Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-73 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-43/915 -284 Karar Tarihi : 14.07.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Bahar ERSOY 10 C. BAŞVURAN : Özer ÖZYİĞİT -Elbirlik Taşımacılık ve Turizm Ltd. Şti. İzotaş No:171 Işıkkent Bo rnova/ İzmir D. HAKKINDA
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-73 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-43/915 -284 Karar Tarihi : 14.07.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Bahar ERSOY 10 C. BAŞVURAN : Özer ÖZYİĞİT -Elbirlik Taşımacılık ve Turizm Ltd. Şti. İzotaş No:171 Işıkkent Bo rnova/ İzmir D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş. Büyük İstanbul Otogarı B2 Geçiş Bloğu A2 Kalesi Arası Kot:61 -90 Bayrampaşa/İSTANBUL E. DOSYA KONUSU: Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve T icaret A.Ş. (Metro Turizm ) nin İzmir -Kuşadası güzergâhında hâkim durumunu kötüye kullanarak yıkıcı fiyat uyguladığı ve rakiplerini piyasa dışına çıkarmak istediği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Dosya konusu şikâyet başvurusunda, Kuşadası merkezli Elbirlik 20 Taşımacılık Turizm ve Seyahat Ltd. nin İzmir -Kuşadası güzergâhında düzenli olarak yolcu taşımacılığı yaptığı, YIL -TAŞ S.S. 183 No lu Ege Motorlu Taşıtlar Kooperatifi ve S.S.9 No lu Kuşadası Otobüs Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi nin de aynı güzergâhta yaz aylarında veya düzensiz olarak bazı dönemlerde sefer düzenlediği, ayrıca söz konusu güzergâhta Metro Turizm in de faaliyet gösterdiği belirtilmiştir. Yapılan başvuruda, 59 No lu Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ de yer alan ve Ulaştırma Bakanlığınca belirlenen Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi ne göre 103 km olan İzmir -Kuşadası hattı için alınması gereken yolcu taşımacılığı ücretinin taban fi yatının 10 TL olduğu, ancak İZM.U -NET F1.09.797 30 No lu, F1 yetki belgeli işletmeciye ait otobüsü kendi adına kaydettirerek İzmir -Kuşadası güzergâhında faaliyet gösteren Metro Turizm in, 03.03.2011 tarihinden itibaren, Kuşadası ndaki yazıhanesinde ve acentel iğini yapmakta olduğu YIL -TAŞ S.S. 183 No lu Ege Motorlu Taşıtlar Kooperatifi nin yazıhanesinde hiçbir resmi kurumdan izin alınmadan, Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin 57 . maddesinin beşinci fıkrasına aykırı olarak tüm koltuklar için TL tutarında yolcu taş ıma ücreti uyguladığı ; Kuşadası -İzmir güzergâhında gidiş-dönüş ortalama maliyetin yaklaşık TL ile TL arası olduğu; tüm koltuklar için uygulanan TL yolcu taşıma ücretinin söz konusu ortalama maliyeti karşılayabilmesinin 46 kişilik bir otobüsün gidiş v e dönüşte tamamen dolu olmasına bağlı olduğu ifade edilmiştir. Şikâyet başvurusunda ayrıca, Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin 57 . maddesinin 40 dördüncü fıkrasındaki Ücret tarifeleri aynı hat ve güzergâh üzerinde gidiş ve dönüşte aynı olur. Aynı hat ve güzergâ h üzerinde gidiş ile dönüş için değişik ücret tarifesi uygulanamaz hükmüne aykırı olarak, Metro Turizm in gündüz TL yolcu taşıma ücreti aldığı Kuşadası -İzmir hattında, akşam yapılan Didim -Kuşadası -İzmir -İstanbul seferleri için yolculardan taşıma ücreti olarak TL aldığı, internetten uygulanan satışlarda ise söz konusu ücretin TL olduğu, dolayısıyla Metro Turizm in hâkim durumunu kötüye 11-43/915 -284 2kullandığı iddia edilmiştir. Bunun yanında, Metro Turizm in, 13.12.2010 tarih ve 2010/835 sayılı T.C. Ulaştırma Bakan lığı Oluru ile 12.12.2010 -12.3.2011 tarihleri arasında tüm hatlarda ve yine 11.3.2011 tarih ve 2011/174 sayılı T.C. Ulaştırma Bakanlığı Oluru ile 13.3.2011 -13.5.2011 tarihleri arasında tüm hatlarda sefere çıkacak her taşıtının toplam 50 koltuk sayısının %10 u nu geçmeyecek sayıda koltuk için 1 TL indirimli bilet düzenlemeye yönelik özel izin aldığı; ancak tüm hatlar için alınan söz konusu özel izn in sadece İzmir - Kuşadası hattındaki yolcu taşımacılığında ve tüm koltuklar için uygulandığı ifade edilerek, Metro Tu rizm in söz konusu güzergâhta yıkıcı fiyat uygulayarak rakiplerini piyasa dışına çıkarmak istediği iddia edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.03.2011 tarih ve 1835 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 11.03.2011 tarih ve 2011 -4-73/İİ-11-257.MH sayılı İlk İnceleme Raporu, 24.03.2011 tarih ve 11 -17 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1 . maddesi 60 uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 05.07.2011 tarih ve 2011 -4-73/ÖA-11-378.HG sayılı Önaraştırma Raporu 12.07.2011 tarih ve REK.0.08.00.00 -110.02.02/320 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; Metro Turizm in İzmir -Kuşadası hattında yolcu taşımacılığı hizmetine ilişkin olarak uyguladığı fiyatların yıkıcı fiyat niteliğinde olmadığı anlaşıldığından, anılan şi rket hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar 70 I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Başvuruya konu iddia göz önüne alın arak, ilgili pazar şehirlerarası k arayolu yolcu taşımacılığı pazarı olarak tespit edilmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Başvuruya konu iddia sadece İzmir -Kuşadası hattına yönelik olduğundan, ilgili coğrafi pazar İzmir -Kuşadası güzergâhı olarak belirlenmiştir. I.2. Tespitler ve Değerlendirme Önaraştırmanın konusunu esas olarak İzmir -Kuşadası hattında yolcu taşımacılığı yapan Metro Turizm in söz konusu güzergâhta rakiplerini piyasa dışına çıkarmak amacıyla yıkıcı fiyat uygula dığı iddiası oluşturmaktadır. İddia edilen uygulama hâki m durumun kötüye 80 kullanılması örnekl erinden yıkıcı fiyat uygulaması ile örtüşmektedir. Esasen bir eylemin hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilmesi için teşebbüsün hâkim durumda bulunması ve hâkim durumdaki teşebbüsün eyleminin kötüye kullanma olarak kabul edilebilecek nitelikte olması gerekmektedir. Bu çerçevede, eylem kötüye kullanma niteliğinde değilse, teşebbüsün hâkim durumda olup olmaması nın önem i yoktur. Bu noktadan hareketle, m evcut olay bakımından , öncelikle şikâyete konu eyle min hâkim durumu kötüye kullanma davranışı teşkil edip etmediği incelenmiştir. Hâkim durumda bulunan firmaların yıkıcı fiyat uygulamaktaki temel amacı fiili ya da potansiyel rakiplerin pazar dışına itilmesi, pazara girişlerin caydırılması ve bu yolla azal an rekabet sonrasında fiyatları rekabetçi seviyenin üzerine çıkarabilme imkânına 90 11-43/915 -284 3kavuşulmasıdır. Ancak , mevcut durumda Metro Turizm İzmir -Kuşadası hattında faaliyet gösteren rakiplerini dışlasa dahi, dışlama sonucunda fiyatları artırması halinde, pazara giriş önünde önemli engeller olmadığı için pazara yeni girişlerin olması bekleneceğinden, bu halde Metro Turizm in yıkıcı fiyat uygulamasından beklediği faydayı elde etmesi mümkün olmayaca ktır. Bu tespitler çerçevesinde , mevcut olayda yıkıcı fiyat unsurları nın mevcut olup olmadığı değerlendirilmiştir : a) Olağandışı Düşük Fiyat: Yıkıcı fiyat uygulaması esas olarak, rakipleri güç duruma