130 -134. 21-30/395 -199 19/57 (81) Bahsi geçen oftalmik makine ve teçhizatların uzun süre kullanılabilen dayanıklı mallar olması nedeniyle, söz konusu makinelerin satışından sonra makinelere ilişkin yedek parça satışı ile garanti ve bakım/onarım hizmetleri de gündeme gelmektedir. ESSI - LUX tarafından, satışı gerçekleştirilen cihazların garanti süresinin iki yıl olduğu, bununla birlikte, bazı durumlarda ilgili iştirakin belirli bir süre için satışları artırmak amacıyla yaptığ ı teşvikler ile bu süreyi üç yıla çıkarılabildiği ifade edilmiştir. Garanti süresinin dolmasının ardından da ESSI -LUX, Türkiye de iştirakleri İŞBİR ve ESEL vasıtasıyla oftalmik makine ve teçhizatın bakımı ve onarımı hiz metini sunmaya devam etmektedir. (82) Ana ürün ile o ürüne ilişkin yedek parça, servis ve bakım gibi ürün ve hizmetler, farklı zamanlarda ihtiyaç duyulan tamamlayıcı nitelikteki ürünlerdir. Müşterinin satın aldığı ilk ürünün bulunduğu pazar, zamanla tamamlayıcı ürün ve hizmetlere ihtiyaç duyması sebebiyle birincil veya öncül pazar olarak isimlendirilmektedir. Yedek parça, sarf malzemesi, tamir, bakım -onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan ürün ve hizm etlerin bulunduğu pazar ise ikincil veya ardıl pazar olarak tanımlanmaktadır. (83) Rekabet hukuku literatüründe, öncül ve ardıl ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların tanımlanmasında i) söz konusu ürün ve hizmetlerin aynı pazara dahil edilip edilemeyeceğ i, ii) edilmezse ardıl ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların marka - spesifik tanımlanıp tanımlanamayacağı hususlarının analizi ön plana çıkmaktadır. Ardıl pazarların marka -spesifik tanımlanıp tanımlanamayacağına karar verilirken ise, ürün veya hizmetin gerek üretimde gerekse kullanımdaki ikame edilebilirliği, tüketici talebi ve başka teşebbüslerce üretimin önünde herhangi bir engel olup olmadığı gibi faktörler dikkate alınmaktadır. (84) Ulaşılan sonucu değiştirmeyeceğinden, oftalmik makine ve teçhizatlara il işkin yedek parça satışı ve satış sonrası garanti, bakım ve onarım hizmetleri pazarı bakımından yukarıda yer verilen kriterler çerçevesinde bir analiz gerçekleştirilmemiş ve kesin bir pazar tanımı yapılmamıştır. G.5.1.1.4. Kontakt Lenslerin Toptan Satışı (85) ESSI -LUX, iştirakleri OPAK ve TORA aracılığıyla kontakt lens toptan satışı alanında da faaliyet göstermektedir. (86) Kontakt lensler (renkli kontakt lensler de dâhil olmak üzere) Türkiye de sadece göz doktoru muayenesi ile verilen doktor reçetesiyle ve yalnızca perakendeci optisyenlik müesseseleri (optikler/gözlükçüler) tarafından son kullanıcıya satılabilen, gözde kırma kusurunu düzeltmeyi amaçlayan (plano/numarasız renkli kontakt lensler hariç) tıbbi cihaz kapsamında ürünlerdir. Kontakt lensler düzelttikleri k ırma kusuruna, muhtemel değişim süresine ve kozmetik kullanım amacının bulunup bulunmamasına göre sınıflandırılabilmektedir. Bu özelliklerin birbirleri içinde farklı kombinasyonları mevcuttur. (87) Kontakt lensler, düzelttikleri kırma kusuruna göre aşağıdaki şe kilde sınıflandırılmaktadır: Sferik Lensler: Gözdeki kırma kusuru sonucu ortaya çıkan yakını iyi görememe (hipermetrop) veya uzağı iyi görememe (miyop) olgularının düzeltilmesi amacıyla kullanılmaktadır. 21-30/395 -199 20/57 Torik Lensler: Görüntünün gözde bir noktaya odakla namaması sonucu ortaya çıkan görme bozukluğunu (astigmat) düzeltmek amacıyla kullanılmaktadır. Multifokal/Progresif Lensler: Yaşa bağlı gelişen yakın görüntülere odaklanamama sonucu ortaya çıkan yakını görme bozukluğunu (prespiyobi) düzeltmek için kullanı lmaktadır. Plano Lensler: Kırma kusuru düzeltmesi yapmayan, kozmetik veya terapötik/bandaj amaçlı kullanılan lenslerdir. (88) Kontakt lensler, muhtemel değişim süresine göre ise aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır: Günlük kullanılıp aylık değiştirilen/kulla nılıp atılan kontakt lensler, Günlük kullanılan iki haftalık değiştirilen/kullanılıp atılan kontakt lensler, Günlük kullanılıp atılan kontakt lensler. Yukarıdaki süreler haricinde kullanılıp atılan kontakt lensler. (89) Kozmetik kullanım amacının bulunup bulunmamasına göre ise kontakt lensler aşağıdaki şekilde tasnif edilmektedir: Kozmetik amacı olmayan kontakt lensler: Şeffaf, sıklıkla bir veya birden fazla kırma kusurunun birlikte olduğu durumlarda veya terapötik amaçlı ve/vey a bandaj lens olarak kullanılan kontakt lenslerdir. Kozmetik amacı olan kontakt lensler: Kozmetik amaçlı ve/veya bir görme bozukluğu ile birlikte kozmetik ihtiyaca cevap veren renkli kontakt lenslerdir. (90) Kontakt lens pazarına (renkli kontakt lens dâhil) gi riş için sermaye, know -how ve mevzuat açısından kayda değer bir giriş engeli bulunmamaktadır. Tüm kontakt lensler (renkli lensler de dâhil, plano lensler hariç) tıbbi cihaz mevzuatına tabidir. Genel olarak kontakt lensler yurt dışında üretim yapan firmalar tarafından Türkiye'ye ithal edilmekte, akabinde, kontakt lens depolarına veya doğrudan perakende satış yapan optisyenlik müesseselerine satış gerçekleştirilmektedir. Ürünün ithalatına yönelik herhangi bir kota ya da gümrük engeli bulunmamakta olup, ürünün nakliyesi kolaydır. (91) Pazarda dağıtıcı konumunda bulunan kontakt lens depoları, 15.05.2014 tarihli ve 29001 sayılı Tıbbi Cihaz Satış, Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği ne göre satış merkezi olmaya hak kazanmış ve yetki belgesi almış olan işletmelerdir. Kontakt lens depolarının perakende satışı bulunmamakta, depolar perakende satış yapan optisyenlik müesseselerine ürün tedarik etmektedir. (92) Kontakt lenslerin nihai tüketiciye satışı, yasal olarak kontakt lens reçetesi karşılığında yapılmaktadır. 