Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -1-1 (Özelleştirme) Karar Sayısı : 13-07/69 -38 Karar Tarihi : 24.01.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Must afa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR , Kenan TÜRK B. RAPORTÖRLER: Cemal Ökmen YÜCEL, Tuğçe KOYUNCU, Emine TOKGÖZ, Başak ARSLAN C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş/Ankara (
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -1-1 (Özelleştirme) Karar Sayısı : 13-07/69 -38 Karar Tarihi : 24.01.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Must afa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR , Kenan TÜRK B. RAPORTÖRLER: Cemal Ökmen YÜCEL, Tuğçe KOYUNCU, Emine TOKGÖZ, Başak ARSLAN C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş/Ankara (1) D. DOSYA KONUSU: Seyitömer Termik Santralinin özelleştirilmesi kapsamında bahse konu santral ve çeşitli varlıkların Çelikler Taahhüt İnşaat ve Sanayi A.Ş. veya Eti Bakır A.Ş. veya Aksa Enerji Üretim A.Ş. ye devri işlemine izin verilm esi talebi . (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 02.01.2013 tarih ve 2 sayı ile giren ve eksiklikleri en son 17.01.2013 tarihi itibarı yla tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 17.01.2013 tarih ve 2013 -1-1/ÖN sayılı Özelleştirme Nihai İnceleme Raporu görüş ülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; dosya konusu işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hak kında Kanun (4054 sayılı Kanun) un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Huku ki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (1998/4 sayılı Tebliğ) kapsamında izne tabi olduğu ; teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekle ştirilecek muhtemel devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, bu ne denle bildirim konusu işleme izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. Bildirim Konusu İşlem (4) Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) ye ait 27 adedi hidroelektrik santrali (HES), 18 adedi termik santral olmak üzere kurulu güçleri top lamı 16.200 MW olan toplam 45 santralin özelleştirilmesine yönelik hazırlık çalışmaları Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından sürdürülmektedir. Anılan 45 santralden öncelikli olan 6 adedi (Hamitabat, Soma, Seyitömer, Tunçbilek ve Kangal, Çatalağzı) ayrılmış ve geriye kalan santraller mevcut durumda 9 adet portföye ayrılmıştır. (5) Öncelikli santraller arasında yer alan Seyitömer Termik Santrali ( Seyitömer ), 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun hü kümlerine dayanılarak Özelleştirme Yüksek Kurulu ( ÖYK )'nun 30.05.2003 tarih ve 34 sayılı kararı ile özelleştirme kapsamına alınmıştır. ÖYK nın 30.10.2012 tarih ve 161 sayılı kararı ile de Seyitömer in özelleştirme programına alınmasına; santral tarafından kullanılan taşınmazların, Seyitömer Linyit İşletmesi Müdürlüğü (SLİ) tarafından kullanılan taşınır ve 13-07/69 -38 2/20 taşınmazların, 2594, 31743 ve 200702650 numaralı ruhsatlar ile bu ruhsatların kapsadığı maden sahalarının özelleştirme kapsam ve programına alınmasına; Seyitömer ile santral tarafından kullanılan taşınmazlar ile SLİ tarafından kullanılan taşınır ve taşınmazların Varlık Satışı; 2594, 31743 ve 200702650 numaralı ruhsatlar ile bu ruhsatların kapsadığı maden sahalarının ise İşletme Hakkının Verilmesi yöntemi il e bir bütün halinde özelleştirilmesine ve özelleştirme işlemlerinin 31.12.2015 tarihine kadar tamamlanmasına karar verilmiştir. (6) İlgili işleme ilişkin ihale şartnamesi incelendiğinde, Rekabet Kurulu değerlendirmesi sonucu devir işlemine ilişkin koşullar get irilebileceği ya da devir işlemine izin verilmeyebileceğine dair hükümlerin şartnamede yer aldığı görülmektedir . Bu çerçevede, Seyitömer Termik Santrali İhalesi için belirlenen teklif sahipleri olan , - Çelikler Taahhüt İnşaat ve Sanayi A.Ş. ( Çelikler ), - Eti Bakır A.Ş. ( Eti), (7) - Aksa Enerji Üretim A.Ş. ( Aksa ) (8) unvanlı teşebbüslerin 1998/4 sayılı Tebliğ ile 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (2010/4 sayılı Tebliğ) kapsamında değerlendirilmesi talep edilmiştir. G.2. Devredilen: Seyitömer (9) EÜAŞ a bağlı SLİ maden sahaları ile entegre olarak kurulmuş olan Seyitömer in birinci ünitesi 1973, ikinci ünitesi 1974, üçüncü ünitesi 1977 ve dördüncü ünitesi 1989 yılında üretim faaliyetlerine başlamıştır. Seyitöme r mevcut durumda toplam ( ..) MW kurulu güce sahiptir. Seyitömer in kurulu güç, üretim ve satış miktarı bilgilerine aşağıda yer verilmektedir: Tablo 1: Seyitömer in kurulu güç, üretim ve pazar payı bilgileri Santral Adı Kurulu Güç MW Brüt Üretim 2011 (MW h) Türkiye Kurulu Güç İçindeki Pay (%) Türkiye Elektrik Tüketimi İçindeki Pay (%) Ciro (2011, TL) Seyitömer ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye1 52.911 ( ..) 100,00 - (10) Seyitömer, entegre olduğu SLİ sahasından çıkarılan linyit kömürlerini kullanmakta olup, bu sayede yakıt teminini kolaylıkla sağlamaktadır. Bu durum Seyitömer e tedarik bağımsızlığı ve sürekliliğini sağlamaktadır. (11) İşletme, ruhsatları TKİ ye ait, yaklaşık ( ..) hektarlık alanı kapsayan Seyitömer sahasında üretim çalışmalarını sürdürmekted ir. Bu alanda, alt ısıl değeri 2080 kcal/kg olan toplam ( ..) ton linyit rezervi bulunmaktadır. Tablo 2: SLİ Kömür faaliyet bilgileri SLİ nin Kömür Faaliyetleri 2010 2011 Üretim (milyon ton) ( ..) ( ..) Toplam satış (milyon ton) ( ..) ( ..) Termik santr aller ( ..) ( ..) Isınma ve sanayi ( ..) ( ..) Satış hâsılatı (milyon TL) ( ..) ( ..) 1 2011 yılı Türkiye elektrik tüketimi 230.306.311 MWh olarak gerçekleşmiştir. 13-07/69 -38 3/20 G.3. Teklif Sahipleri G.3.1. Çelikler Taahhüt İnşaat ve Sanayi A.Ş. (12) Müteahhitlik, turizm, madencilik ve enerji sektöründe faaliyet gösteren Çelikler, ortaklarının doğ rudan sahip olduğu Çelikler Elektrik Üretim A.Ş. nin uhdesinde bulunan ( ..) MW kapasiteli Ören Hidroelektrik Santrali aracılığıyla elektrik üretimi faaliyeti gerçekleştirmektedir. Çelikler in hissedarlık yapısı Tablo 3 te yer almaktadır: Tablo 3: ÇELİKLER in hissedarlık yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Osman ÇELİK 60,00 Tahir ÇELİK 10,00 Hasan ÇELİK 10,00 Memet ÇELİK 10,00 Fadli ÇELİK 9,99 Fatma ÇELİK 0,01 TOPLAM 100,00 (13) Çelikler in 2011 yılı cirosu ( ..) TL olarak gerçekleşmiştir. (14) Çelikler in mevcut durumda elektrik üretimi Giresun ilindeki Ören Hidroelektrik Santrali vasıtasıyla yapılmaktadır. Kurulu gücü ( ..) olan Ören HES, 2011 yılında ( ..) MWh üretim gerçekleştirerek Türkiye elektrik tüketiminin % ( ..) lık kısmını karşılamıştır. (15) Çelikler in yatırım aşamasında bulunan elektrik üretim faaliyetleri de mevcuttur. Bursa da ( ..) MW Kurulu güce sahip olan kömür bazlı termik santralin ( ..) tarihinde; Aydın da ( ..) MW lık kurulu güce sahip Pamukören Jeotermal Elektrik Santrali nin ( ..) tarihinde; Aydın da ( ..) MW kurulu güce sahip olması planlanan Sultanhisar Jeotermal Elektrik Santrali nin ( ..) tarihinde üretim faaliyetine başlayacağı belirtilmiştir. Ayrıca, ÇELİKLER in Kastamonu ilinde, kurulu gücü ( ..) MW olan Ilıca HES projesi ve Artvin ili nde, kurulu gücü ( ..) MW olan Ata HES projesi bulunmaktadır. Ilıca HES ve Ata HES in lisanslandırma süreci devam etmekte olup inşaat sürelerinin ( ..) ay ila ( ..) ay arası olacağı planlanmaktadır. G.3.2. Eti Bakır A.Ş. (16) Nihai olarak Cengiz Ailesi tarafınd an kontrol edilen ETİ nin ve onu kontrol eden Cengiz Holding A.Ş. nin (Cengiz) hissedarlık yapısına aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir. Tablo 5: Eti nin hissedarlık yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Cengiz Holding A.