Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-104 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-52/966-340 Karar Tarihi : 5.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Sinan BOZKUŞ C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPI LANLAR : - Yeni Aksaray Seyahat T
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-104 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-52/966-340 Karar Tarihi : 5.8.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Sinan BOZKUŞ C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPI LANLAR : - Yeni Aksaray Seyahat Tur. San. Tic. Ltd. Şti . Yeni Otobüs Terminali No:8 -9 Aksaray - Yeni Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. Tic. Ltd. Şti. Yeni Otobüs Terminali No:6 -10 Aksaray E. DOSYA KONUSU : Aksaray ilinde faaliyet gösteren Yeni Aksaray Seyahat Tur. San. Tic. Ltd. Şti. (Yeni Aksaray ) ve Yeni Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. Tic. Ltd. Şti. (Yeni 20 Yeşil Aksaray ) adlı şirketlerin bir likte fiyatlarını taban ücret tarifesinin dahi altına düşürerek yıkıcı fiyat uyguladıkları iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru da özetle; Aksaray da faaliyet gösteren Yeni Aksaray, Yeni Yeşil Aksaray ve Candaş Metro firmalarının yıkıcı fiyat uyguladıkları iddia edilmiştir. Başvuru sahibi raportörlerle yaptığı görüşmede, Yeni Aksaray ve Yeni Yeşil Aksaray ı n ücretlerini 2010 yılı Mayıs ayı başında Aksaray -Konya hattında 5 TL ye, Aksaray - Ankara/Kayseri hatlarında 10 TL ye, Aksaray -İzmir/İstanbul/Antalya hatlarında ise 25 TL ye indirdikleri ni ifade etmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.4.2010 tarih ve 3453 sayı ile giren baş vuru üzerine hazırlanan 28.05.2010 tarihli ve 2010 -4-104/İİ -10-174.M.A. sayılı İlk İnceleme 30 Raporu, 10.06.2010 tarih ve 10 -42 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. mad delerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-42/726 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 21.7.2010 tarih ve 2010 -4-104/ÖA -10-174.M.A. sayılı Önaraştırma Raporu 22.7.2010 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/293 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; - Yeni Aksaray ve Yeni Yeşil Aksaray ın Ulaştırma Bakanlığı tarafından yayımlanan Taban Ücret Tarifesi nin altında bir tutarla taşımacılık yaptığına ilişkin iddialarla ilgili olarak 40 soruşturma açılmasına gerek olmadığı, - Söz konusu firmaların sefer sayılarını birlikte belirlemeleri eylemleri sonucu pazardaki rekabetçi yapıda ancak kısıtlı bir zararın ortaya çıkmasının muhtemel olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ; bununla birlikte, 10-52/966 -340 2yukarıda bahsedilen uygulamaların 4054 sayılı Kanun un 4. madde sine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, söz konusu uygulamaya son verilmesi gerektiğinin, aksi takdirde anılan Kanun kapsamında taraflar hakkında soruşturma açılabileceğinin t araflara bildirilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLEN DİRME 50 I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Şikâyet konusu çerçevesinde, ilgili ürün pazarı otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri pazarı olarak tespit edilmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Önaraştırmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini n Aksaray merkezli olması sebebiyle , ilgili coğrafi pazar Aksaray merkezli karayolu yolcu taşıma hatları olarak belirlenmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller I.2.1. Aksaray Belediyesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme 60 Aksaray Belediyesi yetkilisi raportörlerle yaptığı görüşmede , Aksaray da 3 ü Aksaray merkezli olmak üzere toplam 11 otobüs firmasının faaliyet gösterdiği ni; şehirlerarası otobüs taşımacılığı yapan firmalarla ilgili olarak kendilerine zaman zaman şikâyetler geldiğ ini ve ilgi mevzuat kapsamında gerekli incelemelerin yapıldığı nı; son dönemde özellikle rayiç bedel altında yolcu taşımacılığı yapıldığına yönelik şikâyetlerin kendilerine ulaştığı nı, ancak bu tür şikâyetlerin duyumdan öteye gitmediğini ; zira yaptıkları de netimlerde söz konusu otobüs firmalarının rayiç bedel üzerinden bilet satışı yapıldığını tespit ettiklerini belirtmiştir. Yetkili , otobüs firmalarının fiyat anlaşması benzeri uygulamalarda bulunup bulunmadığı konusunda ise bir şikâyetin kendilerine iletilm ediğini belirtmiştir. Takiben; Aksaray da böyle bir uygulamanın başarıya ulaşma şansının da olmadığı, zira Aksaray ın doğu ve güney 70 illerine giden yol üzerinde kavşak noktasında bulunduğu ve bu nedenle birçok firmanın uğrak noktası olduğu, transit geçen fi rmaların bilet ücretlerini daha düşük belirlemeleri nedeniyle taşımacılık fiyatlarının çevre illere göre düşük seyrettiği yetkili tarafından ifade edilmiştir. I.2.2. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Teşebbüslerle Yapılan Görüşme Yeni Aksaray ve Yeni Yeşil Ak saray yetkilileri konuya ilişkin olarak, firmalarının Ankara, Antalya, İstanbul, İzmir, Kayseri ve Konya illerine sefer düzenledikleri ni ve ücretlerini Ulaştırma Bakanlığı Taban Ücret tarifesi çerçevesinde belirledikleri ni ifade e tmişlerdir. Yetkililerce a yrıca, Aksaray Birlik firmansın söz konusu illere Taban Ücret Tarifesi nde belirtilen tutarların altındaki ücretle taşımacılık yapması nedeniyle zor durumda kaldıkları ve 80 konuyu Ulaştırma Bakanlığı na bildirmelerine karşın bilet üzerinde yazan tutarların t aban ücret tarifesinde belirtilen miktardan düşük görünmemesi nedeniyle bir işlem yapılamadığı belirtilmiştir. Firma yetkilileri, son olarak, Yeni Aksaray ve Yeşil Aksaray adlı seyahat firmalarının Ulaştırma Bakanlığı ndan alınan F1 belgesi çerçevesinde bi rbirlerinin müşterilerine bilet kesebildiklerini, sefer saatlerini de bu kapsamda belirlediklerini ve bir firmanın sefer saati sabah ise diğerinin akşam saatinde sefer düzenlediğini, bu sayede tüketicilerin daha geniş bir zaman diliminde seyahat etme şansı nın bulunduğunu ifade etmişlerdir. 10-52/966 -340 3I.2.3. Ücret/Zaman Tarifeleri ve Fatura Örnekleri Aksaray merkezli firmaların yolcu taşımacılığına ilişkin ücret ve zaman tarifeleri tabloda 90 özetlenmiştir: Tablo -1: İlan Edilen Ücret Tarifeleri Kalkış Varış Yol Mesafe si (km) Taban Ücret (TL) Aksaray Birlik Yeni Aksaray Yeni Yeşil Aksaray AKSARAY ANKARA 225 15,5 TL 25 TL 20 TL 20 TL KAYSERİ ANTALYA 619 33 TL 45 TL 40 TL 40 TL NİĞDE 737 39 TL 60 TL 55 TL - AKSARAY İSTANBUL 674 36 TL - - 45 TL AKSARAY 693 36 TL 45 TL 40 TL - KAYSERİ İZMİR 849 42 TL - - 45 TL AKSARAY KAYSERİ 156 12 TL 18 TL 12 TL 15 TL AKSARAY KONYA 190 13,5 TL 20 TL 18 TL 15 TL Zaman tarifeleri ise şu şekildedir1: Tablo -2: Zaman Tarifeleri Kalkış Varış Yeni Yeşil Aksaray Yeni Aksaray Aksaray Birlik Sefer Saati Sefer Saati Sefer Saati 05:00 05:00 05:00 07:30 07:30 08:30 09:30 09:30 10:00 10:30 11:00 - 11:30 13:00 13:00 14:30 14:30 14:30 16:00 16:00 - 18:00 17:30 17:30 AKSARAY ANKARA - 19:00 - Diğer taraftan, haklar ında önaraştırma yürütülen teşebbüslerden Nisan ayından itibaren düzenlenen fatura örnekleri elde edilmiş olup, tarihler itibarıyla aynı güzergâhta farklı tutarlarda bilet bedellerine rastla nmıştır. Öte yandan söz konusu faturaların bir kısmı Taban Ücret T arifesi nde belirtilen tutarların altındadır. Örneğin İstanbul iline düzenlenen seferler bakımından taban ücret 36 TL olmasına rağmen çok sayıda 30 TL tutarında fatura bulunmaktadır. 100 1 Firmaların seferleri çoğu zaman farklı illerden başlayıp Aksaray a uğraması, tam bir karşılaştırma y apmaya imkân tanımamaktadır. Bu nedenle üç firman ın Aksaray merkezli en çok sefer düzenlediği il olan Ankara örnek olarak seçilmiştir. Tabloda yalnızca Aksaray -Ankara sefer saatleri dahil edilmiş, diğer illerden kalkıp Aksaray ve Ankara ya uğrayan seferler dahil edilmemiştir. 10-52/966 -340 4I.3. Değerlendirme Kurumumuza yapılan başvuruda yer alan hususlar iki ana başlıkta toplanabilir. İli Aksaray merkezli Yeni Aksaray ve Yeşil Aksaray firmalarının Taban Ücret Tarifesi nin altında bir tutarla yolcu taşımacılığı yaparak yıkıcı fiyat uyguladıkları iddiası , ikincisi ise söz konusu teşebbüslerin ortak hareket eder ek birbirlerinin müşterilerine bilet sattıkları ve sefer saatlerini birlikte belirledikleri iddiasıdır. Söz konusu iddialara yönelik değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir. I.3.1. Düşük Fiyatla Yolcu Taşınmasına İlişkin Değerlendirme 110 Şehirlerarası yolc u taşımacılığı yapan firmalar, Ulaştırma Bakanlığı nın gözetimi ve denetimi altında faaliyetlerini sürdürmektedirler. Bakanlık bu çerçevede firmaların hizmet standartlarına ve ücretlerine ilişkin esasları belirlemekle görevli ve yetkili kılınmıştır. Taban Ücret Tarifesi de bu kapsamda yayımlanmakta ve uygulanmaktadır. Şikâyete konu firmalardan elde edilen faturalar incelendiğinde Taban Ücret Tarifesi nde belirtilen ücretlerin altında bir tutarla hizmet verildiği görülmektedir. Bu çerçevede konunun sektörün düzenleyici otoritesi olan Ulaştırma Bakanlığı nezdinde çözüme kavuşturulması yerinde olaca ktır. I.3.2. Firmaların Birbirlerinin Müşterilerine Bilet Satmaları ve Sefer Sayılarını Birlikte Belirlemeleri 120 Başvuruda, Yeni Aksaray ve Yeni Yeşil Aksaray firmal arının birbirlerinin müşterilerine bilet sattıkları ve sefer sayılarını ve zamanlarını da birlikte belirledikleri iddia edilmiştir. Söz konusu iddialarla ilgili olarak hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüs yetkililerinden bilgi istenmiştir. Teşebbüs yetk ilileri Ulaştırma Bakanlığı ndan alınan F1 belgesi ile acentelik yaptıklarını ve diğer firmaya ait otobüslere bilet sattıklarını belirtmişler, sefer saatlerini de tüm otobüslerin aynı anda sefer düzenlemesindense farklı saatlerde sefer düzenleyerek müşteri lere daha fazla seçenek sunmak istemeleri nedeniyle birlikte belirlediklerini ifade etmişlerdir. Firmaların yukarıda bahsedildiği şekilde sefer saatlerini birlikte belirlemeleri ve farklı zaman dilimlerinde sefer düzenlemeleri 4054 Sayılı Kanun un 4. madd esinin (b) bendindeki mal 130 veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü ve (c) bendindeki mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirle nmesi hususlar ıyla benzerlik göstermektedir. Ancak Tablo -2 de yer alan zaman tarifesi incelendiğinde söz konusu firmaların sefer sayılarının yarısının aynı saatte düzenlendiği görülmektedir. Bu bakımdan ifadelere yansıdığı şekilde belirgin bir paylaşım y apılmadığı anlaşılmaktadır. Diğer taraftan böyle bir anlaşma yapılsa dahi bu piyasada çok düşük bir etki doğuraca ktır. Zira Aksaray Belediyesi yetkilisinin yukarıda yer verilen konuya ilişkin ifadelerinden de anlaşılacağı üzere, Aksaray ın doğu ve güney il lere giden yol üzerinde uğrak bir kent olması nedeniyle bahse konu üç firma dışında 8 adet firma daha yolcu almak üzere Aksaray a uğramaktadır. Bu 140 çerçevede Aksaray da yaşayan tüketicilerin istediği firma ile seyahat etme özgürlüğü halen bulunmakta olup, ç ok sayıda firmanın faaliyet gösterdiği ilgili pazarda yalnızca iki firmanın yaptığı bir anlaşmanın olası olumsuz etkileri oldukça azalmaktadır. Bu nedenle , uygulamanın pazardaki yapısal sorunların bir sonucu ol ması ; ilgili pazarda faaliyet gösteren firmal arın tamamını kapsama ması ; ayrıca bu uygulama sonucunda pazardaki rekabetinin önemli ölçüde ortadan kalkma ması da dikkate alınarak, haklarında önaraştırma yürütülen teşebbüslere Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılması yerine, Kanun un 9. 10-52/966 -340 5maddesin in üçüncü fıkrası çerçevesinde görüş yazısı gönderilmesinin yeterli olacağı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ 150 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1- Yeni Aksaray Seyahat Tur. San. Tic. Ltd. Şti. ve Yeni Yeşil Aksaray Tur. Nak. Tic. Ltd. Şti. nin Ulaştırma Bakanlığı tarafından yayımlanan Taban Ücret Tarifesi nin altında bir tutarla taşımacılık yaptığına ilişkin iddialar ile ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığına, 2- Söz konusu firmaların sefer sayılarını birlikte belirlemeleri eylemleri sonucu pazardaki rekabetçi yapıda ancak kısıtlı bir zararın ortaya çıkmasının muhtemel olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, bununla birlikte, bahsedilen uygulamaların 4054 sayılı Kanun un 4. mad desine aykırılık teşkil edebilecek nitelikte olması nedeniyle, Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca söz 160 konusu uygulamaya son verilmesi gerektiğinin, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağının adı geçen teşebbü slere bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine OYB İRLİĞİ ile karar verilmi ştir.