5193 sayılı Optisyen lik Hakkında Kanun ve 18.01.2014 tarihli ve 28886 sayılı Optisyenlik Müesseseleri Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca, yalnızca ruhsat alan optisyenlik müesseseleri bu satışı gerçekleştirebilmektedir. (93) Kontakt lensleri konu alan Kurul kararları incelendi ğinde; 13.08.2013 tarihli ve 13 - 47/639 -278 sayılı kararda, kontakt lenslerin tedavisinde kullanıldıkları görme bozukluğuna, kullanım şekillerine, kullanım amaçlarına, imal edildikleri materyale, sağladığı konfora göre alt kategorilere ayrılabildiği anlaş ılmaktadır. Dolayısıyla, dosya konusu ilgili ürün pazarının kontakt lenslerin tüketici nezdindeki nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları açısından birbirleriyle ikame edilebilen kontakt lens ürün gruplarından müteşekkil alternatif ilgili ürün pazarlar ı olarak tanımlanması mümkündür. Bununla birlikte, arz açısından her ne kadar anılan kategorilerin her birisi 21-30/395 -199 21/57 ayrı bir üretim yöntemi ile üretilse de sektördeki firmalar, bu kategorilerden sadece bir tanesinde değil, her birinde yer alacak şekilde faaliyet göstermekte, lens depoları da aynı şekilde hemen hemen her ürün grubunun satış ve pazarlamasını gerçekleştirmektedir. şeklindeki ifadelere yer verilerek, ilgili ürün pazarının kontakt lens pazarı olarak belirlendiği görülmektedir. Akabinde Kurulun 20.0 6.2019 tarihli ve 19-22/333 -150 sayılı kararı ile 20.06.2019 tarihli ve 19 -22/334 -151 sayılı kararında da arz ikamesi gerekçesiyle ilgili ürün pazarı kontakt lens pazarı şeklinde tanımlanmıştır. (94) Kurulun anılan kararlarındaki yaklaşımı benimsenerek, alt kırılımlara gidilmeksizin ilgili ürün pazarının kontakt lenslerin toptan satışı şeklinde ele alınabilecek olmakla birlikte, işlemin bu pazar üzerindeki etkisi sınırlı olacağından, kontakt lenslerin toptan satışı bakımından kesin bir pazar tanımı yapılmam ıştır. G.5.1.2. Yatay Örtüşme Çerçevesinde İlgili Ürün Pazarı: Optik Ürünlerin Perakende Satışı (95) Ülkemizde optisyenlik mesleği 5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun kapsamında icra edilmektedir. Mezkur Kanun un 4. maddesi uyarınca, numaralı gözlük camı ve gözlük çerçevesi satmak, gözlük montajı ve her türlü reçeteli lens satışı yapmak üzere optisyenlik mesleğini icra edebilmek için, optisyenlik alanında en az ön lisans seviyesinde meslekî eğitim ve öğretim veren yüksek okul mezunu olunması şartı aranmaktadı r. Aynı Kanun un 6. maddesinde Optisyenler, yalnız koruyucu gözlükleri, güneş gözlüklerini ve göz hastalıkları uzmanı tabipler tarafından verilen reçetelerde yazılı numaralı gözlük camlarını, her türlü lensleri, optik görme gereçlerini ve gözlük çerçevele rini satabilirler. Optisyenlerin reçetesiz olarak numaralı gözlük camı satmaları, vermeleri veya tavsiye etmeleri, otorefroktometre ve keratometre gibi bilgisayarlı aletler ile olanlar da dahil olmak üzere her nevi göz ve görme muayene ve testleri yapmalar ı veya müesseselerinde bu işlere yarayan her türlü aletleri ve cihazları bulundurmaları yasaktır. denilmek suretiyle gözü düzeltmeye yönelik ürünlerin reçetesiz satışının yasak olduğuna vurgu yapılmıştır. (96) Optisyenlik alanında faaliyet gösteren teşebbüsleri, bireysel/bağımsız optikler ile zincir optikler şeklinde ikiye ayırmak mümkündür. Bağımsız optikleri; genellikle bir veya her halükarda az sayıda perakende mağazası bulunan, lokasyon açısından değişiklik gösterebilmekle birlikte genel olarak hastane çevreleri ve merkezi olmayan sokak ve mahallelerde bulunan mağazalar şeklinde tanımlanabilecektir. Zincir optikler ise, genel olarak ülke çapında veya bölge bazında birden fazla sayıda perakende satış mağazası olan, AVM ler veya alışverişin fazla o lduğu benzer lokasyonlarda bulunan noktalardır17. (97) TİTCK dan alınan bilgiye göre, Türkiye de 10.02.2020 tarihi itibarıyla 7119 faal optisyenlik müessesi bulunmaktadır. Dosya kapsamında işlem tarafları ile perakende seviyesindeki rakiplerden edinilen bilgile r çerçevesinde, bunlardan yaklaşık 550 adedinin zincir optik şubesi olarak faaliyet gösterdiği, diğerlerinin ise bağımsız optik olduğu anlaşılmaktadır. İşlem taraflarından devre konu GRANDVISION un Türkiye deki iştiraki ATASUN; on dört adet franchise, bir adet geçici (pop up) mağaza 17 Kurulun 20.06.2019 tarihli ve 19 -22/334 -151 sayılı Opak Lens -Alcon kararında, en az beş mağazaya sahip optikler zincir optik olarak tanımlanmıştır. Buna karşılık, zincir optiklere ilişkin çeşitli analizler içeren Kurulun 01.10.2018 tarihli ve 18-36/585 -286 sayılı Essilor -Luxottica kararında zincir optiklere ilişkin herhan gi bir kriter belirtilmemiştir. İşbu işlem bakımından yapılan çalışmada, ulaşılabildiği ölçüde en az iki şubeye sahip olan mağazalar zincir optik olarak ele alınmıştır. 