Ş. 34,580 Mehmet CENGİZ 13,084 Ekrem CENGİZ 13,084 Ahmet CENGİZ 13,084 Şeref CENGİZ 13,084 Asım CENGİZ 6,542 Kazım CENGİZ 6,542 TOPLAM 100,000 Tablo 6: Cengiz Holding A.Ş. nin hissedarlık yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Mehmet CENGİZ 20,00 Ekrem CENGİZ 20,00 Ahmet CENGİZ 20,00 Şeref CENGİZ 20,00 Asım CENGİZ 10,00 Kazım CENGİZ 10,00 TOPLAM 100,00 13-07/69 -38 4/20 (17) Eti nin 2011 yılı cirosu ( ..) TL dir. Cengiz Grubu nun 2011 yılı konsolide cirosu ise ( ..) TL olarak gerçekleşmiştir. (18) Bildirim formunda yer alan bilgilere göre Eti, iştiraki o lan Cengiz Enerji A.Ş., Eti Alüminyum A.Ş. ve Eti Bakır A.Ş. nin sahibi olduğu santraller aracılığıyla doğrudan elektrik üretim faaliyetlerini gerçekleştirmektedir. Bahse konu santrallerin toplam kurulu gücü ( ..) MW olup bu kurulu gücün Türkiye toplam kur ulu gücüne oranı % ( ..) a tekabül etmektedir. 2011 yılında gerçekleştirdiği ( ..) MWh lik elektrik üretimi ile Eti, Türkiye elektrik tüketimi içerisinde yaklaşık % ( ..) oranında pazar payı elde etmiştir. (19) ETİ nin işletmede olan santrallerine ilişkin bilgile r şu şekildedir: Tablo 7: ETİ nin kontrolünde bulunan aktif durumdaki elektrik üretim santralleri bilgileri Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Pazar Payı (%) Üretim Miktarı (kWh) Üretim Pazar Payı (%) CENGİZ 132 MW Çift Yakıtlı K.Ç.S.2 Doğal Gaz ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) CENGİZ 240 MW D.K.Ç.S.3 Doğal Gaz ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oymapınar Hidroelektrik Santrali Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eti Alüminyum Termik Kojenerasyon Santrali Kömür Kojenerasyo( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Murgul Hidroelektrik Santrali Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM - ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tablo 8: ETİ nin yatırım aşamasındaki elektrik üretim santralleri bilgileri Santral Yakıt Tipi Planlanan Kurulu Güç (MW) Öngörülen Kurulu Güç Pazar Payı (%) Planlanan Faaliyete Geçme Yılı CENGİZ 610 MW D.K.Ç.S. Doğal Gaz ( ..) ( ..) 2015 Yukarı Kaleköy HES4 Hidrolik ( ..) ( ..) 2016 Aşağı Kaleköy HES5 Hidrolik ( ..) ( ..) 2017 Beyhan I HES6 Hidrolik ( ..) ( ..) 2015 Beyhan II HES7 Hidrolik ( ..) ( ..) 2016 CENAL Termik Santrali8 İthal Kömür ( ..) ( ..) 2016 Kargı HES9 Hidrolik ( ..) ( ..) 2016 (20) 1980 Tablo 8 de da görüldüğü üzere, Cengiz Enerji A.Ş. nin yatırım/üretim aşamasında olan ve ( ..) MW kurulu güce sahip olacak doğal gaz santrali bulunmaktadır. Eti nin dolaylı elektrik üretim faaliyetlerinden yatırım aşamasında olanlar; % 49,90 hissesine sahip olduğu Kalehan Enerji Üretim Tic. A.Ş. nin ( ..) MW kurulu güce sahip olması 2 Kombine Çevrim Santrali. 3 Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali. 4 CENGİZ in hissedarlık oranı % ( ..) olup tesis sahibi Kalehan Enerji Üretim Tic.A.Ş. dir. 5 CENGİZ in hissedarlık oranı % ( ..) olup tesis sahibi Kalehan Enerji Üretim Tic.A.Ş. dir. 6 CENGİZ in hissedarlık oranı % ( ..) olup tesis sahibi Kalehan Enerji Üretim Tic.A.Ş. dir. 7 CENGİZ in hissedarlık oranı % ( ..) olup tesis sahi bi Kalehan Enerji Üretim Tic.A.Ş. dir. 8 CENGİZ in hissedarlık oranı % ( ..) olup tesis sahibi Cenal Elektrik Üretim A.Ş. dir. 9 CENGİZ in hissedarlık oranı % ( ..) olup tesis sahibi Kargı Enerji Üretim Tic.A.Ş. dir. 13-07/69 -38 5/20 öngörülen HES yatırımları ile %50 hissesine sahip olduğu Cenal Elektrik Üretim A.Ş. nin ( ..) MW kurulu güce sahip olması öngörülen termik santral yatırımıdır. (21) Cengiz Grubu, Alarko Grubu ile ortak kontrol ettiği Meram Elektrik Dağıtım ve A.Ş.; Kolin Grubu ve Limak Grubu ile ortak olduğu Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş. ve Uludağ Elekt rik Dağıtım A.Ş. aracılığıyla elektrik dağıtımı alanında faaliyet göstermektedir. 2011 yılında bu dağıtım şirketleri tarafından toplam ( ..) milyon MWh elektrik satışı gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Kolin -Limak -Cengiz Ortak Girişim Grubu, Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. ile Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş.'nin 2012 yılının sonunda yapılan özelleştirme ihalesinde birinci sıradaki teklif sahibi olmuştur. Bahse konu ortak girişim grubunun mezkur dağıtım şirketlerin i devralmalarına 10.01.2013 tarih ve 13 -03/21 -13 ve 13-03/22 -14 sayılı Kurulumuz kararları ile izin verilmiştir. Bahse konu dağıtım şirketlerinin Kolin Limak Cengiz Ortak Girişim Grubu tarafından devralınması ile Cengiz Grubu'nun kontrolüne ortak olduğu dağıtım şirketlerinin 2011 yılı satışları toplamda ( ..) MWh'e ulaşmaktadır. Bu satışlarla birlikte Cengiz Grubu nun ortaklığı olduğu dağıtım şirketlerinin yaptıkları satışlar itibarıyla 2011 yılı toplam pazar payı % ( ..) . (22) Cengiz Grubu'nun elektrik dağıtımı faaliyetinde bulunduğu ortaklardan Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kolin ) ve Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Limak ) nin elektrik üretim faaliyetlerine ilişkin bilgiye de aşağıda yer verilmektedir : (23) - Kolin in elektrik üretim faaliyetleri Aşağıdaki tablolarda Kolin in aktif ve yatırım aşaması nda bulunan elektrik üretim tesislerinin faaliyet durumu, yakıt tipleri, kurulu güçleri, üretim miktarları ve pazar payları yer almaktadır: Tablo 9: KOLİN in aktif durumdaki elektrik üretim faaliyetlerine ilişkin veriler (2011) Santral Yakıt Tipi Kurulu Gü ç (MW) Kurulu Güç Pazar Payı (%) Üretim Miktarı (MWh) Üretim Pazar Payı (%) Akköy I Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Akköy II Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM - ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tablo 10: KOLİN in yatırım aşamasındaki elektrik üretim faal iyetleri Santral Yakıt Tipi Planlanan Kurulu Güç (MW) Öngörülen Toplam Kurulu Güç Pazar Payı (%) Planlanan Faaliyete Geçme Yılı Aladereçam HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Çakmaklı 430 MW D.K.Ç.S. Doğal gaz ( ..) ( ..) ( ..) Yalnızardıç Barajı ve Berat HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Yaprak HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Soma 450 MW Termik Enerji Santrali Yerli kömür ( ..) ( ..) ( ..) - Limak ın elektrik üretim faaliyetleri (24) Aşağıdaki tablolarda LİMAK ın aktif ve yatırım aşamasında bulunan elektrik üreti m tesislerinin faaliyet durumu, yakıt tipleri, kurulu güçleri, üretim miktarları ve pazar payları sunulmaktadır: Tablo 11: LİMAK ın aktif durumdaki elektrik üretim faaliyetlerine ilişkin bilgiler (2011) Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Pazar P ayı Üretim Miktarı (MWh) Üretim Pazar Payı (%) 13-07/69 -38 6/20 (%) Çal HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Pamuk HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Seyrantepe HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Uzunçayır HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Alkumru HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM - ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tablo 12: LİMAK ın yatırım halindeki elektrik üretim faaliyetlerine ilişkin bilgiler Santral Yakıt Tipi Planlanan Kurulu Güç (MW) Öngörülen Toplam Kurulu Güç Pazar Payı (%) Planlanan Faaliyete Geçm e Yılı Kirazlık HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Tatar HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Pembelik HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Kargı HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Bayram HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Dereköy - Demirkapı HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Değirmenli HES Hidrolik ( ..) ( ..) ( ..) Buharkent JES Jeotermal ( ..) ( ..) ( ..) G.3.2. Aksa Enerji Üretim A.Ş. (25) Kazancı Holding A.Ş. kuruluşu olan AKSA nihai olarak Ali Metin KAZANCI ve Şaban Cemil KAZANCI tarafından kontrol edilmektedir. AKSA nın hi ssedarlık yapısı a şağıdaki tabloda sunulmaktadır: Tablo 13: AKSA nın hissedarlık yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Kazancı Holding A.Ş. 94,52219 Aksa Makine Sanayi A.Ş. 0,00262 Ali Metin KAZANCI 0,00083 Necati BAYKAL 0,00083 Mehmet KAZANCI 0,00083 Ş. Cemil KAZANCI 0,00083 Halka arz 5,47186 TOPLAM 100,00000 Tablo 14: Kazancı Holding A.Ş. nin hissedarlık yapısı Hisse Sahibi Hisse Oranı (%) Ali Metin KAZANCI 50,0000 Gönül KAZANCI 3,2360 Mehmet KAZANCI 5,0000 Ş. Cemil KAZANCI 37,5216 Necati BAYK AL 0,0009 Tülay KAZANCI 3,9414 TOPLAM 100,0000 (26) Bildirim formunda yer alan bilgilere göre, Aksa nın 2011 yılı toplam cirosu 1.307.427.464,00 TL dir . 13-07/69 -38 7/20 (27) Bildirim formunda yer alan bilgilere göre, Aksa ya bağlı enerji üretim şirketleri; Rasa Enerji Üretim A.Ş ., İdil İki Enerji San. ve Tic. A.Ş., Aksa -Göynük Enerji Üretim A.Ş., Baki Elektrik Üretim Ltd. Şti, Rasa Elektrik Üretim A.Ş., Deniz Elektrik Üretim Ltd. Şti., Ayres - Ayvacık Rüzgar Enerjisinden Elektrik Üretim Santrali Ltd. Şti. ve Alenka Enerji Üretim ve Yatırım Ltd. Şti. dir. Ayrıca elektrik üretiminde, Kazancı Holding A.Ş. nin %93 oranında hissesine sahip olduğu Kapıdağ Rüzgâr Enerjisi Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. de Aksa bünyesinde faaliyet göstermektedir. 2011 yılı itibarıyla ( ..) MW kurulu gücü ve ( ..) MWh lik elektrik üretimi olan Aksa nın Türkiye elektrik kurulu gücü içindeki payı %( ..) ye; elektrik tüketimi içerisindeki payı da yaklaşık % ( ..) ye karşılık gelmektedir. (28) Aksa nın işletmede olan santrallerine ilişkin bilgiler şu şekildedir: Tablo 15: AKSA bünyesinde faaliyet gösteren santraller Santralin Yeri Santral Sayısı Kurulu Güç (MW) Yakıt Türü Üretim Miktarı (2011, MWh) Antalya Manisa Van Şanlıurfa ( ..) ( ..) Doğal gaz ( ..) Samsun ( ..) ( ..) Doğal gaz Fuel Oil ( ..) Hakkâri Mardin Şırnak KKTC ( ..) ( ..) Fuel-oil ( ..) Çanakkale Hatay Balıkesir Manisa ( ..) ( ..) Rüzgar ( ..) İncesu ( ..) ( ..) HES ( ..) TOPLAM ( ..) ( ..) - ( ..) (29) Aksa nın yatırım aşamasında ( ..) MW lık kurulu güce sahip olması beklenen linyit bazlı Bolu -Göynük santrali ve ( ..) MW lık Atik -Belen rüzgar elektrik santrali bulunmaktadır. Kazancı Holding; Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. ve Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş. ile elektrik dağıtımı faaliyetinde bulunmaktadır. Söz konusu dağıtım şirketleri 2011 yılında sırasıyla ( ..) MWh ve ( ..) MWh elektrik satışı gerçekleştirmiş olup bu miktar % ( ..) lik bir paya karşılık gelmektedir. G.4. İlgili Pazarlar (30) Elektriğin bir ürün olarak homojen olduğu düşünüldüğünde ilgili ürün pazarının sadece elektriğin üretimi ve/veya satışı tem elinde tanımlanabileceği söylenebilir. Bununla birlikte, özellikle yeniden yapılanma sürecinde elektriğin satışına ilişkin ortaya çıkan farklı piyasa yapıları ve elektriğin kendine özgü niteliklerinden kaynaklanan zamansal ve coğrafi kısıtlar gibi hususlar ; gerek ilgili pazar tanımlarında, gerekse hakim durum analizlerinde belirleyici olabilecektir. (31) Elektrik endüstrisi kapsamında aşağıdaki dört temel faaliyet alanı farklı varlıklar, kaynaklar , piyasa yapıları ve rekabet şartları içerdiği için geleneksel ol arak ayrı ilgili ürün pazarları olarak nitelendirilmektedir : (32) - elektriğin üretimi ve toptan satışı , - elektriğin iletimi , - elektriğin dağıtımı , - elektriğin nihai tüketicilere satışı . 13-07/69 -38 8/20 (33) Bu dosya bakımından ise incelemeye konu olan faaliyetleri elektrik üret imi ve toptan satışı ile elektriğin nihai tüketicilere satışı oluşturmaktadır. (34) Kavramsal olarak, elektrik piyasalarında toptan satış , yeniden satıcılara yapılan satışları; nihai tüketicilere satış ise son kullanıcılara yapılan satışları ifade etmekted ir. Ancak özellikle serbest piyasaya geçiş döneminde endüstrinin işleyişi dikkate alındığında bu tanım, toptan ve perakende satış piyasalarının sınırlarının çizilmesi ve bu piyasalarda faaliyet gösteren aktörlerin birbirinden keskin biçimde ayrılması bakım ından yeterli bir kriter oluşturmamaktadır. Nitekim, bir üretici ürettiği enerjiyi, bir toptan satış şirketine ya da -bu enerjiyi hanehalkına ulaştıracak olan ve yeniden satıcı konumundaki - bir dağıtım şirketine (ya da bu firmalarla aynı ekonomik bütünlük içinde yer alacak olan perakende satış firmalarına) satabileceği gibi; kendi tüketimi için enerji talep eden serbest tüketici statüsündeki endüstriyel ya da ticari bir kuruluşa da doğrudan satabilmektedir. Zira serbest tüketiciler, serbest olmayan tüketici lerden farklı olarak, ihtiyaç duydukları elektriği toptan satış piyasasındaki herhangi bir tedarikçiden temin edebilmektedir. (35) Gelişmiş bir toptan satış pazarının oluşması ile birlikte elektriğin üretimi ve toptan satış pazarı ile nihai tüketiciye satış ara sındaki farkın keskinleşeceği öngörülmektedir. Dolayısıyla elektrik piyasasının serbestleşme dönemi sonunda oluşması beklenen yapısı dikkate alındığında, ilgili pazar bakımından öne çıkan hususlar Elektriğin Üretimi ve Toptan Satışı ile Elektriğin Nihai Tüketicilere Satışı başlıkları altında değerlendirilebilecektir. G.4.1. Elektriğin Üretimi ve Toptan Satışına İlişkin İlgili Pazar Değerlendirmeleri (36) Elektriğin üretiminde dikkate alınacak ilk pazarı elektriğin üretimi ve toptan satışı oluşturmaktadır. İl gili pazarın belirlenmesinde esas alınan arz ve talep ikamesi ile potansiyel rekabet hususları dikkate alındığında elektrik toptan satış piyasalarının alt ayrımları da ilgili pazar tanımlarına konu olabilmektedir. Bu çerçevede elektrik üretimi ve toptan sa tışı pazarı; elektriğin fiziksel ticaretini içeren, fiyatların iki taraf arasında doğrudan ya da aracılar ile belirlendiği uzun dönemli ikili anlaşmalar piyasası ile piyasa fiyatının merkezi bir idare tarafından işletilen bir sistem çerçevesinde müzayede ( ihale) usulü oluştuğu kısa dönemli spot (organize) piyasalar ve arz ve talebin anlık eşitliğini sağlamak üzere merkezi idare tarafından yönetilen gösteren dengeleme piyasaları olmak üzere incelenebilecektir. Ayrıca ilgili ürün pazarının zamansal anlamda ve de uzun dönemi enerji satış anlaşmalarının rekabetçi piyasa kapsamında yer alıp almamasına ilişkin tartışmalara da aşağıda yer verilecektir. (37) Elektrik dağıtım özelleştirmelerine ilişkin Rekabet Kurulu kararlarında toptan satış "Sağlayıcı tarafında üretici ve toptan satış şirketlerinin (toptan satış şirketleri yeniden satıcı konumundadır), alıcı tarafında ise dağıtım şirketleri, perakende şirketleri ve serbest tüketicilerin bulunduğu, ikili anlaşmalardan oluşan piyasa" olarak tanımlanmış ve mezkur dağıtım ö zelleştirmelerine ilişkin olarak geçiş dönemi sonrası serbest piyasa yapısı içerisinde, dağıtım firmalarının en önemli alıcı konumunda bulunacağı tespiti yapılmıştır. (38) Türkiye de ikili anlaşmalar ın yapıldığı piyasada, kamu teşebbüsü olan EÜAŞ ın ve Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ) nin mevcut en büyük üretici ve toptan satıcı olarak faaliyetlerini devam ettirdiği görülmektedir. Bununla birlikte, serbestleşme ve özelleştirme sürecinin sonunda geçiş dönemi sözleşmelerinin de sona ermesiyle bu teşebbüslerin payının azalacağı ve özel sektör üreticilerinin toptan satış şirketlerinin daha aktif hale geleceği söylenebilir. İkili anlaşmaların arz tarafında üretim şirketlerinin ya da üretim şirketleriyle yaptığı anlaşmalar kapsamında kendi portföyüne sa hip olan yeniden satıcı konumundaki toptan satış şirketlerinin yer aldığı, bu piyasanın (ve anlaşmaların) talep tarafını ise dağıtım firmaları ile perakende satış firmalarının ve 13-07/69 -38 9/20 genellikle büyük ölçekli olan nihai tüketicilerin oluşturduğu görülmektedir. İkili anlaşmaların yapıldığı piyasada kamu teşebbüslerinin varlığını devam ettirdiği görülmekle birlikte, serbestleşme ve özelleştirme sürecinin sonunda geçiş dönemi sözleşmelerinin de sona ermesiyle kamu teşebbüslerinin payının azalacağı ve özel sektör to ptan satış şirketlerinin daha aktif hale geleceği söylenebilir. (39) Bu noktada, toptan satış pazarına ilişkin olarak ortaya çıkan yeni soru, dağıtım firmalarına yapılan satışlarla, nihai tüketici konumunda olan serbest tüketicilere yapılan satışların birbirin den ayrı tanımlanıp tanımlanmaması gerekliliğine ilişkindir. Esas itibarıyla, her iki grupla da yapılan ikili anlaşmalar, elektriğin üretimi ve toptan satışı pazarı içine alınabilirse de, talep yapıları itibarıyla dağıtım şirketlerinin ayrı olarak ele alınması gerektiği görülmektedir. (40) Mevcut yapıda, özelleştirmeye tabi dağıtım şirketlerinin geçiş dönemi boyunca sürecek olan EÜAŞ ve TETAŞ ile yapılmış enerji alım anlaşmaları bulunduğu ve nihai tüketiciye yapacakları satışların da fiyat eşitleme mekanizması çerçevesinde düzenlenmiş olduğu görülmektedir. Serbest tüketiciler açısından bakıldığında da, geçmişte üreticilerle ikili anlaşmaları bulunan serbest tüketicilerin, üreticilerin alımlarını dağıtım firmalarından yapmak durumunda kalabildikleri, dolayısıyla toptan satış pazarı kapsamında alıcı tarafında büyük nihai tüketicilerin bulunduğu pazarın bir hayli değişken olduğu görülmektedir. (41) Mevcut durum böyle olmakla birlikte sektörün daha rekabetçi bir yapıya kavuşması halinde de dağıtım firmalarının (ya da bu f irmalarla aynı ekonomik bütünlük içinde yer alacak olan perakende satış firmalarının) büyük nihai tüketicilerden ayrılması gerekmektedir. Şöyle ki; dağıtım firmaları mevcut durumda münhasıran sahip oldukları tüketici portföyüyle, toptan satış pazarında alı cı olan diğer büyük tüketicilerden tamamen farklı bir talep hacmi ve yük yapısına sahiptir. Bu noktada, her ne kadar geçiş dönemi sonrasında mevcut sözleşmeler ortadan kalkacak ve ayrıca dağıtım şirketleri de 2013 yılından itibaren hukuki olarak ayrışmış ş ekilde faaliyet gösterecek olsa da, "elektrik dağıtım şirketlerine yapılan satışlar"ın ayrı bir pazar olarak tanımlanması elektrik üretimine ilişkin işlemlerde dikkate alınabilmektedir. (42) Üreticiler ve toptan satış şirketlerinin ikili anlaşmalar dışında elek trik ticaretini yapabilmeleri için kısa vadeli spot piyasalar bulunmaktadır. Türkiye de spot piyasa olarak oluşturulan Gün Öncesi Piyasası, her bir piyasa katılımcısının, bir sonraki günün her bir saatine ilişkin olarak alış -satış tekliflerini (fiyat -mikta r) verdiği, oluşan arz -talep eğrilerinin kesiştirilmesiyle gün öncesi fiyatının belirlendiği piyasalardır. Bu piyasa, gerçek zamanlı piyasadaki fiyat riskine katlanmak istemeyen üretici/tüketiciler için, ikili anlaşmalara bağlanmamış enerji dengesizlikleri ni giderme imkanı sağlayan bir fırsattır. Buna ek olarak, TETAŞ, elektrik enerjisi alımı için yapmış olduğu ihalelerde katılımcılarca verilen fiyatları değerlendirirken, dengeleme ve uzlaştırma piyasasında oluşan fiyatları esas almaktadır. Ayrıca özelleşti rme sonrası dönemde de bu piyasanın ikili anlaşmalar için referans niteliğinde olacağı beklenmektedir. (43) İkili anlaşmalar ve spot piyasalara ek olarak, esasen bir mekanizma olarak kurgulanmış olan dengeleme piyasaları da işletilmektedir. Dengeleme Güç Piyas ası temel olarak, tahminlerin gerçek tüketim değerlerine eşit olmaması; elektrik talebinin ortaya çıktığı anda karşılanmasının gerekliliği sebebiyle elektrik arzının gün içerisinde gerçek zamanlı olarak ayarlanması ve talebin anlık olarak karşılanması ihti yacına dayanmaktadır. Dengeleme Güç Piyasası, Yan Hizmetler ile birlikte gerçek zamanlı dengeleme mekanizmasını oluşturmaktadır. Bu sistemin esasen bir piyasadan öte; arz devamlılığını sağlamak üzere kullanılan teknik bir düzenek olduğu da ileri sürülebilm ektedir. Ancak Dengeleme Güç Piyasasında, Gün Öncesi Piyasasında olduğu gibi, üretim birimlerinin marjinal (son birim) maliyetlerine göre teklif ettikleri fiyatlar ve devreye giriş esneklikleri 13-07/69 -38 10/20 gibi parametreler de dikkate alınarak bir liyakat sıralaması o luşturulmakta ve buna göre sistem fiyatı belirlenmektedir. Bu bağlamda, dengeleme güç piyasası da bir mekanizmadan öte, bir piyasa özelliği gösterebilmekte, dolayısıyla bazı durumlarda ilgili pazar tanımına konu olabilmektedir. (44) Türkiye elektrik piyasaların ın serbestleşme sürecinde geldiği nokta bakımından AB tecrübelerine gore henüz erken aşamada olduğu dikkate alındığında, ilgili ürün pazarlarına ilişkin değe rlendirmeler bakımından AB tecrü belerinin irdelenmesinin yerinde olacağı görülmektedir. Avrupa Komi syonu'nun (Komisyon) EdF/British Energy kararında elektrik ticaretinin, anlaşma vadesi ve miktarına göre; ikili anlaşmalar , tezgah üstü piyasası , İngiltere enerji borsası (APX) ve dengeleme mekanizması olmak üzere dört ana alternatif kanal ile ger çekleştiği ifade ed ilerek bir anlamda elektrik üretim ve toptan satışına ilişkin pazar tanımları kapsamında ikili anlaşmaların yanında spot pi yasalar ve dengeleme piyasaları da dikkate alarak daha dar tanımlamaların yapılabileceği değerlendirilmesi gerekti ği belirtilmiş, bununla birlikte dosya kapsamında ilgili ürün pazarı toptan elektrik piyasası olarak geniş bir şekilde tek bir ilgili ürün pazarı olarak kabul edilmiştir . (45) Spot piyasaların ayrı ilgili ürün pazarı olarak ele alınıp alınamayacağına ilişki n tartışmaların yaşandığı İspanya piyasasına ilişkin iki kararda; İtalya piyasasına ilişkin EdF/AEM/Edison kararında ve İskandinav piyasasına ilişkin Sydkraft/Graninge kararında bu husus tartışılmış ancak kesin bir ayrım yapılmamıştır. İskandinav piyasasın a ilişkin başka iki kararda ise küçük perakende şirketleri için gün öncesi piyasası olarak faaliyet gösteren Nord Pool da işlem yapmanın zorluğundan hareketle enerji borsalarının ikili anlaşmalardan farklı bir piyasa olarak kabul edilebileceği ifade edilmiş ancak yine nihai bir tanım yapılmamıştır. (46) Dengeleme piyasalarının ayrı ilgili ürün pazarı olup olamayacağı da bazı Komisyon kararlarında tartışılmıştır. Komisyon, Avusturya piyasasına ilişkin Verbund/En ergieAllianz kararında elektriğin kendine özgü nitelikleri sonucu oluşan anlık arz -talep eşitliği nedeniyle dengeleme piyasasının diğer elektrik piyasalarından farklılaştığını; Sydkraft/Graninge kararında da dengeleme piyasasının elektrik sisteminin kesintisiz işlemesini güvenceye almak için oluşturu lduğunu ve bu piyasaya katılmak isteyen üretim birimlerinin hızla devreye girme yetisine sahip olması gerektiğinden hareketle piyasa katılımcılarının sınırlı olduğunu vurgulamakta ve bu iki yapının ayrı pazarlar olabileceğini ifade etmektedir . Portekiz pi yasasına ilişkin ENI/EDP/ GDP kararında ise Komisyon, dengeleme mekanizmasının kamu kontrolünde olan ve uzun dönemli elektrik satış anlaşmalarında (ESA) tek alıcı konumundaki REN aracılığı ile düzenlemeye tabi tarifeler çerçevesinde işletildiğinden henüz pi yasa oluşmadığı sonucuna varmıştır. DONG/Elsam/Energi E2 kararında ise dengeleme piyasasında, sistem işleticilerinin tek alıcı olduğu ve çok kısa sürede ekstra kapasite ortaya çıkartma yetisine sahip olmaları gerektiğinden, toptan satış piyasası ile denge leme piyasasının ikame özelliği göstermemesi ve fiyatlama mekanizmalarının da farklı olmasından hareketle bu piyasaların ayrı pazarlar olarak tanımlanabileceği vurgulanmıştır. EdF/British Energy kararıyla birlikte bahsedilen tüm bu kararlarda toptan satış piyasası ve dengeleme piyasası ayrımına ilişkin nihai pazar tanımı yapmayan Komisyon, Macaristan piyasasına ilişkin E.On/Mol kararında, İtalya piyasasına ilişkin EdF/AEM/Edison kararında ve Belçika piyasasına ilişkin GdF/Suez kararında ise dengeleme piy asası ile toptan satış piyasasını ayrı ilgili ürün pazarları olarak belirlemiştir. Görüldüğü üzere elektrik üretimi alanında yapılan ilg ili pazar tanımları piyasanın serbestleşme sürecinde hangi aşamada bağlı olarak değişkenlik gösteren dinamik bir yapıdad ır. (47) İlgili pazar tanımında öne çıkan diğer önemli bir unsur ise, talebin zamansal özelliği sonucu sistemdeki rekabetçi şartların değişebilir olmasıdır. Şöyle ki, kapasite kısıtları ve 13-07/69 -38 11/20 maliyet yapıları nedeniyle yüksek ya da düşük talep dönemlerinde talebi karşılamak üzere devreye girecek santraller kapasite kısıtları ve maliyet yapıları nedeniyle farklılaştığından sayısı özellikle yüksek talep döneminde piyasa, rekabetçi bir yapıdan oligopolistik (hatta duopolistik veya monopolistik) bir yapıya dönebilmektedir. (48) Bu çerçeve de baz yük , orta yük ve puant yük olmak üzere farklı piyasalar dikkate alınabilmektedir. Esasında talep seviyelerini niteleyen bu kavramlar doğası gereği zamansal bir boyuta sahiptirler. Baz yük tüketimin düşük seyrettiği, genellikle düşük marjinal m aliyete ve işletim esnekliğine sahip santrallerin kullanıldığı zaman dilimidir. Puant yük ise tüketimin en yüksek seviyede seyrettiği ve genellikle marjinal maliyeti ve işletim esnekliği yüksek üretim birimlerinin devreye girdiği zaman dilimini nitelemekte dir. Orta yük ise bu iki bölüm arasında bir geçiş evresi oluşturmaktadır. Benzer teknolojiye ve ölçeğe sahip üretim birimlerinin marjinal maliyetleri, devreye giriş ve devreden çıkış hızı gibi özelliklerinin de benzer olması, üretim birimlerinin kullandığı birincil enerji kaynağı ile karşıladığı yük arasında bir korelasyon doğmasına neden olmuştur. Bu husus da, belirli zaman dilimlerinde piyasanın rekabetçi şartlarının farklılaşmasına neden olmakta ve ilgili ürün pazarı tanımının zamansal olarak değişebilme si sonucunu doğurabilmektedir. Dolayısı ile, zamansal ya da yük anlamında ilgili pazar tanımlarını farklılaştırabilmektedir. (49) Komisyon un Iberdola/Scottish Power kararında elektrik üretiminde kullanılan birincil enerji kaynaklarına göre (doğal gaz, kömür, n ükleer, hidroelektrik, rüzgar vb.) bir inceleme yapılmış ancak ilgili ürün pazarına ilişkin bir ayrım ortaya konmamıştır. Bununla birlikte EdF/British Energy kararında elektrik toptan satış pazarına ilişkin tezgah üstü aracılı ticaret ayrımında ticaret e konu olan ürünlerden (standardize edilmiş ikili anlaşmalar) baz yük ürünlerin genellikle nükleer kaynaklarla; puant yük ürünlerin de doğal gaz ya da kömür gibi daha esnek kaynaklarla yapılan üretimle karşılanmasından dolayı anlamlı maliyet ve fiyat farkl ılıklarına sahip olduğu belirtilmiştir. Bu temelde, baz yük, puant yük gibi ayrı pazarlar tanımlanabileceği ifade edilmiş ancak yine nihai bir ayrım yapılmamıştır. Komisyon, yakın tarihli RWE/Essent kararında, Hollanda Rekabet Otoritesi nin elektrik üreti m ve toptan satışı pazarına ilişkin puant saatler , puant -dışı saatler ayrımını konu etmekte ancak nihai bir tanım yapmamaktadır. Komisyon'un yürüttüğü Enerji Sektör Araştırması nda da ilgili ürün pazarlarının zamansal boyutuna ilişkin olarak puant ve puant -dışı ayrımına ek olarak saatlik tanımlar yapılabileceği ifade edilmiş ancak yine nihai bir tanım yapılmamıştır. (50) İlgili pazar tanımlarında ele alınması gereken bir diğer unsur ise uzun dönemli enerji satış anlaşmalarıdı r. Geçmişte, elektrik üretim ya tırımlarını finanse etmek üzere Yap - İşlet, Yap -İşlet-Devret ve İşletme Hakkı Devri yöntemleriyle özel sektörce inşa edilen tesislerde üretilen elektriğin tümünü belirlenmiş bir fiyattan almak üzere kamu ve özel sektör teşebbüsleri arasında uzun dönemli ene rji satış anlaşmaları (ESA) imzalanmıştır. Şirketler, bu tesislerde üretilen elektriği, piyasanın rekabetçi dinamikleri dışında garantili olarak satabilmektedirler. Bahsekonu bu ESA'ların arz güvenliği gibi farklı açılardan olumlu etkilerinin olabileceği i leri sürülebilecek olsa da rekabetçi piyasa kapsamında sayılıp sayılmaması bazı tartışmalara konu olabilmektedir. Türkiye'de kurulu gücün yaklaşık %20'sini oluşturan ESA'ların büyük bir kısmının 2016 -2019 arasındaki dönemde sona ermesi beklenmektedir. (51) Komi syon un ENI/EDP/ GDP kararında , toptan satış piyasasında, o dönemde Portekiz in kamu kontrolündeki toptan elektrik alıcısı olan Rede Eléctrica Nacional S.A. (REN) ile elektrik üreticileri arasındaki ESA ların sona ermesinden önceki ve sonraki döneme ilişkin olmak üzere ikili bir inceleme yapmış; elektriğin toptan satışı piyasası, piyasanın rekabete açık olan kısımları kapsamında analiz edilmiştir. E.On/ Mol kararında da Macaristan elektrik endüstrisi için benzer bir yaklaşım sergilenmiştir. 13-07/69 -38 12/20 (52) İlgili pazara ili şkin yapılacak değerlendirmelerde ilgili coğrafi pazarın da ele alınması gerekmektedir.. Elektrik piyasalarında, coğrafi anlamda elektrik üretimine ilişkin rekabetçi yapıyı belirleyen bir başka unsur da iletim hatları ve kapasiteleridir. İletim hatlarında k ısıt olması halinde, diğer bölgelerden izole bir yapı sergileyen belirli bölgelerin ayrı birer ilgili coğrafi pazar olarak değerlendirilmesi söz konusu olabilecektir. Zira, bir bölgeye elektrik sevkinin, iletim hatlarının kısıtları nedeniyle mümkün olmamas ı, o bölgenin izole bir yapıya bürünmesine ve de rekabetçi parametrelerin diğer bölge ya da ülkenin geri kalanına kıyasla farklılaşması anlamında ayrı bir coğrafi pazarın ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. (53) Komisyon tarafından , EDF ve AEM in, İtalyan E dison teşebbüsünün kontrolünü ortak bir şekilde devralmasına ilişkin kararında devralma işleminin gerçekleştiği İtalya da, elektriğin bir üretim tesisinden tüketiciye aktarılması aşamasında iletim hatlarında kısıtlar yaşanabildiği ifade edilmiştir. Bu kara rda, söz konusu kısıtlar nedeniyle sistem işleticisinin ülke genelinde tek bir denge fiyatı (piyasa takas fiyatı) oluşturamayacağından hareketle, ülkenin birçok bölgeye bölündüğü ve farklı denge fiyatları oluşturulduğu; ancak, böylesi bir durumda ulusal bi r fiyat oluşturmak için bölgelerin ortalama fiyatlarının alındığı belirtilmiştir. Oluşturulan bu kısıt bölgelerinden, örneğin, Sardunya hemen her zaman, Sicilya bölgesi ise zamanın %41 inde diğer bölgelerden izole bir yapı sergilemektedir. Bu husustan yola çıkarak Komisyon, İtalya da gün öncesi piyasa mekanizması ve istatistik veriler ile bölgesel pazarların tanımlanabileceğini söylemiş ancak rekabetçi açıdan bir endişe doğmamasından hareketle coğrafi pazar tanımı açık bırakılmıştır. (54) Elektrik üretimine ili şkin Kurul kararlar ında, elektrik üretimi ve satışı pazarının coğrafi boyutu Türkiye olarak tanımlanmıştır. Ancak, önümüzdeki dönemde piyasa serbestleştikçe, üretim ve tüketimin yeri ve yoğunluğu; buna bağlı olarak da iletim hatlarında oluşabilecek kısıtla rdan ötürü farklı coğrafi bölgelerde oluşabilecek farklı rekabet şartlarının da dikkate alınması söz konusu olabilecektir. G.4.2. Elektriğin Nihai Tüketiciye Satışına İlişkin İlgili Pazar Değerlendirmeleri (55) Elektriğin perakende satışı, nihai tüketicilere sa tışları