sokmayı amaçlayan bir fiyat indirimiyle ortaya çıkmaktadır. Fiyatın yıkıcı karakterde sayılabilmesi içinse makul olamayacak de recede düşük olması genel kabul görmektedir. Bununla birlikte, ilgili firma tarafından gönderilen fatura örneklerinden Metro Turizm in 100 İzmir -Kuşadası güzergâhı yolcu taşıma ücretinin ortalama olarak TL tutarında olduğu görülmektedir. Bu fiyat Karayoluy la Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ de belirlenen Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi nde 101 -115 km için belirlenen TL ye eşittir. Dolayısıyla mevcut olayda olağandışı düşük fiyattan bahsetmek mümkün değildir. b) Niyet: Uygulamanın piyasa koşullarının zorlaması sonucu mu ortaya çıktığı, yoksa rakibi etkisizleştirmeye dönük sistematik bir plan dâhilinde mi gerçekleştiğinin ayırt edilebilmesi için maliye tin altında satışla amaçlananın , gerçekte ne olduğunu tespit etmek önem kazanmaktadır. 110 Metro tarafından g önderilen bilgiler arasında yer alan ve İzmir -Kuşadası ve Kuşadası - İzmir hattı doluluk oranlarını gösteren tablodan Metro Turizm in söz konusu hatta ortalama olarak 10. 05.2011 tarihinde % ..., 12.05.2011 tarihinde % ..., 14.05.2011 tarihinde %..., 16. 05.2011 tarihinde % ..., 18. 05.2011 tarihinde % ..., 20. 05.2011 tarihinde % ..., 22.05.2011 tarihinde % ..., 24. 05.2011 tarihinde % ..., 26. 05.2011 tarihinde % ..., 28.05.2011 tarihinde % ..., 15.06.2011 tarihinde % ..., 17.06.2011 tarihinde ise % ... doluluk oranlarına sahip olduğu görülmektedir. Dolayısıyla indirimin gerçekleştiği tarihlerdeki doluluk oranları, indirimin rakipleri dışlamaktan ziyade, otobüse daha fazl a müşteri çekmek amacıyla yapıldığını göstermektedir. c) Hasat: Yıkıcı fiyat uygulamasının nihai amacı, fiyat kırarak rakipleri etkisizleştirdikten 120 sonra fiyatları tekrar yükseltmek olup , bu duruma da hasat denilmektedir. Yıkıcı fiyat uygulayan firma ancak bu şekilde uygulama döneminde girdiği zararları kapatabilmekte ve üstüne ekstra kâr elde edebilmektedir. Piyasadaki aktörlerin rasyonel davranışlarda bulunacağı varsayıldığında, ilgili teşebbüs ün, ancak hasat yapma imkânı olması halinde yıkıcı fiyat uy gulayacağı kabul edil mektedir. Aksi takdirde maliyetin altınd a satışın farklı gerekçelerle yapıldığı kabul edilecek ve yıkıcı fiyat olarak nitelenemeyecektir. İlgili teşebbüsten gelen yazıda yer verilen ve internetten bulunmuş gayri resmi firma listesine göre İzmir -Kuşadası hattında Metro Turizm dışında, Aydın Turizm, Elbirlik Turizm, Truva Turizm, Çağlar Turizm, Denizli Seyahat Turizm, Düzce Güven Turizm, Efe Tur, Hakiki Koç Turizm, Has Turizm, İstanbul Seyahat, İzmit Seyahat, Kamil Koç Turizm, 130 Kontur Tu rizm, Köksallar Seyahat, Lüks Yalova Seyahat, Pamukkale Turizm, Sakarya VİB Turizm, Şanal Kırşehir Seyahat, Ulusoy Turizm, Varan Turizm ve Yeşil Sahil Seyahat otobüs firmalarının da faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır. Metro Turizm mevcut fiyat tarifesi il e İzmir -Kuşadası hattında faaliyet gösteren söz konusu rakiplerini dışlasa bile, dışlama sonucunda fiyatları artırması halinde, pazara giriş önünde önemli engeller olmadığı için pazara yeni girişlerin olması beklenecek, dolayısıyla Metro Turizm in hasat yapma imkânı olmayacaktır. 11-43/915 -284 4Bu çerçevede Metro Turizm in İzmir -Kuşadası hattında uyguladığı fiyatın yıkıcı fiyatın unsurlarını taşımadığı dolayısıyla yıkıcı fiyat olarak kabul edilemeyeceği kanaatine varılmıştır. 140 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.