21-30/395 -199 22/57 olmak üzere 61 ilde toplam 2 91 optik mağaza ile zincir optik formatında faaliyet göstermektedir18. (98) AB Komisyonun un Essilor -Luxottica kararında19, optik ürünlerin perakende satışı sektörüne ilişkin olarak, ilgili ürün pazarı tüm optik ürün ve hizmetleri içerek şekilde optik ürünlerin perakende satışı şeklinde belirlenmiştir. Benzer şekilde ulusal seviyede İtalyan Rekabet Otoritesinin Luxottica -Salmoiraghi kararında20 da ilgili ürün pazarı optik ürünlerin perakende pazarı şeklin de tanımlanmıştır. (99) Kurulun optik ürünlerin perakende satışına yönelik bir kararı bul unmamaktadır. Bununla birlikte, Kurulun diğer perakende sek törlere yönelik aldığı kararlardan örneğin Teknosa -ElectronicPartner kararında21 ilgili ürün pazarı, ürün gruplar ı bazında bir ayrışma yapılmaksızın elektrikli ve elektronik ev aletleri perakende satış hizmetleri şeklinde tayin edilmiştir. Bunun yanında Kurulun hızlı tüketim mallarının (HTM) perakende satışını konu alan çok sayıda kararında22 ilgili ürün pazarının y ine ürün bazında alt kırılıma gidilmeksizin HTM organize perakende pazarı şeklinde tanımlandığı görülmektedir. (100) Bildirime konu işlem bakımından da ürün bazlı segmentasyonlara gid ilmeksizin, ilgili ürün pazarı gözlerin korunmasına ve düzeltilmesine yönelik ürünler ile göze ilişkin diğer ürün ve hizmetlerin (örneğin solüsyonlar, temizleme sıvıları vs.) tümünü kapsayacak şekilde optik ürünlerin perakende satışı şeklinde belirlenmektedir. (101) Perakendeci tipine bağlı bir ayrıma gidilip gidilemeyeceği hususun da ise ele alınması gereken konulardan ilki optik ürünlerin perakende satışı bakımından yukarıda bahsi geçen zincir optikler ile bağımsız optikler arasında bir ayrıma gidilip gidilemeyeceğidir. (102) Gözlükçülüğün Tarihsel Gelişimi ve Türkiye de Gözlük Sektörü adlı çalışmada23 yer verilen bir ankette, katılımcılara yöneltilen Gözlük müessesesi seçiminde temel kriteriniz (ölçütünüz) nedir" sorusuna, katılımcıların; % 55,44 ünün Her zaman gittiğim müesseseye giderim. , % 14,52 sinin Tavsiye üzerine bir müesseseye giderim. , % 11,24 ünün Hastaneye/göz hekimine yakın olan müesseseye giderim. , % 9,65 inin Evime yakın olan müesseseye giderim. , % 9,15 inin Reklam, kampanya ve indirim yapan müesseseye giderim." şeklinde cevap verdiği belirtilmiştir. Söz konusu cevaplar incelendiğinde, tüketicinin optik mağaza tercihlerinde sadakat unsurunun ön plana çıktığı, ardından tavsiye, mesafe ve fiyat gibi kriterlerin etkili olduğu dikkat çekmektedir. Bağımsız optiklerin genellikle hastane çevre lerinde, zincir optik mağazaların ise genellikle alışveriş merkezi ile ana caddeler üzerinde konumlandığı göz önünde bulundurulduğunda; 18 Teşebbüs, https://www.atasunoptik.com.tr/ ve https://www.shopsolaris.com/TR_TR/ siteleri üzerinden de güneş gözlüğü ve çeşitli aksesuar satışı gerçekleştirmektedir. 19 Case M.8394 sayılı Essilor/Luxottica , 01.03.2018, para. 139. 20 Case C11851 , Luxottica Group - Salmoiraghi &Vigano , 19.12.2012. 21 Kurulun 04.07.2007 tarih ve 07 -56/632 -214 sayılı kararı. 22 Örneğin; Kurulun 09.07.2015 tarih ve 15 -29/420 -117 sayılı, 09.02.2017 tarih ve 17 -06/56 -22 sayılı, 18.04.2018 tarih ve 18 -11/204 -95 sayılı, 22.05.2018 tarih ve 18 -15/279 -138 sayılı, 13.12.2018 tarih ve 18-47/736 -356 sayılı kararları. 23 Bkz. Gözlükçülüğün Tarihsel Gelişimi ve Türkiye de Gözlük Sektörü, E. Özdemir, S. Kabak, İTO Bilgiyi Ticarileştirme ve Araştırma Vakfı İstanbul Düşünce Akademisi, s. 11 8, https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/dokuman/gozlukculugun -tarihsel -gelisimi -ve-turkiye -de- gozluk -sektoru/567 , Erişim tarihi: 15.05.2021 . 21-30/395 -199 23/57 Hastaneye/göz hekimine yakın olan müesseseye giderim. şeklinde yanıt veren tüketicilerin tercihini büyük olasılıkla ba ğımsız optiklerden yana kullanacağı değerlendirilmektedir. Diğer cevapları veren tüketicilerin ise zincir optikleri mi yoksa bağımsız optikleri mi tercih edeceği yönünde bir öngörüde bulunmak mümkün gözükmemekte, bir başka deyişle anılan tüketicilerin her iki formattaki optik mağazaları tercih etmesinin de ihtimal dâhilinde olduğu anlaşılmaktadır. (103) Bahse konu çalışmada, aynı anket kapsamında katılımcılara yöneltilen Gözlük müessesesi tercihiniz nedir" sorusuna ise; katılımcıların %80,73 ünün Bireysel optisyenlik müesseselerini24 tercih ederim , %19,27 sinin ise Kurumsal (zincir) optisyenlik müesseselerini tercih ederim şeklinde cevap verdiği ifade edilmiştir. Söz konusu oranlardan, tüketicilerinin büyük çoğunluğunun tercihinin bireysel optiklerd en yana olduğu anlaşılmaktadır. Çalışmada, kurumsal firmaların büyük bölümünün müesseselerinde anket yapılmasına izin vermediği, bu soruya verilen yanıtlar arasındaki farkta bu durumun etkisi olabileceği belirtilmiştir. (104) Aşağıda, işlem taraflarınca sunulan 2016 -2019 yıllarına ilişkin zincir optikler ile bağımsız optiklerin pazar paylarına yer verilmektedir: Tablo 6- Zincir Optikler ile Bağımsız Optiklerin Değer Bazında (TL) Pazar Payı (%) Mağaza Tipi 2016 2017 2018 2019 Zincir Optik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Bağımsız Optik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler ve Raportör Hesaplamaları (105) Tablo incelendiğinde, bağımsız optiklerin payının yıllar bazında azaldığı ancak halen bu kanalın zincir optikler karşısında ağırlığını koruduğu dikkat çekmektedir. Yukarıda yer verilen bilgil er göz önünde bulundurularak ve konuya arz odaklı yaklaşılarak aynı mevzuat çerçevesinde ve aynı ürün portföyüyle tüketicilere hizmet veren bireysel optikler ile zincir optikler arasında fark bulunmadığı değerlendiri lmektedir. Konuya talep odaklı yaklaşıldığında ise , tüketici tercihlerini belirleyen ve zincir optikler ile bağımsız optikler arasında bir ayrıma gidilmesini gerekli kılan somut bir parametre bulunmadığından , böyle bir ayrımın pazarın gerçekleriyle bağdaşm ayacağı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, optik ürünlerin perakende satışı bakımından bireysel optikler ile zincir optik lerin rekabet halinde oldukları kanaatine varılmaktadır. (106) Perakendeci tipi kapsamında üzerinde durulması gereken bir diğer konu , SUNGLASS HUT gibi yalnızca güneş gözlüğü satışı gerçekleştiren mağazalar ile içerisinde güneş gözlüğü satışına özgülenmiş bir bölüm barındıran departman mağazalarının (Boyner, Beymen gibi bölümlü mağazalar), optik mağazalar üzerinde rekabetçi baskı yaratıp yaratama yacağı dır. Aşağıda, optik ürünlerin perakende satışları içerisinde departman mağazalarında yapılan satışların payını gösteren tabloya yer verilmektedir: Tablo 7 - Departman Mağazalarında Satılan Optik Ürünlerin Toplam O ptik Ürün Satışları İçindeki Payı Yıllar Departman Mağazaları Satışları (TL) Departman Mağazaları Satışlarının Payı (%) 2016 ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) 2018 ( ..) ( ..) 2019 ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler ve Raportör Hesaplamaları 24 Çalışmada, bireys el optisyenlik müessesesi ifadesi, kararda geçen bağımsız optik ifadesi ile aynı anlamda kullanılmıştır. 21-30/395 -199 24/57 (107) Tablodan görüldüğü üzere, departman mağazalarında gerçekleştirilen optik ürün satışları, toplam optik ürün satışlarının yaklaşık % ( ..) sini oluşturmaktadır. Optisyenlik Kanunu uyarınca, optisyenlik müesseseleri dışında reçeteli ürün satışı gerçekleştirilemediği göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu oranın azımsanamayacak boyutta olduğu söylenebilecektir. Toplamda 93 mağazası bulunan SUNGLASS HUT ın mağazalarının yarıdan fazlası (53 adet) Boyner ve Beymen departm an mağazalarında yer almaktadır. (108) Departman mağazalarının yalnızca birbiriyle m i yoksa her bir bölümü bakımından ilgili bölüm alanında uzmanlaşmış mağazalarla da mı rekabet halinde olduğu hususunda, Kurulun 09.08.2012 tarihli ve 12 -41/1162 -378 sayılı YKM/Boyner kararı dikkate alınabilecektir. Departman mağazalarının/bölümlü mağazala rın, gıda dışı perakende sektöründe yer alan birçok alt segmenti aynı çatı altında barındıran bir mağaza formatı olarak tanımlandığı kararda, çeşitli bankalardan kredi kartı harcamalarına ilişkin veri toplanarak müşteri tercihleri hakkında bir analiz gerçe kleştirildiği görülmektedir. Söz konusu analiz sonucunda kararda; tüketicilerin bölümlü mağazalardan sonraki ilk tercihlerini diğer bir bölümlü mağazadan ziyade uzmanlaşmış mağazalardan yana kullanabildikleri ve bu anlamda tüm seçenekleri değerlendirdikler i belirtilmiş, dolayısıyla bölümlü mağazalar ile uzmanlaşmış mağazaların rekabet halinde oldukları kabul edilerek ilgili ürün pazarı orta ve üst gelir grubuna hitap eden bölümlü mağazalar ile uzmanlaşmış mağazalar olarak tanımlanmıştır. Kurulun anılan kararından yola çıkılarak, güneş gözlüğü satışı gerçekleştirilen departman mağazalarının, güneş gözlüklerinin perakende satışı bakımından optik mağazalar üzerinde rekabetçi baskı uygulayabildiği çıkarımında bulunmak mümkündür. Bu durumda, SUNGLASS HUT gibi y alnızca güneş gözlüklerinin perakende satışını gerçekleştiren mağazaların optik mağazalar üzerinde rekabetçi baskı kurduğunun kabulü gerekmektedir. (109) Öte yandan, aynı noktadan hareketle, tamamlayıcı ürün olarak güneş gözlüğü satışı gerçekleştiren H&M, Zara gibi hazır giyim mağazalarının optik mağazaları ile rekabet halinde olmadıkları değerlendirilmektedir. Zira bahsi geçen mağazaların uzmanlık alanları hazır giyim perakendeciliği olup, bu noktalardaki güneş gözlükleri daha çok hazır giyim alışverişi yapmayı amaçlayan tüketicilerin anlık tercihlerine konu olmaktadır . Bu anlamda asıl hedefi güneş gözlüğü almak olan tüketicilerin gözünde, bahsi geçen mağazaların optik mağazaların bir ik amesi olarak görülme ihtimalinin zayıf olduğu değerlendirilmektedir25. (110) Son olarak optik ürünlerin perakende satışı bakımından geleneksel kanal (fiziki mağazalar) ile çevrimiçi kanalın (internet satışları) rekabet halinde olup olmadıkları hususu üzerinde durulması gerekmektedir26. Aşağıdaki tabloda, optik ürünlerin çevrimiçi kanald aki satışları ile bu satışların toplam optik ürünlerin perakende satışı içindeki payına yer verilmektedir: 25 Bunda hazır giyim mağazaları güneş gözlükleri ile optik mağazalarda satılan güneş gözlüklerinin arasında kalite, marka ve fiyat bakımından ciddi farklılıklar bulunması da etkilidir. Bununla birlikte, yatay seviyede ilgili ürün pazarının tüm ürün gruplarını kapsayacak optik ürünlerin perakende satışı olarak belirlenmesi nedeniyle, güneş gözlüklerinin toptan satışından farklı olarak perakende satış ında markalı - markasız gibi bir ayrım üzerinde durulmamıştır. Bunun yerine, esasen yine tüketici algısı ve tercihleri temeline dayanan mağazaların uzmanlık alanlarına odaklanılması yerinde görülmüştür. 26 Optisyenlik Kanunu uyarınca reçeteli gözlükler ile l enslerin münhasıran optisyenlik müesseseleri tarafından satışı mümkün olduğundan, çevrimiçi kanal bakımından yapılacak tartışmalar güneş gözlüğü ile solüsyon ve temizlik ürünleri gibi yan ürünler için önem arz etmektedir. Ancak, günümüzde yasal olmamakla birlikte reçeteli lens satışı gerçekleştiren internet siteleri bulunduğu bilinmektedir. 21-30/395 -199 25/57 Tablo 8 - Optik Ürünlerin Çe vrimiçi Kanaldaki Satışları ve Toplam Perakende Satışlar İçerisindeki Payı Yıllar Çevrimiçi Kanal (TL) Çevrimiçi Kanalın Payı (%) 2016 ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) 2018 ( ..) ( ..) 