Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -3-71 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-37/784 -247 Karar Tarihi : 16.6.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Must afa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Didem ULUÇ, Nilgün KOCADAĞ C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: 20 - İşbir Sün
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -3-71 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-37/784 -247 Karar Tarihi : 16.6.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Must afa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Didem ULUÇ, Nilgün KOCADAĞ C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: 20 - İşbir Sünger San ayi A.Ş. İstanbul Yolu 17. Km. Etimesgut / Ankara E. DOSYA KONUSU : İşbir Sünger Sanayi A.Ş. nin, bayilerinin yeniden satış fiyat ve koşullarını belirlemek ve başka markalı yatak/uyku ürünleri satışı yapmalarını yasaklamak suretiyle 4054 sayılı Kanun u ihlal ettiği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; İşbir Sünger Sanayi A.Ş.(İşbir) nin, bayilerine kendisinin belirlediği perakende satış fiyatlarından satış yapmaları için baskı yaptığı, bayilerin tüketiciye yönelik herh angi bir indirim veya 30 kampanya yapmalarına ve İşbir e rakip markaların bayiliğini, İşbir ile bayilik ilişkisine başladıktan sonra almalarına izin vermediği, bu şartlara uygun davranmayan bayilerin bayiliklerini feshettiği belirtilerek, 4054 sayılı Rekabeti n Korunması Hakkında Kanun kapsamında İşbir hakkında soruşturma açılarak, gerekli yaptırımların uygulanması, ihlalin giderilmesi için önlemlerin alınması talep edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.3.2011 tarih ve 2037 sayı ile giren başvu ru üzerine hazırlanan 7.4.2011 tarih ve 2011 -3-71/İİ-11-261.YY sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 14.4.2011 tarih ve 11-23/429 -M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 40 çerçevesinde soruşturma açılmasın a gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 7.6.2011 tarih ve 2011 - 3-71/ÖA -11-261.YY sayılı Önaraştırma Raporu 14.6.2011 tarih ve REK.0.07.00.00 - 110.02.02/1 91 sayılı Başkanlık önergesi ile 11 -37 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 11-37/784 -247 2 H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; başvuruya konu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi 50 gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İncelemeye Konu Teşebbüs: İşbir Sünger Sanayi A.Ş. (İşbir) İşbir 1977 yılında sünger imalatı ile faaliyetine başlamış olup, g ünümüzde başta yatak olmak üzere uyku ürünleri pazarında faaliyet göstermektedir. Şirketin yaylı yatak, viskoelastik yatak, sünger yatak, yatak bazaları, ev tekstil ürünleri gibi yatak ve uyku ürünlerinden oluşan geniş bir ürün yelpazesi bulunmaktadır. Üre timinin bir kısmını yurt dışına ihraç eden İşbir in Hollanda, Danimarka, İsveç Belçika gibi Avrupa 60 ülkelerinin yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, İran, Ürdün, Mozambik, Avustralya, Macaristan, Kazakistan, Azerbaycan gibi dünyanın çeşitli bölgelerin e ihracatı bulunmaktadır. Yatak ürünlerinde Viscostar , Pocket Spring , Lateksit , Coilsit gibi üst markalara sahip olan İşbir in, toptan satış yapan 15 bölge bayiliği ve 126 sı uyku merkezi olmak üzere toplam 342 perakende satış noktası bulunmakta dır. İşbir yetkililerinden alınan bilgilere1 göre teşebbüs 2010 yılında toplam . yatak satmıştır. 2010 yılında Türkiye de yaklaşık 2 milyon yatak satışı yapıldığı bilgisi temel 70 alındığında, İşbir in 2010 yılı satış miktarı bazlı pazar payının yaklaşık % .2 düzeyinde olduğu anlaşılmaktadır. I.2. İlgili Pazar Günümüz yatak sektöründe başta yaylı yatak olmak üzere, sünger yatak, lateks yatak, su yatağı ve klasik şilteler satışa sunulmaktadır. Nicel olarak Türkiye de 2010 yılında yaklaşık 2 milyon adet ha zır yatak satılırken, satışı yapılan bu yatakların 1,3 milyon adetle % 65 ini yaylı yataklar; yaklaşık 650 bin adetle %35 ini sünger yataklar ın oluştur duğu , Türkiye de yatak yenileme süresinin 6 yıldan 4 yıla kadar 80 düştüğü dosya mevcudundan anlaşılmıştır. Pazarda yer alan yerli markalar arasında İstikbal, Mondi , Bellona , İşbir, İdaş, Yataş , Yatsan, Doğtaş sıralanabilecekken ithal ürünler arasında ise Tempur, Sealy, Dunlopillo , Hastens gibi markalar ö n plana çıkmaktadır. Türkiye de çoğunluğunu küçük ölçekli firmaların oluşturduğu çok sayıda oyuncunun yer aldığı yatak pazarının belirli bir kapasite fazlası ile çalıştığı dosya mevcudundan anlaşılmıştır. Pazar farklılaşmış ürünler ve tüketici tercihleri nin değişmesi ile büyümektedir. Bu bakımlardan sektörde önemli bir giriş engelinin olmadığı ve 90 sektörün rekabetçi bir yapıya sahip olduğu kanaati oluşmuştur. I.2.1. İlgili Ürün Pazarı 1 İşbir yetkilileriyle 12.5.2011 tarihinde y apılan görüşmeye ilişkin Bilgi Tutanağı. 2 İşbir yetkilileri 2010 yılında Türkiye de 4 milyon adet yatak satışı yapıldığı düşüncesinden yola ç ıkarak pazar paylarını % ... düzeyinde tahmin etmektedirler. 11-37/784 -247 3 İlgili ürün pazarının tespitinde; tüketicinin gözünde fiyatı, kullanı m amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca bu amaçla arz ikamesi gibi diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir. Yastık, yorgan, alez, yatak bazası ve başlığı gibi uyku ve ev tekstili ürü nlerinin de 100 satışını yapmakla birlikte, İşbir in faaliyetleri temel olarak yatak üretim ve satışına yoğunlaşmaktadır. İşbir in satışını yaptığı yataklar, yaylı yatak, viskoelastik yatak, sünger yatak şeklinde sınıflandırılabilecektir. Her ne kadar kullanım özellikleri bakımından ele alındığında genel olarak yatakların aynı amaca hizmet ettikleri söylenebilse de, fiyatları ve nitelikleri bakımından yataklar farklılaşabilmekte ve alt segmentlerin ayrı birer ilgi ürün pazarı niteliğinin sorgulanması gerekliliğ i ortaya çıkabilmektedir. Zira İşbir tarafından satışa sunulan yatakların fiyat aralıkları incelendiğinde de büyük bir çeşitliliğin olduğu dikkat çekmektedir3. Diğer yandan pazardaki oyuncuların fiyat ve nitelik açısından farklı segmentlerde değerlendirile bilecek ürün gruplarının birçoğunda aynı anda faal olmaları dikkate 110 alınarak, arz ikamesinin kolaylığı temelinde ilgili ürün pazarının tüm bu pazarları kapsayacak şekilde tanımlanabilmesi de mümkün olabilecektir. Bu noktada belirtmek gerekir ki, İlgili P azarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz un 20. maddesinde inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif tüm tanımlar açısından rekabeti bozu cu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı yapılmayabilir. denildiği üzere, inceleme konusu işlem bazında alternatif pazar tanımlarının ulaşılan sonucu etkilemediği durumlarda Kurul ilgili pazarı tanımlamayabilmektedir. Mevcut dosya bağlamında ilgili pa zarın yukarıda belirtilen 120 alternatiflerden herhangi biri temel alınarak belirlenmesi dosyada ulaşılan sonuçlar üzerinde etkili olmadığından net bir ilgili ürün pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiştir. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Yatak ve benzeri uyk u ürünlerinin tüm Türkiye'de satışının yapıldığı ve ülke genelinde rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenm iştir. 130 I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme Önaraştırma döneminde İşbir in merkezinde , İşbir Yatak Akyurt şubesinde , İşbir Ankara Bölge Bayisi ve Ankara daki 6 uyku merkezinin işleticisi Ufuk İthalat İhracat Mobilya Makine ve Dış Ticaret Ltd. Şti. nin (Ufuk Ltd.) merkezinde yerinde incelemeler yapıl mıştır. Ayrıca raportörlerce çeşitli uyku merkezleri ziyaret edilerek yetkil ileriyle görüşmeler yapılmıştır . Bazı bayilerden de telefon görüşmeleriyle bilgi alınmıştır. I.3.1. İşbir in Dağıtım Yapılanması 140 3 İşbir yetkilileri ile yapılan görüşmede, teşebbüsü n yatak fiyatlarının yaklaşık 300 ila 3.000 TL arasında değiştiği bilgisi edinilmiştir. Teşebbüsün fiyat listeleri incelendiğinde de bu aralıkta fi yatlarla karşılaşılmaktadır. 11-37/784 -247 4 İşbir, ürünlerinin dağıtımını esas olarak toptan cı seviyesinde faaliyet gösteren bölge bayileri aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Halihazırda İşbir in Türkiye genelinde 15 bölge bayiliği bulunmaktadır. Bölge bayileri ise iki farklı türde perakende satış noktasına dağıtım yapmakta olup bunlar İşbir uyk u merkezi ile corner olarak tabir edilen bayilerden oluşmaktadır. İşbir in bölge bayileri temel olarak toptan seviyede faaliyet göstermekle birlikte, bazı bölge bayileri işlettikleri İşbir uyku merkezleri ile aynı zamanda perakendeci seviyede de faaliye t göstermektedirler. İşbir uyku merkezi projesine 2005 yılından itibaren başlamış olup, halihazırda 34 150 ilde toplam 126 uyku merkezi bulunmaktadır. Uyku merkezi konsepti altında faaliyet gösteren mağazalar, İşbir ile akdedilen Uyku Merkezleri Tabela -Mağaza İç Dekorasyon Sözleşmesi çerçevesinde İşbir ürünlerinin satışını yapmaktadırlar. İlgili sözleşme uyarınca İşbir tarafından bu noktalara tabela, iç dekorasyon malzemeleri ve diğer iç görseller konusunda yatırım yapılmakta, mağazada sadece İşbir ürün leri sergilenmektedir. Ayrıca söz konusu uyku merkezlerinin 11 inde İşbir, 3. kişilerden kiraladığı mağazayı alt kiralama yoluyla bayilerine kullandırmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; alt kiralama yoluyla faaliyet gösteren uyku merkezlerine İşb ir tarafından kısmi kira desteği de yapılabil diği anlaşılmıştır. 160 Uyku merkezlerinin büyüklüğü değişmekle birlikte, özellikle büyükşehirlerdeki alışveriş merkezlerinde bulunan uyku merkezlerinde yatak ve uyku ürünlerinin müşterilere tanıtılması amacıyla de neme odaları bulunabilmekte, hatta fizyoterapist eşliğinde müşterilere bilgilendirme yapılabilmektedir. Sayıları gün geçtikçe artan uyku merkezlerinin, İşbir in geleceğe dönük politikasında önemli bir yer teşkil ettiği söylenebilecektir. Dosya mevcudu bilg i ve belgelerden; İşbir in 2010 yılı satışların dan, cirosunun % ... ini uyku merkezleri kanalındaki satışların oluşturduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan, İşbir ürünleri corner olarak ifade edilen, çeşitli mobilya ve ev tekstil 170 ürünleri gibi yatak ve uyku ürünü dışındaki ürünlerin de satışını yapan ve İşbir in yatak ve uyku ürünlerinin yanı sıra rakip yatak ve uyku ürünlerini de satışa sunabilen karma perakende satış noktalarında da satılmaktadır. Söz konusu noktalar, İşbir ya da İşbir in bölge bayisi ile y aptıkları Corner Bayi Tabela ve/veya Mağaza İç Dekorasyon Sözleşmesi çerçevesinde İşbir ürünlerinin satışını yapmaktadırlar. İlgili sözleşme kapsamında, mağazada tabela ve iç dekorasyon malzemeleri konusunda yatırım yapılmaktadır. Corner tabir edilen bayiler İşbir ürünlerini toptancı niteliğindeki bölge bayilerinden temin etmektedir. Mevcut durumda İşbir ürünlerinin satışını yapan Türkiye genelinde 180 toplam 216 corner niteliğinde mağaza bulunmaktadır. Uyku merkezlerine kıyasla corner ların İşbir sat ışları içerisindeki payları gittikçe azalmakta olup, İşbir 2010 yılı satışlarının sadece % ... sini bu kanal aracılığıyla gerçekleştirmiştir. I.3.2. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler Yerinde incelemelerde örnekleri alınan belgelerden önemli görü lenlerin içeriklerine aşağıda yer verilmektedir: - Ticari sır . çalışanı tarafından İşbir in merkezine gönderilen 23.10.2010 tarihli e -postada, mağazalarında müşteriye bir yatak ve bazayı uzun süren 190 pazarlıklar sonucu %10 iskonto ile sattıkları, anca k müşterinin daha sonra aynı 11-37/784 -247 5 ürünün fiyatını . daki İşbir uyku merkezinden de sorduğu ve .. mağazasının aynı ürüne %26 iskonto yapması üzerine, müşterinin kendilerine gelerek kaporayı geri aldığı ve satışı iptal ettirdiği belirtilmiştir . Söz konusu e -postanın ardından 25.11.2010 tarihinde yine . un bir yetkilisi tarafından İşbir genel müdür ve genel müdür yardımcısı ile Ankara bölge bayisi Ufuk Ltd. ortağı/genel müdürü de dahil bir dizi alıcıya aynı konuda e -posta gönderilmiş, bu e -postada; H er geçen gün çoğalarak devam eden fiyat indirimlerinin artık dozu çok fazla kaçmıştır. Her geçen gün artarak devam etmektedir. ifadelerine yer verilmiş, devamında %15-20 lere varan indirimlerle . un bu işi yürütmesinin mümkün olmadığı, son zamanlarda 200 özellikle firmasının müşterilerine diğer İşbir bayileri tarafından yüksek indirimler yapıldığı, . bayisinin4 yanı sıra . mağazasının da nakitte %20 iskonto yaptığı, rekabetin olabileceği ancak . bayisinin satılan bir ürün için müşteriye iptal ettirin ben s ize % 26 iskonto vereceğim demesinin etik olmadığı belirtilerek, ticari etik kurallarından haberi olmayan . bayisi için gerekli uygulamanın yapılması talep edilmiştir. Söz konusu e -postaların ekinde söz konusu tüketiciye yaptığı satışın sipariş formu ile 300 TL tutarındaki kaporanın alındığını ve daha sonra iptal edildiğini gösteren kredi kartı slipleri yer almaktadır. . yetkilileri tarafından İşbir ve Ufuk Ltd. yetkililerine gönderilen yukarıda özetlenen e - postaların birer örneği hem İşbir in merkezi nde, hem İşbir Yatak Akyurt Şubesi nde 210 hem de Ufuk Ltd. nin merkezinde yapılan yerinde incelemeler sırasında alınmıştır. Söz konusu e -postaya cevaben İşbir genel müdür yardımcısı tarafından 25.10.2010 tarihinde gönderilen e -postada Konuyu sizin için d e uygunsa bu hafta buluştuğumuzda konuşalım diyoruz. ifadeleri yer almaktadır . Bu e -postalar, bir İşbir bayisinin diğer bayilerin yaptığı indirimlerden duyduğu rahatsızlığı dile getirmesi bakımından önemlidir. E -postaların içeriği nden İşbir bayilerinin tüketiciye yaptıkları satışlarda çeşitli oranlarda fiyat indirimlerine gittikleri kanaati oluşmuştur . İşbir bayisi, bir taraftan bayiler arasında bir dereceye kadar fiyat rekabeti olabileceğini kabul etmekte, ancak bunun dozunun çok fazla kaçtığını ifade 220 etmektedir. Bayinin bu rahatsızlığını İşbir e bildirmesi üzerine, İşbir in konuyu bayiyle yüz yüze görüşüldüğünde konuşmak üzere ertelediği anlaşılmaktadır. - İşbir Yatak Akyurt Şubesinde yapılan yerinde inceleme sırasında alınan e -posta örneklerinde İş bir yatak satın almak isteyen İstanbul daki bir tüketicinin İşbir in kurumsal web sitesi üzerinden şikayet formu doldurduğu anlaşılmaktadır. 15.1.2011 tarihli e -postadaki şikayet formunun Şikayet Konusu başlıklı bölümünde tüketici satın almak istediği İş bir yatak için Ürünün fiyatı her yerde farklı bir şekilde karşımıza çıktı hatta sizin internetten kendi satışınızda bile farklılık var bu konuda en kısa zamanda yetkililerin bize dönüş yapıp bizi en doğru ve en ucuz şekilde 230 yönlendirmelerini rica ederim demektedir. Bu şikayet İşbir Yatak satış müdürü tarafından İşbir İstanbul bölge bayisine 18.1.2011 tarihli e -posta ile iletilerek; üzerine Müşterimiz . Uyku Merkezinden 1.600 TL, Uyku Merkezinden 1.800 TL, . bir bayiden 1.200 TL fiyat almış. Kafas ı karışmış, bizi arıyor. notu düşülmüştür. Söz konusu tüketici şikayeti İşbir bayilerinin aynı dönemde aynı ürün için farklı fiyatlar uygulayabildiklerini göster mektedir. Ayrıca şikayetin yapıldığı dönemde geçerli olan 2011/1 sayılı İşbir perakende fiyat listesindeki fiyatlar temel alındığında ilgili ürün için geçerli olan fiyatın 1.946 TL olduğu görülmekte, dolayısıyla İşbir bayilerinin ilgili ürün 4 Çayyolu bayisi ifadesi ile kastedilenin önceki e -postaya paralel şekilde . Uyku Merkezi olduğu kanaati oluşmuştur . 11-37/784 -247 6 için tüketiciye önerdikleri fiyatların, liste fiyatından; yüksekten düşük fiyata yaklaşık 240 %7,5, %17,8 ve %3 8 oranlarında indirimlere tekabül ettiği görülmektedir. 2011/1 sayılı fiyat listesinde Nakit ödemelerde toplam fiyat üzerinden %7 iskonto uygulanır. ifadeleri yer almaktadır. Dolayısıyla bu e -posta İstanbul daki İşbir bayilerinin tüketici nakit ödemede b ulunmak istemiş olsa bile %7 den daha yüksek ve birbirlerinden farklı oranlarda fiyat indirimlerine gitmiş olduklarına, dolayısıyla liste fiyatlarından daha düşük fiyatlar teklif ettiklerine işaret etmektedir. - Yerinde incelemede İşbir in tip sözleşme n iteliğinde olan Uyku Merkezleri Tabela - Mağaza İç Dekorasyon Sözleşmesi örneği ile corner tipi satış noktalarıyla akdedilen Corner Bayi Tabela ve/veya Mağaza İç Dekorasyon Sözleşmesi örneği 250 alınmıştır. Uyku merkezleriyle imzalanan sözleşme hükmü uyarı nca münhasıran İşbir yatak ve uyku ürünlerini satacak uyku merkezi niteliğindeki mağazalar için 5 yıl süreli bir rekabet etmeme yükümlülüğü bulunmaktadır. Corner niteliğindeki satış noktaları ile imzalanan sözleşmede ise rekabet etmeme yükümlülüğü olarak nitelendirilebilecek herhangi bir hüküm mevcut değildir. Öte yandan, her iki tip sözleşmede de bayilerin yeniden satış fiyatını belirlemeye yönelik doğrudan ya da dolaylı herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Yapılan incelemeler sırasında İşbir in zaman zaman özellikle alışveriş merkezlerinde yer alan uyku merkezi niteliğindeki bayileri ile girişebildiği alt kiralama ilişkisine yönelik Alt Kiralama Sözleşmesi nin de bir örneği alınmıştır. Alt kiralama sözleşmesinde de bayilerin 260 yeniden satış fiyatını be lirlemeye yönelik herhangi bir hüküm ya da rekabet etmeme yükümlülüğü yer almamaktadır. - Yerinde incelemede teşebbüsten 12 adet fiyat kataloğu alınmıştır. Söz konusu fiyat listeleri ağırlıklı olarak iki aylık aralarla yayınlanmakta olup, listelerin tümü nde Kampanyalı Perakende Fiyat Listesi ibaresi yer almaktadır. Söz konusu listelerde İşbir in çeşitli bankalarla yaptığı anlaşmalar çerçevesinde tüketiciye çeşitli vadelerde sağlanan taksit, taksit ve erteleme, ekstra taksit olanakları ile İşbir in zaman zaman kimi yatak ürünlerinin satışında yastık, yorgan hediyesi gibi uygulamalarına yönelik kampanya ve promosyon bilgileri ve perakende satış fiyatları yer almaktadır. 270 Listelerin sonunda nakit ödemelerde toplam fiyat üzerinden %75 iskonto uygulanacağına i lişkin bir açıklama; hemen ardından Fiyatlar tavsiye edilen KDV dahil fiyatlardır ifadesi bulunmaktadır. I.3.3. Teşebbüslerle Yapılan Görüşmeler Önaraştırma döneminde İşbir in merkezinde yapılan inceleme kapsamında İşbir genel müdürüyle; İşbir Yatak A kyurt Şubesinde yapılan inceleme kapsamında İşbir yatak genel müdür yardımcısıyla ve satış müdürüyle raportörlerce görüşme ler yapılmıştır. Yapılan görüşmelerde iddialara yönelik olarak alınan bilgiler kısaca; nihai 280 satış noktalarıyla ilişkilerin bölge dist ribütörleri tarafından yürütüldüğü, alt bayilere iletilen perakende satış fiyatı listelerinin tavsiye niteliğinde olduğu, gerek uyku merkezlerine gerekse corner tipi satış noktalarına liste fiyatına uymaları yönünde herhangi bir teşvik ya da zorlamada bu lunulmadığı, bayinin İşbir in bankalarla yaptığı anlaşmalar çerçevesinde elde ettiğinden daha avantajlı bir uygulama elde etmesi halinde, İşbir in bu uygulamayı engellemesinin söz konusu olmadığı, uyku merkezlerinde corner niteliğindeki mağazalardan far klı olarak sadece İşbir 5 Haziran 2010 dan sonra yayınlanan fiyat listelerindeki nakit iskontosu %7 olmakla birlikte, daha önc eki tarihlerde yayınlanan listelerde % 8 gibi farklı oranlarda nakit iskontoları gözlemlenebilmektedir . 11-37/784 -247 7 ürünlerinin satılmasının esas olduğu, uyku merkezleriyle yapılan sözleşmelerde yer alan ve sözleşmenin süresiyle bağlantılı olarak 5 yıl süreli olan rekabet etmeme yükümlülüğünün mağaza alanıyla sınırlı olduğu yönündedir. 290 İşbir i n yetkililerinin yanı sıra Ankara da bulunan çeşitli İşbir uyku merkezlerine gidilerek yetkilileriyle görüşülmüştür. Ayrıca İşbir in Ankara Bölge Bayisi ve Ankara daki 6 uyku merkezinin işleticisi Ufuk Ltd. yetkilisiyle de Ufuk Ltd. nin merkezinde yapılan yerinde inceleme kapsamında görüşülmüştür. Bunların yanı sıra Türkiye nin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren İşbir bayilerinin bazılarıyla telefon görüşmeleri yapılmıştır. Görüşmelerde elde edilen bilgiler özetle aşağıda sunulmaktadır. İşbir uyku merkezinin sahibi, İşbir tarafından gönderilen fiyat listelerinden 300 daha düşük fiyatla satış yapabildiklerini, ayrıca bazı müşterilerin senetlerine kampanya vadelerinden daha uzun vade uyguladıklarını, kısa vade isteyen müşterilere de daha avantajlı fiyat lar verdiklerini belirtmiş, İşbir in kendilerine fiyat ya da vade konusunda herhangi bir zorl aması olmadığını ifade etmiştir . İşbir uyku merkezleri sahibi, yapılan görüşmede . uyku merkezinin Türkiye de en geniş alana sahip uyku merkezi olduğunu, m üşterilerine ürünleri fizyoterapist eşliğinde deneme olanağı sunduğunu, ancak müşterilerin ürünü denedikten sonra daha ucuzunu bulmak için diğer bayilere gittiklerini, bu durumun esnaf olarak kendilerini rahatsız ettiğini belirtmiş, ancak İşbir in ya da bö lge bayisinin 310 hangi fiyatta satış yapmaları gerektiğine dair kendilerine hiçbir şekilde karışmadığını, maddi veya manevi bir yaptırım uygulamadığını ifade etmiştir. Halihazırda İşbir Ankara bölge bayisi Ufuk Ltd. tarafından işletilmekte olan . uyku m erkezinin mağaza müdürü, mağaza olarak Ankara da Ufuk Ltd. tarafından işletilen 6 uyku merkezinden biri olduklarını, İşbir tarafından kendilerine gönderilen listeler çerçevesinde nakit (peşin veya tek çekim) alımlarda %7 iskonto öngörülmekle birlikte, %7 n in üzerine kendi insiyatifleriyle ve bağlı oldukları Ufuk Ltd. nin tanıdığı 3 - 4 puanlık serbestiyle müşterilere ilave indirimler yapabildiklerini, İşbir in bayilerin aynı fiyatları uygulamaları konusunda bir baskı ya da teşvikinin olduğuna ilişkin herhangi 320 bir bilgilerinin bulunmadığını ifade etmiştir. Öte yandan, İşbir .. uyku merkezi mağaza müdürüyle yapılan görüşmede yukarıda belirtilenlerin aksi nitelikte bazı beyanlarda bulunulmuştur. Söz konusu mağaza çalışanı, hem .. uyku merkezinin hem de .. uyku merkezinin sahibi olan Ticari sır . nin üç kardeş ortağından birinin eşidir. uyku merkezinin iki yıldır faaliyet gösterdiğini belirten çalışan, 2010 yılının Aralık ayının yaklaşık ortalarında bir toplantı yapıldığını, kendisi bu toplantıya katıl mamış olmakla birlikte, bayiler arasındaki fiyat farklılıklarının rahatsızlık yaratması nedeniyle bu toplantıda İşbir tarafından tüm bayilerce aynı fiyatın uygulanması konusunda karar alınmış 330 olduğunu, fiyatlara uyulmaması durumunda İşbir in uyarıda buluna cağının bildirildiğini, ancak şimdiye kadar herhangi bir uyarı almadıklarını belirtmiştir. İşbir in yayımladığı fiyat listelerine aile içine satış gibi istisnai haller dışında uyduklarını beyan eden çalışan, normal şartlarda nakit ödemelerde toplam fiyat ü zerinden %7 iskonto uyguladıklarını ancak alımın yüksek tutarda olması halinde tek çekime %7, nakit ödemede %10 indirim yapabildiklerini, diğer bayilerin fiyat listelerine uyup uymadıkları konusunda herhangi bir bilgilerinin olmadığını ifade etmiştir. 11-37/784 -247 8 Ancak uyku merkezi mağaza müdürünün bu beyanları, 2 yıldır . uyku merkezi ile 5 yıldır . uyku merkezi işleticisi olan . ile .. uyku merkezinde 340 yapılan görüşmede desteklenmemiştir. Görüşmede, . uyku merkezi mağaza müdürünün İşbir le ne doğrudan bir ilişkisinin ne de uygulamaları hakkında bilgisinin olduğu, uyku merkezini kendilerinin işlettiği dolayısıyla mağaza müdürüne hangi üründe ne kadar indirim yapabileceği de dahil tüm talimatların şirket ortakları tarafından verildiği, . mağaza müdü rünün bu talimatlar doğrultusunda hareket ettiği ve bazen kendisini çok fazla indirim yapmaması konusunda uyarabildikleri ifade edilmiştir. Diğer yandan Aralık 2010 tarihinde Ankara uyku merkezleri toplantısının yapıldığını, bu toplantıya .. uyku merkezi mağaza müdürünün değil, bizzat kendisinin katıldığını belirten yetkili, toplantıda genel olarak bayilerin fiyat indirimlerinden duydukları rahatsızlıkları dile getirdiklerini, İşbir in ise fiyat listesinin ve 350 bayilerin kar marjının ortada olduğunu, bayile rin liste fiyatlarından indirim yapmaları halinde bunun kendi kar marjlarının düşmesi anlamına geleceğini, ancak indirim yapıp yapmama kararlarının bayilere ait olduğunu ifade etmiştir. Yetkili ayrıca İşbir in kendilerine gönderdiği fiyat listelerine uyu lmasını zorunlu tutmadığını, özellikle nakit alımlarda müşterilere %7 iskontonun yanı sıra %3 ya da %5 indirim yapabildiklerini, hatta toplamda %20 ye kadar indirim yapılan durumlar olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca İşbir in kampanyalarından daha avantajlı u ygulamalar yaptıkları, örneğin kampanya fiyatından %10 indirim yapıldıktan sonra kalan tutarın 12 takside bölünebildiği ifade edilmiş, esasen İşbir in bayilerin uyguladığı fiyatları 360 istese de kontrol edemeyeceği ve herhangi bir yaptırım uygulamadığı vurgul anmıştır. Mağaza yetkilisi, tavsiye fiyatlara uyma sıklıklarının kendi fiyat politikalarına göre değiştiğini, amaçlarının çok satmak değil az da olsa karlı mal satabilmek olduğunu belirtmiş, satışlarının yaklaşık %80 inde liste fiyatını uyguladıklarını ifa de etmiştir . Bir diğer görüşme ve yerinde inceleme İşbir in Ankara bölge bayisi olan ve aynı zamanda Ticari sır . uyku merkezlerini işleten Ufuk Ltd. nin merkezinde gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmede şirket ortağı 2005 den bu yana İşbir in Ankara bölge bayiliğini yürüttüklerini, İşbir in şirket politikası çerçevesinde doğrudan bayiler ile muhatap olmadığını, gerek kendilerinin gerekse İşbir in bayilerinin satış fiyatlarına 370 müdahale etmediklerini, İşbir bayilerinin satışlarında ve kendilerinin gerek toptan gerekse perakende satışlarında fiyatların müşterilerle yapılan pazarlık sonucunda oluştuğunu, bayilerin ticari kararları doğrultusunda müşterilere ilave iskontolar yapabildiğini ifade etmiştir. Görüşmenin devamında şirket yetkilisi, 7 Aralık 2010 tarihinde yapılmış olan İşbir Ankara uyku merkezleri toplantısını kendisinin organize ettiğini, İşbir in Akyurt şubesinde gerçekleşen söz konusu toplantının amacının ve gündeminin 2010 yılının performans değerlendirmesi olduğunu belirtmiş, bayilere fiyat konusunda herhangi bir uyarı yapılmasının ya da zorlamada bulunulmasının söz konusu olmadığını 380 vurgulamış, zaten tek fiyat uygulamaya ya da iskonto sabitlemeye yönelik bir uygulamanın denetlenmesinin de mümkün olmadığını savunmuştur. .. uyku merkezi sahibi ile yapılan görüşmede ise İşbir in yayımlayarak bayilerine gönderdiği matbu bir tavsiye fiyat listesinin olduğu ancak bu listeye uyulmasının zorunlu olmadığı, İşbir in liste fiyatlarını uygulamaya yönelik herhangi bir baskı ya da teşvikinin bulunmadığı, liste fiyatından daha düşük fiyatlar uyguladıklarında herhangi 11-37/784 -247 9 bir sorunla karşılaşmadıkları, liste fiyatlarına kendi inisiyatifleriyle genel olarak uymaya çalışsalar da, tüketiciyle gelişen pazarlık süreci çerçevesinde farklı fiyatlar d a uyguladıkları belirtilmiştir. Yetkili İşbir in Ankara daki uyku merkezleriyle yaptığı Aralık 390 2010 tarihindeki toplantıda hatırlayabildiği kadarıyla, iki bayinin bir araya geldiği çoğu zaman olduğu gibi fiyat farklılıklarının espirili bir şekilde sohbet k onusu olmuş olabileceğini, ancak İşbir in peşin alımlarda herhangi bir orandan fazla indirim yapmayın ya da vadeli/kampanyalı satışlarda liste fiyatından daha düşük fiyatlarla satış yapmayın gibi bir söyleminin olmadığını beyan etmiştir . uyku merkezi sahibi ise uyku merkezini önceki sahibinden devralarak 5 -6 aydır işletmekte olduklarını, İşbir in tavsiye fiyat listeleri bulunduğunu, bu listelerden düşük fiyatlarla satış yapabildiklerini, böyle durumlarda İşbir in herhangi bir baskı ya da zorlamasıyl a karşılaşmadıklarını ve İşbir in fiyatlarına karışmadığını ifade etmiş; 7 400 Aralık 2010 tarihinde henüz İşbir . uyku merkezini işletmeye başlamamış olmaları nedeniyle, bu tarihte yapılan toplantı hakkında bilgilerinin olmadığını vurgulamıştır. İşbir uyk u merkezleriyle yapılan ve yukarıda özetlenen görüşmeler sırasında bayilerden liste fiyatlarına göre farklı fiyatlardan satış yaptıklarını gösterecek nitel ikte örnek faturalar alınmıştır . Ayrıca Ufuk Ltd. mal tedarik ettiği uyku merkezlerinin ve kendi işle ttiği uyku merkezlerinin farklı indirimlerle farklı fiyatlardan satış yaptığını gösterir nitelikte fatura örneklerini Kurumumuza göndermiştir. 410 Diğer yandan yukarıda özetlenen görüşmelerin yanı sıra Türkiye nin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren İşbir bayilerinin bazılarıyla telefon görüşmeleri yapılmıştır. Bu telefon görüşmelerinden ikisi aynı zamanda yüz yüze görüşme yapılan . uyku merkezleri sahipleri olan kişilerledir. Bu yetkililerin yüz yüze yapılan görüşmede verdikleri ve tutanağa bağlanan b ilgiler yukarıda özetlenmiştir. Telefon görüşmesi yapılan diğer bayilerden yedisi6 fiyatların, kampanya ve/veya indirimlerin İşbir tarafından belirlendiğini, kendilerinin İşbir tarafından belirlenen fiyat, indirim ve kampanya koşullarına uyduklarını ifade etmişlerdir. Bu ifadeler İşbir in aleyhine beyanlar olarak değerlendirilebilecek olmakla birlikte, daha sonra yapılan telefon görüşmeleri ile yüz yüze görüşmelerde bayilerin belirlemek kavramından 420 İşbir in perakende satış fiyatlarını, düzenlediği kampany a ve indirim koşullarını bayilerine bildiriyor olmasını kastettikleri anlaşılmıştır. Ayrıca bu bayilerle yapılan telefon görüşmelerinde görüşülen kişilerin bayinin sahibi ya da ortağı değil; mağaza çalışanı olduğu görülmektedir. Mağaza çalışanlarının İşbir in uygulamaları hakkında doğrudan bilgi sahibi olamayacağı dikkate alındığında, söz konusu mağaza çalışanlarından alınan ve yukarıda özetlenen bilgilerle sınırlı kalan bilgilerin İşbir in lehine ya da aleyhine değerlendirilebilecek nitelikte olmadıkları kanaati oluşmuştur . Öte yandan telefon görüşmesi yapılan diğer bayilerden dördü7 İşbir in uyguladıkları fiyatlara herhangi bir müdahalesinin olmadığını, liste fiyatlarından daha düşük fiyatlar 430 uyguladıklarında herhangi bir uyarı ya da baskı ile karşılaşma dıklarını dile getirmişlerdir. Kalan dört bayinin8 yetkilileri ile yapılan telefon görüşmelerindeki beyanları ise İşbir in liste fiyatlarına, kampanya koşullarına uymamaları halinde uyarılacaklarını belirtmiş olmaları yönüyle diğer b ayi beyanlarından ayrıl maktadır . 6 Bu ba yiler Ticari sır . dir. 7 Bu bayiler Ticari sır . dir. 8 Bu bayiler Ticari sır . dir. 11-37/784 -247 10 Ayrıca bu dört görüşmeden üçünün İşbir in uygulamaları hakkında doğrudan bilgi sahibi olabilecek mağaza sahip ya da ortaklarıyla yapıldığı görülmektedir. Konunun somutlaştırılması amacıyla bu dört bayinin yetkilileriyle tekrar yapılan telefon görüşmelerinde ise farklı bir manzara ortaya çıkmıştır. Söz konusu bayiler şimdiye kadar İşbir den kendilerine herhangi bir uyarı gelmediği, dolayısıyla böylesi bir durumu bizzat yaşamadıkları, İşbir in böylesi bir söylemiyle karşılaşmadıkları, 440 verdikleri bil gilerin duyumdan ibaret olduğu yönünde beyanlarda bulunmuşlardır. Ayrıca bu bayilerden biri İşbir in mağazalara gölge müşteri göndererek hangi fiyatın uygulandığını kontrol ettiğini düşündüğü için önceki telefon görüşmesinde İşbir in fiyatlara uyulup uyu lmadığını kontrol ettiğini ve uyarıda bulunduğunu ifade ettiğini belirtmiştir. Bu noktada gölge müşteri uygulaması hakkında bilgi vermekte fayda bulunmaktadır. İşbir uyku merkezlerine müşteri gibi bir kişiyi göndererek, mağazada çalışan elemanların kıl ık kıyafetinden, müşteriyi karşılama biçimlerine; vitrin camlarının, mağaza zemininin temizliğinden mağazadaki müzik yayınına, asılı olması 450 gereken resmi levhaların asılı olup olmadığına kadar toplamda 65 maddeden oluşan unsurları denetlettirerek bir denet im puanı vermektedir. Bu denetim yapılırken temel alınan İşbir Uyku Merkezleri Denetim Hizmeti başlıklı formun bir nüshası yapılan yerinde incelemeler sırasında alınmıştır. Bu formda mağazanın uyguladığı fiyata, liste fiyatlarına uyup uymadığına ilişkin hiçbir kıstas bulunmamaktadır. Yerinde incelemelerde bu denetimler sonucu oluşturularak İşbir e iletilmiş raporlara rastlanıl mış ancak bu raporlarda mağazanın uyguladığı fiyata ilişkin herhangi bir saptamayla karşılaşılmamıştır. Sonuç olarak bu dört bay i, ikinci kez yapılan telefon görüşmelerinde, ilk 460 görüşmelerde verdikleri İşbir in liste fiyatlarına, düzenledikleri kampanyalara uydukları/uymaları gerektiği yönündeki beyanların bu fiyatlardan daha düşük fiyatlarla satış yapmadıkları anlamına gelmediğini vurgulayıp, hangi durumlarda ne tür indirimler yaptıklarına ilişkin açıklamalarda bulunmuşlar ve nihai olarak İşbir in fiyatlar konusunda herhangi bir empozesinin olmadığını ifade etmişlerdir. I.3.4. Hukuki Değerlendirme 4054 sayılı Kanun un 4 . maddesi; belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya 470 bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaları yasaklamaktadır. İlgili madde, a ynı seviyede faaliyet gösteren rakip teşebbüsler arasındaki rekabeti sınırlayıcı anlaşmaları (yatay anlaşmalar) kapsadığı gibi rakip olmayan, başka bir ifadeyle ticaretin farklı seviyelerinde yer alan teşebbüsler arasındaki anlaşmaları (dikey anlaşmalar) d a kapsamaktadır. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nde üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşmalar olarak tanımlanmaktadır. İşbir ile yeniden 480 satıcılar arasındaki ticari ilişki 2002/2 sayılı Tebliğ anlamında bir dikey anlaşma/ilişki niteliği taşımaktadır. 11-37/784 -247 11 Önaraştırmaya konu iddialar bayilerinin yeniden sat ış fiyat ve koşullarını belirlemek ve başka markalı yatak/uyku ürünleri satışı yapmalarını yasaklamak suretiyle 4054 sayılı Kanun u ihlal ettiği yönündedir. Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgi ve belgeler çerçevesinde bu iddiaların değerlendirilmesine aşağıda yer verilmektedir. I.3.4.1.Yeniden Satış Fiyatının Tespitine Yönelik İddiaların Değerlendirilmesi 490 Sağlayıcının alıcılarının yeniden satış fiyatını belirlemesi, 2002/2 sayılı Tebliğ in 4. maddesinde sıralanan ve bu tür kısıtları içeren anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran sınırlamalardan en temel olanıdır. 2002/2 sayılı Tebliğ in 4 (a) maddesi doğrudan ya da dolaylı amacı sabit ya da minimum bir yeniden satış fiyatının tespiti olan anlaşma ya da uyumlu eylemlerle ilgilidir. Yeniden sat ış fiyatının tespitine yönelik olarak sözleşmede doğrudan bir hüküm bulunan durumlarda konu açıktır. Bununla birlikte yeniden satış fiyatının tespiti sonucuna bazı dolaylı yollarla da ulaşılabilir. Alıcının kar marjının belirlenmesi, tavsiye fiyat niteliği nde ilan edilmiş bir fiyat seviyesinden alıcının yapabileceği indirimin en üst seviyesinin belirlenmesi, alıcının belli bir yeniden satış fiyatına bağlı kalmaması halinde uyarılması, tehdit 500 edilmesi, cezai yaptırımlara muhatap olması, sözleşmesinin feshedi lmesi, siparişlerinin geciktirilmesi ya da iptal edilmesi, yeniden satış fiyatının belirlenmesine yönelik dolaylı yöntemlere verilebilecek örneklerdir. Yeniden satış fiyatının tespitini amaçlayan bu doğrudan ya da dolaylı yöntemler, yeniden satış fiyatına uymayan alıcının örneğin bir fiyat izleme mekanizması yardımıyla tespit edilebilmesini sağlayan önlemlerle birleştirildiğinde daha etkili olmaktadırlar. Benzer şekilde doğrudan ya da dolaylı yeniden satış fiyatının tespiti, sağlayıcının ürünün üzerine tav siye edilen satış fiyatını basması gibi alıcının satış fiyatını indirme güdüsünü azaltan yöntemlerle birleştirildiğinde çok daha etkili olmaktadır. 510 İşbir in nihai satış noktalarına yönelik Uyku Merkezle ri Tabela -Mağaza İç Dekorasyon , Corner Bayi Tabela ve/veya Mağaza İç Dekorasyon ve halihazırda 11 bayi ile imzalanmış olan Alt Kira sözleşmelerinde yeniden satış fiyatının tespitine yönelik doğrudan ya da dolaylı herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Teşebbüs, ürünlerinin perakende satış fiyatlarını, kam panya ve promosyon bilgilerini içeren fiyat kataloglarını düzenli olarak yayımlayarak nihai satış noktalarına göndermekle birlikte, bu listelerin sonunda fiyatların tavsiye fiyatlar niteliğinde olduğuna dair bir ibare bulunmaktadır. Fiyat, kampanya ve prom osyon bilgilerini içeren bu kataloglar fiyatların tavsiye niteliğinde olduğuna dair ibareyle birlikte teşebbüsün internet sitesi 520 üzerinden tüketicinin bilgisine sunulmakta, yine zaman zaman çeşitli basım yayın organları üzerinden verilen reklamlarla tüketi cinin İşbir in düzenlediği kampanya ve promosyonlardan haberdar olması sağlanmaktadır. Fiyat, kampanya ve promosyon bilgilerinin tüketicinin bilgisine de sunulması, kampanya/promosyon dönemindeki ya da normal dönemlerdeki tavsiye fiyatların azami fiyat işl evi kazanmasına yol açabilecek olmakla birlikte, 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde sağlayıcının azami fiyat belirlemesi mümkündür. Diğer taraftan dosya kapsamında İşbir in merkezinde, İşbir Yatak Akyurt Şubesinde ve Ufuk Ltd. nin merkezinde yapılan yerin de incelemelerde İşbir in bayilerinin yeniden 530 satış fiyat ve koşullarını belirlediğine işaret edebilecek herhangi bir belge ya da bulguya ulaşılamamıştır. Aksine yerinde incelemelerde bayilerin liste fiyatlarından çok daha düşük fiyatlar uygulayabildikleri ni gösteren iki belge tespit edilmiştir. Bu iki 11-37/784 -247 12 belgeden yukarıda alıntılanan ilkinde .. uyku merkezi, bir taraftan bayiler arasında belli bir dereceye kadar rekabet olabileceğini kabul etmekte, bir taraftan ise İşbir bayilerinin tüketiciye giderek artan bir şekilde yüksek indirimler verdiklerinden, bu indirimlerin dozunun kaçtığından yakınmakta ve özellikle olmak üzere ve .. uyku merkezlerinin fiyat indirimlerini İşbir e şikayet etmektedir. Hem hem de . uyku merkezlerinin beyanı şimdiye kadar düşük fiyat uygulamaları nedeniyle İşbir den herhangi b ir uyarı almadıkları yönündedir . Benzer şekilde İstanbul daki bir 540 tüketicinin yaptığı fiyat araştırması sonucunda aynı ürün için birbirinden çok farklı (ve liste fiyatlarından daha düşük) fiyatlarla k arşılaşması sonucunda İşbir e gönderdiği şikayet formu üzerine İşbir in söz konusu tüketiciye indirimli fiyatları teklif eden . ve . bayilerine herhangi bir uyarıda bulunmadığı, bu bayilerin yetkilileriyle yapılan görüşmeler den anlaşılmaktadır . Dolayı sıyla yerinde incelemelerde elde edilen bu belgelerin, belgelerde adı geçen bayilerden alınan bilgiler ışığında, İşbir in bayilerinin yeniden satış fiyatını belirlediği yönündeki iddialar karşısında teşebbüsün lehine değerlendirilebilecek nitelikte oldukla rı kanaatine varılmıştır . Diğer yandan bayilerle yapılan ve yukarıda özetlenen görüşmeler çerçevesinde nihai 550 tahlilde genel olarak bayi beyanlarının İşbir in tavsiye niteliğinde bir fiyat listesi yayımladığı, dönem dönem kampanya ve promosyonlar düzenled iği ve bunların bilgisini kendilerine ilettiği, ancak bayilerin belli bir fiyattan satış yapmalarına yönelik herhangi bir söyleminin ya da zorlamasının olmadığı, liste fiyatlarından daha düşük fiyatlar uyguladıklarında herhangi bir uyarı ya da yaptırımla k arşılaşmadıkları yönündedir. Bayilerin genel olarak bu beyanlarına karşın uyku merkezi çalışanının farklı beyanları olmuş, çalışan katılmamış olmakla birlikte 2010 yılının Aralık ayında yapılan toplantıda bayiler arasındaki fiyat farklılıklarının rahats ızlık yaratması nedeniyle İşbir tarafından tüm bayilerce aynı fiyatın uygulanması konusunda karar alınmış olduğunu, fiyatlara uyulmaması durumunda İşbir in uyarıda 560 bulunacağının bild irildiğini ifade etmiştir . Diğer bayilerle de yapılan görüşmeler sonucunda , 7 Aralık 2010 tarihinde İşbir Yatak Akyurt Şubesinde bir Ankara uyku merkezleri toplantısı yapıldığı anlaşılmıştır. Ancak toplantı içeriğine ilişkin uyku merkezi çalışanının beyanları, ne toplantıya bizzat katılmış olan ve . uyku merkezlerinin o rtağı ne de toplantıya katıl an diğer bayiler tarafından desteklenmiştir. 7 Aralık 2010 toplantısına katıldıklan bayiler (devretmiş olması nedeniyle uyku merkezi yetkilisi hariç) ile yüz yüze görüşmeler yapılmıştır . Bu görüşmelerde alınan bilgiler, top lantının Ufuk Ltd. tarafından organize edilen ve yaklaşık yılda bir, önceki yılın performans değerlendirilmesinin yapılması amacıyla mutad olarak bayilerin ve İşbir in bir araya geldiği toplantılardan biri olduğu, toplantıda bayilerin fiyat 570 konusundaki uyg ulamalarının yine bayiler tarafından sohbet konusu edildiği ancak İşbir in bayilerin belli bir fiyat ya da iskontoyu uygulamaları yönünde hiçbir söyleminin ya da zorlamasının olmadığı şeklindedir. İşbir uyku merkezleriyle yapılan görüşmeler sırasında bayilerden liste fiyatlarına göre farklı fiyatlardan satış yaptıklarını gösterecek nitel ikte örnek faturalar alınmıştır . Ayrıca Ufuk Ltd. mal tedarik ettiği uyku merkezlerinin ve kendi işlettiği uyku merkezlerinin farklı indirimlerle farklı fiyatlardan sat ış yaptığını gösterir nitelikte fatura örneklerini Kurumumuza göndermiştir. Bu faturalar çerçevesinde son aylarda muhtelif zamanlarda Ankara da bulunan çeşitli İşbir uyku merkezleri tarafından uygulanmış 580 olan bazı fiyatlar aşağıda tablolaştırılmıştır. 11-37/784 -247 13 Tablo -1: İşbir Uyku Merkezleri Örnek Satış Verileri Ürün adı Satış Tarihi Liste Fiyatı (TL) Kart veya Ürüne özel Kampanya İndirimi (%)* Satış Fiyatı (TL) İndirim Tutarı (TL) İndirim Oranı (%) 160*200 Ergoplas Yatak 02.05.2011 1352 World e özel %20 900 452 33,432 160*200 Ergoplas Yatak 13.05.2011 1352 World e özel %20 880 472 34,911 160*200 Ergoplas Yatak 26.03.2011 1352 1000 352 26,036 90*190 Ergoplas Yatak 20.05.2011 821 World e özel %20 590 231 28,136 90*200 Visko Relax Yatak 29.01.2011 945 756 189 20,000 90*200 Visko Relax Yatak 11.02.2011 945 703 242 25,608 160*200 Visko Relax Yatak 11.01.2011 1556 1163 393 25,257 160*200 Visko Relax Yatak 15.04.2011 1556 1245 311 19,987 160*200 Frezya Yatak 03.02.2011 1082 880 202 18,669 160*200 Frez ya Yatak 29.03.2011 1082 805 277 25,601 160*200 Frezya Yatak 11.05.2011 1082 866 216 19,963 90*190 Menekşe Yatak 28.01.2011 390 290 100 25,641 90*190 Menekşe Yatak 01.02.2011 390 312 78 20,000 90*190 Menekşe Yatak 08.05.2011 390 291 99 25,385 100*200 Menekşe Yatak 13.05.2011 464 417 47 10,129 90*190 Lale Yatak 02.05.2011 336 277 59 17,560 120*200 Lale Yatak 22.03.2011 441 355 86 19,501 90*190 Zambak Yatak 06.04.2011 384 305 79 20,573 160*200 Zambak Yatak 09.02.2011 666 533 133 19,970 90*190 Lilium Yatak 30.05.2011 350 Ürüne özel %20 255 95 27,143 100*200 Lilium Yatak 28.01.2011 395 316 79 20,000 120*200 Lilium Yatak 09.04.2011 448 355 93 20,759 160*200 Lilium Yatak 28.05.2011 601 Ürüne özel %20 430 171 28,453 90*190 V. Yatak Pedi 20.04.2011 450 360 90 20,000 160*200 V. Yatak Pedi 20.04.2011 742 593 149 20,081 100*200 Alez 28.01.2011 46 34 12 26,087 120*200 Alez 22.03.2011 56 45 11 19,643 90*190 Visko Relax Yatak 18.01.2011 924 616 308 33,333 180*200 Visko Relax Yatak 18.05 .2011 1728 World e özel %20 1245 483 27,951 90*190 Katlanır Somya 17.05.2011 453 220 233 51,435 90*200 Motor Hareketli Lata 11.02.2011 1074 799 275 25,605 100*200 Motor Hareketli Set 16.05.2011 2391 World e özel %20 1900 491 20,535 160*200 Tulip Baza (ÇP) 13.05.2011 747 640 107 14,324 160 Alaturka Başlık 13.05.2011 370 280 90 24,324 200*200 Visco Yatak Pedi 02.06.2011 979 717 262 26,762 150*200 Comfort Yatak 22.04.2011 1850 1350 500 27,027 160*200 Comfort Yatak 17.05.2011 1946 World e özel %20 1400 546 28,058 Kaynak: Teşebbüslerden Alınan Faturalar 590 (*) 23 Nisan -31 Mayıs 20111 tarihleri arasında Viscostar grubundaki bazı ürünlere World kart ile ödemede %20 indirim; 1 -31 Mayıs 2011 tarihleri arasında Lilium full ortopedik yataklarda %20 indirim kampanyası bulunmaktadır. Tabloda, uyku merkezlerinin, satışların yapıldığı tarihlerde geçerli olan liste fiyatlarından, bu listelerde geçen nakit ödemelerdeki %7 iskontodan ve kampanya indirim oranlarından çok daha yüksek oranlarda indirimli satış yap tıkları örneklerin olduğu görülmektedir. Tablodaki fiyatlar liste ve kampanya fiyatlarıyla karşılaştırıldığında, %10 indirim oranının da çok üstünde oranlarla fiyat indirimine gidilebildiği anlaşılmaktadır. Tabloda ayrıca aynı liste fiyatlarının ve kampany anın 11-37/784 -247 14 geçerli olduğu dönemde uyku merkezleri tarafından aynı ürün için farklı fiyatların 600 uygulandığı örneklerin de bulunduğu dikkat çekmektedir. Öte yandan tablodaki verilerin dikkat çeken diğer bir yönü de bu indirimli satışların tümünün şüphe uyandıran 7 Aralık 2010 tarihli İşbir Ankara uyku merkezleri toplantısından sonraki dönemde yapılmış olmalarıdır. Genel olarak bayilerden alınan beyanlar, kendi inisiyatifleriyle liste fiyatlarına çoğu durumda uyma eğiliminde oldukları, bununla birlikte liste fiyatl arından çok daha düşük fiyatlarla da satış yaptıkları ve İşbir in uyguladıkları fiyatlara herhangi bir müdahalesinin olmadığı yönündedir. Yukarıdaki tabloda özetlenen ve çeşitli uyku merkezlerinin faturalarına dayalı olan satış bilgileri bayilerin bu beyan larını 610 somutlaştır maktadır . Bayilerin yaptıkları indirimlerin ticari hayatın işleyişi gereği nakit ve kredi kartına tek çekim olarak gerçekleşen, diğer bir deyişle peşin olarak kabul edilen alımlarda daha yüksek seviyede olması beklenir bir durumdur. Taks itli satışlarda banka kredi kartlarıyla yapılan anlaşmalar devreye girmekte olup, İşbir in uygulamada banka kredi kartlarının büyük çoğunluğuyla anlaşma yaptığı ve bu anlaşmaların bayilere geniş vadeler sunma imkanı tanıdığı söylenebilecektir. Bayilerin bi reysel olarak bankalarla İşbir e kıyasla daha avantajlı anlaşma yapma olasılıklarının ticari açıdan düşük olduğu söylenebilir. Öte yandan nakit iskontosu yaptıktan sonra kalan miktar üzerine taksit uyguladığını, senetle kampanya vadelerinin üzerine ek vade ler yaptığını, başka markalı üründen kaynaklı banka 620 kampanyasını İşbir ürünleri için de kullandığını ifade eden bayiler bulunmaktadır . Açıklamalar çerçevesinde, yapılan yerinde incelemelerde İşbir in bayilerinin yeniden satış fiyatını belirlediğine işare t edebilecek herhangi bir belge ya da bulguya ulaşılamamış olması; aksine bayiler arasındaki fiyat rekabetine işaret eden kimi belgelerin varlığı; bayilerin, İşbir in satış fiyatlarını belirleme serbestilerine engel olmadığı, bu amaçla herhangi bir teşvik ya da baskı uygulamadığı yönündeki beyanları, incelenen fatura örneklerinde bayilerin liste ya da kampanya fiyatlarından daha düşük fiyatlar uyguladıkları durumların olduğunun görülmesi dikkate alınarak, İşbir in, bayilerinin yeniden satış fiyat ve koşulla rını tespit ettiğine dair bilgi, belge ve 630 bulgu mevcut değildir . I.3.4.2. Rakip Ürün Satışının Yasaklandığı İddiasının Değerlendirilmesi İşbir in uyku merkezleri ile imzaladığı tip sözleşme niteliğindeki Uyku Merkezleri Tabela -Mağaza İç Dekorasyon Söz leşmesi nin 6. maddesinde Alıcı/ikinci satıcı mağazasını sözleşmede belirlenen süreden önce devrettiğinde, İşbir Sünger Sanayi A.Ş. mamullerini satmaktan vazgeçtiğinde, İşbir Sünger Sanayi A.Ş. mamulleri dışında yabancı bir ürün sattığında veya önceden ön görülemeyen herhangi bir şekilde bayilik ilişkisi sona erdiğinde veya bu sözleşmede öngörülen 5(BEŞ) yıllık 640 süre içerisinde, İşbir tabela ve/veya iç mekan malzemelerini değiştirmek veya tümüyle kaldırmak istediğinde hiçbir yasal uyarıya gerek kalmaksızın 1 0.000 (Onbin USD) cezai şartı ödeyeceğini ve münhasıran satıcının ismi ve/veya ürün reklamlarını taşıyan bu materyalleri geri vereceğini kabul ve taahhüt eder. hükmü yer almaktadır. Öte yandan, Sözleşmenin 7. maddesinde Alıcı/ikinci satıcı İşbir Yatak Uyku Merkezi olan mağazalarda 5(BEŞ) yıl süre ile sadece İşbir ürünlerini satmak ve tabela/iç dekorasyon materyallerini bulundurmakla yükümlüdür. Aksi taktirde İşbir Sünger Sanayi A.Ş. ye marka tazminat bedeli olan 20.000 (Yirmibin) USD ve 6. 11-37/784 -247 15 maddede adı g eçen cezai şartı ödemeyi kabul ve taahhüt eder. denilmektedir. 650 Böylelikle, söz konusu hükümlerle uyku merkezi konseptindeki mağazalara bir rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği anlaşılmaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesinde düzenlendiği üzere, al ıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülükleri bu Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamamaktadır. Yukarıda alıntılanan sözleşme maddeleri dikkate alındığında uyku merkezlerine getirilen rekabet etmeme yükümlülüğ ünün süresinin sözleşme süresiyle de bağlantılı olarak 5 yıl olduğu görülmektedir. İşbir in 2010 yılı itibar ıyla yatak pazarında yaklaşık % ... oranında pazar payına sahip olduğu dikkate alındığında teşebbüsün uyku merkezlerine getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünün 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu kanaatine varılmıştı r. Ayrıca İşbir in genel 660 olarak yatak pazarında yüksek pazar payına sahip olmamasının yanı sıra, yatak pazarının çok sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği rekabetçi yapısı, büyüyen, dinamik bir pazar olma özelliği, giriş engellerinin yüksek olmaması, İşbir in karşısında güçlü rakiplerin varlığı, mevcut büyük ölçekli firmaların aynı zamanda çoğu yatak segmentlerinde faal olmaları, teşebbüslerin ürün portföylerini farklı segmentlerdeki ürünlere genişletmekteki esneklikleri, İşbir in her segmentteki yataklarına rakip olabilecek yerli ve ithal çeşitli markaların varlığı dikkate alındığında, genel olarak yatak pazarında olduğu gibi alt segmentlere dayalı pazar tanımlarında da İşbir in yükse k derecede pazar gücüne sahip olduğu söylenemeyecektir. 670 Öte yandan İşbir rekabet etmeme yükümlülüğünün kapsamının mağaza alanı ile sınırlı olduğunu belirtmekte, sözleşme maddelerindeki ifadelerin de bu savı kısmen desteklediği görülmektedir. İşbir, İşbi r bayiliğinin yanı sıra İşbir mağazasının dışındaki herhangi bir mağazada rakip yatak üreticilerinin bayiliğini yapan bayilerinin listesini sunmuş, bunlar arasında yer alan Ufuk Ltd. nin İstanbul yolunda bulunan İşbir uyku merkezinin yanındaki mağazada Yat aş ürünlerinin satışını yaptığı ilgili yerde yapılan inceleme sırasında raportörlerce de gözlenmiştir. Bununla birlikte sözleşmelerde geçen rekabet etmeme yükümlülüğünün, mağaza alanıyla sınırlı olmasa dahi 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olacağının belirt ilmesi gerekmektedir. Nitekim 2002/2 sayılı Tebliğ in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, alıcının anlaşma konusu mal 680 ve hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan ya da dolaylı yükümlülük olarak tanımlanmış ve Tebliğ de öngörülen pazar payı eşiğinin aşılmadığı durumlarda süresi 5 yılı geçmeyen böylesi rekabet etmeme yükümlülüklerinin Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı hüküm altına alınmıştır. J. SON UÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 690 Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.