Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -4-265 (Muafiyet) Karar Sayısı : 11-19/354 -114 Karar Tarihi : 31.03.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. M ustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10 Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Esin AYGÜN, Sinan BOZKUŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Lucien ARKAS ve Arkas Denizcilik ve Nakliyat A.Ş. Tem silcisi: Av. H. Bumin ANAL Şehi
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -4-265 (Muafiyet) Karar Sayısı : 11-19/354 -114 Karar Tarihi : 31.03.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. M ustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10 Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Esin AYGÜN, Sinan BOZKUŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Lucien ARKAS ve Arkas Denizcilik ve Nakliyat A.Ş. Tem silcisi: Av. H. Bumin ANAL Şehit Nevres Blv. No:5 K:4 35210 İzmir D. TARAFLAR : - Arkas Denizcilik ve Nakliyat A.Ş. Şehit N evres Bulvarı No:5 Kat:4 35210 İ zmir - Tarros SPA Via Privata Enel 19100 La Spezia (SP) İtalya 20 E. DOSY A KONUSU: Arkas Grubu bünyesinde bulunan Tarros Denizcilik ve Nakliyat A.Ş. (Tarros Denizcilik )'nin %50 oranında hissesinin Tarros SPA tarafından devralınarak şirketin taraflar arasında ortak girişim haline getirilmesini amaçlayan anlaşmaya izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.10.2010 tarih ve 7725 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 02.12.2010 tarih ve 2010 -4-265/BN -10-257.K T sayılı Bilgi Notu , 08.12.2010 tarih ve 10 -76 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek , bildirime konu işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ çerçevesinde devralma olarak nitelendirilemeyeceğine, söz konusu başvuruya ilişkin olarak muafiyet -menfi tespit incelemesi yapılmasına 10-76/1576 -M sayı ile karar verilmiştir. 30 Taraflardan iste nen ilave bilgiler in en son 21.01.2011 tarih ve 657 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmesini takiben, s öz konusu karar çerçevesinde hazırlanan, 25.03.2011 tarih ve 2010 -4-265/ MM -11-257.KT sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu , 28.03.2011 tarih ve REK.0.08 .00.00 -130.01.03/112 sayılı Başkanlık önergeleri ile 11 -19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda ; - Bildirime konu Ortak Girişim Anlaşması nın, Kanun un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilec eği, - Ancak anılan Anlaşma nın , Kanun un 5. maddesinde öngörülen muafiyet şartlarını haiz olduğu ve bu nedenle söz konusu anlaşmaya 5 yıl süre için muafiyet tanınabileceği 40 görüş üne yer verilmiştir. 11-19/354 -114 2 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar H.1.1. İlgili Ürün Pazar ı Tarafların faaliyet alanları dikkate alınarak, ilgili ürün pazar ları gemi acentelik hizmetleri pazarı ve hatlı konteynır taşımacılığı pazarı olarak belirlenmiştir. H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Gemi acenteliği hizmetinin ülkemizdeki tüm limanlarda ve tüm yük tipleri için (konteynır, kuru dökme yük gibi) verilebilmesi mümkündür. Diğer taraftan, ilgili mevzuat hükümleri 50 uyarınca acentelik hizmetlerinin sunumunda coğrafi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bir ilde kurulu bulunan acenteler diğer illerde doğrudan (yerel şubeler vasıtasıyla) veya tali acenteler aracılığı ile faaliyet gösterebilme imkânına sahiptirler. Bu çerçevede , gemi acentelik hizmetleri için ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenm iştir. Hatlı konteynır taşımacılığı paz arı için se, işlemin etkisinin görülebileceği Türkiye -İtalya hattı ilgili coğrafi pazar olarak tespit edilmiştir. H.2. Tespitler ve Değerlendirme H.2.1. İşlemin 4054 sayılı Kanun un 4. ve 5. Maddeleri Kapsamında Değerlendirilmesi İnceleme konusu Anlaşma nın tarafları arasında konteynır taşımacılığı pazarındaki 60 rakiplik münasebeti, Anlaşma nın 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında ele alınmasına engel teşkil ettiğinden, Kanun un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet i ncelemesi yapılmıştır. Bildirim konusu ortak girişimin ana teşebbüsleri gemi acenteliği ve konteynır taşımacılığı alanında faaliyet göstermektedirler. Bu çerçevede, bildirim konusu işlemin teşebbüsler arasında koordinasyon doğurucu bir etkisinin olup olmay acağının incelenmesi gerekmektedir. H.2.1. 1. Acentelik Hizmetleri Bakımından Dosya mevcudu bilgilere göre , Tarros Grubu Türkiye de, mevcut bildirim ile kurulması planlanan Tarros Denizcilik dışında, gemi acenteliği hizmeti vermemekte veya böyle bir 70 hizme t sunan teşebbüste ortaklığı bulunmamaktadır. Arkas Grubu ise Arkas Denizcilik ve Nakliyat A.Ş. (Arkas Denizcilik ) vasıtasıyla Türkiye de gemi acenteliği hizmeti sunmaktadır. Dolayısıyla, ana teşebbüslerden yalnızca birinin acentelik hizmet vermesi nedeniy le, gemi acenteliği hizmetleri bakımından taraflar arasında koordinasyon doğurucu bir etkinin oluşmayacağı anlaşılmıştır. H.2.1. 2. Konteynır Taşımacılığı Hizmetleri Bakımından Bildirim Formu nda yer alan bilgilere göre hem Arkas Grubu hem de Tarros Grubu konteynır taşımacılığı alanında faaliyet göstermektedir. Tarafların faaliyetleri arasındaki çakışma Türkiye -İtalya hattı bakımından söz konusu olup, anılan pazarda Arkas Grubu nun pazar payı , Tarros Grubu nun pazar payı ise olarak bildirilmiştir. 80 Dolayı sıyla konteynır taşımacılığı pazarında ki faaliyetleri nde, anılan hatta örtüşme bulunan tarafların, ortaklaşa kurdukları acentelik şirketi vasıtasıyla koordinasyona yol açma riskinin bulunup bulunmadığı incelenm iştir. 11-19/354 -114 3 Esasen , herhangi bir rekabet kısıtlama sına bireysel muafiyet tanınması için iki olumlu iki olumsuz koşulun birlikte sağlanması gerekmektedir. Bu hallerden birinin dahi karşılanmaması halinde, bireysel muafiyet tanınması mümkün olmayacaktır. a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin su nulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması Bu hüküm çerçevesinde hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının somut olayın 90 özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, üretim ve dağıtı m maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması ekonomik yararın sağlandığı hususlar arasında görülmektedir. İncele me konusu olay da, yeni şirketin kurulma amacı, gemi acenteliği sektöründe dünyadaki gelişmelere ayak uydurabilmek ve küresel ölçekte faaliyet gösteren Tarros Grubu nun Türkiye de böyle bir ortaklıkla mevcudiyetini sağlayarak sunulan hizmetin kalitesini art tırmak ve müşteri lehine avantajlı fiyatlar uygulanmasını temin etmek olarak bildirilmiştir. Buna ek olarak e -booking (internet üzerinden rezervasyon yaptırma) gibi teknoloji yönü ağır basan uygulamalarda ilerleme görüleceği ifade edilmiştir. Tarros 100 Grubu nun uluslararası tecrübelerinden faydalanıp müşterilere fayda sağlayacak yeni lojistik çözümler üretilmesi de beklenen faydalar arasındadır. Öte yandan, d aha önce Arkas Denizcilik tarafından yürütülen acentelik hizmetleri yeni kurulan şirket tarafından verilmeye başlanacağından , Tarros Grubu nun Türkiye pazarına daha yakın olacağı ve taşımacılık pazarındaki gelişmeleri daha yakından takip etme imkânına sahip olacağı ; kurulacak ortaklıkla Tarros Grubu na hizmet veren Arkas Denizcilik kadrosu kurulacak yeni ş irkete geçece ğinden hizm et kalitesinde düşüş olmayacağı; Tarros Grubu tarafından atanacak ve faaliyet gösterecek İtalyan personelin varlığının Tarros Grubu nun operasyonlarını daha iyi yürütmesini sağlayacağı taraflarca belirtilmiştir. Tarros Grubu nun Tür kiye deki faaliyetini bizzat kuracağı bir iştiraki vasıtasıyla yürütmek 110 yerine böyle bir yapıyı tercih etmesinin gerekçeleri, Arkas Denizciliğin yetiştirmiş olduğu personelden yararlanmak, yeni bir acente olarak müşteri ile ilişki yürütmenin zorluklarından kaçınmak, yasal ve ticari koşullara daha kolay adapte olmak şeklinde sıralanmıştır. Özetle tarafların yeni şirketi, sunulan hizmetin teknik niteliğini ve kalitesini yükseltmek amacıyla kurdukları anlaşılmaktadır. Kurulacak yeni şirketin Tarros Grubu nun v erdiği hizmetlerin yeknesaklığının, standart temininin ve global organizasyona uygunluğunun sağlanması açısından önem taşıdığı, bu şirket sayesinde her iki tarafın tecrübe ve birikimlerini birleştirme imkânının doğacağı görülmektedir. Bu itibarla inceleme konusu işlemin, Kanun un 5 . maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine uygun olduğu 120 değerlendirilmektedir. b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması Muafiyetin ikinci şartı; anlaşmanın tüketicilere ortaya çıkan obj ektif faydadan adil bir pay alma imkânı tanıması gereğidir. Kanun'un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen iyileşmeni n tüketiciye yansıtılması ve ortaya çıkan ekonomik fayda ile tüketicinin elde edeceği menfaat arasında makul bir denge olması gerekmektedir. Bu çerçevede; fiyatlar seviyesindeki düşüş, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın 11-19/354 -114 4 arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar tüketicinin elde edeceği menfaat 130 kapsamında değerlendirilebilmektedir. Taşıtılan malların tesliminde ve takibinde sağlanan iyileşmeler, Tarros Grubu nun uluslararası tecrü belerinden faydalanılıp müşterilere yeni lojistik çözümler üretilmesi, her iki grubun tecrübelerinin birleştirilmek suretiyle müşterilerin ürünlere daha kolay ulaşabilmesinin sağlanması kuşkusuz hizmetten yararlanan tüketicilerin lehine olan gelişmelerdir. Bu çerçevede Kanun un 5 . maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan koşulun da sağlandığı anlaşılmıştır. c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması Muafiyetin üçüncü şartı, anlaşmanın veya kararın teşebbüslere ilgili pi yasanın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımaması, bir başka deyişle sağlanan 140 ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlamasının rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamasıdır. Bu şartın amacı, rekabetin kısmen sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve potansiyel rekabetin devamının teminidir. İnceleme konusu başvurunun etkilemesi muhtemel olan deniz yolu ile konteynır taşımacılığının yapısı ve rekabet durumu dikkate alındığında, ul uslararası rekabete açık bir pazar olduğu görülmektedir. Konteynır taşımacılığında fiyat özellikle maliyet, taşıma imkânı ve talep çerçevesinde şekillenmektedir. Büyük bir etkisi olmasa da sunulan hizmetin kalitesi (zamanında yükleme -boşaltma, hasarsız yük leme, hızlı tazmin, tazmin takibi, zamanında varış gibi) de talebin oluşumuna etki edebilmektedir. Konteynır 150 taşımacılığında armatör navlunları indirirken veya yükseltirken değişik faktörleri hesaba katmakta ve gireceği piyasadaki navlunları baz alarak piy asaya girmeye çalışmaktadır. Konteynır taşımacılığı sektöründe navlunun uzun süre sabit kalması mümkün değildir, yukarı/aşağı hareketlenmeler gözlenmektedir. Finansman maliyetleri, gemi kiralama/satın alma maliyetleri, liman masrafları, petrol fiyatları y ıl içinde değişebildiği için navlun miktarları da değişim göstermektedir. Buna ek olarak konteynır taşımacılığı küresel bir faaliyet olduğundan, navlun fiyatlarının belirlenmesinde ülkeler arasında ihracat/ithalat dengesizliği gibi durumlar da etkili olabi lmektedir. Özetle, konteynır taşımacılığı pazarı, düşük pazar paylarına sahip iki teşebbüsün anlaşma yapmak suretiyle şekillendirebileceği nitelikte bir pazar değildir. 160 Bildirime konu işlem neticesinde pazarın bundan olumsuz etkilenme imkânının da bulunmad ığı düşünülmektedir. Her ne kadar tarafların konteynır taşımacılığına ilişkin faaliyetlerinde kısmi bir örtüşme bulunsa da, bu çakışmanın sınırlı düzeyde olduğu görülmektedir. Zira Tarros Grubu Türkiye girişli -çıkışlı olarak doğrudan sadece Türkiye - İtalya hattında hizmet vermekte, Arkas Grubu ise Arkas Line ile Akdeniz -Karadeniz güzergâhında konteynır taşımacılığı hizmeti vermektedir. Arkas Line ın bu kapsamda İtalya limanlarına da uğrama sına rağmen, Türkiye -İtalya hattında faaliyet gösteren gemisi bulunmam aktadır. Bununla birlikte söz konusu çakışmanın pazarın en dar tanımlanması durumunda pazara ne düzeyde etki edeceğinin tespiti açısından tarafların pazar payı bilgilerine başvurulmuş ve konteynır taşımacılığı bakımından Türkiye -İtalya 170 hattında tarafların toplam pazar payının oranında bir artışla ye ulaşacağı anlaşılmıştır. Önem arz eden bir diğer durum ise Arkas Grubu nun Tarros Grubu ndan başka; Hapag Lloyd, Hanjin Shipping, Grimaldi Group, Yang Ming Marine, ve Mediterranean Shipping Company gibi glo bal konteynır taşıyıcısı teşebbüslere de acentelik hizmeti veriyor 11-19/354 -114 5 olmasıdır. Arkas Grubu nun acentelik hizmeti sunarak aracılık ettiği konteynır yükleme/boşaltmalarının Türkiye pazarındaki oranı yaklaşık olarak dir. Dolayısıyla, gemi acenteliği pazarınd a hizmet satın alanların yaklaşık ü, başka taşıyıcı ve acentelerle iş yapmaktadır. Buradan da pazarın önemli bir kısmının rekabete açık olduğu sonucu çıkarılmaktadır. Arkas ın acenteliğini yaptığı ye dahil olan taşıyıcılar 180 arasında Arkas aracılığı ile koordinasyon gerçekleşme riski ise, daha önce bahsedilen global rekabete açık pazar yapısı sebebiyle mümkün değildir. Diğer bir deyişle, Arkas a acentelik veren teşebbüsler de kendi aralarında rekabete devam etmekte, acente olarak Arkas ın arz ya da navlun fiyatı gibi konularda herhangi bir insiyatifi bulunmamaktadır. Sonuç olarak bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun sağlandığı değerlendirmesine ulaşılmıştır. d) Rekab etin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması Kanun un 5. maddesinde öngörülen bu son koşul gereği, tüketicilere yansıtılan 190 ekonomik gelişme ve iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bi r yöntem mevcut ise anlaşmaya muafiyet tanınamayacaktır. Bu koşula aykırılık, ya izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanması ya da rekabetin sınırlanması gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Bildirim konusu işlem, tar afların konteynır taşımacılığı pazarında hat bazında örtüşen faaliyetlerinin bulunması nedeniyle potansiyel olarak rekabeti kısıtlayabilecek niteliktedir. Bununla birlikte işlem sonucunda kurulan yeni şirket, tarafların sahip oldukları tecrübeleri birleşti rerek hizmet kalitesinin artmasına hizmet edebilecek niteliktedir. Bu kazanımların elde edilmesi için kısıtlanma ihtimali olan rekabet düzeyi ise pazarın geneline bakıldığında düşük düzeyde kalmaktadır. Zira yukarıda (c) bendi altında yapılan 200 açıklamalarda ifade edildiği üzere, pazarın yapısı ve tarafların pazar payları dikkate alındığında rekabetin kısıtlanması oldukça sınırlı bir ihtimal dâhilindedir. Bu hususlar dikkate alınarak, bildirime konu anlaşma ile ortaya çıkan potansiyel kısıtlamanın ortaya çıkan yararla kıyaslandığında rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlamadığı kanaatine varılmıştır. Bu çerçevede, Kanun un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime konu Anlaşma ya , bireysel muafiyet verilebileceği anlaşılmıştır. Bununla birlikte tar afların konteynır taşımacılığı pazarındaki faaliyetleri arasındaki kısmı çakışmanın herhangi bir etki doğurup doğurmadığının tespit edilebilmesini teminen muafiyetin 5 yıl ile sınırlı olması gerektiği kanaatine varılmıştır. 210 I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve in celenen dosya kapsamına göre, 1- Arkas Grubu bünyesinde bulunan Tarros Denizcilik ve Nakliyat A.Ş'nin %50 oranındaki hisselerinin Tarros SPA tarafından devralınarak şirketin taraflar arasında ortak girişim haline getirilmesini amaçlayan Ortak Girişim Anlaş ması nın, 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında olmadığına 4. maddesi kapsamında olduğuna, 2- Bununla birlikte söz konusu anlaşmaya, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan 11-19/354 -114 6 şartların tamamını karşılaması nedeniyle 5 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına 220 OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.