2019 ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler ve Raportör Hesaplamaları (111) Yukarıdaki tablo incelendiğinde, optik ürünlerin perakende satışında çevrimiçi kanal satışlarının yaklaşık % ( ..) pazar payıyla kendine yer edindiği ve bu payın istikrarlı şekilde arttığı görülmektedir. Diğer yandan, çevrimiçi satış yapan perakendecilerin fiziksel mağazalara kıyasla daha düşük fiyatlarla satış yaptığı vurgulanmalıdır. Özellikle, çevrimiçi platfo rmlar tüketiciye önemli oranlard a indirim sunmaktadır. (112) Geçmiş tarihli Kurul kararları incelendiğinde27, elektronik ortamda yapılan satışlar geleneksel satışlarla rekabet halinde ise bu iki kanalın aynı pazarda kabul edileceği; tamamen yeni ve yalnızca elektronik ortamda satılan bir ürünün mevcudiyeti halinde ya da bir ürünü elektronik ortamda satmanın önem li avantajlar sağlaması durumunda ise bahse konu ürünün e -ticaretinin ayrı bir pazar olarak tanımlanacağı belirtilmiştir. Bu iki kanal arasındaki farklara yönelik rekabetçi parametreler açısından Sahibinden.com kararında hizmetin niteliğini belirleyen fayd alanma kolaylığı, erişilebilirlik (geniş kitlelere ulaşma), zaman tasarrufu gibi unsurlar dikkate alınmış ve gazete ilanı ve emlak ofisleri gibi mecraların ikame unsuru olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir28. Benzer şekilde Booking29 ve Yemek Sepeti30 kararlarında da çevrimiçi kanalların kapsamlı görsellere yer vermeleri, belli süreler içinde ücretsiz iptal imkânı sunmaları, tüm fırsat ve indirimlerden tüketicileri hızlıca haberdar edebilme aracı olabilmeleri, tek noktadan birden fazla işlem yapılabilm esini sağlamaları, belli nitelikteki tüm ürünlerin karşılaştırılabilmesi ve en uygun olanının (fiyat vb. koşullar bakımından) seçimini kolaylaştırmaları hususları değerlendirilerek çevrimiçi kanalın geleneksel kanallardan farklı pazarda yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, Kurulun D&R kararında ise perakende kitap satışı bakımından geleneksel kanalın çevrimiçi kanal üzerinde baskı kurup kuramadığından bağımsız olarak, çevrimiçi kanalın geleneksel kanal üzerinde özellikle fiyat bakımından rekabetçi baskı kurabildiği değerlendirilmiş ve söz konusu husus yeterli görülerek her iki kanal aynı ürün pazarında kabul edilmiştir31. (113) Çevrimiçi kanal da güneş gözlükleri bakımından optik ürünlerin perakende satışında faaliyet gösteren mağazalar üzerinde rekabetçi baskı oluşturabileceği nden , çevrimiçi satışlar ilgili ürün pazarına dâhil edilmiştir. 27 25.03.2004 tarih ve 04 -22/231 -48 sayılı Yemek Sepeti kararı, 03.01.2013 tarih ve 13 -01/7-7 sayılı E- ticaret kararı, 09.06.2016 tarih ve 16 -20/347 -156 sayılı Yemek Sep eti kararı, 05.01.2017 tarih 17 -01/12 - 4 sayılı Booking kararı, 04.05.2017 tarih ve 17 - 15/175 -87 sayılı Sahibinden.com kararı. 28 Kurulun 04.05.2017 tarih ve 17 - 15/175 -87 sayılı Sahibinden.com kararı, para.15. 29 Kurulun 05.01.2017 tarih 17 -01/12 -4 sayılı Booking kararı, para. 41. 30 Kurulun 09.06.2016 tarih ve 16 -20/347 -156 sayılı Yemek Sepeti kararı, para. 83 -92. 31 Kurulun 29.05.2018 tarih ve 18 -16/293 -146 sayılı kararı. Benzer şekilde, Kurulun 22.11.2018 tarih ve 18-44/703 -345 sayılı Sony kararında da, on line kanal satışlarının toplam satışlar içerisinde oldukça sınırlı bir paya sahip olduğu, bu durumun, online kanal bakımından yeniden satış fiyatlarına müdahalenin rekabeti kısıtlayıcı etkisini azalttığı belirtilse de, tüketicilerin mağazadan bir ürün alma dan önce bile ilgili ürünün online satış fiyatlarını kontrol ettiği, bunu pazarlık aracı olarak kullandığı, dolayısıyla bu durumun internette görünen fiyatların pazarda genel bir baskı yaratmasını sağladığı hususlarına vurgu yapılmıştır. 21-30/395 -199 26/57 G.5.2. İlgili Coğrafi Pazar (114) ESSI -LUX ve iştirakleri ile bunların rakiplerinin dağıtımını yaptığı güneş gözlüklerinin, optik çerçevelerin ve oftalmik lenslerin tüm Türkiye ye satılması, nakliye maliyetlerinin çok düşük olması ve buna bağlı olarak optisyenlere satışların dağıtım ağı gerektirme mesi, dolayısıyla bölgesel seviyede pazar tanımlanmasının koşullarının oluşmaması nedeniyle dikey örtüşme çerçevesinde tanımlanan; stok lenslerin üretimi ve toptan satışı , yarı işlenmiş lenslerin (RX lenslerin) toptan satışı , markalı güneş gözlüklerin in toptan satışı ve markalı reçeteli optik gözlük çerçevelerinin toptan satışı ilgili ürün pazarları bakımından coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. (115) Öte yandan , yatay örtüşme çerçevesinde tanımlanan optik ürünlerin perakende satışı bakımından ise tüketicilerin alışveriş amacıyla sınırlı bir mesafeyi göze alabileceği değerlendirilmektedir . Bu anlamda, bir optik mağazanın müşteri çekim alanının tüm ülkeyi kapsayamayacağı açıktır. Bölgesel pazar tanımı kapsamında bir sınır ortaya koyma k açısından Kurulun hızlı tüketim malları organize perakende sektörüne ilişkin kararları yol gösterici olması bakımından incelendiğinde, bazı kararlarda32 ilgili coğrafi pazarların il bazında ele alındığı, bazı kararlarda33 ise ilçe bazında ele alındığı görü lmektedir. (116) Optik ürünlerin hızlı tüketim mal larına kıyasla anlık tüketim ve ihtiyaçlara konu olma ihtimali daha düşük tür. Dolayısıyla, optik ürün alışveriş i gerçekleştirecek tüketiciler bu işleri için daha fazla zaman ve daha uzun mesafeyi göze alabilecek lerdir. Bu noktadan hareketle, optik ürünlerin perakende satışı bakımından il sınırlarından daha dar bir bölgesel pazar tanımının gerekli olmadığı değerlendirilerek; anılan pazar bakımından tarafların faaliyetlerinin kesiştiği Adana , Ankara , Antalya , Balıkesir , Bursa , Denizli , Eskişehir , Gaziantep , İstanbul , İzmir , Kocaeli , Mersin , Muğla ve Samsun illerinin her biri ayrı ilgili coğrafi pazar olarak ele alınabilecektir34. Bununla birlikte, mevcut dosyada detaylı bir pazar tanımı ya pmanın sonuca herhangi bir etkisi olmayacağından hareketle, perakende seviyesi bakımından ilgili coğrafi pazar tanımlanmamıştır. (117) Son olarak oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı pazarı bakımından coğrafi pazar anlamında kes in bir tanımlamaya gidilmeyecek olup, hem küresel hem de Türkiye ölçeğindeki veri ve değerlendirmeler sunulacaktır. G.6. DEĞERLENDİRME (118) 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde, bir ya da birden fazla teşebbüsün başta hâkim durum yaratılması ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi olmak üzere 32 Kurulun 17.06.20 05 tarih ve 05 -40/557 -136 sayılı Carrefour -Gima kararı, 04.05.2006 tarih ve 06 - 32/392 -102 sayılı Kiler-Canerler kararı, 18.12.2008 tarih ve 08 -73/1158 -452 sayılı Migros -Yonca kararı, 17.06.2010 tarih ve 10 -44/774 -256 sayılı Migros -Egeden kararı. 33 Kurulun 31.10.2005 tarih ve 05 -76/1030 -287 sayılı Migros -Tansaş kararı, 06.07.2006 tarih ve 06 - 47/632 -180 sayılı Kiler-Güler kararı, 05.04.2007 tarih ve 07 -30/293 -110 sayılı Makromarket -Nazar kararı, 15.07.2009 tarih ve 09 -33/728 -168 sayılı Kiler-Yimpaş kararı, 23.02.2011 tarih ve 11 -10/186 -62 sayılı Migros -Greens kararı, 09.02.2012 tarih ve 12 -06/185 -47 sayılı Kipa-Ardaş kararı, 09.02.2017 tarih ve 17 -06/56 -22 sayılı Migros -Kipa kararı. 34 Bunlardan Antalya, Balıkesir, Denizli, Gaziantep, Kocaeli ve Samsun illerinde SUNGLASS HUT ayrı bir mağaza olarak değil, Boyner mağazalarının içinde yer alan bölümlerinde f aaliyet göstermektedir. 21-30/395 -199 27/57 ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki etkin rekabetin önem li ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde gerçekleştirdikleri birleşme ve devralma işlemleri yasaklanmaktadır. 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve 2010/4 sayılı Tebliğ uyarınca izne tabi olan bi rleşme ve devralma işlemleri öncelikle , işlem sonucunda teşebbüslerin tek başına veya birlikte, hakim durum kavramının işaret ettiği güce ulaşıp ulaşamayacakları veya işlem öncesinde mevcut olan bu nitelikteki bir gücü artırıp artıramayacakları açısından değerlendirilmelidir. (119) İşlem tarafları ESSI -LUX ve ATASUN un faaliyetlerinin optik ürünlerin perakende satışı pazarı nda yatay, stok lenslerin toptan satışı , yarı işlenmiş lenslerin (RX lenslerin) toptan satışı , markalı güneş gözlüklerinin toptan satışı , markalı ve reçeteli optik gözlük çerçevelerinin top tan satışı ve oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı pazarı nda dikey olarak örtüştüğü görülmektedir. Bu nedenle işlem hem yatay hem de dikey örtüşmeler bakımından değerlendirilmelidir. (120) Hakim durumun belirlenmesinde pazar payları, pazara giriş koşulları ve alıcıların pazarlık gücü gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. Bu doğrultuda aşağıda söz konusu pazarlar açısından hâkim durum analizine yer verilecek, daha sonra bildirim konusu işlemin yatay ve dikey etkileri ayrı ayrı değerlendirilecektir. Pazar Payı ve Rakiplerin Pazardaki Konumu (121) Rekabet hukuku analizlerinde belirli bir piyasada pazar gücünün tespitinde kullanılan en önemli gösterge, incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin pazar payıdır. Pazar paylarının hesaplanabilmesi için öncelikle ESSI -LUX ve ESSI -LUX ile aynı pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin oftalmik lenslerin toptan satışı , markalı güneş gözlüklerinin toptan satışı , markalı reçeteli optik gözlük çerçevelerinin toptan satışı pazarlarındaki satış bilgile ri incelenmiştir. Bu bölümde son olarak oftalmik makine, teçhizat ve sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı pazarı nda ESSI -LUX un en iyi tahminlerine dayanılarak hazırlanmış verilere yer verilecektir. (122) Buna göre, oftalmik lenslerin toptan satışı pazarınd a ve bu pazarın alt kırılımlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 2016 -2019 yılları arasındaki pazar payları, 2019 yılı değer bazında pazar payı en yüksek olan ilk 10 teşebbüs için aşağıdaki gibidir. Tablo 9 - Oftalmik Lenslerin Toptan Satışı Pazarındaki Paylar (%) Oftalmik Lens Toplam (Stok+RX) 2016 2017 2018 2019 Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL ESSI -LUX ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MERVE CAM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) OPAK LENS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BETA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) CEMFA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ADELLENS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) HOYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) SEIKO ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tablo 9 un devamı 2016 2017 2018 2019 Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL AKAY ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) HAZEL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 21-30/395 -199 28/57 Diğer35 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler (123) Yukarıda yer verilen tablodan görüldüğü üzere oftalmik lenslerin toptan satışı pazarında OPAK, İŞBİR, TORA ve ALTRA yı kontrolünde bulunduran ESSI -LUX un pazar payı 2016 -2019 yılları itibar ıyla ciro bazında % ( ..) , adet bazında % ( ..) aralığındadır. ESSI -LUX 2019 yılında ciro bazında % ( ..) oranında pay elde etmiş olup en yakın rakibi MERVE CAM % ( ..) , ikinci rakibi OPAK LENS ise % ( ..) oranında paya sahiptir. ESSI -LUX pazarın neredeyse yarısına hâkim durumdadır ve en yakın rakibinin yaklaşık ( ..) katı pazar payına sahiptir. (124) Aşağıdaki tablolarda, 2019 yılı değer bazında pazar payı en yüksek olan 10 teşebbüsün pazar paylar ı stok lens ve RX lens kırılımında sunulmaktadır. Tablo 10- Stok Lenslerin Toptan Satışı Pazarındaki Paylar (%) Stok Lens 2016 2017 2018 2019 Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL ESSI -LUX ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) OPAK LENS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MERVE CAM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ADELLENS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) SEİKO ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) HOYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BETA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) HAZEL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) CEMFA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) NEŞE ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler (125) Tabloya göre stok lenslerin toptan satışı pazarında ESSI -LUX un pazar payı 2019 yılında ciro bazında % ( ..) , adet bazında % ( ..) olarak gerçekleşmiştir. ESSI -LUX u ciro bazında % ( ..) ile OPAK LENS, % ( ..) ile MERVE CAM takip etmektedir. Stok lens kırılımında, oftalmik lenslerin toptan satışına nispeten daha düşük paya sahip olan ESSI -LUX, hala hâkim durum eşiğin in üzerinde bir paya sahiptir. Tablo 1 1- RX Lenslerin Toptan Satışı Pazarındaki Paylar (%) RX Lens 2016 2017 2018 2019 Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL ESSI -LUX ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) BETA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) CEMFA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MERVE CAM ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ADELLENS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) HOYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tablo 11 in devamı 2016 2017 2018 2019 Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL SEIKO ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AKAY ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 35 Oftalmik lenslerin toptan satışı pazarı ve bu pazarın alt kırılımları için hazırlanan tablolarda diğer sekmesi 20 adet teşebbü sün verisini içermektedir. 21-30/395 -199 29/57 OPAK LENS ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) OPSA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler (126) Tabloya göre ESSI -LUX un, oftalmik lenslerin toptan satışı pazarındaki payıyla karşılaştırıldığında, bu pazarın RX lens kısmındaki payı kayda değer ölçüde yüksek seviyededir. Şöyle ki, 2019 yılında bu değer adet ve değer bazında yaklaşık % ( ..) ve % ( ..) olarak hesaplanmıştır. Dolayısıyla optisyenlerin reçete labo ratuvarlarından yapmış oldukları, yarı tamamlanmış lens alımları bakımından ESSI -LUX un vazgeçilmez bir tedarikçi olduğu anlaşılmaktadır. (127) Markalı güneş gözlüklerinin top tan satışı pazarında, 2016 -2019 dönemine ait adet ve değer bazında pazar payları, 2019 yılındaki satış değerine36 göre ilk 10 teşebbüs için aşağıdaki tabloda gösterilmektedir37. Tablo 12 - Markalı Güneş Gözlükl erinin Toptan Satışı Pazarında Paylar (%) Güneş Gözlüğü 2016 2017 2018 2019 Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL ESSI -LUX ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MERVE OPTİK ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) SAFİLO ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ELİT ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) DOĞAN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MERCAN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ENTERNASYONAL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ARIKAN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TURKUAZ TOPTAN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) DERİGO ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler (128) Tablo da görüldüğü üzere, ESSI -LUX, 2016 -2019 yılları arasında markalı güneş gözlüklerinin toptan satışı pazarında adet bazında % ( ..) , değer bazında ise % ( ..) aralığında pazar payı elde etmiştir. 2016 -2019 yıllarında satış değer bazında ESSI - LUX un pazar payının %( ..) ın üzerinde gerçekleştiği, 2018 yılı haricinde pazar payını arttırdığı görülmektedir. ESSI -LUX u adet bazında % ( ..) ve değer bazında %( ..) pazar payıyla MERVE OPTİK takip etmektedir. MERVE OPTİK ten sonra söz konusu pazardaki en büyük oyuncu ise değer bazında yaklaşık % ( ..) pazar payına sahip olan SAFİLO dur. Bu haliyle ESSI -LUX un , en yakın rakibinin yaklaşık ( ..) katı, en yakın ikinci rakibinin ise yaklaşık ( ..) katı büyüklüğe ulaştığı görülmektedir. Pazarda çok sayıda rakibin faaliyet göster diği ve geriye kalan rakiplerin paylarının çok düşük olduğu, paylarının toplamının ( ..) dahi etmediği dikkate alındığında, rakiplerin 36 01.10.2018 tarih, 18 -36/585 -286 sayılı Kurul kararıyla paralel olarak satış değerleri üzerinden hesaplanan pazar paylarının teşebbüslerin pazar güçlerini daha iyi yansıtacağı değerlendirilmiştir. Bahsi geçen Kurul kararında mar kalı güneş gözlüğü pazarında, ürünlerin taşıdıkları markaların tüketici nezdindeki bilinirliği ve imajı, ürünün yapımında kullanılan malzemenin kalitesi ve üründe kullanılan taş, işleme vb. unsurlar neticesinde ürünlerin farklılaştırıl mış ol masından bahisl e güneş gözlüğü fiyatlarının çok geniş bir aralıkta seyrettiği, toptan seviyede fiyatların 10 TL den başlayarak 1.000 TL nin üzerinde fiyatlara kadar çıkabildiği belirtilmiştir. 37 Markalı güneş gözlükleri ve reçeteli optik gözlük çerçeveleri için hazırlan an tablolarda diğer sekmesi 60 adet teşebbüsün verisini içermektedir. 21-30/395 -199 30/57 ESSI -LUX a rekabetçi baskı uygulamaktan uzak olduğu değerlendirilmektedir. (129) Diğer taraftan markalı güneş gözlüklerinin t optan satışı pazarında, ESSI -LUX Ray- Ban markası ile gücünü pekiştirmektedir . 23.02.2017 tarihli, 17 -08/99 -42 sayılı Kurul kararında Ray -Ban markasının, optikçiler bakımından mutlaka bulundurulması gereken ( must stock) ürün olduğuna vurgu yapılarak, bulunm aması halinde söz konusu optikçilerin rekabette dezavantajlı bir konuma düşeceği tespiti yapılmıştır. Aşağıdaki tabloda, Ray -Ban in 2014 -2019 yılları arasında elde ettiği pazar paylarına yer verilmektedir. Tablo 13 - Ray-Ban Markalı G üneş Gözlüklerinin Pazar Payı (%) 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL Ray-Ban ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler (130) ESSI -LUX un sahibi olduğu Ray -Ban, 2019 yılında markalı güneş gözlüklerinin toptan satışı pazarında % ( ..) ile en yüksek paya sahip marka konumundadır. 2014 -2019 yılları arasında, sahip olduğu pazar gücünü korumuş olan Ray -Ban in tüketici nezdinde bilinirlik bakımından da yüksek bir yüzdeyle pazarda lider konumunda olduğu anlaşılmaktadır38. (131) Markalı reçeteli opti k gözlük çerçevelerinin top tan satışı pazarında, 2016 -2019 dönemine ait adet ve değer bazında pazar payları, 2019 yılı değer bazında ilk 10 teşebbüs için aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. Tablo 14 - Markalı Reçeteli Optik Gözlük Çerçevelerinin Toptan Satı şı Pazarında Paylar (%) Reçeteli Optik Gözlük Çerçevesi 2016 2017 2018 2019 Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL ESSI -LUX ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MERVE OPTİK ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ARIKAN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) MERCAN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) SER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) EFOR ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AYDIN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) KAYATUR ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) DOĞAN ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ENTERNASYONAL ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler (132) Tablodan görüldüğü üzere, 2019 yılında markalı reçeteli optik gözlük çerçevelerinin toptan satışı pazarında, değer bazında ESSI -LUX % ( ..) pazar payı ile lider konumda bulunurken, ESSI -LUX u % ( ..) ile MERVE OPTİK, % ( ..) ile ARIKAN ve % ( ..) ile MERCAN takip etmektedir. 2016 -2019 dönemine satış değerleri bazında genel olarak bakıldığında, ESSI -LUX un en yakın rakiplerinin sırasıyla ( ..) ve ( ..) katı büyüklüğe ulaştığı görülmektedir. (133) Aşağıdaki tabloda 2016 -2019 yıllarında, oftalmik makine ve teçhizat pazarının alt kırılımları için ESSI -LUX un en iyi tahminlerine dayalı olarak sunulan pazar payları, küresel çapta ve Türkiye için ayrı ayrı sunulmaktadır. 38 01.10.2018 tarih, 18 -36/585 -286 sayılı Kurul kararı. 21-30/395 -199 31/57 Tablo 15 - ESSI -LUX un Oftalmik Makine ve Teçhizat Pazarında Paylar ı (%) Oftalmik Makine ve Teçhizat 2016 2017 2018 2019 Adet TL Adet TL Adet TL Adet TL Yüzeyleme Makineleri Dünya ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaplama Makineleri Dünya ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Parlatma Makineleri Dünya ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Sarf Malzemeleri Dünya ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Masa Üstü Düzelticiler Dünya ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: ESSI -LUX (134) ESSI -LUX tarafından oftalmik makine ve teçhizat pazarının küresel ölçekli bir pazar olduğu ifade edilerek, en iyi tahminlerine dayansa dahi Türkiye pazar paylarının sağlıklı hesaplanmamış olabileceği ifade edilmiştir. Tabloda yer alan pazar paylarına bakıldığında, ESSI -LUX un küresel ölçekteki gücünün, Türkiye coğrafi pazarına da yansıdığı , hatta küresel ortalamasına göre teşebbüsün Türkiye de çok daha yüksek pazar payları eld e ettiği söylenebilecektir. ESSI -LUX 2019 yılında Türkiye de, ciro bazında parlatma makineleri hariç tabloda yer alan tüm ürün kategorilerinde ortalama %( ..) pay elde etmiştir. Diğer taraftan , oftalmik makine ve teçhizatlar, reçete laboratuvarlarının faal iyetlerini sürdürmeleri bakımından ihtiyaç duydukları en önemli girdilerden biridir. Oftlamik makine ve teçhizat ile sarf malzemelerinin üretimi ve dağıtımı alanında ESSI -LUX dışında dünyada faaliyeti olan firmalardan bazıları Schneider , OptoTech, Nidek Co., Leybold Optics ve MEI firmalarıdır. Bununla birlikte, dosya kapsamında yapılan görüşmelerden , ESSI -LUX un Türkiye de faaliyet gösteren reçete laboratuvarlarının kullandığı makineler bakımından lider konumda olduğu bilinmektedir. Her n e kadar, ilgili sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin ilgili ürünleri ithalat yoluyla farklı firmalardan temin etmesi mümkün olsa da ESSI -LUX un bu pazardaki yerleşik ve dikey bütünleşik gücü yadsınamaz boyutlardadır. Pazara Giriş ve Pazarda Büyüme Eng elleri (135) Hâkim durum değerlendirmesinde pazar payı en önemli ölçüt olarak kabul edilmekle birlikte, pazara giriş engellerinin varlığı ya da pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin büyümesinin önündeki engeller, teşebbüsün pazardaki konumunu doğrudan etkileyen faktörler arasındadır. (136) Markalı güneş gözlüklerinin toptan satışı pazarında, geçmiş tarihli Kurul kararlarıyla paralel olarak39; mutlak giriş engeli niteliğinde bir giriş engelinin olmadığı, pazara yeni girişler olsa da yıllardır pazarda bulunan gü çlü markaların varlığı, yerleşik firmaların portföy güçleri ve dağıtım ağının önemi ile birlikte

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI