Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-398 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-59/1516-541 Karar Tarihi : 24.11.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIR IMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hak kı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10 Reşit GÜRPINAR , Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Nur Seda KÖKTÜRK, Nimet KAVAK C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır (i ki başvuru) .
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-398 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-59/1516-541 Karar Tarihi : 24.11.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIR IMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hak kı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10 Reşit GÜRPINAR , Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Nur Seda KÖKTÜRK, Nimet KAVAK C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır (i ki başvuru) . D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. Turkcell Plaza Meşrutiyet Cad. No: 153 Tepebaşı /İstanbul 20 E. DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. nin GSM hizmetleri pazarındaki hakim durumunun yaratmış olduğu avantajlardan yararlanarak cihaz piyasasında rekabeti kısıtladığı ve dağıtım ağı nda yer alan distribütörleri için kısıtlamalar getirdiği, söz konusu kısıtlamalar bakımından bu teşebbüsler arasında ayrımcı uygulamalar gerçekleştirdiği, kampanyalı cihazlar bakımından sabit fiyat ve kar marjlarını belirlediği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ : 18.02.2011 tarih ve 1312 sayılı başvuruda özetle; - Turkcell in dağıtım sistemindeki münhasırlık uygulamaları ile sistemin tüm aşamalarında kontörün yenid en satış fiyatını tespit ettiği, - Dağıtım ağında yer alan teşebbüslerin ne alanda hareket edeceğine ve ne 30 kadar büyüyeceğine Turkcell in karar verdiği, bu şekilde marka içi rekabeti yok ettiği, - Turkcell in sahip olduğu pazar gücü ve vaat ettiği yüksek karlılık oranları ile dağıtım ağındaki teşebbüslerin ya Turkcell ya da diğer işletmeciler şeklinde zorunl u bir tercihe yönlendirildikleri, - Alt bayi kanalında yer alan mavi n oktaları da münhasırlaştırarak çok markalılık yönündeki tüm riskleri bertaraf ettiği, pareto ilkesi değerlendirmesinin bu noktalara uygun olduğu, Turkcell in alt bayi kanalındaki satışlar ın büyük kısmını gerçekleştiren, lokasyon ve finansal güç bakımından güçlü bayileri mavi n okta olarak belirlediği ve Turkcell İletişim Merkez i (TİM) 40 olma vaadiyle fiilen münhasırlaştırdığı, - Turkcell in mavi n oktalar ya da diğer alt bayi ler ile imzalanan s atış sözleşmesinin tarafı olmadı ğı, ancak sözleşme metinlerinde mavi n oktalara yapılan tabela ve görsel desteğin Turkcell Dağıtım Merkezleri (TDM ) tarafından karşılandığı hükmü yer almakla birlikte , esasen Turkcell tarafından karşılandığı, 11-59/1516-541 2 - Bu desteğin kar şılığı olarak TDM ler ile mavi n oktalar arasından imzalanan Taahhütname hükmü gereği 5 yıl süreyle rekabet yasağı getirildiği, Rekabet Kurulu muafiyet kararına konu olan teşebbüslerin TDM, TİM ve Turkcell Ekstr a lar olduğu, ancak alt bayiler için böyle bir münhasırlığın olamayacağı , 50 - Hâkim durumdaki firmanın yeniden satış fiyatını belirlemesi ( YSFB ) yoluyla elde ettiği rantın bir bölümünü dağıtım ağındaki teşebbüslere aktardığı ve bu teşebbüslerin rakiplerle çalışma motivasyonunun baştan engellendiği, - Turkcell in dağıtım ağında , yeniden satış koşullarını , fiyatı , satış yeri, miktarı ve vadesi gibi hususları belirlediği, - Turkcell koşullarına uymayan distribütörlere mal verilmediği, bu distribütörlerin prim alacaklarından kesintiler yapıldığı veya satış nok talarının elinden alındığı, Turkcell in prim sistemini dağıtım ağını disipline etmek amacıyla kullandığı, - Turkcell in şikâyet edilen vakaların aksini göstermek amacıyla yapay deliller 60 yarattığı, bu nedenle savunmalarda sunduğu delillerin çok dikkatli bir şekilde incelenmesi gerek tiği belirtilmektedir. 28.09.2011 tarih ve 6578 sayılı başvuruda ise özetle; Turkcell in GSM hizmetleri pazarındaki hâkim durumunun yaratmış olduğu avantajlardan yararlanarak , cep telefonu piyasasında rekabeti kısıtladığı ve dağıt ım ağında yer alan distribütörleri ve bayileri için cihaz ve kontör/TL yükleme kartları bakımından çeşitli kısıtlamalar getirdiği, Turkcell in tek taraflı oluşturmuş olduğu dağıtım sistemine uyulması bakımından tüm distribütörleri zorladığı, 70 Distribütörler e getirilen kısıtlamalar ve dağıtım kanalında biçilen rol bakımından bu teşebbüsler arasında ayrımcı uygulamalar gerçekleştirildiği, bu şekilde marka içi rekabeti ortadan kaldırdığı, Turkcell in kampanyalı cihazlar bakımından sabit fiyatlar belirleyerek bu fiyatları dikte ettiği ve bu şekilde söz konusu teşebbüslerin satış fiyatını serbestçe belirleme yetkisini kısıtladığı, kâr marjlarını belirlediği, Turkcell tarafından belirlenen bu kurallara uyulmaması durumunda çeşitli yaptırımlar ın uygulandığı, Turkcel l in cihaz üreticilerinin Türkiye de hangi firmalara distribütörlük vereceğini belirlediği ve cihaz üreticilerini yönlendirdiği, üzerlerinde baskı kurduğu, 80 Turkcell tarafından belirlenen cihaz distribütörlerinin aynı zamanda Turkcell distribütörü olarak da faaliyet göstermeleri sonucunda , kampanyalı cihazların satışı bakımından Türkiye de cihaz üreticileri/ithalatçıları ve GSM işletmecileri tarafından aynı dağıtım kanalının kullanıldığı ve bu şekilde GSM hizmetleri pazarındaki hâkim durumunu cihaz piyasasın da RKHK nın 4. ve 6. maddesi kapsamındaki kötüye kullanmasının zeminini oluşturduğu, Rakip GSM operatörlerinin aynı zamanda cihaz distribütörü olan Turkcell distribütörlerine ulaşma imkânı ortadan kaldırılarak, bu durumun cihaz piyasası bakımından rakipler in pazar dışına itilmelerine neden olacağı ifade edil erek, Turkcell in uygulamalarına son verilmesi amacıyla geçici tedbir kararı 90 alınması talep edilmektedir. 11-59/1516-541 3 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.02.2011 tarih ve 1312 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 07.03.2011 tarih ve 20 09-2-197/BN-11-151.İA sayılı Bilgi Notu 17 .03.2011 tarih li Kurul toplantısında görüşül erek, 11-16/301-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmişti r. Ayrıca , 19.09.2011 tarih li başvuru ve konuyla ilgili olarak 580 9 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrası gereğince talep edilen 26.08.2011 tarihinde 6197 sayı ile Ku rum kayıtlarına intikal eden Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) görüşü1 üzerine hazırlanan 28.09.2011 tarih, 2011-2-398/BN-11-392.ÖCÖ sayılı Bilgi Notu 11 -51 sayılı Kurul toplantısında ele alınarak, 11 -51/1293 -M sayı ile ö naraştırma yapılmasına ve bu önaraştırmanın 100 17.03.2011 tarih ve 11 -16/301 -M sayı ile başlatılan önaraştırma ile birleştirilmesine karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 17.11.2011 tarih ve 2011 -2- 398/ÖA-11-321.AA sayılı Önaraştırma Raporu, 23.11.2011 tarih ve REK.0.16.00.00 - 110.02.02/6 67 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11 -59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu na yönelik olarak Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına ve aynı Kanun un 9. maddesinin 4. fıkrası uyarınca geçici tedbir alınmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir . 110 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME Dosya konusu iddialar özetle; - Genel olarak dağıtım sistemine ilişkin olarak Turkcell in ; Dağıtım sistemindeki münhasırlık uygulamaları ile sistemin tüm aşamalarında kontörün yeniden satış fiyatını tespit ettiği, Alt bayi kanalında yer alan mavi n oktaları çeşitli uygulamalarıyla fiilen münhasırlaştırdığı ve Distribütörler arası ayrımcı uygulamalar gerçekleştirdiği, - Kampanyalı cihazlara ilişkin olarak ise Turkcell tarafın dan; 120 Cihaz üreticilerinin birlikte çalışacakları distribütörlerin belirlenmesi gibi uygulamalarla yönlendirildiği, üzerlerinde baskı kurulduğu ve distribütörler arası ayrımcı uygulamalar gerçekleştir ildiği, Kampanyalı cihazlar bakımından yeniden satış fiya tının ve satış koşullarının belirlendiği hususlarından oluşmaktadır. I.1. Turkcell D ağıtım Sistemine İlişkin Tespitler I.1.1. Turkcell Dağıtım Sistemi nin Genel Yapısı Turkcell in SIM kart ve kontör kart satışı ile kampanyalı cihaz satışları , öncelikle aralarında sözleşme bulunan distribütörlerine yapılmaktadır. Turkcell in distribütörleri 130 dışında herhangi bir satış noktasına ya da kanalına doğrudan satışı bulunmamaktadır. Distribütörler tarafından alınan bu ürünler, TDM lere, TİM lere, toptancılara, münhası r nitelik taşımayan bayiler olan Turkcell Satış Noktalarına (TSN) satılmaktadır. 1 BTK n ın yazısında başvuru konusu hususlar hakkında görüşleri bulun madığı belirtilmektedir. 11-59/1516-541 4 Aynı zamanda mobil cihaz üreticilerinin dağıtıcılığını da yapan Turkcell distribütörleri, kampanya kapsamında yer almayan cihazların satışında Turkcell den bağımsız olarak TDM, TİM ve diğer son satış noktalarıyla ticari ilişkisini sürdürmektedir. Kampanyalı cihazların dağıtımı ve satışı ise, aşağıda detaylarına yer verileceği üzere, Turkcell in de dâhil olduğu bir süreç içerisinde yürütülmektedir. I.1.2. 06.06.2011 tarih ve 1 1-34/742 -230 s ayılı Rekabet Kurulu Kararı Yapılan incelemede, Turkcell in dağıtım sistemine ilişkin dosya konusu iddiaların bir 140 bölümünün Rekabet Kurulu nun 06.06.2011 tarih ve 11 -34/742 -230 sayılı kararında değerlendirildiği anlaşılmıştır. Bahse konu kara rda; - Turkcell'in yeniden satış fiyatını belirlemesi iddiasına yönelik olarak RKHK nın 4. maddesinin ihlal edilmediğine, - Turkcell'in GSM hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunduğu na ve - Alt bayilerin fiili olarak münhasırlığa zorlanması iddialarına yönelik olarak ise Turkcell in çeşitli uygulamalar ı vasıtasıyla Kanun'un 6 . maddesini ihlal ettiğine hükmedilerek, teşebbüse yıllık gayri safi gelirlerinin takdiren %1,125 i oranında olmak üzere idari para cezası verilmiştir. Dolayısıyla, bu başvurunun 06.06.201 1 tarih ve 11 - 34/742 -230 sayılı Kurul kararında değerlendirilen kısımlarına ilişkin olarak, bu aşamada 150 herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı anlaşılmıştır . Kampanyalı cihaz satışlarına ilişkin öne sürülen hususların ise Turkcell in eylemlerine ilişkin yeni iddialar olduğu görülmektedir. Söz konusu iddiaların açıklığa kavuşturulabilmesi için öncelikle ci haz kampanyalarına ilişkin değerlendirmede bulunulmuştur. I.2. Kampanyalı Cihazlara/Cihaz Kampanyalarına İlişkin Tespit ve Değerlendirmeler I.2.1. Türkiye Mobil Cihaz Pazarına İlişkin Genel Tespitler Cep telefonu pazarı, teknolojik değişimlere ve kullanıcı seçimlerine olan duyarlılığı sebebiyle oldukça dinamik bir yapı sergilemektedir. Bu durum , öne çıkan teknolojik özelliklerin ve cep telefonu pazarı nda lider ve/veya önde gelen üreticilerin yıllar 160 içerisinde değişmesi sonucunu doğurmaktadır. Türkiye de ise cep telefonu kullanımı , 1990 lı yılların ortasından itibaren yaygınlaşmaya başlamıştır. GSM hizmetleri pazarında oyuncu sayısının artması ve operat örler arası rekabet , zamanla cep telefonu satışlarının da artmasına neden olmuştur. Mobil hizmetlerin başladığı tarihten itibaren 225 milyon cep telefo nunun Türkiye'ye giriş yaptığı, son verilere göre kullanımda olan 136 milyon cep telefonu bulunduğu ifade edilmektedir. Ülkemizde akıllı telefonlara olan talebin ise global gelişmelerin yanında, 3G teknolojisinin kullanılmaya başlamasıyla hız kazandığı anlaşılmaktadır. Esas itibarıyla mobil cihazlar , cep telefonu ( mobilephone ) ve akıllı telefon ( smartphone ) olarak ayrılmıştır. Söz konusu ayrıma göre mobil cihazların satış adedi ve satış değeri bakımından oranlarına aşağıda yer verilmektedir. 170 Tablo 1: Türkiye de Mobil Cihaz Pazarında Cep Telefonu -Akıllı Telefon Ayrımına Göre Oranlar (%)2 Cep Telefonu Akıllı T elefon Satış Adedi Satış Değeri Satış Adedi Satış Değeri Aralık 2008 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haziran 2009 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Aralık 2009 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haziran 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Aralık 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağustos 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2 Tabloların hazırlanmasında GFK raporlarından yararlanılmıştır. 11-59/1516-541 5 Mobil cihaz satışları içerisinde akıllı telefon satışları ve bu satışlardan elde edilen gelir 2,5 yıl gibi bir sürede oldukça büyük bir artış gerçekleştirmiştir. Bu durum, pazarın değişen yapısını açıkça ortaya koy maktadır. Türkiye de mobil cihaz satışları birç ok farklı kanaldan yapılmakta olup, aşağıdaki tabloda söz konusu satış kanalları yer almaktadır. Tablo 2: Türkiye de Mobil Cihaz Satışı Gerçekleşen Satış Kanalları Büyük Perakende Mağazaları Telekom Perakendecileri Perakende Teknoloji Mağazaları Tüketici Elektroniği Zincirleri /Mağazaları Hiper/Süpermarketler (Real, Carrefour, Migros gibi) Münhasır Kanal (Turkcell, Avea, Vodafone) Münhasır Kanal (Arçellik, LG, Sony gibi) Çok katlı/bö lümlü Mağazalar (Boyner, YKM gibi) Diğer Perakende Mağazalar (İnternet mağazacılığı dâhil) (Koçtaş, Hepsiburada gibi) Münhasır Olmayan Kanal/ Karışık Kanal (Teknosa, Mediamarkt, Bimeks gibi) Münhasır Olmayan Kanal) Aralık 2009 -Ağustos 2011 arasında mobil cihaz satışları bakımından ka nalların performansı ise aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir. 180 Tablo 3: Mobil Cihaz Satışları Bakımından Kanal Performansları (Satış Değerine Göre) (%) 12.09 03.10 06.10 09.10 12.10 03.11 06.11 08.11 Büyük Perakende Mağazalar ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Telekom Perakendecileri ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Perakende Teknoloji Mağazaları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tüketici Elektroniği Zincirleri/Mağazaları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Telekom perakendecileri adı verilen satış kanalı, mobil cihaz satışlarının çok büyük bir kısmını gerçekleştirmektedir. Tablo 2 den de görüldüğü üzere, bu kanal, Turkcell, Avea ve Vodafone un münhasır bayilerini ve münhasır olmayan ve fakat GSM operatörlerinin ve/veya mobil cihaz üreticilerinin ürün ve hizmetlerini satan işletmeleri kapsamaktadır. Bahse konu kanaldaki mobil cihaz satışlarına ilişkin kırılım ise aşağıdaki gibidir: Tablo 4: Mob il Cihaz Satışları Bakımından Telekom Perakendecileri Kanalı Performansı (Satış Değerine Göre) (%) 12.09 03.10 06.10 09.10 12.10 03.11 06.11 08.11 Turkcell ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Avea ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Vodafone ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 190 11-59/1516-541 6 Tablo 5: Mobil Cihaz Satışları Bakımından Kanal Performansları -Telekom P erakendecileri Kanal Kırılım ı 200 (Satış Değerine Göre) (%) 12.09 03.10 06.10 09.10 12.10 03.11 06.11 08.11 Büyük Perakende Mağazalar ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Perakende Teknoloji Mağazaları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tüketici Elektroniği Zincirleri/Mağazaları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Turkcell ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Vodafone ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Avea ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Diğer Telekom Per. ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Yukarıda yer alan bilgilerden, Türkiye de gerçekleşen mobil cihaz satışlarının yaklaşık %( .) sinin Turkcell in münhasır bayilik kanalı üzerinden gerçekleştiği anlaşılmaktadır. GSM operatörlerinin münhasır son satış noktalarında gerçekleşen mobil cihaz satışlarının temel olarak iki farklı şekilde olduğu görülmektedir. Bunlardan ilki, münhasır bayinin , mobil cihaz distribütö ründen alımını yaptığı cihazların üzerinde belirli bir kar payı koyduktan sonra bunu son kullanıcıya sunduğu satış şeklidir. Kampanyasız cihaz satışı olarak adlandırılabilecek bu satış şeklinde GSM operatörünün herhangi bir noktada katılımı söz konusu olma maktadır. Kampanyalı cihaz satışı adı verilen ikinci satış şeklinde ise, mobil cihaz son kullanıcıya , 210 içerisinde GSM operatörü faydasının bulunduğu bir paket olarak sunulmaktadır. Bu tür satış ta fayda ise genellikle belirli bir konuşma süresi, SMS adedi ve/veya internet kotasından oluşmaktadır3. Son yıllarda , GSM operatörleri tarafından sunulan cihaz kampanyalarının artması ile akıllı telefonlara ve mobil şebekeler üzerinden internet erişim hizmetine olan tüketici talebinin artması arasında bir bağ olduğ u anlaşılmaktadır. Yapılan incelemede, Türkiye pazarında faaliyet gösteren üç GSM operatörünün de güncel kampanyalarının akıllı cihazlar ve bunun yanında operatör faydası olarak sağlanan internet erişim hizmetinden oluştuğu görülmektedir. Dolayısıyla , ciha z kampanyalarının önemli bir kısmını akıllı telefon ve internet bağlantısı faydasından oluşan paketler oluştur maktadır. 220 Kampanyalı cihaz kurgularında genellikle (12, 18 veya 24 ay gibi) belirli süreli taahhüt şartı bulunmaktadır. Bu tür kontratlı kurgular açısından GSM operatörü, abonenin taahhüt süresi boyunca devam edecek bir geliri garanti etmiş olmaktadır. Bu tür bir kampanyadan faydalanan bir abone ise, cihaz ve GSM paketini bir bütün olarak almasından dolayı belirli bir avantaj elde etmeyi beklemekte dir. Yapılan incelemede, GSM hizmetleri pazarında faaliyet gösteren üç operatörün de çeşitli cihaz kampanyaları gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte , söz konusu kampanyalar, şartları, cihaz modelleri, taahhüt süreleri v b. gibi konularda far klılık gösterebilmektedir. Ayrıca , GSM operatörünün kampanyayı kurgulama ve bu cihazları dağıtım kanalına sunma stratejileri, benzer olsa da, belirli noktalarda 230 farklılaşabilmektedir. 3 Ayrıca, elde edilen bilgilerden bu tür faydaların , üzerinde GSM operatörünün logosu bulunan hediyelik eşyalar gibi farklı şekillerde de olabildiği anlaşılmıştır. A ncak , tüketiciye daha cazip gelen ve işletmecilerin de tercih ettiği kampanya türünde genellikle abonelere çeşitli GSM hizmetleri sunulmaktadır. 11-59/1516-541 7 I.2.2. Turkcell Tarafından Gerçekleştirilen Cihaz Kampanyaları Turkc ell tarafından gönderilen bilgilerden ve yerinde incelemede elde edilen belgelerden anlaşıldığı üzere, şirketin kampanya kapsamında cihaz sunumunu içeren uygulamaları kontratlı ve kontratsız olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilmektedir. Turkcell, temlik li kurgu olarak da tanımladığı kontratlı cihaz kampanya kurgularını , kendi markası altında gerçekleştir diği bir pazarlama faaliyeti olarak açıklamaktadır . 240 Kontratlı kampanyalar kapsamında cihaz bedeli ile Turkcell tarafından sunulan hizmetler için belirle nen ücret toplamından oluşan bir paket fiyatı oluşturulduğu, abonelerin belli bir süre (12 ya da 24 ay) söz konusu paketten faydalanma ve bu kapsamda anılan paket ücretini ödeme taahhüdü vermeleri karşılığında bu paketin abonelerin kullanımına sunulduğu be lirtilmiştir. Kontratsız kampanyalarda ise abonelerden herhangi bir taahhüt alınmadığı, abonelerin kampanyaya dâhil edilen cihazların ücretini ödeyerek , bu cihaza denk gelen hizmetlerden faydalandığı ifade edilmiştir. Ayrıca , bu kampanyalarda son kullanıc ı fiyatının Turkcell den bağımsız olarak ilgili satış kanalı tarafından belirlendiği, kendilerinin sadece kampanya duyurusunda ilgili distribütörler veya üretici firmalarla 250 mutabık kalınarak belirlenen tavsiye edilen son kullanıcı fiyatını anons ettikler i tespit edilmiştir. Kampanyalı cihaz kurgularının oluşturulmasında , Turkcell tarafından izlenen süreç aşağıdaki şekilde özetlenebilecektir: - Kampanya kapsamında abonelere sunulacak cihazların seçiminde i) cihaz üreticilerinin kendi seçtikleri model leri Tu rkcell e önerebildikleri ii) Turkcell in hedeflediği müşteri kitlesinin ihtiyaçlarına uygun cihazları seçmek için farklı cihaz üreticileriyle irtibata geçebildiği ya da iii) distribütörler tarafından Turkcell e teklif sunulabildiği görülmektedir. Burada di kkat çekilmesi gereken husus , Turkcell in genellikle cihaz distribütörlerinden ziyade doğrudan cihaz üreticileriyle bağlantı kurduğu ve cihazların kampanya 260 kapsamındaki adet, bedel ve satış koşullarına bu şekilde karar verildiğidir. Turkcell özellikle, kon tratlı kampanyalarda yer alan cihazların paket dâhilindeki fiyatlarının belirlenmesine ilişkin süreçte rol oynamaktadır. - Söz konusu kampanyaların BTK ya bildirilen paket ücreti, ilgili mevzuat gereği hizmetin nihai fiyatı olarak uygulanmakta ve aboneye , taahhüt verdiği dönem boyunca bu ücret faturasında yansıtılmaktadır. - Cihaz teminine ilişkin olarak ise, Turkcell genellikle kampanya kapsamındaki cihaza ilişkin ana distribütör/ana dağıtıcı olarak atanmış olan cihaz distribütörüne ilgili kampanyaya ilişki n bilgi vermekte ve cihazların bildirilen adetlerde temin edilmesini istemektedir. Bu kapsamda , distribütör söz konusu cihazları ithal etmekte veya üreticisi 270 tarafından ithal edilmiş cihazları bu üreticilerden teslim almaktadır. Ana distribütör, temin ettiği kampanyalı cihazları dağıtım kanalındaki diğer Turkcell distribütörlerine ve bayilere (TDM ve/veya TİM) sağlamaktadır4. Yani kampanyalı cihazlar bayilere yalnızca ana distribütör tarafından değil genellikle tüm distribütörler tarafından dağıtılmaktadır. - Turkcell tarafından sağlanan bilgiye göre, şirket kampanya dahilindeki cihazların toplam ücretini, cihaz üreticisi ya da dağıtıcısına çok kısa vadelerde (1 -2 hafta) ödemekte, tüketiciden bu ücreti 12 -24 ay gibi uzun vadelerde, aboneye gönderilen faturala ra yansıtarak tahsil etmektedir. Diğer bir deyişle , üreticinin/distribütörün ve son 4 Turkcell, bu çerçevede distribütörlerin rolünün ürünün tedarik edilmesi ve bayilere ulaştırılması i le sınırl ı olduğunu vurgulamaktadır. 11-59/1516-541 8 satış noktasının elde edeceği gelir Turkcell tarafından garanti edilerek , bu tutar peşinen anılan teşebbüslere ödenmektedir5. 280 - Turkcell in, temin edilen cihazın satış noktal arı arasında paylaştırılmasına ilişkin süreçte yönlendirici rol alabildiği görülmektedir. Söz konusu durum teşebbüs yetkilileri tarafından da ifade edilen bir husustur. - TİM lerin talebi üzerine kampanyalı cihazlar bayilere teslim edilmekte ve distribütörl er bu işlem içi n bayiye fatura düzenlemektedir. Bu aşamada genellikle (yaklaşık % .. oranında) bayiler distribütörlere herhangi bir ödeme yapmamakta, mahsuplaşma bayinin gerçekleştirdiği cihaz satışına ilişkin taahhütname adedi bilgisinin distribütöre iletilmesinden sonra yapılmaktadır. Mahsuplaşma genellikle satılan cihazın yerine bayiye (kutuya kutu olarak adlandırılan bir uygulama ile) yeni bir cihaz verilmesi şeklinde gerçekleşmektedir. Ayrıca , her bir kontratlı cihaz satışı için Turkcell tarafından 290 distribütörler üzerinden TİM lere belirli bir prim ödenmektedir. I.2.3. Avea Tarafından Gerçekleştirilen Cihaz Kampanyaları Rekabet Kurumu kayıtlarına 03.11.2011 tarih ve 7612 sayı ile giren yazıda Avea tarafından; mevcut durum itibarı yla Avea ile distribütö rlük sözleşmesi imzalamış olan teşebbüslerin Telpa ve Mobiltel olduğu ve Telpa nın Samsung marka cihazların, Mobiltel in ise Nokia, HTC ve Apple marka cihazların münhasır olmayan yetkili distribütörü oldu ğu ifade edilmiştir. Gönderilen yazıdan, Avea nın c ihaz kampanyalarına ilişkin süreci aşağıdaki şekilde yürüttüğü anlaşılmaktadır: - Kampanyalı olarak satışı gerçekleştirilecek cihazların seçiminde, üretici portföyünde 300 bulunan cihazların stok, fiyat, pazara sunuluş tarih, rakipte bulunma gibi özellikleri ile GSM abonelerinin taleplerinin ve diğer operatörlerin kampanyalarının özellikleri rol oynamaktadır. - Bu süreçte cihaz üreticisi Avea ya kendi ürününü tanıtabilmekte veya Avea bu bilgileri farklı kanallardan temin etmektedir. - Kampanya oluşturulma sürecinde ise cihaz üreticileriyle Avea arasında ticari görüşmeler gerçekleşmekte ve kampanya kapsamında planlanan cihaz adedi ve distribütöre uygulanacak fiyat gibi ticari konularda mutabakata varılmaktadır. - Üretici ile varılan mutabakatın ardından Avea tarafından müşterilerine sunulacak olan kampanyanın içeriği ve teklifler, Avea nın pazarlama departmanı tarafından 310 belirlenmektedir. - Avea nın aynı zamanda kampanya yapılacak markanın dağıtıcısı olan distribütörü , cihazları üreticisinden satın almaktadır. Cihaz üreti cilerinin cihazı Avea distribütörlerine satışları bakımından , Avea ile cihaz üreticileri arasında yürütülen ticari müzakerelerde mutabık kalınan indirim oranları dikkate alınmaktadır. - Avea pazarlama departmanı tarafından belirlenen kampanya detayları ve t avsiye edilen fiyat bilgileri dağıtım kanalı ile paylaşılmaktadır. Bayiler, bu aşamada kampanyaya ilgileri ve satış hacimleri doğrultusunda belirleyecekleri miktarlarda cihazı Avea distribütörlerinden almaktadır. 5 BTK mevzuatı gereğince Turkcell dahil tüm GSM operatörlerinin GSM hizmetleri haricinde başka bir faaliyetten gelir elde etmeleri yasaktır. Dolayısıyla , kampanya kapsamında yapılan cihaz satışlarından Turkcell gelir elde etmem ekte, yalnızca paket içerisindeki üzerinde anlaşmaya cihaz bedelini (Turkcell alış fiyatı) cihaz üreticisine/distribütörüne iletmektedir. 11-59/1516-541 9 - Avea distribütörleri tarafından, alım gerç ekleştiren Avea bayilerine cihaz bedelini 320 içeren bir fatura kesilmektedir. - Kampanyalı cihaz satışlarında bayiler , tüketicilere teklif tutarını içeren bir fatura kesmektedir. Ancak , cihaz bedelinin aylık GSM faturasına yansıtılmasından dolayı bayi satış es nasında müşteriden herhangi bir peşin ücret alamamaktadır. Bu sebeple , bayilere yaptıkları satışların karşılığı olarak bir adet cihaz hak ediş olarak gönderilmekte ve kampanya tanıtımıyla birlikte duyurulan hak ediş tutarı da distribütör tarafından bayiye ödenmektedir. I.2.4. Vodafone Tarafından Gerçekleştirilen Cihaz Kampanyaları Vodafone tarafından gönderilen 10.11.2011 tarih ve 7652 sayılı yazıda ; Vodafone ile üreticiler arasında yapılan periyodik toplantılarda paylaşılan portföy bilgileri ve fayda 330 maliyet analizleri sonucunda kampanyalı cihazların seçiminin yapıldığı belirtilmektedir. Vodafone abonelerinin cihaz kampanyalarına dahil olabilmeleri için 12, 18 veya 24 aylık taahhüt seçeneklerinden birini kabul etmeleri gerekmektedir. Ayrıca , gönderilen ka mpanya örneklerinden anlaşıldığı kadarıyla Vodafone, dağıtım kanalına kampanyalı cihazın bayi alış fiyatı nı ve bayi satış fiyatı nı tavsiye etmektedir. Bu süreçte, teşebbüs, tavsiye edilen son kullanıcı fiyatı ile eş anlama gelen cihaz zarar kapama bedeli kavramını kull anmaktadır. Cihaz zarar kapama bedelinin, her bir kampanyalı cihaz satışı için Vodafone tarafından bayiye ödenecek olan ücret olduğu anlaşılmaktadır. Örneğin , ( ...) cihazı için ( ...TİCARİ SIR .. ) kampanya kurgusu aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir: 340 Tablo 6: Örnek Bir Vodafone Cihaz Kampanyası Kurgusu Yeni Curve 9300 Taahhüt süresi 12 ay 18 ay 24 ay Toplam aylık taahhüt bedeli ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Vodafone tarafından gönderilen örneklerden, teşebbüsün kampany alı satışlarının faturalı ve faturasız olmak üzere iki şekilde gerçekleştiği görülmektedir. Faturalı cihaz kampanyalarına genellikle internet paketi/internet kullanımı dahil edilirken, faturasız kampanyalarda, cihazı kampanya kapsamında satın alan aboneler e, talep etmeleri halinde, internet kullanımı ya da belli bir internet paketi indirimli fiyattan sunulmaktadır. Örneğin , Blackberry Curve 8520 modelini Vodafone bayilerinden 399 TL ye satın alan abonelere 12 ay boyunca kampanyalı Blackberry servis kullanım hakkı ayda 29 TL yerine 9,90 TL olarak belirlenmiştir. Ayrıca , kurumsal abonelere yönelik olarak, Vodafone kurumsal tarife paketlerinden bazılarına 24 ay taahhüt veren abonelere, 350 tariflerine aylık ek olarak yapacakları belli bir ekleme karşılığında cihaz ve belli süreli internet kullanımı sağlanmaktadır. I.3. Kanun un 6. maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme Dosya kapsamında , Kanun un 6. maddesi çerçevesinde ele alınabilecek iddialar Turkcell in ; - distribütörler arası ayrımcı uygulamalar gerçekleştirdiğ i ve - cihaz üreticilerini, birlikte çalışacakları distribütörleri belirlemesi gibi uygulamalarla, yönlendirdiği ve üreticiler üzerlerinde çeşitli yollarla baskı kurduğu şeklinde özetlenebil ir. 11-59/1516-541 10 Tek taraflı herhangi bir teşebbüs davranışının ihlal olarak değ erlendirilebilmesi için 360 öncelikle bahse konu teşebbüsün faaliyet gösterdiği ilgili pazar ın tanımlanma sı ve bu pazarda hâkim durumda olup olmadığı nın tespit edilmesi gerekmektedir . Gerek ilgili pazar tanımlanması gerekse hâkim durum analizi detaylı inceleme gerektiren aşamalardır. Bu sebeple , dosya kapsamında, Turkcell in, GSM hizmetleri pazarında ve diğer ilgili ürün pazarlarında hâkim durumda olduğu varsayılacak ve iddia konusu davranışların kötüye kullanma ol up olmadığı değerlendirile cektir. Başvuruda ; Turkcell in distribütörleri arasında TDM tahsisi, kampanyalı cihaz sağlanması gibi yollarla ayrımcılık yaptığı, bu şekilde bazı distribütörlerini kayırdığı ve bunun sonucunda kayrılmayan distribütörlerin cihaz faaliyetlerine ilişkin rekabetçi güçlerinin kır ıldığı iddia edilmektedir. Ayrıca , Turkcell in bu davranışlarının markalar 370 arası rekabeti olumsuz yönde etkilediği öne sürülmektedir. Kanun un 6. maddesinin (b) bendinde, eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartla r ileri sürerek, doğrudan ya da dolaylı olarak ayrımcılık yapılması hâkim durumun kötüye kullanılması hallerinden biri olarak sayılmıştır. Turkcell in iddia konusu ayrımcılık uygulamasının rakibine/rakiplerine değil, kendisinden mal talep eden alıcı konu mundaki distribütörlerine yönelik olduğu belirtilmesi gereken ilk husustur . Bu şekilde alıcıları arasında farklı uygulamalar gerçekleştirerek hâkim durumdaki teşebbüsün birincil düzeyde (rakiplere karşı) değil, ikincil düzeyde (alıcılara karşı) bir zarar ( secondary -line injury ) ve rekabet ihlali oluşturabileceği ifade 380 edilmektedir . Yapılan başvurularda, Turkcell distribütörlerine ayrımcılık yapıldığı ileri sürülen durumların aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler olarak değerlendirilebileceği kanaatine varılmıştır . Zira distribütörler , kendilerine tahsis edilen TDM ve TİM lere genellikle aynı ve eşit ürün ve hizmetleri sunmaktadır. Öte yandan, ticaretin gerçekleştiği koşulların her bir alıcı (distribütör) için aynı olmadığı görülmüştür . Her bir distribüt örün satış hacmi, finansal gücü, kredibilitesi, tecrübesi ve gerek Turkcell le gerekse TDM ve TİM lerle ilişkisi farklı düzeydedir. Yerinde incelemede ulaşılan bilgi ve belgelerden , Turkcell in kampanyalı cihazların dağıtım adetlerini distribütörlerin son bir yıldaki kampanyalı kurgulardan elde ettikleri gelir ile doğru orantılı şekilde belirlediğ i 390 anlaşılmıştır. Konuya ilişkin olarak incelemede elde edilen 23 -28 Eylül 2011 tarihli yazışmalarda , ( ..) kampanyası kapsamında üreticiden gelecek cihazların dağı lımında distribütörlerin bir yıllık performanslarının temel kriter olarak kullanıldığı, daha sonrasında ise dağıtılacak adetlerde ufak oynamalar (yuvarlamalar) yapıldığı görülmektedir: Tablo 7 : Örnek Bir Turkcell Cihaz Kampanyası Kapsamında Elde Edilen Bil giler Eylül 2010 - Eylül 2011 Kontratlı Ciro Pazar Payları (%) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ciro Pazar Payları ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ciroya Göre Olması Gerek en Adet (Toplam 30.000 adet cihaz) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Düzenlenen Toplam Adet ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Pazar Payı (%) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Turkcell, bahse konu uygulamasının amacının geçmiş cihaz kampanyal arında iyi bir performans sergileyen, dolayısıyla yeni kampanyalarda da yüksek ciro elde etmesini bekledikleri distribütörlere ağırlık vermek ve bu şekilde düzenlenen kampanyaların başarıya ulaşmasını sağlamak olduğunu belirtmektedir. Bu bağlamda teşebbüsü n 400 11-59/1516-541 11 uygulamasının, distribütörlere farklı adetlerde kampanyalı cihaz dağıtılması açısından geçerli ve rasyonel bir sebebi olduğu kanaatine varılmıştır . Ayrıca, Turkcell in iddia konusu davranışlarının öne sürüldüğü gibi markalar arası rekabeti olumsuz yönde etkileyip etkilemediğinin incelenmesi gerekmektedir. İddialara göre, Turkcell in ayrımcı uygulamaları ve bu şekilde bazı distribütörleri kayırarak sağladığı olanaklar sonucunda, rakip operatörlerle çalışılması durumunda elde edeceği fayda ile Turkcell tar afından sağlanan faydayı karşılaştıran bir distribütörün , Turkcell ile çalışmama motivasyonu çok düşük olacaktır. Böyle bir durumda rakip operatörlerin aynı zamanda cihaz distribütörleri olan Turkcell distribütörlerine ulaşma imkânı ortadan kalkacağından b u durumun cihaz piyasası bakımından rakiplerin pazar dışına 410 itilmelerine neden olacağı öne sürülmektedir. GSM hizmetleri pazarında faaliyet gösteren Turkcell, Vodafone ve Avea dan elde edilen bilgilerden, söz konusu operatörlerin halihazırda çalışmakta ol dukları distribütörler ve bu distribütörlerin dağıtıcısı oldukları mobil cihaz üreticileri gösteren aşağıdaki liste hazırlanmıştır. Tablo 8 : GSM Operatörleri ile Mobil Cihaz Üreticilerinin Distribütörlüğünü Yapan Teşebbüsler Distribütör Adı Distribütörlüğ ünü Yaptığı GSM Operatörü Distribütörlüğünü Yaptığı Mobil Cihaz Üreticisi veya İthal Ettiği Mobil Cihaz Markası KVK Turkcell Nokia, Blackberry, Huawei, HTC, ZTE Genpa Turkcell Samsung, Nokia, HP, Apple, Huawei, Acer, ZTE C5 Turkcell Samsung, Huawei, Eni gma, ZTE Başarı Turkcell Samsung, Huawei, ZTE Netcell Turkcell HP, LG, Sony Ericsson, Huawei, ZTE, Sonim, Alcatel, Plantronics Tekofaks Turkcell Motorola, Dell Brighstar Vodafone Nokia, HTC, Apple, Blackberry Telpa Avea Samsung Mobiltel Avea Nokia, H TC, Apple Görüldüğü üzere hâlihazırda, Turkcell in beş, Vodafone un bir, Avea nın ise iki adet distribütörü bulunmaktadır. Her bir GSM operatörünün en az bir distribütörünün, mobil cihaz piyasasının en önde gelen üreticilerinden Nokia, Samsung, HTC, Apple ve RIM (Blackberrry üreticisi) ın da distribütörü olduğu görülmektedir. Diğer bir deyişle, Turkcell, 420 Vodafone ve Avea nın tamamı kendileri için kritik öneme sahip cihaz markalarına distribütörleri aracılığıyla ulaşabilmekte ve kampanyalar düzenleyebilmekt edir. Ayrıca, elde edilen bilgilerden, üç operatörün de mobil cihaz üreticileriyle birebir iletişiminin bulunduğu, çoğunlukla kampanyaların operatör ve üreticinin görüşmeleri sonucunda kurgulandığı anlaşılmaktadır. Cihaz kampanyaları ve özellikle akıllı t elefonlar ile düzenlenen kampanyalar gerek cihaz piyasası gerekse GSM hizmetleri pazarı açısından önemli bir hale gelmiştir. Operatörlerin akıllı telefonlar ile kampanyalar düzenlemelerinin yenilikleri yakalamak, marka imajını korumak, yeni aboneler kazanm ak ve GSM/3G gelirlerini arttırmak gibi birden çok amacı bulunmaktadır. Operatörlerin düzenledik leri kampanyalar 430 incelendiğinde , üç işletmecinin de birbiriyle ikame kabul edilebilecek ve rekabet edebilecek düzeyde kampanyalarının bulunduğu görülmektedir. Ö rneğin, Apple IPhone cihazlarına ilişkin üç operatörün de hâlihazırda çeşitli kurguları olduğu anlaşılmıştır . Yerinde incelemede elde edilen belgelerden de, Turkcell in cihaz üreticilerinin üzerinde baskı kurarak onları yönlendirdiğine ilişkin bilgilere ulaşılamamış, aksi yönde bir takım yazışmalar görülmüştür . 11-59/1516-541 12 Turkcell çalışanı tarafından gönderilen Genpa - Genel Değerlendirme Toplantısından Notlar başlıklı 4 Ağustos 2011 tarihli e -postadaki ( ...TİCARİ SIR .. ) ifadesinden iki distribütörün sataca kları cihazlara ilişkin kararlarda üretici Nokia nın yönlendirici olduğu anlaşılmaktadır. 440 ( ) kampanyasına ilişkin olarak 27 Eylül 2011 tarihinde ( ) ürünü distribütörlerine hangi kırıl ımda dağıtacağına ilişkin olarak bir Turkcell çalışanı , başka bir Turkcell çalışanı na bence biz karışmamalıyız. Sadece bize de bilgi verirlerse iyi olur. Belli bir dağıtım metodları varsa bilelim yeter şeklinde cevap vermiştir. Ayrıca üretici açısından Turkcell ile mutabakata varmanın önemi , cihaz üreticisi ( ..) firmasından bir yetkilinin Turkcell çalışanlarına gönderdiği 25 Eylül 2011 tarihli e - postadan anlaşılmaktadır: ( ...TİCARİ SIR .. ) . Bizim tek odağımız Turkcell dir. Dolayısı ile de tek derdimiz Turkcell in mutlu olacağı çözümü üretmekte dir, distribütörle ri Turkcell in öngördüğü ölçüde, Turkcell in istekleri doğrultusunda tatmin etmeye azami dikkat gösteriyoruz ... . 450 GSM operatörlerinin portföylerinde bulunması açısından son derece önemli bir cihaz olan IPhone özelinde, Turkcell in cihaz kampanyalarına iliş kin kullanıcı fiyatının belirlenmesi aşamasında Apple yöneticilerinin onayını aldıkları anlaşılmaktadır. ( ...TİCARİ SIR .. ) Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında; Turkcell in distribütörlerine ayrımcılık uygulamak ve cihaz üreticilerinin üzerinde ba skı kurarak onları yönlendirmek suretiyle Kanun un 6. maddesini ihlal et mediği kanaatine varılmıştır . I.4. Kanun un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme I.4.1. Yeniden Satış Fiyatının Tespit Edildiğine İlişkin İddiaların Değerlendirilmesi Bu bölümd e, Turkcell in kampanyalı kurgular yoluyla kendi hizmetlerinin de sunulacağı 460 cihazların yeniden satış fiyatını ana dağıtıcı, dağıtıcı, TDM ve TİM düzeyinde belirl ediği iddiası değerlendiril miştir. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde yasaklanan karar ve eyl emlere verilen örnekler arasında, (a) bendinde Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi sayılmaktadır. Mevcut önaraştırma kapsamında, Turkcell in sözleşme ve uygulamaları ile dağıtım kanalında kampanyalar dâhilinde pazara sunulan mobil cihazların yeniden satış fiyatını belirlemesi yoluyla Kanun un 4. maddesinin (a) bendini ihlal edip etmediği incelenmektedir. - Kontratlı Cihaz K ampanyalar ı 470 Dosya mevcudu belgelerde n, Turkcell in GSM hizmetlerinden biri veya birkaçını içere cek şekilde ve Turkcell dağıtım sistemi içerisinde pazara sunulan cihazlarda, Turkcell in cihazların ana distribütör ünden diğer Turkcell distribütör lerine, diğer distribütör lerde n TDM ve/veya TİM lere dağıtımı na ilişkin fiyat şablonları hazırladığı ve bu şekilde cihazların hangi fiyatl ar üzerinden arz edilebileceğini tespit ettiği anlaşılmaktadır. Söz konusu fiyat şablonlarında, cihazların pazara arzı sırasında oluşacak fiyatlar v e bu fiyatların gerçekleşmesi halinde elde edilece k kar marjları gösterilmektedir . Herhangi bir cihaz kampanyalı olarak Turkcell veya diğer GSM operatör leri tarafından tüketic ilere sunulurken, aynı marka/ modelde cihaz aynı zamanda zincir mağazalar, teknolo ji ürünleri mağazaları, bağımsız elektronik perakendeciler gibi 480 diğer satış noktaları üzerinden de (GSM kampanyası olmadan) pazara sunulmaktadır. Kontratlı kampanyalı ürünlerin Turkcell tarafından pazara sunulması uygulamasında Turkcell, tüketicilere ulaş tırılacak cihazların toplam bedelini distribütörlerine kısa 11-59/1516-541 13 vadelerde peşin olarak ödemekte, daha sonra bu cihaz bedeli ve sunduğu hizmet dâhil oluşan paket fiyatı nı, kampanyadan yararlanan tüketicilerden kontratının süresine göre taksitlendirilmiş şekilde tahsil etmektedir . Diğer bir ifadeyle , cihaza ilişkin bedel Turkcell tarafından cihazı Türkiye ye ithal eden /üreticiden temin eden ana distribütöre ya da cihaz üreticisine 1 -2 hafta gibi bir sürede ve peşin olarak ödenmekte iken, bu cihazların bedeli ise kontrat koşullarına göre 12 -24 ay içerisinde taksitle , GSM hizmetleri faturası üzerinden Turkcell tarafından tahsil edilmektedir . 490 Cihazın dağıtımı sürecine dahil olan diğer distribütörler ve bayiler ise ana distribütör tarafından gönderilen cihazların sa tışı gerçekleştikçe prim almaktadır. Ayrıca bayiler kampanyalı cihazı distribütörden alırken (faturalaşmaya rağmen) genellikle ödeme yapmamakta, ürüne ilişkin mahsuplaşma bayi satışı gerçekleştirdikten sonra kutuya - kutu şeklinde gerçekleşmektedir. Dolayısı yla, diğer distribütörlerin ve TDM/TİM lerin kampanyalı satışlarda fonksiyonu, Turkcell GSM hizmeti ve bir cihaz şeklinde paketlenmiş olan bir ürünün satışına Turkcell adına aracılık etmek konumundan öteye geçmemektedir. Turkcell in cihazların toplam bede lini kampanya başlangıcında ana distribütöre ödüyor olması, diğer distribütör ve bayilerin pazara sunulan paket ürünün satışı halinde sadece 500 prim alıyor olmaları , bayilerin distirbütörden ürün alırken ödeme yapmadan ancak satışı gerçekleştirirlerse sattıkl arı cihaza karşılık distribütörden yeni bir cihaz almaları ve cihaz bedelini peşin olarak satış gerçekleştiğinde tüketiciden tahsil etm emeleri nedenleriyle, abonenin faturasını ödememesi gibi herhangi bir risk ortaya çıktığında bu riski tamamen Turkcell üs tlenmektedir. Nitekim , teşebbüs tarafından gönderilen açıklama ve ek belgelerde 2011 Ekim ayı itibarıyla dolandırıcılık olduğu tespit edilen hat sayısı ( ..) cihazlarında ( ..) adet ve ( ..) TL; ( ..) cihazlarında ise ( ..) adet ve ( ..) TL olarak te spit edilmiştir . Burada gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zarar, cihaz bedelleri peşin olarak kampanya öncesinde distribütörlere ödenmiş olduğu için doğrudan Turkcell tarafından karşılanmaktadır. 510 Ayrıca , vurgulanması gereken bir husus, kontratlı kampanyalı cihazların pazara sunumundan önce, söz konusu kampanya Turkcell in GSM hizmetlerini de içerdiği için, kampanyaya ait bilgiler in BTK ya bildirim zorunluluğu olduğudur. Turkcell tarafından bu durumun , gerek Tarife Yönetmeliği ve Tarife Bildirimine İlişkin Usul ve Esaslar gerekse BTK ile Turkcell arasında imzalanan GSM imtiyaz sözleşmesi kapsamında bir yükümlülük olduğu ifade edilmektedir. BTK nın aksi yönde bir karar vermemesi , belirli bir süre içerisinde zımnen onaylanmış sayılan kampanya lar geçe rlik kazanmaktadır. Bu bildirimde GSM operatörleri nihai fiyat olarak uygulanacak olan kampanya fiyatlama bilgilerini -cihazın fiyatı dâhil paket ücretini - BTK ya bildirmektedir . Kontratlı kampanyalarda gerçekleştirilen uygulamaların gerekçesi ise Turkcell tarafından 520 aşağıdaki şekilde ifade edilmektedir: Kampanyalı kurgular BTK'ya bildirilen ücretler üzerinden tüketicilere sunulmak durumundadır. Diğer yandan Elektronik Haberleşme Sektöründe Tüketici Haklan Yönetmeliği'nin "Tüketici Hakla rı" başlıklı 5 . mad desinde tüketicilerin hizmetlere eşit şartlarda erişebilme hakkı hükme bağlanmış; aynı Yönetmeliğin "Şeffaflık ve Bilgilendirme" başlıklı 6 . maddesinde ise işletmecilerin, sundukları hizmetlere erişim ve bu hizmetlerin kullanımına ilişkin olarak, hizmetler için uygulanacak ücretler yanında aynı maddede sayılan diğer hususları tüm tüketicilere sunmakla yükümlü oldukları düzenlenmiştir. Bu gerekliliği yerine getirmek için ise etkin bir dağıtım yapısının oluşturulması bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. 530 Bu bakımdan nihai satış bedeli belli olan bir ürünün tüm ülke sathına etkin bir şekilde dağıtılmasının, dağıtımın farklı aşamalarında faaliyet gösteren işletmecilerin bu operasyonu gerçekleştirmeyi karlı bulması halinde mümkün olabileceğini ifade etmek 11-59/1516-541 14 gerekmektedir. Diğer yandan , bu ürünlerin nihai satış fiyatının hesaplanması ise ancak dağıtım kanalında faaliyet gösteren işletmecilerin ilgili ürünleri dağıtmak karşılığında talep edebilecekleri makul ücretin öngörülmesi ile mümkün olabilmektedir. Aksi takd irde kampanyanın nihai satış fiyatının belirlenmesi ve kampanyanın etkin bir şekilde tüm ülkeye yayılması fiilen mümkün olmayacaktır. Kontratlı kampanyalı şekilde pazara sunulan cihazların son kullanıcı fiyatlarının kurgulanması şeklindeki bu tür bir uygu lama, pazarda faaliyet gösteren her üç GSM 540 operatörü tarafından da yapılmaktadır. Avea tarafından gönderilen bilgi çerçevesinde , yapılan kampanyalı cihaz sunumlarının gerçekleşme şekline önceki bölümlerde yer verilmiştir. Vodafone tarafından gönderilen k ampanya örneklerinden de, Vodafone dağıtım kanalına kampanyalı cihazın bayi alış fiyatı nı ve bayi satış fiyatı nı tavsiye etmektedir. Bu süreçte, teşebbüs, tavsiye edilen son kullanıcı fiyatı ile eş anlama gelen cihaz zarar kapama bedeli kavramını k ullanmaktadır. Cihaz zarar kapama bedelinin, her bir kampanyalı cihaz satışı için Vodafone tarafından bayiye ödenecek olan ücret olduğu anlaşılmaktadır. Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında Turkcell in kontratlı kampanyalar yoluyla pazara 550 sunduğu telefon cihazların ın yeniden satış fiyatını tespit etmesi uygulamasının, dağıtım kanalında yer alan teşebbüslerin herhangi bir ticari risk üstlenmemeleri ve uygulamaya yalnızca aracılık etmelerinden dolayı, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında değerlendiril emeyeceği kanaatine varılmıştır . - Kontratsız Cihaz Kampanyalar ı Kontratsız cihaz kampanyalarında ise abonelerden satın aldıkları cihaz karşılığında herhangi bir taahhüt alınmamakta, aboneler cihaz ücretini doğrudan bayiye ödemekte ve bu cihazla birlikte kampanya dâhilindeki bir Turkcell GSM hizmeti satın alabilmektedir. Bu uygulamada Turkcell , cihazların sağlıklı bir şekilde pazara dağılımı nı sağlamak üzere distribütörlerin ve TDM/TİM lerin uygulayabilecekleri perakende satış 560 fiyatını tavsiye etmektedir. Turkcell cihaz bedelinin tahsilinde rol almamakta, bu nedenle BTK ya yapılan bildirimlerde cihaza ilişkin bedeller kapsam dışında tutulmamakta, Turkcell in anılan cihazın satışına yönelik süreçte herhangi bir rolü bulunmamaktadır. Bunun yanında Turkcell t arafından gönderilen ek belgeler incelendiğinde, teşebbüs tarafından tavsiye edilen satış fiyatlarının aynen uygulanmadı ğı, distribütörlerin veya TDM/TİM lerin gerek görmeleri halinde sunulacak cihazı tavsiye edilen satış fiyatını altında fiyatlamayı terci h ettikleri anlaşılmıştır . Ayrıca , yerinde incelemede elde edilen belgelerde de, Turkcell in tavsiye edilen satış fiyatının aynen uygulanmasını zorlayıcı veya bunun uygulanıp uygulanmadığını kontrol eden herhangi bir eylemi tespit edilmemiştir. 570 Dolayısıyla kontratsız kampanyalarda , Turkcell in tavsiye niteliğinde yeniden satış fiyatı tespit etmesinin; bu fiyatlara distribütörler ve TDM/TİM ler tarafından aynen uyulmaması ve incelemelerde Turkcell tarafından oluşturulmuş fiyatlara uyulup uyulmadığını kontrol etme veya uymayanları cezalandırma mekanizmasının varlığının tespit edilememiş olması, bunun yanında adı geçen fiyat tavsiyesi uygulamasının aslen pazara cihazın kesintisiz ve sağlıklı bir şekilde sunumunu amaçlaması neden leriyle 4054 sayılı Kanun un ilgi li maddesinin ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır . 11-59/1516-541 15 I.4.2. Turkcell in Kampanyalar Kapsamında Cihazların Hangi Dağıtım Kanalı ile 580 Pazara Sunulacağını Belirlediğine İlişkin İddiaların Değerlendirilmesi Bu bölümde , Turkcell in kendi hizmetlerinin de içerisinde olduğu kampanyalı kurgular yoluyla tüketiciye sunulan cihazların pazara dağıtımında, dağıtım miktarlarını ana dağıtıcı, dağıtıcı, TDM/ TİM düzeyinde belirl ediği iddiası değerlendirilmiştir. Turkcell tarafından kampanya kapsamında hangi cihazların an a distribütör tarafından diğer distribütörlere dağıtılacağı planlanmaktadır. Esas itibarıyla, Turkcell çalışanları nda cihaz dağıtımının planlamasını gösterir belgeler bulunmaktadır. Bununla birlikte , bu uygulamanın Turkcell hizmetini de barındıran cihaz ka mpanyalarında, ilgili cihazın dağıtım kanallarında sağlıklı bir şekilde tüketiciye ulaşmasını sağlamak üzere yapılan bir uygulama olduğu anlaşılmıştır. Burada amaçlananın, kampanya kapsamında 590 Turkcell tarafından sağlanan hizmetlerle birlikte sunulacak olan cihazın, etkin bir şekilde tüketicilere sunulması olduğu görülmektedir. Bu dağıtımın planlamasının yapılmasında temel olarak kullanılan veriler ise, bayilerin Supply Chain Management (SCM) olarak adlandırılan bir bilgisayar programı üzerinden herhangi bir kampanya kapsamında tüketiciye ulaştırmak istedikleri cihazları , hangi distribütörden almayı tercih ettiklerine ve bu bağlamda , distribütörlerin daha önceki satış ve başarı değerlendirmele rine göre ortaya çıkmaktadır . Ayrıca , SCM ekranlarından TİM lerin k ampanyalı cihaz satın alacakları bayiyi seçebildikleri de tespit edilmiştir . Bununla birlikte, distribütörler, SCM ekranlarında oluşturdukları taleplere göre şekillenen dağılım planına da tamamen uymamakta, kampanya süresince gerekirse başka distribütörler den de cihaz temin 600 edebilmektedir . Dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta, herhangi bir cihazın sadece Turkcell (veya diğer GSM operatörleri) tarafından değil, diğer zincir mağaza, büyük marketler ve bağımsız elektronik cihaz satıcıları tarafından da paz ara sunuluyor olmasıdır. Dolayısıyla , herhangi bir marka cihazın yalnızca tek bir GSM operatörü tarafından yahut tek bir operatörün tek bir distribütörü tarafından dağıtımı ve tüketiciye ulaştırılması söz konusu değildir. Ancak , böyle bir uygulamada, yani herhangi bir cihazın ana distribütörü ile sadece bu distribütörün ticari faaliyet içerisinde olduğu bayiler tarafı ndan pazara sunulması durumunda, yalnızca o distribütörün faaliyetlerini yoğunlaştırdığı bölge içerisinde ilgili cihazın tüketiciye ulaştırılm ası riski ortaya çıkabilecektir. Mevcut 610 uygulamalarda ise, kampanya kapsamında tüm cihazların oluşabilecek talep ve bayi tercihlerine göre ülke çapında pazara sunulması sağlanmakta, aynı zamanda bu cihazlar diğer dağıtım kanalları tarafından da pazara arz edilmektedir. Örneğin , Apple IPhone4 cihazı halihazırda her üç operatörün bayilik sistemi, zincir teknoloji mağazaları ve zincir marketler tarafından pazara sunulmaktadır . Dolayısıyla Turkcell in kampanyalarda tüketiciye sunulacak cihazların hangi distribü tör kanalı ile ne şekilde pazara sunulacağının tespit etmesine yol açan nitelikteki uygulamalarının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında ihlal olmadığı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, d osya konusu iddialara yönelik 620 olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayet in ve geçici tedbir talebinin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.