kapsamaktadır. Perakende satışlarına ilişkin piyasa esas itibarıyla sadece dağıtım şirketleri ve henüz piyasada bulunmayan perakende şirketlerinin satış yapabildikleri serbest olmayan tüketiciler ile tedarikçisini seçebilme şansına sahip olan serbe st tüketicilerden oluşmaktadır. İlgili pazar tanımının, mevzuattan kaynaklanan bu durum dikkate alınarak, serbest tüketicilere ve serbest olmayan tüketicilere satışlar olarak ayrılması doğru olmayacaktır. Şöyle ki; serbest tüketici limiti EPDK tarafından b elirlenmekte olup, limitin zaman içinde düşürülmektedir. Dolayısıyla, serbest tüketici limitinin sıfıra indiği andan itibaren tüm tüketiciler, mevzuat açısından serbest tüketici olarak kabul edilecektir. Bu nedenledir ki, ilgili pazar tanımı açısından iler iye dönük bir değerlendirmede, mevzuat çerçevesinde serbest olan ve serbest olmayan tüketiciler şeklinde bir ayrıma gitmek yerine; tüketicilerin büyüklük, iletim hattına doğrudan bağlı olmak ve benzeri özellikleri bakımından yapılabilecek ayrımlar yerinde olacaktır. Komisyon kararlarında da perakende satışlara ilişkin pazarın, büyük endüstriyel tüketiciler ile diğer küçük ölçekli endüstriyel, ticari ve hanehalkından oluşan tüketiciler olarak ikiye ayrıldığı görülmektedir. (56) Komisyon un ENI/EDP/GDP kararında, İspanya ve Portekiz için, yüksek ve orta gerilimli iletim hattına bağlı büyük endüstriyel tüketiciler ile düşük gerilimli şebekeye bağlı küçük endüstriyel, ticari ve hanehalkı tüketiciler ayrı pazarlar olarak tanımlanmıştır. İngiltere için ise, 100 kW ve ü stü yüke sahip tüketiciler ile 100 kW altı yüke sahip tüketiciler arasında ayrım yapılmış; EdF/Seeboard kararında, liberalleşmeye paralel olarak pazar tanımı açık bırakılmış olsa da, perakende elektrik piyasasında hanehalkı, yarım saatlik 13-07/69 -38 13/20 tarifelere tabi o lmayan küçük endüstriyel ve ticari tüketiciler ile yarım saatlik tarifelere tabi olan büyük endüstriyel ve ticari tüketiciler arasında üçlü bir ayrım olabileceği öngörülmüştür. (57) Bu noktada, elektrik dağıtım özelleştirmelerine ilişkin Rekabet Kurulu kararla rında perakende seviyesinde ilgili ürün pazarı, büyük endüstriyel tüketicilere yapılan satışlar ve hanehalkları ile küçük ölçekli endüstriyel/ticari tüketicilere yapılan satışlar şeklinde belirlendiği görülmektedir. Pazarın rekabete açılmışlık seviyesi ve daha da önemlisi, işleyen bir rekabetçi piyasa yapısının gerçekleşme seviyesine göre, küçük ölçekli endüstriyel tüketiciler ile hanehalkının da ayrı pazar olarak kabul edilmesi mümkün görülebilmekle birlikte, bu dosya kapsamında nihai tanım yapılmasına gerek görülmemektedir. (58) İlgili pazara ilişkin yapılacak değerlendirmelerde ilgili coğrafi pazarın da ele alınması gerekmektedir Elektrik piyasasındaki mevcut düzenleme gereği her bir dağıtım bölgesindeki serbest olmayan tüketicilere perakende elektrik satı şının, münhasıran bölgedeki dağıtım şirketi tarafından yapılması öngörülmektedir. Bu anlamda, dağıtım bölgelerdeki serbest olmayan tüketicilerin alternatif temin kaynağı bulunmamaktadır. Serbest olmayan tüketicilerin, Türkiye toplam tüketiminin büyük bir b ölümünü oluşturduğu ve bu tüketicilerin, tarife kapsamında, sadece kendi bölgelerindeki dağıtım şirketlerinden alım yapabildikleri dikkate alındığında, bir dağıtım bölgesindeki perakende satış ve hizmetinin, başka bir bölgedeki perakende satış ve hizmetind en kesin olarak ayrıldığı görülmektedir. Serbestleşmeyle birlikte perakende pazarı tamamen rekabete açılacak olsa da, bu rekabetçi dönemin özellikle başlangıç döneminde, dağıtım faaliyetlerinden kaynaklanan bölgeselliğin varlığını koruyacağı görülmektedir. (59) Bununla birlikte, serbestleşme sürecinin hedefi tüm tüketicilerin tedarikçisini seçme hakkına sahip olduğu ve perakende satışlarda bölgesel tekellerin yerini rekabetçi bir yapıya bıraktığı bir elektrik piyasasıdır. Bu değerlendirmeler ışığında, büyük end üstriyel tüketiciler bakımından ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak tanımlanabilecektir. Küçük ölçekli tüketiciler bakımından ise mevcut mevzuat çerçevesinde bölgesel coğrafi pazarların söz konusu olduğu, öte yandan serbestleşme süreci dikkate alındığında serbest tüketici limitinin sıfıra indirilmesiyle bu faaliyetlere ilişkin coğrafi pazarın bölgesellikten çıkıp Türkiye ölçeğine genişletilebileceği görülmektedir. Esas itibarıyla coğrafi pazara ilişkin olarak üretim portföyleri bakımından bu yönde yapılacak tanımlar serbestleşme sürecinin ileri aşamalarında daha çok önem kazanabilecektir. G.4.3. İlgili Pazarlar Hakkında Genel Değerlendirme (60) Yukarıda yer verildiği üzere elektrik üretimi ve toptan satışı ile elektriğin nihai tüketicilere satışını içeren ilgili pazar tanımlarında elektriğin kendine özgü nitelikler nedeniyle dosya özelinde tarafların piyasadaki konumları da dikkate alınarak farklı tanımlamalar yapılabilmektedir. Dar pazar tanımlarının somut anlamda yapılması için ilgili işleme ilişkin tarafların p iyasadaki konumlarının yanı sıra piyasanın serbestleşme seviyesi, bahse konu piyasa yapılarının işleyişi ve nitelikleri ve de bu yapıların rekabetçi açıdan anlamlı derecede farklılaşıp farklılaşmadığı gibi hususlarının öne çıktığı; bununla birlikte bu tanı mlamaların, rekabetçi bir risk doğmadığı sürece nihailendirilmediği görülmektedir. (61) Dosya konusu işleme dönülecek olursa, bu aşamada en dar ilgili pazar tanımlarının dahi rekabetçi analizin sonuçlarına etki etmeyecek olmasından yola çıkarak , bu dosya özelin de nihai bir pazar tanımının yapılmasına gerek görülmemiştir. G.5. Değerlendirme G.5.1. Eşikler Bakımından Değerlendirme 13-07/69 -38 14/20 (62) Seyitömer'in yaklaşık ( ..) TL'lik bir ciroya sahip olduğu dikkate alındığında, tek başına bu durum sebebiyle dahi, bildirime konu devi r işlem taraflarının toplam cirosu, alıcı taraf her kim olursa olsun, 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında 25 milyon TL lik eşiği aştığından işlemin izn e tabi olduğu görülmektedir. (63) Cengiz in, mezkur ortakları ile birlikte dağıtım aşamasındaki Kolin -Limak -Cengiz ve Alarko -Cengiz ortaklıkları dikkate alındığında rekabetçi davranışların koordinasyonu riski bakımından 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında da bir değerlendirme gerektiği ileri sürülebilecekse de söz konusu teşebbüslerin üretim seviyesindeki düşük pazar payları dikkate alındığında bu aşamada koordinasyon riski bakımından bir değerlendirme yapılmasına gerek bulunmadığı görülmektedir. Bu nedenle işleme ilişkin değerlendirme sadece 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında yatay yoğunlaşma ve dikey b ütünleşme başlıkları altında ele alınacaktır. G.5.2. Yatay Yoğunlaşmaya İlişkin Değerlendirme (64) Birleşme ve devralmalar açısından rakip teşebbüsler arası işlemleri niteleyen yatay yoğunlaşma sonucunda oluşan yapının hâkim durum yaratması ya da mevcut bir hâk im durumu güçlendirmesi rekabetçi açıdan birtakım riskler doğurabilecektir. Nitekim bu durum 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında yasaklanmıştır. (65) Türkiye elektrik üretimine ilişkin olarak kurulu gücün kuruluşlara ve üretimin yakıt cinslerine göre dağ ılımına aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir: Tablo 16: Türkiye Elektrik Kurulu Gücünün Üretici Kuruluşlara Göre Dağılımı KURULUŞLAR 2011 YILI SONU KURULU GÜÇ KATKI SANTRAL SAYISI MW % ADET EÜAŞ 20.280,4 38,3 92 EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK SANTRALLA RI 3.870,0 7,3 5 İŞLETME HAKKI DEVREDİLEN SANTRALLAR 747,7 1,4 30 YAP İŞLET SANTRALLARI 6.101,8 11,5 5 YAP İŞLET DEVRET SANTRALLARI 2.419,8 4,6 21 SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ 16.472,7 31,1 334 OTOPRODÜKTÖR SANTRALLARI 3.018,7 5,7 156 TOPLAM 52.911,1 100,0 643 Tablo 17: Türkiye Elektrik Kurulu Gücünün Yakıt Cinslerine Göre Dağılımı YAKIT CİNSLERİ 2011 YILI SONU KURULU GÜÇ MW KATKI % SANTRAL SAYISI ADET FUEL -OİL + ASFALTİT + NAFTA + MOTORİN 1.362,3 2,6 23 İTHAL KÖMÜR + TAŞ KÖMÜRÜ + LİNYİT 12.355,7 23,4 24 DOĞALGAZ + LNG 16.004,9 30,2 155 YENİLENEBİLİR + ATIK 115,4 0,2 18 ÇOK YAKITLILAR KATI+SIVI 556,5 1,1 8 ÇOK YAKITLILAR SIVI+D.GAZ 3.536,4 6,7 52 JEOTERMAL 114,2 0,2 7 13-07/69 -38 15/20 HİDROLİK BARAJLI 13.529,3 25,6 58 HİDROLİK AKARSU 3.607,7 6,8 251 RÜZGÂR 1.728,7 3,3 47 TOPLAM 52.911,1 100,0 643 Kaynak: TEİAŞ (64) Türkiye Elektrik üretimine ilişkin kuruluşlara ve yak ıt cinslerine göre pazar yapısına aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir: Tablo 18: Türkiye Elektrik Üretiminin Üretici Kuruluşlara Göre Kurul uşlar Toplam Üretim (MWh) Pazar Payı (%) EÜAŞ 73.524.104,32 31,92 EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK SANT. 18.826.547,81 8,17 İŞLETME HAKKI DEVR. SANT. 4.557.923,41 1,98 MOBİL SANTRALLAR 0,00 0,00 YAP-İŞLET SANTRALLARI 44.944.240,31 19,51 YAP-İŞLET -DEVRET SANTRAL LARI 12.840.614,42 5,58 SERBEST ÜRETİM ŞİRKETİ SANT. 62.458.595,14 27,12 OTOPRODÜKTÖR SANT. 12.243.107,47 5,32 TÜRKİYE ÜRETİM TOPLAMI 229.395.132,88 99,60 Net ithalat 911.178,65 0,40 TÜRKİYE TÜKETİM TOPLAMI 230.306.311,52 Tablo 19: Türkiye Elektr ik Üretiminin Yakıt Cinslerine Göre TÜRKİYE TOPLAMI KAYNAKLAR Üretim (MWh) Pazar Payı (%) FUEL -OİL 900.446 0,39 MOTORİN 3.118 0,00 TAŞKÖMÜR 3.712.741 1,61 İTHAL KÖMÜR 22.817.880 9,91 ASFALTİT 816.911 0,35 LİNYİT 38.870.378 16,88 DOĞALGAZ 104.047.618 45,18 LNG 0 0,00 NAFTA 0 0,00 LPG 0 0,00 YENİLENEBİLİR + ATIK 469.215 0,20 TERMİK TOPLAM 171.638.307 74,53 RÜZGAR TOPLAM 4.723.873 2,05 JEOTERMAL 694.350 0,30 BARAJLI 42.315.497 18,37 D.GÖL VE AKARSU 10.023.105 4,35 HİDROLİK TOPLAM 52.338.602 22,73 TÜRKİYE ÜRETİM TOPLAMI 229.395.133 99,60 Net ithalat 911.178,65 0,40 TÜRKİYE TÜKETİM TOPLAMI 230.306.312 100,00 (65) Bu pazar yapısı çerçevesinde devre konu Seyitömer ile devralan taraflar bakımından mevcut ele ktrik üretim miktarları, pazar payı ve ciro bilgilerine aşağıda yer verilmektedir: Tablo 20: Seyitömer ve teklif sahiplerinin 2011 yılı ciro ve pazar payları Taraflar Kurulu Güç (MW) Üretim (MWh) Kurulu Güç Pazar Payı Üretim Pazar Payı (%) Ciro (TL) ÇELİK LER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 13-07/69 -38 16/20 ETİ (Cengiz) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AKSA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) SEYİTÖMER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM (ÇELİKLER - SEYİTÖMER) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM (ETİ- SEYİTÖMER) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM (AKSA - SEYİTÖMER) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (66) Elektrik üretim ve toptan satış piyasasında hakim durum değerlendirmesinde ilgili pazarlarda oluşan pazar payı, hakim duruma ilişkin pazar gücünün bir göstergesi olarak ele alınmaktadır . Muhtemel alıcı konumundaki Çelikler , Eti ve Aksa nın kurulu güç ve üretim pazar paylarına bakıldığında; Seyitömer ile birlikte kurulu güç bakımından muhtemel alıcıların sırasıyla toplam % ( ..) , %( ..) ve % ( ..) pazar payına ulaşacakları; üretim anlamında ise sırasıyla toplam % ( ..) , %( ..) ve % ( ..) pazar payına ulaşacakları görülmektedir. Bu doğrultuda, muhtemel alıcıların ve özelleştirmeye konu teşebbüsün toplam pazar paylarının oldukça düşük olduğu görülmektedir. (67) Yatırım aşamasındaki santraller açısınd an tarafların pazardaki konumlarına bakıldığında; bugün itibarıyla yürümekte olan en fazla yatırımın Eti yi kontrol eden Cengiz Grubu na ait olduğu görülmektedir. Öte yandan; artan elektrik talebi sonucu yoğunlaşan diğer yatırımlar dikkate alındığında teklif sahiplerinin , yatırımların tamamlanması ile elde edilecek , pazar payı artışlarının düşük olması gibi hususlar da dikkate alındığında teklif sahibi teşebbüslerin yatırımları sonucu elde edecekleri pazar paylarının bu aşamada bir pazar gücü endişe si doğur madığı anlaşılmaktadır. (68) Bununla birlikte elektriğin kendine özgü nitelikleri nedeniyle elektrik piyasasında yatay yoğunlaşma anlamında hâkim durum analizinde pazar paylarının yanı sıra bazı nitel ve nicel göstergelerin de dikkate alınması gerekebilmektedir . Bu çerçevede incelemeye konu hususların başında zamansal ya da coğrafi anlamda piyasada oluşan kısıtların rekabetçi yapıya etkisi gelmektedir. İlgili pazara ilişkin bölümde de ele alındığı üzere elektrik talebinin zamansal anlamda dalgalanması sonucu olu şan yük seviyelerini karşılamak üzere santrallerin devreye girmesinde, bu santrallerin yakıt türleri ve buna bağlı olarak üretim teknolojileri sonucunda farklılaşan kapasite, esneklik ile üretim maliyetleri gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bu durumda her santral her yük seviyesinde çalışmadığından yük seviyelerine göre rekabetçi şartlar farklılaşabilmektedir. Coğrafi anlamda ise, iletim kısıtları nedeniyle bazı coğrafi bölgelerde elektrik sevkiyatı gerçekleştirilemediği zaman dilimlerinde o bölgenin, diğer bölgelerden farklı bir rekabetçi yapı sergilemesi sonucu ortaya çıkan yapı hakim durum değerlendirmelerinde dikkate alınabilmektedir. (69) Elektrik piyasalarında gerek hakim durumun tespiti gerekse de hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin yapılan a nalizlerde öne çıkan önemli değerlendirmelerden biri de, teşebbüs ya da teşebbüslerin kapasite tutma stratejisi ile piyasa fiyatlarını etkileyebilme gücüne sahip olması durumudur. Bu strateji çerçevesinde üreticiler, ellerinde bulunan elektrik üretim kap asitesinin bir kısmı için piyasada teklif vermemekte ya da aşırı yüksek fiyat vererek üretim biriminin devre dışı kalmasını ve piyasa denge fiyatının rekabetçi seviyenin üzerinde oluşmasını sağlamaktadır. Bu stratejiyi sürdüren teşebbüs bakımından üretilme yen elektriğin yarattığı kayıp , elde kalan elektriğin, piyasada oluşan yüksek fiyattan satılmasının yaratacağı gelir den küçük ise bu strateji üreticiler için kârlı hale gelmektedir. Kapasite tutma stratejisi sonucu piyasa fiyatlarını etkileme gücü bir anlamda hakim duruma işaret edebilmektedir. Bu stratejinin bir özelliği ise piyasa fiyatlarını etkilemek için çok yüksek pazar paylarına ihtiyaç bulunmamasıdır. 13-07/69 -38 17/20 Elektrik endüstrisindeki üretim ile iletimdeki kısıtlar nedeniyle zamansal ve coğrafi anlamda r ekabetçi şartların farklılaşabilmesi de dikkate alındığında talebin fiyat esnekliğinin oldukça düşük olması, bahse konu stratejinin ciddi tekel kârı ve tüketici zararlarına neden olabileceğini göstermektedir. Kapasite tutma stratejisinin hakim duruma etkis ine ilişkin olarak EdF/British Energy10 kararında Komisyon, iki elektrik üreticisi arasındaki devralmayı incelerken yatay anlamda bu teşebbüslerin kapasite tutarak elektrik piyasasındaki fiyatları yükseltme riskine dikkat çekmiş ve hakim durum değerlendirme sinde bu duruma vurgu yapmıştır. 2007 yılında yayı mlanan Avrupa Komisyonu Enerji Sektör Araştırması nda da elektrik üretimindeki yoğunlaşmanın kapasite tutma stratejisini beraberinde getirebildiği ve üreticilerin portföyündeki santrallerin vazgeçilmez ol ması halinde yüksek fiyatların empoze edildiği durumları ortaya çıkardığı değerlendirmeleri yapılmıştır . (70) Elektrik üretimine ilişkin hakim durum değerlendirmelerine ilişkin yapılacak analizde tarafların yukarıdaki unsurlara ek olarak pazardaki konumları, s ahip oldukları üretim portföyünün çeşitliliği, piyasaların yapısı gibi hususlar da önem kazanabilmektedir. Özellikle üretim alanındaki büyük ölçekli yoğunlaşmalar bakımından yukarıda ortaya konan çerçevede ayrıntılı incelemeler gerekebilecek olmakla birlik te dosya özelinde muhtemel alıcıların ve özelleştirmeye konu teşebbüsün daha dar ilgili pazar tanımlarında dahi rekabetçi yapı bakımından sakınca oluşturacak bir pazar gücüne ulaşmadığı; bu nedenle bildirim konusu işlem ile yatay yoğunlaşma bakımından herhangi bir pazarda hâkim durum ya ratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmayacağı değerlendirilmektedir. G.5.3 . Dikey Bütünleşmeye İlişkin Değerlendirme (71) Elektrik endüstrisinin serbestleşme sürecindeki yeniden yapılandırılmasında üretim, iletim, dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki olarak ayrıştırılması öngörülmekle birlikte, üretim ve perakende satış faaliyetlerinin bütünleşmesinin engellenmediği görülmektedir. Bu d urumda ortaya çıkan d ikey bütünleşme sağlıklı işleyen rekabetçi bir piyasa yapısı açısından hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurabilecektir. (72) Üretim ve perakende satış bütünleşmesinin sağlanmasıyla elde edilen olumlu sonuçlardan birinin, tüm tüketicile rin serbest olmasıyla uzun dönemli ikili anlaşmaların azalması ve üretim yatırımlarının cazibesini kaybetmesi riskini azaltmaya yönelik olarak üretim yatırımlarının teşvik edilmesi olduğu söylenebilir. Bunun yanında, spot piyasada oluşacak değişken fiyat s eviyelerine karşı da dağıtım/perakende satış firmalarının üretim ile bütünleşik bir yapıya sahip olmasının avantaj yaratacağı ileri sürülebilir. Tüm tüketicilerin seçme hakkını kazanmasıyla dikey bütünleşmenin bir risk olmaktan çıkacağı yönünde görüşler bu lunsa da, serbest olmayan tüketicilerden oluşan münhasır bir müşteri portföyüyle özelleştirilen dağıtım firmaları açısından, dikey bütünleşmenin rekabetçi yapı açısından hiçbir risk taşımadığını söylemenin mümkün olmadığı görülmektedir. (73) Dağıtım bölgelerin de perakende satış faaliyetlerinde rekabetin oluşturulması açısından, dağıtım şirketlerinin aynı ekonomik bütünlük içindeki üretim şirketleriyle ikili anlaşmalar yapmaları elektrik üretim ve toptan satış ya da nihai tüketicilere satış pazarlarında faaliyet göstermek isteyen ancak alt pazarda faaliyeti olmayan üretim şirketlerinin satış yapmak üzere yeterli alıcı bulamamalarına; yeterli üretimi olmayan alıcıların da elektrik tedarik etmek üzere yeterli satıcı bulamamalarına neden olabilecektir. Dikey bütünle şme sonucu likiditenin azalması anlamına gelecek bu durum sonucunda toptan satış 10 Case No: M.5224 -EdF/British Energy 13-07/69 -38 18/20 fiyatlarında yüksek dalgalanmalar yaratarak yeni yatırımlar için ciddi öneme sahip olan fiyat sinyalleri de olumsuz etkilenebilecektir. (74) Tüm bunlara ek olarak, dikey bütünleşme sonucunda dağıtım şirketlerine yapılan satışlar bakımından yüksek fiyatla alınan elektriğin maliyetinin tüketicilere yansıtılması riski ortaya çıkabilecektir. Bu nedenle, iyi işleyen bir ikili anlaşmalar piyasası sağlanabilmesi açısından dağıtım ve üretim şirketlerinin özelleştirme işlemleri, dikey bütünleşme yönüyle de ayrıntılı olarak ele alınmalı ve hem yapısal hem de davranışsal olarak rekabetçi bir toptan satış piyasası oluşturulması sağlanmalıdır. Şüphesiz, üretim - perakende satış bütünleşmesi ile piy asada hakim durum yaratma riski, üretim ve/veya perakende satış seviyelerinde yoğunlaşmanın varlığı halinde ortaya çıkacaktır. Bahse konu dikey bütünleşme hususu elektrik dağıtım özelleştirmelerine ilişkin Kurul kararlarında değerlendirilmiş ve bugüne kada rki kararlarında dikey bütünleşme konusunun özellikle -bu dosyanın da konusunu oluşturan - üretim özelleştirmeleri sürecinde daha ayrıntılı olarak ele alınacağını belirtmiştir. (75) Bu noktada, bir önceki bölümde üretim seviyesinin ele alınmış olmasından hareke tle elektrik dağıtım pazarındaki durum ele alınacaktır. Anılan kapsamda aşağıda kısaca Türkiye dağıtım pazarında yer alan teşebbüslerin elektrik satış miktarları ve pazar paylarına yer verilmektedir. Tablo 21: Elektrik dağıtım şirketlerinin sattıkları ener ji ve payları (2011) Kontrol Sahibi Şirket Adı Satılan Enerji (MWh) Pay (%) CENGİZ KOLİN LİMAK* AKDENİZ ( ..) ( ..) AKEDAŞ ( ..) ( ..) ARAS ( ..) ( ..) AYDEM ( ..) ( ..) AYEDAŞ ( ..) ( ..) CENGİZ -KOLİN -LİMAK* BOĞAZİÇİ ( ..) ( ..) ÇALIK YEŞİLIR MAK ( ..) ( ..) CENGİZ KOLİN LİMAK ÇAMLIBEL ( ..) ( ..) AKSA ÇORUH ( ..) ( ..) DİCLE ( ..) ( ..) ENERJİSA BAŞKENT ( ..) ( ..) AKSA FIRAT ( ..) ( ..) GEDİZ ( ..) ( ..) KCETAŞ ( ..) ( ..) CENGİZ -ALARKO MERAM ( ..) ( ..) OSMANGAZİ ( ..) ( ..) SEDAŞ ( ..) ( ..) TOROSLAR ( ..) ( ..) TREDAŞ ( ..) ( ..) CENGİZ -KOLİN -LİMAK ULUDAĞ ( ..) ( ..) VANGÖLÜ ( ..) ( ..) TOPLAM ( ..) ( ..) *Mezkûr ortak girişim grubu, ilgili özelleştirme işlemlerinde birinci sıradaki teklif sahibi olup Kur ul un da i zin verdiği bu devir işlemleri devam etmektedir . 13-07/69 -38 19/20 (76) Yukarıda yer alan bilgiler derlendiğinde teklif sahibi teşebbüsler bakımından dağıtım firmalarına yapılan satışlar çerçevesindeki dikey bütünleşik yapıya ilişkin olarak aşağıdaki tabloda sunulan görünüm orta ya çıkmaktadır: Tablo 22: İşlem sonucunda ortaya çıkacak dikey bütünleşik yapı (2011) Kurulu Güç Üretim Dağıtım Teklif Sahibi Teşebbüsler Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Pazar Payı (%) Üretim (MWh) Üretim Pazar Payı (%) Toplam Tüketim (MWh) Dağıtım Şirketler i İçinde Pazar Payı (%) ÇELİKLER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ETİ (Cengiz) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) AKSA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) SEYİTÖMER ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) *Faal olan Meram EDAŞ, Uludağ EDAŞ ve Çamlıbel EDAŞ a ek olarak; özelleştirme devir işlemleri devam eden Boğaziçi EDAŞ ve Akdeniz EDAŞ ın Kolin -Limak -Cengiz Ortak Girişim Grubu tarafından nihai olarak devralındığı varsayımı altında. Tablodan da görüldüğü üzere teklif sahipleri arasında ETİ yi kontrol eden Cengiz in, Cengiz -Alarko ve Kolin -Limak -Cengiz ortak girişimi ile elektrik dağıtımını yürüttüğü bölgelerin toplam pazar payı olan % ( ..) dikkat çekmektedir. Elektrik dağıtımında sahip olunan bu yüksek pay ile ortaya çıkabilecek dikey bütünleşmenin yar atması olası risklerin değerlendirilmesi için Cengiz Holding'in payının kurulu güç bakımından % ( ..) ; üretim bakımından % ( ..) olduğu dikkate alındığında Seyitömer in Cengiz Holding tarafında devralınması işleminin dikey bütünleşme anlamında ciddi bir reka betçi riskin oluşmadığı kanaatine varılmıştır. 13-07/69 -38 20/20 H. SONUÇ (77) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1- Seyitömer Termik Santrali nin ve santral tarafından kullanılan taşınmazların, Seyitömer Linyitleri İşletmesi tarafından kulla nılan taşınır ve taşınmazların "Varlık Satışı"; 2594, 31743 ve 200702650 Numaralı Maden Ruhsatları ve bu Ruhsatların kapsadığı Maden Sahalarının "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile bir bütün halinde - Çelikler Taahhüt İnşaat ve Sanayi A.Ş veya - Eti Bakır A.Ş. veya - Aksa Enerji Üretim A.Ş. tarafından devralınması işleminin, 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1998/4 sayılı "Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurulannda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ" kapsamında izne tabi olduğuna; 2- Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel devralma işlemi sonucunda, aynı Kanun maddesinde yas aklanan nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca bul unmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.