Rekabet Kurumu · D.D1/1/Ç.D. -00/2 Karar Sayısı : 06 -02/45 -7 10 Kar · K.06 -02/45 -7 10 Karar Tarihi : 5.1.2006 A. TOPLANT

Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın İptal Kararı Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : D1/1/Ç.D. -00/2 Karar Sayısı : 06 -02/45 -7 10 Karar Tarihi : 5.1.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Rıfkı ÜNAL , Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI; Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : 20 Hilal YILMAZ, M. Akif KAYAR, M. Nazlı AKSOY, İ. Yücel ARDIÇ C. ŞİKAYET EDEN Türkiye Ziraat Odaları Birliği İzmir Cad. No:24 06440 Kızılay -ANKARA D. KARŞI TARAF

Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay ın İptal Kararı Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : D1/1/Ç.D. -00/2 Karar Sayısı : 06 -02/45 -7 10 Karar Tarihi : 5.1.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Rıfkı ÜNAL , Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI; Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : 20 Hilal YILMAZ, M. Akif KAYAR, M. Nazlı AKSOY, İ. Yücel ARDIÇ C. ŞİKAYET EDEN Türkiye Ziraat Odaları Birliği İzmir Cad. No:24 06440 Kızılay -ANKARA D. KARŞI TARAF 30 - Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş. Susam Sokak No:26 80060 Cihangir - İSTANBUL - Ege Gübre Sanayii A.Ş. Nemrut Sanayi Bölgesi PK 25, 35801 Aliağa -İZMİR Temsilcileri: Av. Doç. Dr. Nurkut İnan, Av. İbrahim Gül Kenedi Cad. Y alım Sokak No:8/1 Kavaklıdere -ANKARA - Gübre Fabrikaları T.A.Ş. Kasap Sokak No:22 80497 Esentepe -İSTANBUL 40 - İstanbul Gübre Sanayii A.Ş. P.K. 132 Tütünçiftlik -İZMİT Temsilcisi: Prof. Dr. Arif Esin Akaretler Sıraevleri S.Seba Cad. No:67 80680 Beşiktaş -İSTANBUL 2 E. DOSYA KONUSU 50 Rekabet Kurulu nun 8.2.2002 tarih, 02-07/57 -26 sayılı kararının iptaline ilişkin Danıştay 13. Dairesi nin 15 .7.2005 tarih, 2005/5505 E. 2005/3466 K.; 2005/1043 E. 2005/3462 K.; 2005/1707 E. 2005/3456 K.; 2005/1044 E. 2005/3463 K.; 2005/1706 E. 2005/3457 K.; 2005/1708 E. 2005/3455 K.; 2005/1048 E. 2005/3454 K.; 2005/1047 E. 2005/3460 K.; 2005/1045 E. 2005/3461 K.; 2005/1046 E. 2005/3459 K.; 2005/1709 E. 2005/3465 K.; 2005/1717 E. 2005/3464 K. sayılı; 15.11.2005 tarih, 2005/5638 E. 2005/5502 K.; 2005/5721 E. 2005/5517 K.; 2005/5653 E. 2005/5496 K. sayılı; 21.9.2005 tarih, 2005/5163 E. 2005/4385 K. sayılı k ararları üzerine kimyevi gübre sektöründe faaliyet gösteren 6 60 üretici kuruluş ile Gübre Üreticileri Derneği nin 4054 sayılı Re kabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal eder nitelikteki eylemlerinin yeniden değerlendirilmesi. F. İDDİALARIN ÖZETİ Şikayet dilekçesinde özetle; Gübre Üreticileri Derneği, Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş., Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş. ve Ege Güb re Sanayi A.Ş.'nin, 28.2.2000 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2000/93 sayılı Bakanlar Kurulu kararına karşı çıktıkları için gübre satışlarını durdurduklarını ilan ettikleri ve bunu uyguladıkları; gübre üreticilerinin gizli anlaşma ve müşterek hareket il e tekelleşme 70 sürecine girdikleri belirtilmiştir. Daha sonra ise gübre üreticisi olan altı kuruluşun Gübre Üreticileri Derneği bünyesinde biraraya gelerek fiyat anlaşmaları yaptıkları, yapacakları zam oranlarını kararlaştırdıkları, ekonomik gerekçelerle açıklanamayacak kadar yüksek oranlarda zam yaptıkları, açılan ihalelere anlaşarak katıldıkları, 2000/93 sayılı Bakanlar Kurulu kararına tepki göstermek amacıyla piyasaya mal vermeyi kestikleri ve özetle pazardaki davranışlarında müşterek hareket ettikleri ve rekabet etmekten kaçındıkları da iddia edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ 80 Kurum kayıtlarına, 10.3.2000 tarih ve 883 sayı ile intikal eden Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin başvurusu üzerine hazırlanan 10.5.2000 tarih ve D1/1/Ç.D. -00/2 sayılı İlk İnceleme R aporu, 16.5.2000 tarih ve 00 -18 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve Gübre Üreticileri Derneği, Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş. (BAGFAŞ), Ege Gübre Sanayi A.Ş.(Ege Gübre), Gübre Fabrikaları T.A.Ş. (GÜBRETAŞ), İstanbul Gübre Sanayi A.Ş. (İGSAŞ), Toros G übre ve Kimya Endüstrisi A.Ş. (Toros Gübre) ve Türkiye Gübre Sanayi A.Ş. (TÜGSAŞ) hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. 90 İlgili karar uyarınca yapılan önaraştırma sonucunda düzenlenen 23.6.2000 tarih ve D1/2/M.A.K. -00/3 sayılı Önaraştırma Rap oru, 4.7.2000 tarih ve 00 -25 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun un 41 inci ve 43/1 inci maddeleri uyarınca; - Gübre Üreticileri Derneği, - Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş., - Ege Gübre Sanayi A.Ş., - Gübre Fabrikaları T.A.Ş., - İstanbul Gü bre Sanayi A.Ş., 3 - Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş., 100 - Türkiye Gübre Sanayi A.Ş. haklarında soruşturma açılmasına karar verilmiştir. Bu karar üzerine, Kanun un 43/2 nci maddesi uyarınca, haklarında soruşturma açılan teşebbüslere 19.7.2000 tarihinde bild irimde bulunularak ilk yazılı savunmaları istenilmiştir. Taraflar, söz konusu tebligatı 19.7.2000 -24.7.2000 tarihleri arasında almışlardır. Tarafların ilk yazılı savunmaları, 14.8.2000 -18.8.2000 tarihleri arasında Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 110 Kurul, 21.12.2000 tarih ve 00 -50 sayılı Kurul toplantısında; yürütülmekte olan soruşturmanın 4.1.2001 tarihinde sona eren süresinin, 4054 sayılı Kanun un 43/1 inci maddesi çerçevesinde 6 ay uzatılmasına karar vermiştir. Soruşturma Heyetince tamamlanan 4.7.2 001 tarih ve SR/01 -7 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun un 45/1 inci maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ olunmuş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri isten miştir. 120 Hakkında soruşturma yürütülen taraflardan Gübre Üreticileri Derneği, Ege Gübre Sanayi A.Ş., Gübre Fabrikaları T.A.Ş., İstanbul Gübre Sanayi A.Ş., Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş. ve Türkiye Gübre Sanayi A.Ş. ikinci yazılı savunmalarını Kurul a sunmak için ek süre talebinde bulunmuşlardır. Rekabet Kurulu, 24.7.2001 tarih ve 36 sayılı toplantısında aldığı kararla, Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş. ile Gübre Üreticileri Derneği ne; 3.8.2001 tarih ve 38 sayılı toplantısında aldığı kararla Türkiy e Gübre Sanayi A.Ş., Ege Gübre Sanayi A.Ş., Gübre Fabrikaları T.A.Ş., İstanbul Gübre Sanayi A.Ş. ye 30 günlük ek savunma süresi tanımıştır. Tarafların ikinci savunma yazıları 13.8.2001 -13.9.2001 tarihleri arasında Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 130 Soruş turma Heyeti nin hazırladığı ve teşebbüslere ait yazılı savunmalara ilişkin 28.9.2001 tarihli Ek Yazılı Görüş , 4054 sayılı Kanun un 45/2 nci maddesi uyarınca, 28.9.2001 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. Taraflar, 1.10.20 01 tarihinde ek yazılı görüşü tebellüğ etmişlerdir. Ek yazılı görüşün tebliğini takiben, Gübre Fabrikaları T.A.Ş. haricinde hakkında soruşturma yürütülen taraflar ek yazılı görüşe karşı yapacakları savunma sürelerinin, Kanun un 45/2 nci maddesi uyarınca 3 0 gün uzatılmasını talep etmişler, ilgili tarafların talepleri, 16.10.2001 tarih ve 49 sayı ile 23.10.2001 tarih 140 ve 51 sayılı Kurul toplantılarında görüşülerek kabul edilmiş ve 30 gün ek süre tanınmıştır. Tarafların ek yazılı görüşe karşı yazılı savunmalar ı 26.10.2001 - 3.12.2001 tarihleri arasında Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Rekabet Kurulu nun 11.12.2001 tarih ve 01 -59/620 -M sayılı toplantısında; yürütülen soruşturma ile ilgili olarak 29.1.2002 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar ve rilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, 13.12.2001 - 14.12.2001 tarihleri arasında Kanun un 46/2 nci maddesi uyarınca ilgililere 4 gönderilmiş, 29.1.2002 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısında, taraflar son savunmalarını yapmışlardır. 150 Rekabet Kurulu, 8.2.2002 tarihinde nihai kararını vermiştir. Anılan Kurul kararı, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler tarafından iptal istemli açıla n davalar sonucunda, Danıştay 13 . Dairesi'nin; - 15.11.2005 tarih ve 2005/5653 E., 2005/5496 K. sayılı (Davac ı Ege Gübre Sanayi A.Ş. ), - 15.11.2005 tarih ve 2005/5721 E., 2005/5517 K. sayılı (Davacı Gübre Fabrikaları T.A.Ş. ), 160 - 15.11.2005 tarih ve 2005/7387 E., 2005/5502 K. sayılı (Davacı Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş. ) - 21.09.2005 tarih ve 2005/5163 E., 2005/438 5 K. sayılı (Davacı İstanbul Gübre Sanayi A.Ş. ) kararları ile soruşturma heyeti başkanı olan Kurul üyesinin nihai karar toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmiştir. Bunun üzerine 15.08.2005 tarih ve 05 -51/785-M sayılı Kurul toplantısında; mahkeme kararının temyiz edilmemesine karar verilmiştir. 170 Kurul un konu ile ilgili olarak almış ol duğu kararın gereği olarak rapor üzerinde yeniden yapılan incelemeler ve değerlendirmeler ışığında düzenlenen dosya 5.1.2006 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 2002 yılında görev yapan Kurul un yapısının da değişmiş olduğu ve bu çerçevede soruşturmacı üyenin halen Kurul da görev yapmadığı da dikkate alınarak, önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, rapo rlar, Danıştay ın iptal karar ı, tüm dosy a münderecatında yer alan bilgi ve belgeleri n incele nmesi sonucunda karar a bağlanmıştır. 180 H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ Yapılan incelem eler ve teşebbüslerin savunmaları ışığında; soruşturmaya konu teşebbüslerin, Standart Satış Şartnamesi adlı yazılı anlaşma metni ile toplu gübre satış ihalelerine katıldıkları kuruluşlara karşı uygulayacakları her türlü satış koşulunu belirlemeleri, 15.1 0.1996 tarihinde, Standart Satış Şartnamesi nin kapsamının genişletilmesi, bayi pazarını kontrol etmek amacıyla ortak izleme grubunun kurulması gibi rekabeti bozma ve kısıtlama amacını taşıyan hususlarda anlaşma yapmaları, 1998 -2000 yılları arasında gübre satış fiyatlarını anlaşarak 190 tespit etmeleri, Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. gibi kuruluşların gerçekleştirdiği toplu gübre alım ihalelerinde uyumlu eylem halinde belli bölgeleri ve dolayısıyla bu bölgelerde teda rik edilen miktarları paylaşmaları ve 1998 yılında Gübre Üreticileri Derneği bünyesinde yapılan toplantıda ithalatçı kuruluşların faaliyetlerini zorlaştırmaya yönelik olarak anlaşmaları, eylemlerini gerçekleştirerek 4054 sayılı Kanun un 4 üncü maddesini ihlal etmeleri nedeniyle söz konusu teşebbüslere Kanun un 16 ncı maddesi gereğince idari para cezası uygulanması ve gübre sektöründe rekabetin 5 kısıtlanmasının, milli gelirden en az pay alan tarımsal kesime olan etkileri göz önüne alındığında sektörde rekabet in yeniden tesisi için düzenlemeler yapılması 200 gerektiği ifade edilmektedir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Gübreler, tek besinli ve çok besinli (kompoze) olmak üzere iki temel gruba 210 ayrılmaktadır. Tek besinl i gübreler, içinde bitki besin maddelerinden azot, fosfor ve potasyum elementlerinden yalnızca birini bulunduran ürünler olarak tanımlanmaktadır. Kompoze gübreler ise bu üç elementten ikisini ya da üçünü bulunduran gübrelerdir. Tek besinli gübreler kendi a ralarında azotlu, fosforlu ve potasyumlu gübreler şeklinde sınıflandırılmaktadır. Kompoze gübrelere örnek olarak NP (20.20.0), NPK (15.15.15), 18.46.0 (DAP), 25.5.10, 25.5.0, 8.24.8, 26.13.0 gibi gübre çeşitleri söylenebilir. Azotlu gübrelere örnek olarak %46 azot içeren üre gübresi, %26 azot içeren CAN (AN26) gübresi ve %20 -21 azot içeren AS21 gübresi verilebilir. Fosforlu gübrelerin en fazla kullanılanı Triple Süperfosfattır (TSP veya %43 P2O5). Potasyumlu gübreler başlığı altında 220 potasyum sülfat (PS) ve potasyum nitrat (PN) gibi gübreler bulunmaktadır. İlgili ürün pazarı, ürünün karakteristik özellikleri, fiyatı ve kullanım amacı itibarıyla tüketici tarafından ikame edilebilir bütün mal ve/veya hizmetleri kapsamaktadır. Bu bağlamda ilgili ürün pazarının tespit edilebilmesi bakımından muhtelif gübre çeşitleri arasında gerek talep yönünden, gerekse arz yönünden ikame edilebilirliğin ortaya konulması gerekmektedir. I.1.1.1. Talep Yönünden İkame Edilebilirlik 230 Gübre kullanıcıları, yetiştirecekleri bitkinin özelliklerini, laboratuvar çalışmaları sonucunda ortaya çıkan toprağın besin gereksinimini ve bölgenin iklimi gibi unsurları göz önünde bulundurarak kullanacakları gübre türünü belirlemektedirler. Tek besinli gübreler başlığı altındaki ana türlerin farklı kullanım alanları, yöntemleri ve zamanları bulunmaktadır. Azotlu gübreler ilkbaharda, fosforlu gübreler ve kompoze gübreler ise her iki mevsimde de kullanılmaktadır. Ayrıca azotlu gübreler bitkinin üst gövdesinin gelişimi üzerinde, potasyum bitkinin daya nıklılığı üzerinde, fosfor ise üreme organları üzerinde etkilidir. Bu bağlamda, yalnızca ana türler kapsamındaki gübrelerin birbirlerinin yerine kullanılması söz 240 konusu olabilmektedir. Örneğin, toprağın azot gereksinimi, %46 azot içeren üre kullanımı ile g iderilebileceği gibi, daha az azot içeren amonyum sülfat gübresinden daha fazla miktarda kullanılarak da giderilebilir. Toprağın tek besine gereksinimi olduğu durumlarda, bu gereksinimin söz konusu elementi yeterli miktarda içeren bir kompoze gübre ile de giderilebileceği düşünülebilir. Ancak kompoze gübrelerin böyle kullanımı, tüketiciye toprağın ihtiyacı olmayan bir elementin maliyetine katlanma yükünü getireceği gibi, 6 fazladan bir besin maddesini vermek diğer besin maddelerinden toprağın yeterince fayda lanamaması sonucunu doğuracaktır. 250 Sonuç olarak; ana gübre türlerinin kendi (azotlu, fosforlu, ve potasyumlu gübreler) içinde talep yönünden ikamesi mümkünken, farklı ana türlerin, azotlu ve kompoze gübreler gibi, aralarındaki ikamenin söz konusu olmadığı görülmektedir. I.1.1.2. Arz Yönünden İkame Edilebilirlik Herhangi bir ürünün üretim sürecinin, önemli bir masraf ve zaman gerektirmeden kolayca başka bir ürünün üretim sürecine dönüştürülebilmesi, bu ürünlerin aynı 260 pazarda sayılmalarını destekleyen bi r unsurdur. Raportörlerce g übre pazarında etkinlik gösteren firma temsilcileriyle yapılan görüşmelerden, aynı tek besinli gübre türlerinin birini veya birkaçını üreten bir firmanın bu gruptaki diğer gübre türlerini üretmesinin zor olmadığı anlaşılmaktadır. Kompoze gübrelerde karışım oranları değiştirilerek yeni çok besinli ürünlerin üretilmeye başlanması daha da kolaydır. Öte yandan, farklı tek besinli gübre türlerinin üretim süreçlerinin kendi aralarında ve kompoze gübrelerin üretim süreçlerine göre önemli farklılıklar içermesi, bu türler arasındaki arz esnekliğinin sıfıra yakın olduğunu göstermektedir. Örneğin, yalnızca azotlu gübre üreten bir işletmenin fosforlu ya da kompoze gübre üretmeye başlaması için yeni bir üretim tesisi gereklidir. 270 Talep yönlü ik ame edilebilirlik ve arz yönlü ikame edilebilirlik çerçevesinde yapılan değerlendirmeler ışığında, tek besinli gübrelerden olan azotlu, fosforlu ve potasyumlu gübrelerin birbirlerinden ve bu elementlerden en az ikisini içeren kompoze gübrelerden kullanım a maçları ve nitelikleri bakımından ayrıldığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla, azotlu gübreler, fosforlu gübreler, potasyumlu gübreler ve kompoze gübrelerin ayrı pazarlar oluşturduğu görülmektedir. İlgili ürün pazarını, gübre üreticisi kuruluşlar tarafından ür etilerek ya da ithal edilerek, bayilerine, toplu alım ihalesi yapan kuruluşlara dağıtım ve satışı yapılan 280 ve her birinin ayrı bir pazar olarak değerlendirilmesi gereken azotlu, fosforlu, potasyumlu ve kompoze gübre çeşitlerinin oluşturduğu sonucuna varılmı ştır. Soruşturma nın esas konularını oluşturan fiyat tespiti , pazar paylaşımı gibi hususların değerlendirilmesinde, soruşturmaya taraf olan teşebbüslerce üretilen/dağıtılan ve ilgili ürün pazarlarını oluşturan gübre çeşitlerinin fazla sayıda olması ne deniyle; Türkiye de en fazla tüketilen gübre türleri olan DAP, NP 20.20.0, AS21, AN33, CAN26, üre gübre çeşitleri, soruşturmadaki analiz ve değerlendirmeler için örnek olarak seçilmiştir. 290 I.1.2. İ lgili Coğrafi Pazar Gübre pazarında üretici/dağıtıcı ol arak etkinlik gösteren söz konusu teşebbüslerin bayi ağları yoluyla, toplu alım yapan kuruluşların ihalelerine girmek suretiyle, sanayi kuruluşlarına yönelik satışlarıyla tüm Türkiye de gübre satışı gerçekleştirdikleri görülmektedir. 7 Gübre, üretim tesisl erinden ve depolardan satış noktalarına taşınmaktadır. Deniz taşımacılığı yerine, dağıtımın çoğunun kara yoluyla yapılması tercih edilmektedir. 300 İGSAŞ dışındaki, gübre üretici/dağıtıcısı kuruluşlar, navlun maliyetlerini ortalama olarak hesaplamakta ve ülke genelinde çoğunlukla aynı fiyat uygulanmaktadır. Toros Gübre, Ege Gübre, TÜGSAŞ, GÜBRETAŞ ve BAGFAŞ bayilerine olan satışlarını nakliye dahil (CİF)1 olarak yapmaktadırlar. İGSAŞ ise, satışını yaptığı gübreleri fabrika ve depolarından teslim esasına göre (F OT)2 yapmaktadır. Bu durum, kendi içinde homojen rekabet koşullarının geçerli olduğu bölgesel pazarlardan söz edilmesine yol açacak kadar etkili değildir. Bu şekilde, üretim tesisine yakın bölgelerdeki alıcılara uygulanan fiyatın bir kısmı, uzak bölgelerde ki tüketicinin alım fiyatı içindeki navlun maliyetinin bir bölümünü karşılamaktadır. 310 Yukarıdaki açıklamalar ışığında; gübre taşıma maliyetlerinin firmaların ülkenin farklı bölgelerindeki tüketicilere ulaşabilmesini önleyecek nitelik ve düzeyde olmaması, fiyatların ülke genelinde yeknesaklığı, gübre üretici/dağıtıcılarının bölgesel pazarlara sahip olmamaları ve gübrenin uzun mesafelere taşınabilir özellikte olması hususları dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak kabul edilmiştir. I.2. YAPILAN TESPİTLER ve ULAŞILAN DELİLLER İLE BUNLARA 320 İLİŞKİN DEĞERLENDİRMELER I.2.1. FİYAT TESPİTİ Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre; Gübre üreticileri arasında, Gübre Üreticileri Derneği (GÜD) çatısı altında sık sık toplantıla r yapılmaktadır. Toplantılar, Derneğin Yönetim Kurulunu oluşturan 6 gübre üreticisi teşebbüsün genel müdür veya yönetim kurulu başkanları seviyesinde gerçekle ştirilmektedir. 26.1.1998 - 24.11. 2000 tarihleri arasında GÜD Yönetim Kurulu, toplam 25 toplantı 330 yapmıştır. Toplantı tarihlerine ilişkin tablo aşağıda verilmiştir: 340 1 Sektörde, alıcının deposunda teslim (mal bedeli navlun ve sigorta dahil) fiyatı anlamında kullanılmaktadır. 2 Sektörde, satıcının fabrika ve/veya deposunda kamyon üzerinde teslim fiyatı anlamında kullanılmaktadır. 8 TARİHLER TOPLANTILARIN YERLERİ 26.01.1998 Dernek Merkezi/Ankara 19.02.1998 Dernek Merkezi/Ankara 10.03.1998 Dernek Merkezi/Ankara 20.03.1998 Dernek Merkezi/Ankara 21.04.199 8 Dernek Merkezi/Ankara 03.06.1998 Dernek Merkezi/Ankara 09.06.1998 BAGFAŞ/İstanbul 14.07.1998 Dernek Merkezi/Ankara 02.09.1998 Dernek Merkezi/Ankara 09.10.1998 Toros Gübre/İstanbul 20.11.1998 Dernek Merkezi/Ankara 24.12.1998 Dernek Merkezi/Ankara 03.02.1999 Dernek Merkezi/Ankara 03.05.1999 Dernek Merkezi/Ankara 28.05.1999 Toros Gübre/İstanbul 02.07.1999 Toros Gübre/İstanbul 15.10.1999 Dernek Merkezi/Ankara 11.11.1999 Dernek Merkezi/Ankara 19.01.2000 Dernek Merkezi/Ankara 23.02.2000 Dernek Me rkezi/Ankara 29.03.2000 Dernek Merkezi/Ankara 17.05.2000 Dernek Merkezi/Ankara 16.10.2000 Dernek Merkezi/Ankara 24.11.2000 Dernek Merkezi/Ankara Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde Toros Gübre de bulunan, Toros Şirketleri 1996 Yılı Yönetim Toplantıları başlıklı ve 25.4.1996 tarihli belgede, Toros Gübre Yönetim Kurulu Başkanı Erhan Öner in başkanlığındaki toplantıda yapılan görüşmelerden birisine yer verilmektedir: 350 Kompoze gübre olayının tüm şirketlerin menfaatleri ile ilgili olduğu dikka te alınarak kompoze üretimin azaltılması yönlü bir teklifin belli bir asgari müşterekte buluşulabileceği düşünülerek, Dernek toplantısına getirilmesi istendi. İGSAŞ ta tespit edilen 15.10.1996 tarihli belgede ise aynen Bayi Pazarında; Herhangi bir kurul uş bayisine diğer bir kuruluşun bayilik vermemesi, Kuruluşların ilan ettiği fiyata sadık kalarak fiyat değişikliklerinden birbirlerini haberdar etmesi, ifadeleri yer almaktadır. Toros Gübre, Ege Gübre, İGSAŞ, TÜGSAŞ, BAGFAŞ ve GÜBRETAŞ ın üst düzey yöneti cilerinin katıldığı ve GÜD de yapılan bir komisyon 360 toplantısında alınan bu karardan, söz konusu gübre üreticilerinin 1996 yılından itibaren, fiyat tespitine başlangıç sayılabilecek bir işbirliği içerisinde olduğu anlaşılmaktadır. Toros Grubu Şirketleri ni n, Yönetim Kurulu Başkanı Erhan Öner in başkanlığında 12.12.1997 tarih ve 20 No lu toplantısına ilişkin tutanağa ait bir belgede yer alan; Gübre üreticileri ile görüşme ve müzakarelerin dernekte yapılması, Rekabet Kurulu konusunun dikkate alınması istend i. ifadesinden açıkça görüldüğü üzere, Toros Gübre nin en üst düzey toplantısında, gübre üreticileri arasında Dernek dışı 370 9 toplantılar yapılabildiği anlaşılmıştır. Ayrıca, Erhan Öner in daha 1997 yılında, Rekabet Kurulu nun atanıp göreve başlamasıyla birli kte, bu konuda uyarı yapması dikkat çekicidir. TÜGSAŞ ta bul unan ve GÜD de yapılan 20.11. 1998 tarihli toplantıya ait olan belgeden 1999 İlkbahar dönemi azotlu gübre fiyatları nın resmi olmayan gündemi oluşturduğu anlaşılmıştır. Yukarıda yer verilen belg elerden GÜD de, gübre üreticilerinin fiyat tespitine yönelik işbirliğini sağlayan toplantılar düzenlendiği söylenebilir. 380 Fiyat tespiti iddialarının analizinde; soruşturma tarafı olan gübre üreticilerinin bayilerine gübre satışlarında en çok sattıkları DAP , CAN, AN33, AS21, üre ve NP (20.20.0) gübre çeşitlerinin liste ve fatura fiyatları esas alınmıştır. Analizlerde kullanılan satış fiyatları, İGSAŞ ın fiyatları dışında CİF fiyatlardır. Başka bir ifadeyle, gübre üreticisi teşebbüsün nakliye dahil, bayiye te slim satış fiyatlarıdır. İGSAŞ ın fiyatları FOT fiyatlardır. İGSAŞ ın gübre satış fiyatlarının diğer gübre üreticilerinin fiyatlarıyla karşılaştırılması amacıyla, GÜBRETAŞ ın yaklaşık nakliye maliyetleri kullanılarak İGSAŞ ın CİF gübre satış fiyatları elde edilmiştir. 390 I.2.1.1. Fiyat Tespiti (1998 Yılı) Raportörlerce GÜD ü n Ankara daki merkezinde yapılan yerinde incelemede elde edilen, Dernek Genel Sekreteri Fevzi Gönen in el yazısıyla aldığı notlar bulunan, 10.3. 1998 tarihli beş sayfalık belgede aşağıda ki ifadeler yer almaktadır: Madde 2: Sn. Gökan3: Talep artışı var. Fiyatlar düşük kaldı. Fiyatta ortak noktaya gelmeliyiz. 400 Tüketim arttı, iklim ve çiftçinin elinde para var. Sn. Güray4: Talep çok fazla. Sıkıştık. Nisan 15 e kadar devam edecektir. Trade rler çekildi piyasadan. İthal ediyoruz, zararına satıyoruz. Zam yapmak zorundayız. Sn. Vural5: Zammı yaparken bir prosedürden geçtik. Fiyat ayarlamak zorundayız ve çabuk yapmak gerekiyor. Dışarıda mal yetersiz. Arzda bir (...) olabilir mi? Sn. Çakın6 : İletişim çok önemli. Sn. Yılmazcan7:Sıkışıklığa genelgenin gecikmesi sebep oldu. Gerçeğin ne olduğu 410 Nisan ortasında belli olur. Sn. Gökan: Avansın fiyata etkisi olabilir. Ancak avans olmazsa üretimde olmaz. Sn. Vural: Avans sistemi tüketimi artırıyor, üre timin güvencesidir. 3 Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A. Ş. Genel Müdürü 4 İGSAŞ Genel Müdürü 5 TÜGSAŞ Genel Müdürü 6 Ege Gübre Genel Müdürü. 7 GÜBRETAŞ Genel Müdür Yardımcısı. 10 . Sn. Gökan: TKK 8nin bayi olması durumu üreticiler için çok tehlikeli, sistemi allak bullak eder. Bayilerimiz ile TKK ya verdiğimiz fiyat farklı ve TKK bundan rahatsız. 420 Piyasada yüksek kalmalarını Kabul edemiyorlar, bizden biliyorla r. Bu noktayı TKK ile ele alacağız ve yaklaşma sağlanacak. 1. toplantı: 21/4/1998 2. toplantı: 26/5/1998 Bir dahaki toplantı gündemi, TKK, toplantı öne alınabilir. 430 - TKKMB9 Yönetim Kurulu Başkanı ve yetkilileriyle yapılacak görüşme doğrultusunda değerlendiri lmek üzere Kuruluşunuz ürünlerinin bayilere cari satış fiyatlarının Derneğimize bildirilmesine, - TKKMB Yönetim Kurulu Başkanı ve yetkilileriyle yapılacak görüşmelerin müzakere edileceği toplantı 20 Mart Cuma saat 10.00 veya 14.00 Aşağıda yer verilen ve GÜ BRETAŞ ta bu lunan belgedeki notlar, 10.3. 1998 de yapılan Dernek toplantısına aittir: GÜD DOSYASI 440 1. İlkbahar Gübre Sezonunun genel bir değerlendirmesi EG10 - Talep artışı var - Bazı ürünlerde fiyatlar düşük kaldı - Tüketim arttı - Klimatolojik etken/Me vsim erken geldi - Bayi ... devre dışı kaldı. Az ithalat yapılıyor. FG11 - Ürede talep fazlası var 450 - Satış Fiyatı ithal maliyeti - Ürede fiyat artışı yapacağız O12 - Ruslar/Romanya kapasiteleri sınırladı - Avans kapatma konusunda TÜGEM e yazı yazılm ası - Tarım Bakanlığı El Kitabı Gübre Kullanım Miktarları Dilek ve Temenniler 460 8 Tarım Kredi Kooperatifleri 9 Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği 10 Esin Gökan, Toros Gübre Genel Müdürü. 11 Feridun Güray, İGSAŞ Genel Müdürü. 12 Osman Yılmazcan, GÜBRETAŞ Genel Müdür Yardımcısı. 11 TKK Bayilik talepleri var TKK Yön Fiyatlardan rahatsız TKK ya mal satmanın marjinal maliyet - 2 $ Damga vergisi 470 - 1 $ Torba baskı - teminat - cezalar Doğal olarak 7/8 $ fark var - Toplu alımların riski Fiyat yüksek olup Raportörlerce Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş. de yapılan yerinde incelemede; 480 GÜD de yapılan 10.3. 1998 tarihli toplantıda, BAGFAŞ Genel Müdürü Kemal Gençer tarafından alınmış olan notlar şu şekildedir: 10.3.1998 Toros Gübre:talep artışı Fiatlandırma Tüketim arttı/öne geldi iklimde değişiklik destekleme ödemelerinin gerçekleşmesi 490 İGSAŞ:100.000 t açık 40.000 t ithalat gerçekleşmesi zor. Nisan 15 e kadar üre talebi devam edecek İthal/satış fiatı dengesi (Üre) TÜGSAŞ Kompoze:25.000.000 TL peşin Esin H. Avans üretime devam garantisi *TKK şartnamesi düzenlemesi 3) 27 Kasım 1997 genelgesi 500 Geçici avans/Kesin avans -uygulamaya açıklık getirelim Avans talep revizesi *Tarımda el kitabı (Tarımda el kitabı) Yuka rıda yer verilen belgelerde; 10.3. 1998 tarihli G ÜD toplantısında, gübre üreticisi altı teşebbüsün genel müdürleri arasında gübre fiyatlarının konuşulduğu görülmektedir. 12 Nitekim, destekleme ödemelerindeki gecikmelerin gübre satış fiyatlarına yansıtılması suretiyle yapılan rekabet ihlaline ilişkin aşağıdaki tespitlerde 510 bulunulmuştur: Toros Gübre tarafından İGSAŞ Genel Müdürü Feridun Güray a gönderilen 15.4.1998 tarihli iki sayfalık faks mesajının ilk sayfasında, 1998 yılı ikinci 3 aylık (Nisan, Mayıs, Hazi ran) destekleme ödeme tutarlarına yer verilmektedir. Söz konusu belgenin ikinci sayfasında, Destekleme Ödemelerindeki Gecikmelerin Fiyatlara Yansıtılması başlığı altında, gübre çeşitleri bazında peşin satış fiyatları verilmiş ve destekleme ödemelerinin 1 , 1.5 ve 2 ay gecikmesi durumunda, aylık %8 gecikme tutarı ile destekleme miktarlarının çarpılması sonucunda rakamın eski satış fiyatlarına eklenmesi ile oluşan yeni satış fiyatlarının hesaplanması 520 gösterilmiştir. Yukarıda yer verilen, raportörlerce İGSAŞ ta bulunan 15.4. 1998 tarihli Destekleme Ödemelerindeki Gecikmelerin Fiyatlara Yansıtılması başlıklı belgenin aynısı, GÜBRETAŞ ta da bulunmuştur. İGSAŞ ve GÜBRETAŞ ta bulunan bu belgelerde yer verilen ve destekleme ödemesinin 1.5 ay gecikmesi durumunda uygulanacak yeni gübre satış fiyatlarından bazılarının TL./kg. olarak değerleri şunlardır: 530 DAP=49,500 20.20.0=31,500 Üre=28,000 CAN=23,500 AN33=27,500 Bu belgedeki fiyatların (TL/kg) gübre üreticileri tarafından uygulandığı, aşağıda yer verilen fiyat ar tış tarihleri ve rakamlarından görülmektedir; 540 - Toros Gübre ve BAGFAŞ 16.4. 1998 tarihinde; DAP fiyatlarını 49,500 TL. ye, üre fiyatlarını 28,000 TL. ye, CAN fiyatlarını 23,500 TL. ye, 20.20.0 gübresi fiyatlarını 31,500 TL. ye, AN33 gübresi fiyatlarını 27,50 0 TL. ye çıkarmışlardır. - GÜBRETAŞ 22.4. 1998 tarihinde; üre gübresi fiyatını 28,000 TL. ye, DAP gübresi fiyatını 49,500 TL. ye, AN33 fiyatını 27,500 TL. ye, 20.20.0 gübresi fiyatını 31,500 TL. ye yükseltmiştir. - Ege Gübre, 21 .4.1998 tarihinde; 20.20.0 gübr esi fiyatını 31,500 TL. ye ve AN33 gübresi fiyatını 27,500 TL. ye çıkar mıştır. Aynı teşebbüs, 18.4. 1998 de DAP 550 gübresi için f iyatını 49,500 TL. ye, 23.4. 1998 de üre gübresi fi yatını 28, 000 TL. ye, 16.4. 1998 de CAN gübresi fiyatını 23,500 TL. ye yükseltmiş tir. - İGSAŞ ve TÜGSAŞ ın 1998 yılı Nisan -Mayıs aylarındaki fiyat hareketlerine bakıldığında, söz konusu fiyatların uygulamasına ilişkin artışlar görülmemektedir. Teşebbüslerin söz konusu fiyat tespitine yönelik anlaşmalarının, fatura fiyatlarındaki uygula malarını; 13 - BAGFAŞ; 559 adet fatura (20.20.0, 31,500 TL.), 634 adet fatura (DAP, 49,500 560 TL.), 2061 adet fatura (CAN, 23,500 TL.), 65 adet fatura (AN33, 27,500 TL.), 138 adet fatura (Üre, 28,000 TL.), - Toros Gübre; 925 adet fatura (20.20.0, 31,500 TL.), 364 adet fatura (CAN, 23,500 TL.), 229 adet fatura (DAP, 49,500 TL.), 220 adet fatura (AN33, 27,500 TL.), 599 adet fatura (Üre, 28,000 TL.), - GÜBRETAŞ; 131 adet fatura (DAP, 49,500 TL.), 289 adet fatura (20.20.0, 31,500 TL.), 84 adet fatura (Üre, 28,000 TL.), 570 - Ege Gübre; 143 adet fatura (AN33, 27,500 TL.), 739 adet fatura (20.20.0, 31,500 TL.), 67 adet fatura (CAN, 23,500 TL.), 310 adet fatura (Üre, 28,000 TL.), 76 adet fatura (DAP, 49,500 TL.), şeklinde görmek mümkündür. GÜD Genel Sekreteri Fevzi Gönen in De rnek Yönetim Kurulu Başkan ve üyelerine gönderdiği 16.4.1998 tarih ve 98/0556 sayılı yazıda, 21.4. 1998 tarihinde Dernek Merkezinde yapılacak toplantının gündemi yer almaktadır. Söz konusu gündem maddesi, Destekleme ödemeleri ile ilgili olarak ortaya çıkan sorunların 580 görüşülmesi. şeklindedir. Yazının ekinde, gübre üreticisi kuruluşların Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ndan talep ettiği ve aldığı avans miktarlarının gösterildiği bir tablo yer almaktadır. Tablonun incelenmesinden, gübre üreticilerinin henüz alamadıkları destekleme avansları ile ilgili çalışmalar yaptıkları gö rülmektedir. Bu belge, 15.4. 1998 tarihli belge ile birlikte ele alındığında, gübre üreticilerinin destekleme avanslarının geciktiği dönemlerde, bu gecikmelerin gübre satış fiyatlarına yansıt ılmasına ilişkin ortak fiyat tespiti çalışmaları yaptığı anlaşılmaktadır. İGSAŞ ve GÜBRETAŞ ta bulunan 15.4. 1998 tarihli belgelerdeki yeni satış 590 fiyatlarının, Toros Gübre, BAGFAŞ, GÜBRETAŞ ve Ege Gübre tarafından aynı tarihlerde uygulanmasının tesadüf ola mayacağı açıktır. Destekleme ödemelerindeki gecikmelerin fiyatlara nasıl yansıtılacağına ilişkin hususta ayrıntılı bir finansal çalışma yapılmış olması da dikkate alındığında; söz konusu belgenin, zımni olarak kabul edilmiş bir fiyat tespiti anlaşması oldu ğu açıktır. Bu çerçevede, Toros Gübre, BAGFAŞ, GÜBRETAŞ ve Ege Gübre nin 15 .4.1998 tarihli belgede yer alan fiyatları uygulayarak, zımni olarak kabul ettikleri bir fiyat tespiti anlaşması yaptıkları ve söz konusu teşebbüslerin Kanun un 4 üncü maddesini i hlal ettikleri sonucuna varılmıştır. 600 GÜBRETAŞ ta bulunan 20.4. 1998 tarihli belgeden, gübre üreticilerinin TKK MB ile fiyat uyumlaştırması yapmak suretiyle fiyat tespiti yaptıkları anlaşılmıştır. Söz konusu belgeden yapılan alıntılar aşağıda yer almaktadır: 14 1998 SONBAHAR DÖNEMİ TKK İhalesi ve Uyumlu Fiyatlandırma Prosedürü 610 1. KRONOLOJİ 20 Mayıs TKK İhale duyurusu 05 Haziran Teklif Zarflarının açılması 15 Haziran Açık Eksiltme 30 Haziran Açık Eksiltme 05 Temmuz Üreticilerin 1.kademe sonbahar fiyat larını açıklaması 15 Ağustos Üreticilerin TKK uyumlu 2. kademe sonbahar fiyatlarını açıklaması 620 31 Ağustos TKK nın sonbahar fiyatlarını açıklaması 2. İHALEDE UYULMASI İSTE NEN ŞARTLAR 3. ÜRETİCİLERİN 1.KADEME SONBAHAR FİYA TLARI Üreticiler, TKK ihalesinde oluşan 90 gün vadeli USD bazlı fiyatları yukarıda verilen tarihteki kur ile çarparak toplam satış fiyatını bulur ve KDV sini ekledikten sonra desteklemesini düşerek bayiye satış fiyatını tespit ederler. KDV dahil destekleme hariç bayiye satış fiyatları, aşağıda verilen fiyat ilişkileri dikkate alarak yeniden düzenlenir. 630 Gübreler arası bayiye satış fiyatı ilişkisi aşağıda verilen minimum değerlerin üstünde olmalıdır. DAP/NP20.20.0 :1.45 AN/CAN : 1.15 ÜRE/CAN :1.20 4. ÜRETİCİLERİN TKK UYUMLU 2. KADEME SONBAHAR FİY ATLARI Üreticiler, TKK ihalesinde oluşan 90 gün vadeli USD bazlı fiyatları %3 artırır. Eylül başı tahmini kuru ile çarparak toplam satış fiyatını bulur ve KDV sini ekledikten 640 sonra desteklemesini düşerek bayiye satış fiyatını tespit eder. KDV dahil destek leme hariç bayiye satış fiyatları, yukarıda verilen fiyat ilişkileri dikkate alınarak yeniden düzenlenir. Böylece üreticilerin bayiye satış fiyatlarının, TKK nın çiftçiye satış fiyatlarının %10 altında oluşması sağlanmış olur. 5. TKK SONBAHAR FİYATLARI TKK, son iki yılda olduğu gibi 90 gün vadeli USD bazlı alış fiyatına yaklaşık %13 ekleyip eylül başı kuru ile çarparak TL/kg birim fiyatını bulur ve KDV sini ekledikten sonra desteklemesini düşerek çiftçiye satış fiyatını tespit eder. KDV 650 dahil destekleme hari ç çiftçiye satış fiyatlarını, yukarıda yer verilen fiyat ilişkilerini dikkate alarak yeniden düzenler. Raportörlerce BAGFAŞ ta yapılan yerinde incelemede, 20 Nisan 1998 tarihli 1998 Sonbahar Dönemi TKK İhalesi ve Uyumlu Fiyatlandırma Prosedürü adlı ve yukarıda ayrıntılı şekilde yer verilen belgenin aynısı bulunmuştur. 15 Toros Gübre de bulunan, Fiyat çalışması başlıklı bir diğer belgeden; DAP ve 20.20.0 gübreleri için TKK ve bayi satış fiyatları üzerine hesaplamalar yapıldığı ve belgede yer alan 205,000 TL. lik Amerikan Doları ($) kuru dikkate alındığında söz 660 konusu çalışmanın yaklaşık olarak Şubat -Mart 1998 dönemine ait olduğu anlaşılmaktadır. Ancak, belgenin en ilginç kısmı, DAP/20.20.0 (Kompoze)= 1.40 düzeyinde bir fiyat oranı içermesidir. Belgenin de vamında aynen; DAP/Kompoze fiyat oranı : 1.40 Eylül ve Ekim aylarında ilan edilen fiyatın değişmeyeceği kabul edilmiştir. Aksi halde TÜGSAŞ uyamamaktadır. denilmektedir. Toros Gübre, BAGFAŞ ve GÜBRETAŞ ta bulunan üç belgeden anlaşıldığına göre, gübre üreticileri TKK ya verecekleri fiyatlar ile bayi fiyatlarının eşitlenmesi 670 hususunda ortak çalışmalar yapmışlardır. Ayrıca söz konusu belgelerde, gübre üreticilerinin bayilerine satış fiyatını belirlerken, farklı gübre türleri arasındaki oranları dikkate a lacaklarına dair ifadeler de yer almaktadır. Söz konusu teşebbüslerin bayi satış fiyatlarında DAP/20.20.0 satış fiyatı oranları için minimum 1.40 -1.45 gibi bir oranın olup olmadığı 1998 yılı için incelenmiştir. Aşağıdaki tabloda, gübre üreticileri için DAP /20.20.0 satış fiyatı oranlarının ulaştığı alt ve üst seviyeler gösterilmektedir: 680 Üreticiler 1998 Yılı DAP/20.20.0 Fiyat Oranları Toros 1.53-1.77 BAGFAŞ 1.51-1.78 TÜGSAŞ 1.41-1.64 GÜBRETAŞ 1.57-1.77 İGSAŞ 1.77-2.00 Ege 1.57-1.74 Yukarıdaki tab lodan görüldüğü üzere, minimum 1.40 olmak üzere söz konusu oranın korunduğu görülmektedir. Gübre üreticilerinin farklı gübre türleri arasındaki satış fiyatlarında benzer oranların görülmesini ve belgelerde yer almasını bir tesadüfe bağlamak zordur. Raportö rlerce yapılan yerinde incelemelerde BAGFAŞ, GÜBRETAŞ ve Toros Gübre de bulunan belgeler, TKK nın 1998 Sonbahar İhalesi öncesinde, Toros Gübre, BAGFAŞ, GÜBRETAŞ, İGSAŞ, TÜGSAŞ ve Ege Gübre nin arasında, gübre satış fiyatlarının tespit edilmesine yönelik an laşma yapıldığına işaret etmektedir. Ayrıca söz konusu oranların, gübre üreticileri 690 arasında, bayi satış fiyatlarının hesaplanmasında bir referans noktası olarak kullanıldığı ve 1998 yılında, gübre üreticileri arasında yapılan fiyat tespiti anlaşmaları içi n baz alındığı anlaşılmıştır. Toros Gübre nin Trakya Bölge Müdürlüğü nde raportörlerce yapılan yerinde incelemede elde edilen aşağıdaki belgeler, 1998 yılında gübre üreticilerinin arasındaki diğer fiyat tespiti anlaşmalarının varlığının delilleridir. Toros Gübre nin Pazarlama ve Satıştan sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Yavuz Kuran tarafından Bölge Müdürlerine 18.8.1998 tarihinde saat 11:31 de Toros 700 16 Gübre Genel Müdürü Esin Gökan dan alınan bilgi üzerine gönderilen Lotus Notes mesajında aşağıdaki ifadeler y er almaktadır: Kompozeler: Gübre üreten kuruluşların birlikte yaptığı son fiyat artışına BAGFAŞ fiyatlarını değiştirmeyerek katılmamış, belirli bir süre de katılmayacağını ifade etmiştir. TKK ya eksik satışını bayi piyasasında eritmenin endişesiyle bu ya klaşımını sürdürmektedir. BAGFAŞ ın hareketi kısmen bizi etkilemekte ancak esas olarak bayileri aynı zamanda TÜGSAŞ ve BAGFAŞ bayisi olan GÜBRETAŞ ın satışlarını ciddi bir şekilde etkilediği GÜBRETAŞ tarafından ifade edilmiştir. TÜGSAŞ mevcut 710 rahat stok du rumunu göz önüne alarak fiyatta bir oynama düşünmediğini ifade etmiş, GÜBRETAŞ ise önce tonaj büyüklüğüne opsiyon tanıyarak fiyat ayarlamasına gitmiş, dün de kısasa kısas bir yaklaşımla, 20.20.0 fiyatını tonaja bağlı ve kademeli olarak 31.500 -29.500 (500 t on üstü) seviyesine getirmiş, super 20.20.0 de ise yine tonaja bağlı ve kademeli olarak 36.000 -33.500 (500 ton üstü) seviyesine çekmiştir. DAP fiyatını ise tonajdan bağımsız tek fiyat 51.000 olarak belirlemiştir. (FOT 48.800). Bölgesel olarak tonaj büyüklü kleri değişkenlik gösterebilir. TKK dan alınan bilgide sonbahar fiyatlarının bakan onayında olduğu ve bugün/yarın çıkması beklendiği ifade edilmiştir. 720 TKK fiyatlarının açıklanmak üzere olduğu şu günlerde liste fiyatlarımızı düşürmeyi uygun görmüyoruz. Anc ak gerek BAGFAŞ gerekse GÜBRETAŞ fiyatlarının bayilerimizi zorladığı tüm noktalarda, rakip fiyatlara gerektiğinde tam uyum sağlanarak revize satış programına uygun satışların sürdürülmesi, hiçbir şekilde satıştan düşmemek amacıyla gereğinin yapılması konus unda bilgi edinilmesini, Yavuz Kuran ın 27.8.1998 tarihinde saat 14:32 de gönderdiği mesajında aynen; Kime : Bölge Müdürleri Bilgi : Esin Gökan 730 Konu : Gübre Fiyatları hk. TKK fiyatlarının açıklanmış olması itibarıyla piyasadaki fiyat hareketini be lirli bir baza yavaş yavaş gelmesi tırmanması beklenmektedir. GÜBRETAŞ ta Pazartesi gününden itibaren belirtilen asgari fiyatlarını uygulamaya alacaktır . denilmektedir. 740 Yavuz Kuran ın, Toros Gübre nin Bölge Müdürlüklerine 4.9.1998 tarihinde saat 18:50 de gönderdiği ve 7.9.1998 den geçerli gübre fiyatları konulu Lotus Notes mesajında aynen; 7.9.1998 tarihinden geçerli KDV dahil, devlet desteklemesi hariç, TL/ton olmak üzere bayi satış fiyatlarımız aşağıda verilmiştir. Bağfaş dahil firmalarca genel mutabakat içerisinde uygulamaya geçileceğinden, Pazartesi gününden itibaren hiçbir istisnai uygulamaya girilmemesini rica ederim. 750 17 Gübre Cinsi Peşin 15 GÜN DAP 53.500.000 -57 55.000.000 20.20.0 33*** *** ******* *** ****.15 33.500.00 0 34.500.000 S.20.20.0 37.000.000 38.000.000 S.15.15.15 37.000.000 38.000.000 CAN 26 22.000.000 25 22.500.000 AN 33 24.000.000 24.500.000 A.SÜLFAT 18*** *** ****0.000 760 ÜRE 28.000.000 30 29.000.000 TSP 44.000.000 45.000.000 P.SÜLFAT 65.000.000 67.000.000 Pazartesi günü piyasadaki gelişmelerin, diğer firma hareketlerinin yakinen takibini ve bilgi aktarılmasını ayrıca rica ederim. denilmektedir. Bu noktada, 4.9.1998 tarihli bu belgeye bir ekleme yapılacak olursa; 2.9.1998 tarihinde gübre üreticileri, GÜD ü n Ankara daki merkezinde toplantı yapmışlardır. Toplantının resmi gündemi aşağıda verilmektedir: 770 GÜNDEM 1. Açılış 2. 1998 Sonbahar Gübre Sezonunun değerlendirilmesi 3. Gübre Desteklemeleri hakkında görüş alış -verişi 4. Dilek ve temenniler Mezkur toplantıda, sonbahar gübre sezonunun tartışıldığı görülmektedir. Ancak, 780 raportörlerce İGSAŞ ta tespit edilen, 2.9.1998 tarihinde (saat 13:20) G ÜD de yapılan bahsi geçen toplantıda alınmış notlar bulunan belge incelendiğinde; GÜNDEM 1. Açılış 2. 1998 Sonbahar Gübre sezon unun değerlendirilmesi ve başkana saldırı 3. Gübre Desteklemeleri hakkında görüş alış -verişi 790 4. Dilek ve temenniler 5. . . İ.Kırcı --Özelleştirmedeki sorunlarımız --Oradaki düzen 800 18 T.K.K 20 15 DAP AS CAN AN Üre P.Sü 37 37 57 21 28 30 30 70 (170 $ alışları) 23 DAP Toros 53500 Ege 53500, 52.5 BAGFAŞ 53500 Tüğ 53500 810 İgs. 50000 48750 Fot Güb. 3500 52250 Toros AS=17500 satılıyor CAN= 22000 AN= 24000 ifadelerinden, DAP fiyatları ile ilgili f iyat tespiti çalışmalarının yapıldığı anlaşılmıştır. İGSAŞ da bulunan 2.9.1998 tarihli toplantı notunda, özellikle BAGFAŞ ın karşısında yer alan 53,500 TL. lik DAP fiyatı ilginçtir. Bunun sebebi ise, BAGFAŞ ın 2.9.1998 tarihinde DAP ı 49,500 TL./kg.dan sat ıyor olmasıdır. 820 4.9.1998 tarihli belgedeki, Bağfaş dahil firmalarca genel mutabakat içerisinde uygulamaya geçileceğinden ifadesi, kompoze gübrelerdeki fiyat artışına bir süre katılmayan BAGFAŞ ın anlaşmaya katılacağını 2.9.1998 de kabul ettiğini ve DAP fiyatını Dernek toplantısından bir gün sonra, yani 3.9.1998 tarihinde, 53,500 TL. ye ve 20.20.0 fiyatını 33,500 TL. ye yükselttiğini göstermektedir. Yavuz Kuran tarafından Toros Gübre nin Bölge Müdürlüklerine gönderilen 21.9.1998 tarihli (saat 13:11 de) m esajda şu ifadeler yer almaktadır: Bazı bölgelerde GÜBRETAŞ ın 31.000 TL. den kompoze verdiği duyumları 830 alınmaktadır. Bu tür rahatsızlık hissedilen yöre bayilerine, bayileri satıştan düşürmemek/GÜBRETAŞ a talebi kaydırmamak/ ve diğer üreticilere fiyatı i ndikleri sürece Toros un da aynı seviyelere geleceğini özellikle vurgulamak açısından, bugün rekabet için gerekli fiyatları verebilirsiniz. Bu akşam yarın ki Şeker fabrikaları ihalesinin açık eksiltmesi öncesi Ankara da tüm üreticiler toplanıyoruz. Gerek şeker fab. Gerekse ve daha önemlisi bayi piyasası fiyatları üzerine bir kez daha uzlaşma ortamı yaratılması için toplantı yapılıyor. Gelişmeler yarın tüm bölgelere iletilebilecektir. 840 21.9.1998 tarihinde gübre üreticilerinin yaptığı herhangi bir Dernek to plantısı bulunmadığından, bu biraraya gelişin, gizli bir toplantı olduğu açıktır. Yavuz Kuran tarafından 23.9.1998 tarihinde saat 13:35 de Bölge Müdürlüklerine gönderilen yazıda aynen: Konu:Bayi fiyatları hk. Pazartesi Ankara da Gübre üreticisi kuruluş ların genel müdürleri ile yapılan toplantıda bayi pazarındaki şu anki gereksiz rekabetin sona erdirilmesi konusunda 850 19 tekrar mutabakat sağlanmıştır. TÜGSAŞ ın bayilere son sirküleri (25 gün ve 40 gün vade) 25 Eylül e kadar geçerli olduğundan, 28 Eylül Pazart esi gününden itibaren tüm firmaların birlikte daha önce mutabık kalınan ancak uygulanamayan fiyatlara - geçmesi kararı alınmıştır. Bilgi edinilmesini, Pazartesi yeni fiyatlara geçilecek şekilde bayi sipariş dengesinin ayarlanmasını, bir terslik olmadığı s ürece de Pazartesi kesin olarak yeni fiyatların uygulanmasını rica ederim. Ayrıca GÜBRETAŞ tan belli noktalardaki son 31.000 ve 51.000 fiyat 860 uygulamasından vazgeçmesi istenmiş, Gn. Md. Bu sabah arayarak 32.000 ve 52.000 altında fiyat uygulamayacaklarını t eyid etmiş, bizim de gün içerisinde bu uygulamanın bayilerden teyidini alıp asgari 32.000 ve 52.000 fiyatları uygulamamız gerekiyor. denilmektedir. Yavuz Kuran tarafından Toros Gübre Bölge Müdürlüklerine 25.9.1998 tarihinde (saat 18:01) gönderilen yazıda , aşağıdaki bilgilere yer verilmektedir: Konu:Bayi Satış Fiyatları Hk. 870 23.9.1998 tarihli L. Notes mesajında Gübre Üreticisi kuruluşların 28.8.1998 Pazartesi gününden itibaren daha önce (7.9.1998) uygulamaya alınamayan fiyatların uygulanmasına geçilmesi kararı aldığı ve bu hafta içerisinde satışların bayiler nezdinde bu geçişi temin edecek şekilde ayarlanması iletilmişti. 28.9.1998 Pazartesi gününden itibaren tüm siparişlerin 4.9.1998 tarihli sirküler çerçevesinde alınmasını, pazarda diğer üreticilerin h areketlerinin de dikkatle izlenmesini rica ederim . 7.9.1998 tarihinde, Yavuz Kuran a Esin Gökan ın bilgisi için gönderilen Lotus 880 Notes mesajında ise aynen; Konu: Rakip Satış Uygulamaları Hak. GÜBRETAŞ: Şu an itibarı ile satış yapmamakta ve satışın dur duğunu bayilerine söylemektedir. Ayrıca bizim uygulamalarımızı izleyeceğini ve piyasa altında bir fiyat uygulaması halinde aynı fiyat ile mal vereceğini deklere etmektedir. BAGFAŞ: Bizimle aynı fiyatlar deklare edilmektedir. Şu ana kadar aksine bir bilgi alınmamıştır. 890 TÜGSAŞ: Fiyatları bizimle aynı seviyede fakat 10 -15 gün arası opsiyon vermektedir. Bilgilerinize arz ederim. denilmektedir. Bu belgedeki ifadeler, söz konusu fiyat anlaşmasına rakiplerin uyup uymadığına yönelik, Toros Gübre tarafından yap ılan bir kontrolü göstermektedir. 20 Yine benzer şekilde, Yavuz Kuran ın el yazısıyla alınmış notlarında aşağıda yer 900 verilen ifadeler bulunmaktadır: Bülent b. (Ege Gübre)13 DAP 52.5 53.5 KDV dahil DAP 310 $ 190 141 Bu belgede yer alan 53.500 TL. lik DAP fiyatından çıkarılan sonuca göre, yine söz konusu anlaşmanın yapıldığı dönemde Ege Gübre ve Toros Gübre arasında, 910 anlaşma yapılan fiyatlara yönelik iletişimin sürdüğü anlaşılmıştır. Yukarıda yer verilen belgeler, özellikle 1998 yıl ının Eylül -Ekim -Kasım aylarında, özellikle kompoze gübrelerle ilgili olarak, altı gübre üreticisi kuruluş arasında yapılan bir fiyat tespiti anlaşmasının varlığını açıkça kanıtlamaktadır. Aşağıda, bu fiyat anlaşmasının uygulamasına ilişkin söz konusu teşeb büslerin gübre fiyatlarındaki artış miktar ve tarihlerine yönelik tespitlere yer verilmiştir: - Anlaşma esas olarak kompoze gübrelerde yapılmıştır. Örnek olarak, DAP gübresinin fiyatı 53,500 TL., 20.20.0 gübresinin fiyatı ise 33,500 TL. olarak, 18 920 Ağustos 1998 den önce tespit edilmiştir. Toros Gübre ve TÜGSAŞ 24 Temmuz, Ege Gübre 29 Temmuz, GÜBRETAŞ 31 Temmuz tarihlerinde DAP ın fiyatını 53,500 TL/kg olarak uygulamaya başlamışlardır. - 20.20.0 kompoze gübresi için; Toros Gübre ve TÜGSAŞ 27 Temmuz, GÜBR ETAŞ 31 Temmuz ve Ege Gübre 28 Temmuz 1998 tarihlerinde 33,500 TL. lik satış fiyatlarını uygulamaya başlamışlardır. - BAGFAŞ; TKK ya olan eksik satışı nedeniyle gübre üreticilerince yapılan birlikte fiyat artışlarına, 3 Eylül 1998 de katılmış ve DAP ile 2 0.20 gübresi için sırasıyla, 930 53,500 TL. ve 33,500 TL. lik fiyatları uygulamaya koymuştur. Ancak, 14 Eylül de BAGFAŞ ın, söz konusu fiyat anlaşmasını ihlal edici tavır aldığı ve DAP ile 20.20 gübresi fiyatlarını düşürdüğü ve müteakiben 21 Eylül 1998 tarihin de gübre üreticilerinin fiyat konusunda yeniden anlaşmaya varmalarından sonra BAGFAŞ ın da 25 Eylül 1998 de DAP ve 20.20 fiyatlarını, yeniden 53,500 TL. ve 33,500 TL. seviyelerine çektiği anlaşılmaktadır. - İGSAŞ, fiyatlarını fabrika veya depo teslimi (FO T) olarak açıklamaktadır. İGSAŞ, DAP fiyatını 12 Ağustos 1998 de 48,800 TL. olarak açıklamıştır. Yine, 20.20 gübresi satış fiyatlarını 3 Ağustos 1998 de 27,500 TL. ye çıkarmıştır. İGSAŞ ın 940 48,800 TL. ve 27,500 TL. olan fiyatlarının FOT olduğu ve üzerine na kliye fiyatının eklenmesi gerektiği dikkate alınırsa, Temmuz ayında başlayan fiyat anlaşmasına, İGSAŞ ın bu tarihlerde katıldığı anlaşılmaktadır. Raportörlerce Toros Gübre de elde edilen ve yukarıda yer verilen Lotus Notes mesajlarında fiyat tespiti anlaşm asına tüm gübre üreticilerinin katılıp mutabakata vardıkları, ortak bir irade uyuşmasının mevcut olduğu göz ardı edilmemelidir. Başka bir ifadeyle, İGSAŞ ın 48,800 TL. ve 27,500 TL. olarak açıkladığı DAP ve 20.20.0 kompoze gübre 13 Bülent Çakın Ege Gübre nin Genel Müdürü dür. 21 fiyatları, üzerlerine eklen ecek nakliye maliyetleriyle, diğer 5 teşebbüsün uyguladığı 53,500 ve 33,500 TL. lik fiyatlara yakın veya eşit düzeye gelmektedir. 950 - Gübre üreticileri arasındaki fiyat anlaşmasının, kompoze gübreler dışında da genel olarak tüm gübre çeşitleri için yapıldığ ı açıktır. Ancak, azotlu gübrelerin kullanım sezonunun esas itibarıyla Şubat -Mart-Nisan aylarının olması, sonbahar aylarında bu gübrelerin satışının azlığı önemli bir unsurdur. Ancak, azotlu gübrelerde de benzer fiyat artışları görülmektedir. Örneğin, Toro s Gübre ve TÜGSAŞ 27 Temmuz, GÜBRETAŞ 24 ve 31 Temmuz tarihlerinde CAN gübresi için benzer fiyat artışları yapmışlardır. BAGFAŞ ve Ege Gübre nin de, 2 Eylül ve 21 Eylül tarihli Dernek toplantılarından sonra, BAGFAŞ ın 7 Eylül ve 14 Eylül, Ege Gübre nin 22 Eylül de CAN fiyatlarını artırdıkları görülmektedir. Keza, AN33 gübresi için; Toros Gübre ve TÜGSAŞ ın 27 Temmuz 1998 de fiyatlarını 960 artırdıkları, Toros Gübre nin ve BAGFAŞ ın, 2 Eylül ve 21 Eylül tarihli Dernek toplantılarından sonra, sırasıyla, 3 Eylül v e 7 Eylül tarihlerinde fiyatlarını, 24,000 TL./kg seviyesine çektikleri tespit edilmiştir. - Yine azotlu gübrelerden olan AS21 gübresi fiyat hareketlerine bakıldığında; Toros Gübre, BAGFAŞ ve Ege Gübre nin, 2, 3 ve 7 Eylül tarihlerinde fiyat değişiklikle ri yaptıkları anlaşılmaktadır. Benzer fiyat değişiklikleri üre gübresi için de söz konusudur. Toros Gübre ve TÜGSAŞ 27 Temmuz 1998 tarihinde fiyat artışı yapmışlardır. 970 Söz konusu altı teşebbüsün bayilere gübre satış faturalarının incelenmesi sonucunda çık arılan fiyat uygulamalarından bazı örnekler, aşağıda verilmektedir: - GÜBRETAŞ, 31 Temmuz - 10 Aralık 1998 tarihleri arasında DAP gübresi fiyatını 53,500 TL. olarak 728 adet faturada, - GÜBRETAŞ, 5 Ağustos -31 Aralık 1998 tarihleri arasında 33,500 TL. lik 20.2 0.0 gübre fiyatını 755 adet faturada, - Toros Gübre, 30 Temmuz -30 Aralık 1998 tarihleri arasında DAP gübresi fiyatını 53,500 TL. olarak 277 adet faturada, - Toros Gübre, 30 Temmuz -30 Aralık 1998 tarihleri arasında 33,500 TL. lik 980 20.20.0 gübresi fiyatını 2335 a det faturada, - BAGFAŞ, 7 Eylül -25 Kasım 1998 tarihleri arasında 53,500 TL. lik DAP gübresi fiyatını 284 adet faturada, - BAGFAŞ, 8 Eylül -27 Kasım 1998 tarihleri arasında 33,500 TL. lik 20.20.0 gübresi fiyatını 397 adet faturada, - Ege Gübre, 29 Temmuz -27 Kasım 1998 tarihleri arasında 53,500 TL. lik DAP gübresi fiyatını 268 adet faturada, - Ege Gübre, 28 Temmuz -18 Aralık 1998 tarihleri arasında 33,500 TL. lik 20.20.0 gübresi fiyatını 1102 adet faturada, - İGSAŞ, 3 Ağustos -31 Aralık 1998 tarihleri arasında 27,500 TL. lik FOT 20.20.0 990 gübresi fiyatını 1473 adet faturada, - İGSAŞ, 12 Ağustos -4 Kasım 1998 tarihleri arasında 48,800 TL. lik FOT DAP gübresi fiyatını 814 adet faturada, uygulamıştır. Gübre üreticilerinin fatura fiyatlarına ilişkin yapılan incelemeler neticesinde , üreticiler arasında yapılan anlaşmaya varılan fiyatların 1998 Temmuz ayından sonra en yüksek oranda uygulanan satış fiyatları olduğu ve varılan söz 22 konusu anlaşmayla, özellikle arz fazlası olan kompoze gübrelerde, 1998 yılı kompoze gübre kullanım sezonun da yüksek bir fiyat birlikteliği ve istikrarı sağlandığı açıktır . 1000 Yukarıdaki tespitler ve açıklamalar neticesinde; özellikle kompoze gübrelerde Temmuz 1998 tarihinde başlayan ve devam eden süreçte, Toros Gübre, BAGFAŞ, TÜGSAŞ, Ege Gübre, İGSAŞ ve GÜBRETAŞ arasında fiyat tespiti anlaşması yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. I.2.1.2. Fiyat Tespiti (1999 Yılı) Raportörlerce GÜD de yapılan yerinde incelemede elde edilen ve Dernek Genel 1010 Sekreteri Fevzi Gönen in çalışma masasındaki bloknottan alınan 3 sayfalık belgede yer alan, kendi el yazısıyla alınmış notlarda aynen; İstanbul 28.05.1999 - IFA azotlu gübrelerde fiyat düşebilir. DAP ve kompozelerde de problem olabilir mi? Hiç bilinmeyen traderler piyasaya çıkabilir. - İthalatçıların, dağıtıcıların bayileri bizim bayilerimiz. Ayrıca bayilerimiz özgür olsun. - T.K.K şartnamesi çıkmadan Sn. Esin Gökan ve Sn. Bülent Çakın T.K.K yetkilileri 1020 ile görüşecekler. - İhaleden sonra bayiler konusunda İzmir de toplantı yapılacak. Fiyat tespiti ve anlaşma. - Ege Gübre bayi li stesi vermedi. Sn. Erhan Öner sonradan verdiklerini söylüyor. İncelenecek . ifadeleri yer almaktadır. Belgenin, 28.5.1999 da Toros Gübre nin Genel Merkezi nde yapılan Dernek toplantısında alınan kararları içerdiği açıktır. Ancak, ifadelerdeki en dikkat ç ekici taraf, TKK ihalesinden sonra İzmir de bayiler konusunda toplantı yapılacağı ve 1030 fiyat tespiti ve anlaşma sözcüklerinin yer almasıdır. TKK nın 1999 Sonbahar ihalesinin açık eksiltmesi 25.6.1999 tarihinde yapılmış ve Toros Gübre, BAGFAŞ, Ege Gübre, T ÜGSAŞ ve İGSAŞ ihaleye katılmamışlardır. Aynı ihaleye ilişkin 1.7.1999 tarihinde pazarlık görüşmeleri yapılmıştır. 2.7.1999 tarihinde ise GÜD toplantısı gerçekleştirilmiştir. 28.5.1999 tarihli GÜD toplantısında, ihaleden sonra fiyat tespiti ve anlaşma yapılacağına dair bir ibare vardır. Ancak, söz konusu toplantı, bahsedildiği gibi İzmir de değil, Ankara da yapılmıştır. Bu toplantıda fiyat tespiti yapılıp 1040 yapılmadığına ilişkin aşağıdaki belge önemlidir: Raportörlerce yapılan incelemede, İGSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Yavuz Tütüncü nün odasında GÜBRE ÜRETİCİLERİ DERNEĞİ başlıklı, adı geçen kişinin kendi el yazısıyla yazılmış iki sayfadan oluşan toplantı notları bulunmuştur. Söz konusu toplantı notları Gübre Üreticisi kuruluşların Dernek çatısı altında yaptıkları konuşmalara ait ifadeler içermektedir. Aşağıda tam metni verilen 23 belgede görülen Esin Hanım, Ercüment Bey, Bülent Çakın, Yavuz Tütüncü, Kemal Gençer isimlerinin sırasıyla Esin Gökan (Toros Gübre Genel Müdürü), Ercüment Güler (TÜGSAŞ Genel Müdür Yard ımcısı ve Yönetim Kurulu üyesi), Bülent Çakın 1050 (Ege Gübre Genel Müdürü), Kemal Gençer (BAGFAŞ Genel Müdürü) ve Yavuz Tütüncü (İGSAŞ Genel Müdür Yardımcısı) nı belirtmektedir. Belgede aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: GÜBRE ÜRETİCİLERİ DERNEĞİ ESİN HANIM : Piyasadaki fiyat hareketleri konusunda söz almak istiyoruz. TKK ne ihalede tavır aldık, İGSAŞ ve TÜGSAŞ da resmi kuruluş olarak yanımızda yer aldılar, müteşekkiriz. Türkiye de ürünlerin az, fiyatların düşük olması gübre tüketiminin az olacağını göstermiş ti. Dünya gübre fiyatlarının düşüklüğü de ayrı bir 1060 kriz konusu. TKK ne aldığımız tavrı devam ettireceğiz derken Temmuz da fiyatları bu mantalite ile belirlemiş idik. Ancak BAĞFAŞ bilinmeyen nedenlerle fiyat indirdi. $=TL. dengesinin bozulması nedeniyle he pimiz zarar eder hale geldik, bu bizi rahatsız ediyor. Aksine fiyatların düşmesi, piyasada da olumsuzluk yaratıyor, fiyatlar biraz daha düşer beklentisine giren piyasa alacağı malı da almıyor. 1070 Çiftçinin alım gücü düşük, onu da rahatsız etmeden ufak ufak zamlarla stoklarımızı eritip zarar etmemizi önleyelim. Öncelikle fiyatlarımızı $ bazında Temmuz ayı baz fiyatlarına getirelim. Zararlardan kurtulalım. CAN konusu ithalat 400.000 Ton, nerdeyse bizim yıllık üretimimiz kadar. Biz stok olmasın diye üretimi kı sıyoruz, bu da sabit masraflarımızı arttırıyor. GÜBRETAŞ Trakya teslimi 130 $/Ton torbalı aldı. 138 -140 $/Ton TKK ye yerinde teslim maliyeti oluyor. Bizler bu fiyata veremezdik. 1080 Üretici kuruluşların CAN ihtiyaçlarını karşılayabiliriz. Ege Gübre BAĞFAŞ ta n sülfürik asit alıyor bu da memnuniyet verici. KEMAL GENÇER: Bu arada Ege Gübre ile DAP alışverişi de oldu. BÜLENT ÇAKIN: Esin Hanım ın görüşlerine katılıyorum. Ayrıca GÜBRETAŞ bayileri diğer bayileri haberdar edip üreticiler toplanıyor GÜBRETAŞ'ı da çağırmamışlar, bunlar fiyat ayarlayacaklar,stok yapalım. 2.sayfa 1090 Çiftçi çok feci durumda. EGE gübre bile verdiği buğdayın TMO dan parasını alamamışlar. Geçen seneye göre %15 -20 satışlarda düşme oluyor. Bayilerin teminatları doldu (çiftçiden para dönmüyor o da çok büyük sıkıntı yaratıyor ve satışları olumsuz etkiliyor) 24 ERCÜMENT BEY: Dernek üyelerinden biri kurallara uymayınca Başkana şikayet ediyoruz, Başkan yapıyorsa kime şikayet edeceğiz. Şu anda DAP fiyatları 73 -80 arasında 5 ayrı fiyat var. Şu anda fiy atlara %15 zam yapmak gerekiyor. ESİN HANIM: BAĞFAŞ ın 77.500.000 TL./Ton dan baz alırsak fazla zamma gerek 1100 yok. KEMAL GENÇER: DAP fiyatlarını belirlerken TÜGSAŞ a haber vermememiz büyük HATA. Ancak ABD den döndüm. DAP Dünya fiyatları çok düştü. Ancak be n elemanlarıma görev verdim. TOROS fiyatlarımız çiftçilere satış fiyatlarıdır. Bu nedenle biz de fiyatları indirmek zorunda kaldık. BÜLENT ÇAKIN:Birlikte hareket edelim. ESİN HANIM: (Kemal Beye) DAP konusunda değil her çeşit gübrede fiyatlarda 1110 konuşarak karar verelim. SONUÇ: Bütün üreticiler birbirlerinden mal alsınlar, işbirliği yapsınlar. TOROS: Düşündüğümüz 20.20.0 Kompoze 151 $ bugün 149 $ 158 (süper) 15.15.0 Kompoze 155 147 $ 166 (süper) DAP 220 CAN 85 $ 1120 AN 88 ÜRE 107 BAGFAŞ, yukarıda yer verilen notlarda geçen 77,500,000 TL. lik DAP gübresi fiyat seviyesine, Ağustos -Eylül 1999 da ulaşmıştır. Ayrıca, TKK ya tavır aldık ifadesi, TKK nın 25.6.1999 tarihinde yaptığı 1999 Sonbahar Gübre Alım İhalesine GÜBRETAŞ dışındaki 5 firmanın iştirak etmediğini teyit etmektedir. Belgede, Toros Gübre Genel Müdürü Esin Gökan, TKK ya tavır aldıklarını ve Temmuz da fiyatları bu mantalite ile belirlediklerini ifade etmektedir. Gübre 1130 üreticilerinin, TKK ihalesi sonrasında, ortak laşa olarak fiyat artışı yaptıkları açıktır. BAGFAŞ Genel Müdürü Kemal Gencer, DAP fiyatlarını belirlerken TÜGSAŞ a haber vermemelerini büyük bir hata olarak nitelendirmektedir. Gübre üreticilerinin 2 Temmuz tarihli GÜD toplantısından sonra 1999 fiyat hareketlerinden bazıları aşağıdaki şekildedir: - DAP gübresi için; 6 Temmuz (BAGFAŞ, 83,000 TL.), 7 Temmuz (GÜBRETAŞ, 86,000 TL.), 12 Temmuz (Toros, 83,000 TL.), 26 Temmuz (İGSAŞ*, 84,000 TL.) - 20.20.0 gübresi için; 6 Temmuz (BAGFAŞ, 54,000 TL.), 12 Temmuz (Toros, 1140 54,000 TL.), 19 Temmuz (TÜGSAŞ, 54,000 TL.), 7 Temmuz (GÜBRETAŞ, 56,000), 8 Temmuz (Ege Gübre, 54,000 TL.), 24 Ağustos (GÜBRETAŞ, 54,000 TL.). 14 İGSAŞ ın yaklaşık CİF fiyatı . 25 Yukarıda yer verilen belgede, Toros Gübre Genel Müdürü Esin Gökan ın açıkça Temmuz ayında fiyatları bel irlemiştik ifadesi görülmektedir. Bu cümle, Temmuz 1999 tarihinde gübre üreticileri arasında yapılan bir fiyat tespiti anlaşmasının delilidir. Ayrıca, Esin Gökan, BAGFAŞ ın bilinmeyen nedenlerle fiyat indirdiğini söylemektedir. Gerçekten de, BAGFAŞ ın fiy at tespiti anlaşmasını, DAP fiyatını 28 Temmuz 1999 da 76,250 TL. ye indirerek ve 24 Ağustos da tekrar 77,250 TL. ye 1150 yükselterek bozduğu görülmektedir. TÜGSAŞ Yönetim Kurulu üyesi Ercüment Güler, belgede, BAGFAŞ ın fiyat indirmesi ile ilgili olarak, Derne k kurallarından bahsetmekte ve üyelerden biri kurallara uymayınca Başkana şikayet ediyoruz, Başkan yapıyorsa kime şikayet edeceğiz demektedir. Güler in ifadeleri, BAGFAŞ ın fiyat anlaşmasın ı bozarak, aldatmaca içine girdiğini göstermektedir. Ercüment Gü ler, DAP fiyatlarına % 15 zam yapmak gerektiğini de açıkça ifade etmiştir. GÜD Başkanı Kemal Gençer in, DAP fiyatlarını belirlerken TÜGSAŞ a haber vermememiz büyük HATA. ifadesinden açıkça görüleceği üzere, Dernek üyeleri, 1160 DAP fiyatını belirlerken TÜGSAŞ a haber vermemişler ve TÜGSAŞ, 19 Temmuz 1999 da, 20.20.0 kompoze gübre fiyat artışına (54,000 TL.) katılırken, Temmuz ayında DAP fiyatlarını artırmamıştır. Ayrıca, Esin Gökan, GÜD Başkanı ve BAGFAŞ Genel Müdürü olan Kemal Gençer e, sadece DAP konusunda değil, her çeşit gübrede fiyatlarda konuşarak karar vermelerini söylemektedir. Belgenin en sonunda, Toros Gübre nin Genel Müdürü Esin Gökan ın Düşündüğümüz ifadesinden sonra Amerikan Doları bazında gübre fiyatlarının yazıldığı görülmektedir. 1170 Belgede, Es in Gökan ın, öncelikle fiyatlarımızı $ bazında Temmuz ayı baz fiyatlarına getirelim ifadesini dikkate alıp, 1999 yılına ait faturalardan elde edilen gübre fiyat hareketleri incelenecek olursa; - DAP Gübresi için; Toros Gübre ve TÜGSAŞ 13 Eylül 1999 da 83, 000 TL., BAGFAŞ 15 Eylül de 83,000 TL., GÜBRETAŞ 14 Eylül de 83,000 TL., İGSAŞ 6 Eylül de 83,000 TL. (FOT fiyat olarak 77,000 TL.) ve Ege Gübre 28 Eylül de 85,000 TL. olmak üzere fiyatlarını yükseltmişlerdir. DAP gübresinde fiyat artışları bu tarihten sonr a da yapılmaya devam etmiştir. DAP gübresi için teşebbüsler bazında fiyat artışları ve tarihlerinden örnekler aşağıda gösterilmektedir: 1180 İGSAŞ 20 Eylül 85,000 TL. Toros Gübre 27 Eylül 85,000 TL. GÜBRETAŞ 27 Eylül 85,000 TL. Ege Gübre 28 Eylül 85,000 TL. TÜGSAŞ 30 Eylül 84,500 TL. Toros 14 Ekim 87,000 TL. BAGFAŞ 14 Ekim 85,000 TL. GÜBRETAŞ 14 Ekim 87,000 TL. İGSAŞ 18 Ekim 87,000 TL. (CİF) 1190 Ege Gübre 20 Ekim 87,000 TL. Toros Gübre 1 Kasım 89,000 TL. BAGFAŞ 8 Kasım 88,000 TL. 26 TÜGSAŞ 9 Kas ım 89,000 TL. - 20.20.0 Kompoze gübre için; 13 Eylül 1999 tarihinde Toros Gübre ve TÜGSAŞ fiyatlarını 56,500 TL. ye, İGSAŞ satış fiyatını 56,000 TL. ye (CİF), GÜBRETAŞ 14 Eylül de satış fiyatını 56,500 TL. ye, BAGFAŞ 15 Eylül de satış fiyatını 56,500 TL. ye çıkarmışlardır. Yine, DAP gübresindeki artışlar 20.20.0 gübresinde de devam etmiştir. Gübre üreticilerinin 20.20.0 gübresi için fiyat artış örnekleri 1200 aşağıda gösterilmektedir: 20 Eylül 1999: İGSAŞ (57,000 TL.) (CİF) 23 Eylül 1999: BAGFAŞ (58,000 TL.) 27 Eylül 1999: Toros, GÜBRETAŞ (58,000 TL.) 28 Eylül 1999: Ege Gübre (58,000 TL.) 30 Eylül 1999: TÜGSAŞ (58,000 TL.) 13 Ekim 1999: Ege Gübre (60,000 TL) 14 Ekim 1999: Toros, BAGFAŞ, GÜBRETAŞ (60,000 TL.) 18 Ekim 1999: İGSAŞ (59,000 TL.) (CİF) 1210 25 Ekim 1999: TÜ GSAŞ (60,000 TL.), BAGFAŞ (62,000 TL.) 27 Ekim 1999: Ege Gübre (62,000 TL.) 1 Kasım 1999: Toros, TÜGSAŞ, GÜBRETAŞ (62,000 TL.) - Teşebbüslerin, 20.20.0 gübresi için, 13 Eylül de başladıkları fiyat artışlarını, 1999 yılının sonuna kadar aynı veya yakın tar ihlerde gerçekleştirmeye devam ettikleri görülmektedir. - Aynı şekilde CAN, AN33, AS21 ve üre gübrelerinde fiyat artışlarının, esas olarak 13 Eylül 1999 tarihinde başladığı ve 1999 yılına ait fiyat hareketlerinden de 1220 anlaşıldığı üzere üzere aynı veya benz er tarihlerde gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Örneğin Toros ve TÜGSAŞ 13 Eylül 1999, BAGFAŞ 15 Eylül 1999 da CAN fiyatlarını 28,000 TL. ye yükseltmişlerdir. Yine, 27 ve 30 Eylül 1999, 1 Kasım, 9 Kasım 1999 tarihlerinde Toros ve TÜGSAŞ ın aynı fiyatı uyguladığı görülmektedir. 28.5.1999 tarihli GÜD toplantısında yer alan Fiyat tespiti ve anlaşma hususunun, TKK nın 1 Temmuz 1999 tarihli ihalesinden sonra, 2 Temmuz 1999 tarihinde GÜD de yapılan toplantıda gerçekleştirildiği, İGSAŞ ta bulunan belgeden anlaşılmaktadır. Toros Gübre Genel Müdürü Esin Gökan, açıkça, Temmuz da 1230 fiyatları bu mantalite ile belirledik ifadesini kullanmıştır. Daha sonra, Temmuz da yapılan bu anlaşmada, BAGFAŞ ın bir süre sonra DAP gübresinde fiyat kırması nedeniyle tekrar anlaşm a gereği duyulduğu, İGSAŞ ta bulunan belgeden görülmektedir. Belgede yer alan, Temmuz ayında fiyat tespiti, BAGFAŞ ın fiyat kırması, TÜGSAŞ a DAP gübresine zam yapılırken haber verilmemesi ve Temmuz ayındaki fiyat seviyelerimize dönelim gibi ifadeler dikka te alındığında ve teşebbüslerin fiyat hareketlerinden görüldüğü üzere, altı gübre üreticisi kuruluş arasında bir irade uyuşmasının mevcut olduğu ve aralarında gübre fiyatlarının tespitine yönelik anlaşmaya varıldığı açıktır. 1240 Yukarıda yer verilen tespitler ve açıklamalar neticesinde; Temmuz 1999 tarihinde başlayan ve devam eden süreçte, Toros Gübre, BAGFAŞ, TÜGSAŞ, Ege Gübre, İGSAŞ ve GÜBRETAŞ arasında, fiyat tespiti anlaşmasının varlığı kanıtlanmış ve 27 söz konusu teşebbüslerin Kanun un 4 üncü maddesini ihla l ettikleri sonucuna varılmıştır. 1999 yılında yapılan fiyat tespit anlaşmalarından bir diğeri ise; TKK nın 23.11.1999 tarihinde gerçekleştirdiği 2000 İlkbahar İhalesi öncesinde gerçekleşmiştir. 1250 Toros Gübre tarafından TÜGSAŞ, GÜBRETAŞ, BAGFAŞ, Ege Gübre ve İGSAŞ a 21 Ekim 1999 tarihinde gönderilen faks mesajının ekinde yer alan anlaşma metninin önemli kısımlarına aşağıda yer verilmektedir: Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri ile Üretici Kuruluş arasında aktedilecek anlaşma içeriğinde yer alması beklenen ana maddeler: Taraflar: TKK (İdare) Üretici Kuruluş (Müteahhit) 1260 Miktar: Fiyat: Müteahhit, aşağıda cins ve miktarları yazılı gübreleri karşılarında yazılı peşin fiyatlardan İdareye satmayı öngörmektedir. 1270 CAN % 26 $ 110/ton AN % 33 $ 100/ton AS % 21 $ 100/ton Üre % 46 $ 125/ton Kompoze 20.20.0 $ 155/ton Kompoze 15.15.15 $ 155/ton DAP 18.46.0 $ 220/ton Yukarıdaki fiyatlar ilk peşin alış fiyatları olup, Müteahhit dönem içerisinde cari 1280 piyasa koşullarını değerlendirerek peşin fiyat değişikliğ ini bir hafta önceden İdareye haber vermek kaydıyla uygular. Müteahhit aynı tarihte yeni peşin fiyatı kendi bayisine de uygulayacaktır. İdare destekleme dahil KDV hariç peşin fiyatların üzerine asgari % 10 ilave ederek Ortak çiftçilerine Satış Fiyatını bel irler. Müteahhit kendi bayilerine satış fiyatlarını bu fiyatlarla uyumlu tutmakla yükümlüdür. (İGSAŞ bayi fiyatları FOT esaslı olduğundan karşılaştırmada bayi fiyatlarına $ ortalama navlun eklenecektir.) İki fiyatın uygulama dönemindeki uygunluğu İdareni n belirleyeceği ancak İdare ile 1290 organik bağı olmayan bir bağımsız denetim kuruluşu tarafından ayda bir denetlenecek ve denetim ücreti İdare tarafından karşılanacaktır. 28 Bayi piyasasındaki fiyatlarla İdareye fatura edilen fiyatların mukayesesinde şu esaslar takip edilecektir: Müteahhidin bayisine uyguladığı KDV hariç destekleme dahil iki fiyat arasındaki dönemin ortalama TL. fiyatı TCMB nin aylık döviz satış kurunun aritmetik ortalamasına bölünerek Dolar fiyatı bulunur. İdareye fatura edilen peşin esaslı Dola r fiyatı ile müteahhidin bayiye uyguladığı aynı döneme ait ortalama dolar fiyatı mukayese edilecektir. Müteahhidin bayi piyasasında Türk Lirası bazlı satış yapması nedeni ile ortaya çıkabilecek kur farkından dolayı, mukayese neticesinde İdare aleyhine % 3 den fazla bir fark olması halinde bu 1300 oranı aşan kısım ve o döneme ilişkin tonaj üzerinden denetim raporu neticesi, İdarenin talebini izleyen 15 gün içerisinde ödeme tarihindeki kur üzerinden TL. olarak Müteahhit tarafından ödenir. Aynı kapsamda İdarenin al ış fiyatlarına asgari % 10 ilave etmeyip mukayese neticesi farkın İdare lehine % 3 den fazla olması halinde Müteahhit sevkiyatları durdurma hakkına sahiptir. 1. Ancak genel piyasa koşullarının dışında oluşan ve ithalatçı fiyatlarından kaynaklanabilecek pazar ı bozucu fiyat hareketlerine karşı Müteahhit, önceden İdareye miktar ve fiyatı haber vererek noktasal fiyat hareketleri yapabilecektir. Bu miktar için yapılan fiyat uygulamaları denetimde değerlendirmenin dışında 1310 tututlacaktır. Bu Anlaşma taslağında be lirtilmeyen diğer maddeler ve detaylar karşılıklı güven ve iyiniyet esasları çerçevesinde taraflar arasında netleştirilecektir. 2 Kasım 1999 tarihinde, Toros Gübre tarafından Ege Gübre ve İGSAŞ a gönderilen protokol metinleri ortak olarak incelendiğinde , bu metinler üzerinde Ege Gübre ve İGSAŞ yetkililerinin aldığı notlardan, yukarıda yer verilen 1320 anlaşmada bazı değişiklikler yapıldığı görülmektedir. Şöyle ki: 1. TKK ya, üretici kuruluşlar tarafından verilecek peşin ve 90 gün vadeli fiyatlar arasında % 15 fark olacak. 2. Üretici kuruluşlar, bayilerine uyguladığı peşin fiyatlarda indirim veya artırım yapmak istediği takdirde, bunu uygulama tarihinden 7 gün önce İdareye yazılı olarak bildirir ve bu fiyatlar İdare için de geçerli olur. Müteahhidin kapalı pazar mahiyetinde olan kuruluşlara yapacağı toplu satışlar ve genel piyasa koşulları içerisinde dampingli satışları peşin fiyatları üzerinden yapacağı anti damping fiyatlar bunun dışındadır. Ancak, müteahhit bu uygulamalara ilişkin fiyatlarını, 1330 satış yapacağı mikt arı önceden İdareye bildirmesi gerektiği gibi bu şekilde satışı yapılacak miktarlar uygulama bölgesindeki tüm satışların % 1 ini geçemez. Müteahhit bu maddede belirtilenler dışında, bayilerine her ne nam altında olursa olsun; indirim, komisyon, teşvik, ik ramiye, prim, komisyon, mal fazlası ve sair uygulama yapamaz. Müteahhit pazarlama firması ise, bu hususta üretici firması da müteselsilen sorumludur. Böyle bir durumun tespiti halinde sözleşme herhangi bir ihtar yapmaya gerek kalmaksızın münfesih olur. İdare müteahhidin alacağı gübrelerin peşin fiyatları üzerine en az % 5 kar ilavesi 1340 ile satış fiyatını belirleyecektir . 29 Toros Gübre Genel Müdür Yardımcısı Yavuz Kuran tarafından Bölge Müdürlüklerine 13 Kasım 1999 tarihinde gönderilen Lotus Notes mesajında i se aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: Geçtiğimiz birkaç hafta üreticiler adına Ankara da TKK ile yoğun temaslarımız oldu. TKK, her ihale sonrasında düşük bayi fiyatları ile pazarda mağdur edildiğini, özellikle siyasi bir yapı olması nedeniyle ortaklarına karşı bu duruma düşürülmemesi konusunda çözüm talep etmekte, üreticiler de ihalelere her önüne 1350 gelenin katılmaması gerektiği konusunu ve çok ağır ihale şartlarından yakınmaktaydı. Çözüm olarak TKK nın sadece üreticilerle çalışması, üreticilerden (sabit o lmayan) bayi fiyatı ile mal alması, tüm üreticilerin de piyasada TKK ya ve bayilerine aynı fiyatı uygulaması konularında ve böyle bir anlaşmanın nasıl yürütülebileceği şartları üzerinde günler süren görüşmeler oldu. Toros Gübre tarafından 21 Ekim 1999 ve 2 Kasım 1999 tarihlerinde diğer gübre üreticilerine gönderilen metinler ve 13 Kasım 1999 tarihli Yavuz Kuran ın Lotus 1360 Notes mesajı göz önüne alındığında Toros Gübre, BAGFAŞ, İGSAŞ, GÜBRETAŞ, TÜGSAŞ ve Ege Gübre nin; 1. TKK nın 2000 İlkbahar İhalesi öncesind e biraraya gelerek TKK ya yapacakları toplu satışların fiyatlarını ve diğer tüm satış koşullarını tespit ettikleri, 2. TKK ya yaptıkları toplu satışlarda verecekleri fiyatları, bayilerine yönelik satış fiyatlarında da uygulamaya karar verdikleri, 3. TKK ya ve bayilerine verdikleri fiyatların uyumlaştırılmasını ve bu fiyatlar 1370 arasında belli bir farkın korunmasını sağladıkları, 4. İthalatçı fiyatlarından kaynaklanabilecek, bayi pazarındaki farklı fiyatları, pazarı bozucu faaliyetler ve dolayısıyla aralarındaki fiya t anlaşmalarının uygulanmasına tek engel olarak olarak gördükleri, anlaşılmıştır. TKK, Toros Gübre tarafından hazırlanan ve gübre üreticilerinin üzerinde uzlaşmaya vardığı anlaşılan metni kabul etseydi, bu anlaşmadaki fiyatları tüm 1380 gübre üreticileri, hem TKK ya verdikleri hem de bayilerine verdikleri gübre çeşitleri için ortaklaşa olarak uygulayacaklardı. Dolayısıyla, TKK ihaleleri ve bayilere yönelik satışlarda uygulanan üretici fiyatları eşitlenecekti. Ancak, TKK Yönetim Kurulu, bu metni kabul etmemiş v e önceki yıllarda olduğu gibi ihale yoluyla 2000 yılı ilkbahar sezonu gübre tedariğini gerçekleştirmiştir. Bu durum, söz konusu anlaşmanın gübre üreticileri arasında yapılmış olduğunu, fiyatlar ile satış koşullarını tespit eden ve nihayetinde bir toplu alı m ihalesindeki rekabeti bozucu amaç taşıyan niteliğini ortadan kaldırmamaktadır. Ayrıca söz konusu anlaşma, toplu gübre alımı ihalelerinden önce tamamen bağımsız irade ve davranışlarıyla hareket etmeleri gereken gübre üreticisi/dağıtıcısı kuruluşların, top lu alım 1390 ihalelerinde kolaylıkla bir araya gelerek, rekabeti sınırlayıcı kararlarda uzlaştıklarını göstermesi bakımından da önemlidir . 30 Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, Toros, BAGFAŞ, GÜBRETAŞ, İGSAŞ, TÜGSAŞ ve Ege Gübre nin, 1 999 yılında, TKK nın 2000 İlkbahar İhalesi öncesinde biraraya gelerek fiyat tespiti anlaşması yaptıkları ve Kanun un 4 üncü maddesini ihlal ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Toros Gübre ve GÜBRETAŞ arasında düzenlenen, birbirlerinden gübre alım koşullarını belirleyen Gübre Tedarik Anlaşmaları nda yer alan bazı hükümler 1400 aracılığıyla da, fiyat tespiti yapıldığı saptanmıştır. Buna ilişkin değerlendirme ve bulgulara aşağıda yer verilmiştir: Önaraştırma döneminde, GÜBRETAŞ ın Toros Gübre ye gönderdiği 26 Kasım 1999 tarihli faksla, 29 Kasım 1999 tarihi itibarıyla geçerli olacak fiyatlarını önceden bildirdiği tespit edilmiştir. GÜBRETAŞ ın bu belgeye ilişkin ilk yazılı savunmasına aşağıda yer verilmektedir: Sektördeki tüm üreticiler zaman zaman birbirlerinden k endilerinin üretmedikleri gübreleri veya acil ihtiyaçları olan gübreler için alımda bulunmaktadırlar. Genelde 1410 bu tür alımlar teşebbüslerin bayilerine uyguladıkları sirküler fiyatları esas alınarak gerçekleştirilmektedir. Yukarıda tırnak içerisinde belirti len 26 Kasım 1999 tarihli sirkülerimiz Toros Gübre ile teşebbüsümüz arasında akdedilen 1999 yılı için geçerli 4000 ton TSP alımı ile ilgili protokolün fiyat maddesi ile ilgilidir. Toros Gübre nin ise aynı belgeye ilişkin savunmasında, aynen; Toros Gübr e ile GÜBRETAŞ arasında tarafların gereksinim duydukları ürünlerin 1420 diğer tarafın stokları bakımından mümkün olması halinde piyasa şartları üzerinden belirli bir indirim uygulamak suretiyle, ticari şartlara göre satın alınacağı yönünde bir mutabakat vardır. Bu çerçevede ilgili teşebbüsler arasında bir alışveriş yapılmıştır. Ek 47 de yer verilen 25.11.1999 tarihli belge Toros Gübre nin GÜBRETAŞ tan satın aldığı TSP gübreleri ile ilgili olarak GÜBRETAŞ tarafından satışın hangi fiyat üzerinden yapılacağının bil dirilmesi amacını taşıyan bir belgedir. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı nın gübre piyasaları ile ilgili düzenlemelerine karşı herhangi bir aykırılık oluşturmayan ilgili satış işlemleri, rekabetin sınırlandırılması amacı ile ilişkisi bulunmayan bir uygulama niteliğindedir. denilmektedir. 1430 Ancak, GÜBRETAŞ ın ve Toros un fiyat sirkülerinin gönderilmesi ile ilgili savunmasına katılmak mümkün değildir; çünkü GÜBRETAŞ, Toros a yalnızca TSP nin sirküler fiyatını değil, satışını yaptığı tüm gübrelerin dört gün son ra uygulanacak fiyatlarını göndermiştir. Toros ve GÜBRETAŞ arasındaki gübre tedarik protokollerinde dikkati çeken husus, Bayilere Satış maddesindeki Taraflar birbirlerinden tedarik ettikleri gübreleri kendi bayilerine, diğer tarafın uyguladığı bayi fi yatının altında bir fiyatla satmamayı taahhüt ederler. Diğer tarafın farklı bir uygulama yaptığını veya kendi 1440 bayi piyasasını rahatsız edecek bir fiyatla satış yaptığını tespit eden taraf sevkiyatı derhal durdurma hakkına sahiptir. ifadeleri olmuştur. 31 Söz konusu protokoller ve bunların rekabeti ihlal edici unsurları aşağıda tarihlerine göre verilmektedir: - 1997 yılına ait Toros -Gübretaş arasındaki TSP sözleşmesinin 9 uncu maddesinde, Alıcının, satıcının bayileri ile rekabete girmek suretiyle, satıcının bayi satış fiyatının altında satış yapması ve alınan bu gübrelerin bayiler dışında (dağıtıcı kuruluşlara) satışının yapılmasının tespit edilmesi durumunda teslimatlar derhal durdurularak sipariş iptal edilecektir. hükmü yer almaktadır. 1450 - 1999 yılına ait (1 Oc ak-31 Aralık 1999) Toros -GÜBRETAŞ arasındaki CAN ve TSP tedarik sözleşmesinde, Taraflar birbirlerinden tedarik ettikleri gübreleri kendi bayilerine, diğer tarafın uyguladığı bayi fiyatının altında bir fiyatla satmamayı taahhüt ederler. Diğer tarafın farkl ı bir uygulama yaptığını veya kendi bayi piyasasını rahatsız edecek bir fiyatla satış yaptığını tesbit eden taraf sevkiyatı derhal durdurma hakkına sahiptir . hükmü yer almaktadır. - 1999 yılına ait (1 Temmuz -31 Aralık 1999) Toros -GÜBRETAŞ arasındaki CAN ve TSP alım -satım sözleşmesinde, Taraflar birbirlerinden tedarik ettikleri gübreleri kendi bayilerine, diğer tarafın uyguladığı bayi fiyatının altında bir fiyatla satmamayı taahhüt ederler. Diğer tarafın farklı bir uygulama yaptığını veya kendi bayi 1460 piyasası nı rahatsız edecek bir fiyatla satış yaptığını tesbit eden taraf sevkiyatı derhal durdurma hakkına sahiptir . hükmü yer almaktadır. Bu çerçevede, Toros ve GÜBRETAŞ arasında gerçekleştirilen 1997 ve 1999 yıllarına ait söz konusu protokollerde, yeniden satı ş fiyatını belirlemeye yönelik bir fiyat tespiti anlaşması yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. I.2.1.3. Fiyat Tespiti (2000 Yılı) 1470 Raportörlerce yapılan yerinde incelemede TÜGSAŞ da, fiyat tespiti şeklindeki rekabet ihlalinin gübre üreticileri arasında 200 0 yılında da devam ettiğini gösteren bir belge bulunmuştur. TÜGSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Faruk Gözen in 1999 yılı ajandasında aşağıda yer verilen notlar tespit edilmiştir: (4 Şubat 1999 tarihli sayfa) Gübreye zam hazırlığı yapalım. Toros ne düşünüyor?P azarlama ne düşünüyor ? DAP -20.20.0 fiyatlarını 11 09 itibarıyla toros bagfaş görüşmeleri fiyat ayarlamaları 1480 Toros ve bagfaş fiyat ayarlamaz ise 15 günlük bayilere (peşin 15 günlük 15 günlük bir ay gibi) 28.3.2000 fiyatlarımız bayi toros öneri bizim öneri A.Sülfat 55000 56 26 AN 62 62 kalsın 33 AN 70 70 kalsın Üre 78 78 1490 DAP 118 120 120 20.20.0 86 88 88 32 15.15.15 88 90 90 25.5.10 88 - 90 Yukarıda yer alan notlar, 1999 tarihli ajandaya aittir. Ancak, notların 2000 yılındaki fiyat değişimleri ile ilgili olduğu açıktır. Yukarıdaki belgelerden görüleceği üzere, TÜGSAŞ zam yapmadan önce Toros Gübre ile iletişim içerisine girmiştir. 4 Şubat 1999 tarihli ajanda sayfasınd aki 1500 ifadeden de görüldüğü üzere TÜGSAŞ, gübre fiyatlarına yapmayı düşündüğü zamlardan önce Toros Gübre ile fiyat tespiti hususunda ortak bir iradeye ulaşmaya çalışmış ve koordinasyon içerisine girmiştir. 28.3.2000 tarihinde, her iki teşebbüsün de CAN26 fi yatını 62,000 TL/kg olarak yükselttiği tespit edilmiştir. Ayrıca, Toros Gübre, 10.4.2000 tarihinde ve TÜGSAŞ 11.4.2000 tarihinde 120,000 TL/kg lik DAP, 90,000 TL/kg lik 15.15.15 ve 56,000 TL lik AS21 fiyat artışlarını birlikte gerçekleştirmişlerdir. Yukar ıda yer verilen tespitler sonucunda, TÜGSAŞ ve Toros Gübre nin 1998 ve 1510 1999 yıllarındaki fiyat tespitine yönelik anlaşmaları 2000 yılında da sürdürdükleri sonucuna ulaşılmıştır. I.2.2. TOPLU GÜBRE ALIM İHALELERİNE YÖNELİK REKABET İHLALLERİ I.2.2.1. Top lu Gübre Alımı Yapan Kuruluşlar ve İhale Sistemleri Gübre sektöründe dağıtım sistemi, bayilere yapılan ve çiftçilere doğrudan yapılan 1520 satışlar şeklinde özetlenebilir. Çiftçilere yapılan satışlarda esas pay gübre dağıtıcısı kuruluş statüsündeki Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği , Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi, Tariş Pamuk Tarım Satış Kooperatifleri Birliği, Tariş Üzüm Tarım Satış Kooperatifleri Birliği, Tariş Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifleri Birliği, Çukurova Pamuk Tarım Satış Koopera tifleri Birliği, Trakya Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifleri Birliği, Karadeniz Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifleri Birliği ve Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) kuruluşlarına aittir. Bu kuruluşlar, her sene açtıkları toplu gübre alım ih aleleri ile üyelerinin ihtiyacı 1530 olan gübreleri Türkiye deki yerli üreticilerden ve dağıtıcı/ithalatçı kuruluşlardan satın almaktadırlar. Toplu satışlar, gübre üreticilerine satış, depolama ve stok maliyetlerinin düşürülmesi ve finansman kolaylıkları gibi a vantajlar sağlamaktadır. Ancak, özellikle TKK, aynı zamanda gübre üreticilerinin dağıtım aşamasında rakibi konumundadır. TKK, çoğunu üreticilerden aldığı gübrelerin satışını ortakları olan çiftçilere, düşük faizli kredi imkanlarıyla da satabilmektedir. Anı lan kuruluşların gerçekleştirdikleri toplu gübre alım ihaleleri ile tedarik etttikleri gübreleri üyeleri olan çiftçilere satmaları, üretici ya da ithalatçı konumundaki diğer teşebbüslerin bayileri vasıtasıyla yaptıkları satışlar göz önüne alındığında farkl ılık arz etmektedir. Türkiye gübre satışı piyasasında pazar paylaşımına yönelik tespit 1540 ve değerlendirmeler, esas itibarıyla, söz konusu toplu gübre alımı yapan kuruluşların gerçekleştirdikleri ihaleleri kapsamaktadır. 33 Toplu alım ihaleleri yapan kuruluşlar ın Türkiye toplam gübre satışlarında yıllar itibarıyla pazar payları şu şekildedir: Kuruluşun Adı Pazar Payı (%) 1998 1999 2000 TKK 28,31 25,86 28,93 Şeker Fab. 3,66 3,07 3,17 Tariş 1,89 1,94 1,33 Trakya Birlik 0,89 0,86 1,09 Pankobirlik 0,31 0 0,63 TOPLAM 35,06 31,73 35,15 1550 Yukarıda yer verilen pazar paylarından görüldüğü üzere; Türkiye de satışı yapı lan gübre miktarının yaklaşık % 35 i, toplu gübre alımı yapan kuruluşlarca gerçekleştirilmektedir. Gübre üretici/dağıtıcı ve ithalatçı/dağıtıcı k uruluşların bayileri kanalıyla satışını yaptığı gübreler ise, topl am gübre tüketiminin yaklaşık %65 ini oluşturmaktadır. TKK ve Türkiye Şeker Fabrikaları, Türkiye gübre satışı pazarında toplam % 32 pazar payına sahiptir. Toplu gübre alım ihalelerindeki mik tarın büyük bölümünü talep eden bu kuruluşların ihalelerinde gerçekleşen pazar paylaşımına yönelik 1560 rekabet ihlali iddialarına ilişkin önaraştırma ve soruşturma dönemlerinde elde edilen bulgulara aşağıda yer verilmiştir. I.2.2.1.1. TKK ve İhale Sistemi TKK 1581 sayılı Kanun la kurulmuş, bir kooperatif kuruluştur. Kuruluşun amacı, ortaklarının işleri ile ilgili olarak tarımsal üretim sürecinde ihtiyaç duydukları tarımsal girdiler ile geçimleri ile ilgili olarak zaruri tüketim maddesi ihtiyaçlarını, kalite başta gelmek şartı ile zamanında, yeterince, uygun fiyat ve şartlarla 1570 karşılamaktır. TKK, % 90 ı köy seviyesinde olmak üzere 2506 birim kooperatifine bağlı çiftçilerinin tarımsal amaçlı gübre ihtiyacını; 1. Her sene ilkbahar ve sonbahar gübre kullanım sezo nları için iki defa toplu gübre alımı ihalesi gerçekleştirmek suretiyle, 2. 1999 İlkbahar ihale dönemine kadar ihalelere kapalı zarf ve açık eksiltme usulü ile, 2000 yılı ilkbahar döneminden itibaren de tahmini birim fiyat belirlenerek doğrudan açık eksiltme yapılarak oluşan fiyatlar üzerinden, 1580 3. İç piyasadan yaptığı alımlarda, kooperatif rampası teslimi esasına göre, 4. İhale sözleşme fiyatları peşin ve 90 gün vadeli, KDV hariç, devlet destekleme dahil Amerikan Doları bazında, 5. Söz konusu ihaleler dışında ise, sa hibi olduğu GÜBRETAŞ vasıtasıyla veya kamu kuruluşu olan TÜGSAŞ dan doğrudan gübre alımıyla, 34 karşılamaktadır. TKK nın 1996 -2000 yılları arasındaki gübre ihalelerinin tarihleri aşağıda verilmiştir: 1590 TKK KİMYEVİ GÜBRE İHALE TARİHLERİ Dönem Kapalı Tekli f Tarihi Açık Eksiltme Tarihi Pazarlık Tarihi 1996 İlkbahar 22.11.1995 24.11.1995 29.11.1995 1996 Sonbahar 29.05.1996 04.06.1996 - 1997 İlkbahar 25.10.1996 5.11.1996 - 1997 Sonbahar 06.06.1997 17.06.1997 - 1998 İlkbahar 21.10.1997 24.10.1997 10.11.1 997 1998 Sonbahar 17.06.1998 18.06.1998 - 1999 İlkbahar 14.10.1998 16.10.1998 - 1999 Sonbahar 24.06.1999 25.06.1999 01.07.1999 2000 İlkbahar - 23.11.1999 30.11.1999 2000 Sonbahar - 22.06.2000 - TKK, gerçekleştirdiği gübre alım ihaleleri ve genel ol arak gübre sektöründeki rekabet koşulları ile ilgili görüşlerini; Türkiye gübre sektöründeki 6 üretici kuruluş, hem ham madde ithalatçısı olmaları, üretimleri için gerekli olan ham maddelerin % 95 ini ithal etmek mecburiyetinde bulunmaları, ham madde al dıkları firmaların aynı zamanda mamül 1600 gübre de satmaları üreticilerin ithalatını kolaylaştırdığı gibi, üreticiler dışındaki kooperatif ve ithalatçı dağıtıcı konumunda bulunan firmaların ithalatını, üreticilerin baskıları nedeniyle zorlaştırmaktadır. Çünkü ülkemizdeki tekel durumuna paralel olarak yurt dışı pazarın da ülkeler ve gübre cinsleri itibarıyla centilmenlik anlaşmaları ile sınırlandırıldığı bir vakıadır. Zaman zaman bu anlaşmaların ihlali veya eski doğu bloğu ülkelerinin ekonomik zorlukları sebebiy le dampingli satışlara yönelmesi söz konusu olabilmektedir. Türkiye de TKK, Şeker Fabrikaları, Pancar Ekicileri İstihsal Kooperatifleri Birliği gibi kooperatif kuruluşların gübre dağıtımındaki avantajları; 1610 - Toplu alım yapmaları - Piyasa fiyatlarını regüle e tmeleri - Hizmeti, yaygın kooperatif ağı ile ortağın ayağına götürmeleri, - Piyasaya nazaran düşük faizler ile kredili satış yapabilmeleri, - Bürokratik işlemlerin bankalara nazaran azlığı, - Mal alımında kalite kontrolü yapmaları, şeklinde sayılabilir. 1620 1997 yıl ı sonunda destekleme kararnamesi değişmeden önce, ithalatçı dağıtıcılar bir taraftan kooperatif kuruluşlarının toplu alımlarında rekabet şartlarını zorlayan fiyatları ile pay almaları, diğer taraftan da bayi pazarında üreticilere rakip olmaları üretici kur uluşları oldukça zorlamış, ancak üretici firmalar, hem 97/10244 sayılı Kararnamenin desteği ile önce aralarında işbirliği yapıp (4054 sayılı Kanun a 35 aykırı olarak) ithalatçı dağıtıcı kuruluşların toplu alımlardaki etkinliğini kaybettirmişlerdir. TKK nın e n büyük satıcı konumunda bulunması, pazarda faaliyet gösteren firmaları, TKK ihalelerinden pay almaya çalışmalarının yanında, bu ihalelerde 1630 teşekkül edecek fiyatların belirlenmesinde etkin olmaya itmiştir. Çünkü, TKK, çiftçinin ayağında ucuz kredi ile mal satarken, TKK fiyatının üzerinde, firmaların, bayi piyasasında üstelik peşin fiyatla mal veremeyeceklerinden elbette ki TKK ihalesi fiyatlarının en üst seviyede belirlenmesi için çalışacaklardır. Çünkü, TKK dışında bayi pazarında hem TKK fiyatları hem de b irbirleri ile rekabet etme mecburiyeti altında mal satacaklardır. Bu durum çerçevesinde, firmalar, ihalelerde TKK ya verdikleri fiyatların altında, bayilerine mal satarak TKK ya karşı haksız rekabete girişmektedirler. Kısaca TKK ihalelerinde geniş rekabet ortamı sağlanarak düşük fiyatla mal temin edilmesi, 1640 firmaların bayi pazarındaki karlarını da aşağıya çekeceğinden, destekleme rejimini kullanarak rekabet ortamını ortadan kaldırmaya çalışmışlar ve bunda da muvaffak olmuşlardır. Ne yazık ki, bu faaliyetler i, kamu ve özel sektöre ait üretici firmalar el ele vererek gerçekleştirmişlerdir. şeklinde ifade etmiştir. TKKMB Tedarik ve Pazarlama Daire Başkanı Hüseyin Kıyıcı ise, 6.12.2000 tarihinde yapılan görüşmede, konuyu inceleyen raportörlere TKK'nın ihale sistemine yönelik olarak aşağıdaki bilgileri vermiştir: 1650 Gübre alım ihalelerini kooperatiflerimizin bulunduğu bölgeler bazında yapmaktayız. Bu ihalelerde üretici firmaların birbirlerinin fabrikalarının bulunduğu doğal pazarlara girmeme eğiliminde olduklar ı görülmektedir. Dolayısıyla ithalatçı firmaların katılmadığı ihalelerde üretici kuruluşlar kendi bölgelerinde yüksek fiyatlarla ihaleyi alırlar. İthalatçıların katıldığı bölgelerin ihalelerinde düşük fiyat, ithalatçıların katılmadığı, fabrikaların doğal p azarı niteliğindeki bölgelerde ise yüksek fiyatlarla ihaleler sonuçlanmaktadır. Biz üyelerimize gübre tedarik etmek zorunda olduğumuz için yüksek fiyatla da olsa almak zorunda kalıyoruz. İthalatçı firmaların katıldığı ihalelerde açık eksiltmeler uzun sürme kte ve daha düşük 1660 fiyatlarla sonuçlandığı gözlenmektedir. I.2.2.1.2. Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. nin İhale Sistemi Dosya mevcudu bilgilere göre, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş., teşekküllerinin ihtiyaç duyduğu üre ve kompoze gübreleri serbest rekabet kuralları içerisinde, ihale şartnameleri ve yönetmelikleri esasları dahilinde en ucuz teklifte bulunan firmalara sipariş vermek suretiyle gerçekleştirmektedir. 1670 Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. , toplu gübre alım ihalelerinde, ihaleye katılan teşebbüslerin fiyat tekliflerini kapalı zarf usulü ile almakta; verilen bu teklifler üzerinden daha sonra açık eksiltme yapmakta ve en ucuz fiyat teklifi veren firmalar ihaleyi kazanmaktadır. 36 Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Satınalma Dairesi Başkanı Yunus Çelik, söz konusu kuruluşun gübre alımlarına yönelik, 12.2.2001 tarihinde raportörlere şu hususları ifade etmiştir: Şirketimiz, ihtiyacı olan gübreleri, önceki yıllarda, Tarım Bakanlığı tahsisi ile 1680 almaktaydı. İhalelerimize Türkiye deki gübre üreticileri ve ithalatçıl ar (az da olsa, özellikle üre gübresinde) katılıyorlar. İhalelerimiz öncelikle kapalı zarf usulü teklif almak ve mukabil şartlar kaldırıldıktan sonra (şartnamemize uymayan) açık eksiltmeye gitmek suretiyle sonuçlandırılmaktadır. İhalelerimiz, tüm fabrikala rımızın ihtiyacı için çıkılmakta ve daha sonra fabrika bazında açık eksiltme yapmak suretiyle sonuçlandırılmaktadır. Yılda ortalama yaklaşık 150.000 -200.000 ton civarında gübre alıyoruz, bu miktar pancar ekim alanlarının durumuna göre değişmektedir. Son 3 -5 senedir üre ve bize özel üretilen 1 çeşit (kompoze 12.30.12) gübre satın alıyoruz. 1690 Alımını yaptığımız kompoze gübre bize yönelik üretildiği için, ithalatçılar biz almazsak, ellerinde kalır diye bu gübreyi ithal edip, ihalelerimize girmemektedirler. İhalelerimize katılanlar nakliye ve yukarıda bahsi geçen diğer unsurlar çerçevesinde rekabet etmektedirler. Ancak, ihale sonuçlarında, üreticilerin fabrikaların olduğu bölgelerde kazandıkları, başka bir ifadeyle, bölgesel bir durum gözlemlenmektedir. Rekabet daha çok üre gübresinde olmaktadır. I.2.2.2. Pazar Paylaşımı 1700 Şikayet başvurusunun sahibi, Türkiye Ziraat Odaları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Faruk Yücel, kendisiyle yapılan görüşmede raportörlere, gübre üreticilerinin TKKMB nin gübre alımı için açtı ğı ihalelerde birlikte hareket ettiklerini, ihaleleri miktarsal ve bölgesel bazda aralarında paylaştıklarını, gübre üreticilerinin TKKMB nin yurt dışından gübre temin etmesini protesto etmek için, geçen dönem15 açmış olduğu ihaleye katılmadıklarını ileri sü rmüştür. Yücel ayrıca, gübre üreticisi kuruluşların, faaliyette bulunacakları bölgeleri centilmenlik anlaşması çerçevesinde belirlediklerini de iddia etmiştir. Raportörlerce yapılan yerinde incelemede Toros Gübre nin Genel Müdürü Esin 1710 Gökan ın not defteri nde, 30.9.1996 tarihli ve Dernek toplantısı başlıklı metinde, toplu alım ihaleleri ile ilgili olarak, Resmen yapmamakla birlikte anlaşılabiliyorsa, görüşmelere açık. Çiftçiyi ezmeyecek, ithalata cevaz vermeyecek bir fiyatta anlaşabiliriz. denilmiş ve güb re üreticilerinin katıldığı bu toplantıda toplu gübre satım ihalelerinde uygulanacak fiyatlarda anlaşılabileceği ifade edilmiştir. GÜBRETAŞ ın eski Genel Müdür Yardımcısı Osman Yılmazcan ın 7.11.1996 tarihinde, Toros Gübre den Sezai Bayraktar a gönderdiğ i yazıda, Üreticilerin birbirlerinin doğal pazarlarında kurumsal ve bayi satışlarında daha makul rekabet içinde olmaları, sektörel dayanışmayı olumlu kılabileceği gibi uzlaşmalarında uzun 1720 ömürlü olmasına fırsat verebilir. denilmektedir. Gübre üreticileri nin, doğal pazar olarak gördükleri fabrikalarının olduğu bölgelerde, özellikle toplu gübre alım 15 Bahsedilen TKK ihalesi, daha önce H.2.1.2. Fiyat Tespiti (1999 Yılı) başlığı altında yer alan TKK nın 1999 Sonbahar ihalesidir. 37 ihaleleri vasıtasıyla yapılan satışlar olmak üzere rekabet edilmemesi yönündeki niyetlerini 1996 yılında ortaya koydukları görülmektedir. 17 Haziran 1998 tar ihli TKK ihalesi öncesinde, 9 Haziran 1998 tarihinde BAGFAŞ ın İstanbul daki genel merkezinde yapılan GÜD toplantısından sonra, raportörlerce Toros Gübre Genel Müdür Yardımcısı Yavuz Kuran ın, deft erine aşağıdaki notları aldığı tespit edilmiştir : 1730 9.6.1998 TKK Toplantısı/Gübre Üreticileri Derneği toplantısı sonrası E.G/S.B16 - Karşı sevk yazarak teklif verilecek veya bir önceki şartnamede aleyhimize -Teklif normal fiyatlarla verilecek Açıldığında çok tonaj varsa duruma bakılacak Normal tekli fe eklenecek şartlar 1740 TÜGSAŞ ve İGSAŞ teminata itiraz edecek TÜGSAŞ ve İGSAŞ doğal gazı force major ilan edecek Yavuz Kuran a ait notlardaki en dikkat çekici nokta; 9.6.1998 tarihinde BAGFAŞ Genel Merkezinde yapılan GÜD toplantısından hemen sonra, Toros Gübre nin üst düzey yöneticilerinin, TKK nın 17.6.1998 tarihli ihalesine verecekleri teklifle ilgili hususları konuşmaları ve Yavuz Kuran ın, GÜD toplantısı sonrası diye bir ifadeyi not düşmesidir. Nitekim, TÜGSAŞ ve İGSAŞ ın 17.6.1998 tarihinde hangi konu lara itiraz edeceklerini gösteren cümlelerden de, 9.6.1998 tarihinde gübre 1750 üreticilerinin, 17 Haziran tarihli TKK ihalesi ile ilgili çalışmalar yaptığı anlaşılmıştır. Yine, Yavuz Kuran a ait notlarda; Yarın 10.00 da BAGFAŞ da toplantı. Oktay Vural TKK ih alesine girmemeyi düşünüyor. TÜGSAŞ a kompoze düşüncesi 28.000 olarak iletildi . ifadeleri ve TKK yeni ihale değişiklikleri başlığı altında, aynı sayfa boyunca TKK ihalesi ile ilgili çalışmalar yer almaktadır. Bu belgenin de 9.6.1998 tarihinde BAGFAŞ Gen el Merkezinde, 17.6.1998 tarihli TKK ihalesi için, GÜD üyeleri arasında yapılmış söz konusu toplantıya hazırlık çalışmaları mahiyetinde olduğu açıktır. Özellikle, TÜGSAŞ Genel Müdürü Oktay Vural ın TKK ihalesine girmeme düşüncesini, Toros Gübre nin, söz ko nusu ihale öncesi 1760 öğrenmiş olması, ihalede oluşması beklenen rekabet ortamına zarar verebilecek rakipler arasındaki koordinasyonu göstermesi bakımından önemlidir. Keza, raportörlerce yapılan incelemlerde, 17.6.1998 tarihli TKK ihalesinden önce; 1. 20.4.1998 tarihli 1998 Sonbahar Dönemi TKK İhalesi ve Uyumlu Fiyatlandırma Prosedürü başlıklı, GÜBRETAŞ ve BAGFAŞ da bulunan belgelerden17, gübre üreticilerinin TKK nın çiftçiye satış fiyatları ile kendi bayilerine 16 Esin Gökan ve Sezai Bayraktar . 17 TKK İhalesi ve Uyumlu Fiyatlandırma Prosedürü hakkında, H.2.1.1. Fiyat Tespiti (1998 yılı) başlığı altında, daha detaylı bilgi yer almaktadır. 38 uyguladıkları satış fiyatları arasında % 10 un al tında oluşacak bir fiyat farkı yaratmak için bazı fiyat belirleme sistemleri üzerinde çalıştıkları, 1770 2. Gübre üreticisi firmaların ortak mutabakatı ile hazırlanan TKK İhale Şartnamesindeki Değişiklik Talepleri nin yazılı olarak, GÜD tarafından, 7.5.1998 tarihinde TKK ya bildirildiği, 3. BAGFAŞ Genel Müdürü Kemal Gencer tarafından, 12.6.1998 tarihinde TÜGSAŞ Genel Müdürü Oktay Vural a, biri Toros Gübre den gelen Teklifimizi Tamamlayıcı Şartlar diğeri de Teklif Mektubu başlıklı 17.6.1998 TKK ihalesine yöneli k yazılar gönderildiği, 1780 4. Yine, Toros Gübre tarafından, TKK ihalesine yönelik, 15.6.1998 tarihinde, İGSAŞ a Teklifimizi Tamamlayıcı Şartlar , belgesinin fakslandığı, 5. BAGFAŞ tarafından İGSAŞ a, 12.6.1998 tarihinde, Teklif Mektubu belgesinin gönderildiği , tespit edilmiştir. Yukarıda yer verilen belgeler bir bütün olarak göz önüne alındığında, 17.6.1998 tarihli TKK ihalesinden önce, gübre üreticileri arasında söz konusu ihaleye yönelik yoğun bir koordinasyon olduğu anlaşılmaktadır. 1790 Yavuz Kuran ın defte r notlarının bir başka sayfasında; TAHMİNİ Can 280 İhale toplamı 740000 ton seviyesinde As 85 öngörülüyor An 105 DAP 35 Üre 145 1800 Kompoze Ercüment Beyin Önerisi18 Kemal Güven19 TKK ya verilen son yılların % 29 Tü (TÜGS AŞ) firmaların fiili Pazar payı % 31 To (Toros) (000 t.) % 16 B. (BAGFAŞ ) 206 Tüg. % 15 İg. (İGSAŞ) 190 Tor. % 5 Güb. (GÜBRETAŞ) 148 B. % 2 Ege ( Ege Gübre) 60 İgs. 30 Ege 1810 Belgenin geri kalan bölümlerinde 15.15.15, DAP, 20. 20.0, üre gübreleri ve diğer gübreler için firmalar bazında bazı tonaj hesaplamaları olduğu düşünülen rakamlar yer almaktadır. Kemal Beyin önerisinin20 18 TÜGSAŞ Yönetim Kurulu üyesi. 19 GÜBRETAŞ Genel Müdü rü. 39 Toplam Tor 166000 % 27 Tüg. 218000 % 29 B. 147000 % 19 1820 G. 119000 % 16 İg. 84000 % 11 Ege 30000 % 4 --- 764000 T. % 100 Yukarıda sunulan belgelerdeki ifadelerden, TKK ihalesi öncesi Toros Gübre, GÜBRETAŞ ve TÜGSAŞ arasında ihaleden hangi firmanın ne kadar pay alacağı hususunda görüşmeler yapıldığı ortaya çıkmaktadır. Özellikle, Kemal Güven ve Ercüment Güler in önerileri ifadeleri, bu durumu kanıtlar mahiyettedir. Yavuz 1830 Kuran ın defter notlarının incelenmesinden, söz konusu ifadelerin, 1998 yılında gerçekleşen TKK ihalelerinden önce yapılmış bir t oplantıda alınmış olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu notlar, adı geçen teşebbüsler arasında, TKK ihalesinden önce, miktar paylaşımına ilişkin işbirliğini göstermektedir. Toros Gübre Genel Müdür Yardımcısı Yavuz Kuran a ait notlarda tespit edilen diğer ifade ler şu şekildedir: Paylaşım tamamen coğrafi (Herkes fiyatında serbest üreticiler bölgeler de birbirlerini zorlamıyor ithalatçı ile uğraşıyor) 1840 1997 Sonbahar 98 yeni ihale (Belgenin bu bölümünde 1997 yılı Sonbahar TKK ihalesi ile ilgili bazı bil giler ile 1998 yılı ihalesi ile ilgili bazı çalışmalar görülmektedir.) Bu sene bölgeler kendi içinde bölünmemeli çok aleni oluyor. Belgedeki ifadelerden, gübre üreticilerinin TKK ihalelerinde, bölgesel bir paylaşım 1850 içinde oldukları ve belirlenen bölgele rinde (üreticilerin fabrika ve yakın bölgeleri) birbirlerini zorlamayarak, daha çok, ithalatçıların girdiği ihalelerde bu firmalar ile rekabete girdikleri anlaşılmaktadır. Ayrıca, bölge birlikleri bazında yapılmakta olan TKK ihalelerinde bölgelerin kendi i çinde bölünmemesi gerektiği ifade edilmektedir. Örneğin, Mersin Bölge Birliği Hatay, Adana ve İçel gibi illerden oluşmaktadır. Dolayısıyla Yavuz Kuran, bölge birliklerinin kendi içinde de, iller bazında coğrafi olarak, gübre üreticilerince paylaşılmasının dikkat çekebileceğini vurgulamaktadır. Gübre üreticilerinin toplu alım ihaleleri öncesinde toplanarak ihale fiyatları ve miktar paylaşımı hususlarında koordinasyon içerisinde olduklarını gösteren bir 1860 diğer önemli belge ise, Toros Gübre nin Genel Müdür Ya rdımcısı Yavuz Kuran ın Toros Bölge Müdürlerine gönderdiği 21.9.1998 tarihli Lotus Notes mesajıdır. Mesajda aynen; 20 GÜBRETAŞ Genel Müdürü Kemal Güven . 40 Bu akşam yarın ki Şeker fabrikaları ihalesinin açık eksiltmesi öncesi Ankara da tüm üreticiler toplanıyoruz. Gerek şeker fab. gerekse ve da ha önemlisi bayi piyasası fiyatları üzerine bir kez daha uzlaşma ortamı yaratılması için toplantı yapılıyor. denilmektedir. 1870 Yavuz Kuran a ait mesajdan görüldüğü üzere; 22 Eylül 1998 tarihli Türkiye Şeker Fabrikaları gübre alım ihalesinden önce, 21 Eylü l 1998 tarihinde, tüm üreticilerin biraraya gelerek ihale fiyatları üzerinde gizli işbirliğine yönelik bir toplantı yaptıkları açıktır. Gübre Üreticileri Derneği toplantı tarihlerine bakıldığında, resmi olarak böyle bir toplantı görülmemektedir. Yavuz Kura n ın 23 Eylül 1998 tarihli; Konu:Bayi fiyatları hk. Pazartesi Ankara da Gübre üreticisi kuruluşların genel müdürleri ile yapılan 1880 toplantıda bayi pazarındaki şu anki gereksiz rekabetin sona erdirilmesi konusunda tekrar mutabakat sağlanmıştır . ifadelerin in yer aldığı belgeden anlaşıldığına göre; söz konusu toplantı gübre üreticilerinin Genel Müdürleri seviyesinde yapılmıştır. Bu noktada; gübre üreticisi şirketlerin, TKK ve Şeker Fabrikaları nın gübre alım ihalelerinde, bölge ve miktar paylaşımına yönelik danışıklı bir ilişki içerisinde olup olmadığının tespiti amacıyla, 1996 -2000 yılları arasında söz konusu kuruluş ihalelerinin bölgesel kazanım ve fiyat düzeyleri açısından analizler yapılmıştır. Söz konusu analizlerde, TKK nın 1996 -2000 yılları arasında, ilkbahar ve sonbahar 1890 gübre alım ihalelerinde DAP, AN33, Üre, 20.20.0, CAN gübreleri için hangi teşebbüsün hangi ilde ve hangi fiyattan kazandığı, TKK nın 1997 -2000 yılları arasındaki bölge birliği bazındaki ihalelerine kaç firmanın katıldığı ve açık eksilt melerin kaç tur sürdüğü; TKK ihalelerinde, teşebbüslerin ürün çeşidi bazında aldıkları ihale payları ve miktarları hususları incelenmiştir. Bütün bu analizler neticesinde yapılan tespitler şu şekildedir: - BAGFAŞ, fabrikasının olduğu Balıkesir bölgesinde, 20.20.0, DAP ve AS21 gübre çeşitleri için katıldığı ihalelerin tümünü almıştır. 1900 - TÜGSAŞ, fabrikasının olduğu Samsun bölgesindeki tüm ihaleleri, 20.20.0 gübresi için kazanmıştır. TÜGSAŞ, CAN gübresini yalnızca Kütahya ve Gemlik Fabrikalarında üretmekte ve özellikle Gemlik te üretilen CAN ın satışını yapmaktadır. Gemlik in Samsun a olan uzaklığı 709 km.ve CAN gübresindeki en büyük rakibi olan Toros Gübre nin CAN üretimini yaptığı Mersin Fabrikası nın Samsun a olan uzaklığı 703 km. iken, Toros Gübre nin Sa msun İli CAN ihalelerinden hiçbirini kazanamamış olması dikkat çekicidir. CAN gübresi, yalnızca Toros Gübre ve TÜGSAŞ tarafından üretilen ve ithal olanakları kısıtlı olan bir gübre çeşididir. Gübre üreticilerinin nakliye avantajı sebebiyle doğal pazar oluşması normaldir şeklindeki savunmalarını çürütücü bu durum, Samsun İli CAN 1910 ihalelerinde görülmektedir. - TÜGSAŞ, Tekirdağ, Trabzon ve İzmir illerinde, TKK nın CAN gübresi; Samsun, Trabzon illerinde ise DAP gübresi ihalelerini sürekli olarak kazanmıştır. 41 - Toros Gübre, fabrikasının olduğu Mersin iline yönelik tüm CAN gübresi ihalelerini kazanmıştır. Aynı teşebbüs, 1996 İlkbahar İhalesinde, Erzurum, Gaziantep, Malatya, Mersin, Sivas ve Trabzon illerinde tek fiyat (225,4 $) ile CAN ihalelerini kazanmış ve ha tta Mersin e uzaklığı 317 km. olan Kayseri iline 224,74 $ ile Mersin iline göre daha düşük bir fiyat vermiştir. 1920 - Toros Gübre nin, 20.20.0 kompoze gübre için, Mersin ve Gaziantep illerindeki TKK ihalelerinde birçok kez kazandığı görülmektedir. - TÜGSAŞ, fabrikasına yakın olan Balıkesir ilinde, 1996 Sonbahar ihalesinde, CAN gübresi için 155 $ fiyat uygularken, Gemlik e 553 km. mesafedeki Antalya da 134 $ CAN fiyatı ile ihale kazanmıştır. - CAN gübresinin, 1996 -2000 yılları arasındaki ihalelerde, büyük bir çoğunlukla, Toros Gübre ve TÜGSAŞ tarafından tedarik edildiği görülmektedir. Toros Gübre, 1930 Mersin dışında, Gaziantep, Malatya ili CAN ihalelerinin de tümünü almıştır. Toros Gübre, Kayseri İli CAN ihalelerinin de büyük bir kısmını üst üste kazanmıştır. - Öte yandan TÜGSAŞ, 1998 İlkbahar ihalesinde, fabrika bölgesi olan Bursa da 148 $/ton fiyat ile CAN ihalesini kazanırken; bu gübrenin Edirne de 123,7 $ ve İzmir de 139,95 $ fiyat seviyelerinde TKK ya satışını gerçekleştirmiştir. - Toros Gübre, 1998 ilkba har ihalesinde, CAN gübresini Mersin de 127 $ ile TKK ya vermiştir. Aynı ihale ve gübre çeşidi için, Toros un fabrikasına olan uzaklığı, sırasıyla, 270 ve 269 km. olan, Gaziantep ve Nevşehir illerine ise 131,95 1940 $ ve 153 $ fiyat ile CAN satışı, söz konusu t eşebbüs tarafından gerçekleştirilmiştir. Toros Gübre nin , Mersin Fabrikasının Gaziantep iline gerçek ton başına gübre taşıma maliyeti yaklaşık 10 $/ton ve Nevşehir ili için bu maliyet yaklaşık 11 $/ton seviyelerindedir. Toros Gübre nin, 127 $ lık fiyatın ın üzerine, Nevşehir nakliye maliyeti eklendiğinde bile, 153 $ olan fiyatı açıklamak güçtür. Ayrıca, 1998 İlkbahar İhalesinde Toros ve TÜGSAŞ ın CAN fiyatları arasında, aynı iller için mevcut olan fiyat farklılıklarının, 1998 Sonbahar İhalesinde oldukça az aldığı görülmektedir. - BAGFAŞ, AS21 gübresini ürettiği fabrikasının bulunduğu Balıkesir de, 1997 1950 İlkbahar ihalesinde, bu gübre için 152,1 $ teklif fiyatı ile kazanırken, fabrikasına olan uzaklığı 945 km. olan Adana ilinde 123,75 $, 908 km. olan İçel il inde 133 $ ile kazanmıştır. 1997 Sonbahar ihalesinde, BAGFAŞ, fabrikasının olduğu Balıkesir de 135 $ ile AS21 ihalesini kazanırken, Bandırma ya olan uzaklıkları daha fazla olan, Gaziantep, Mersin, Malatya illerinde sırasıyla, 115 $, 106 $ ve 120 $ teklif f iyatları ile ihaleleri almıştır. Bu örn

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI