Rekabet Kurumu · D.2010 -4-165 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10 -60/12 · K.10 -60/1256 -470 Karar Tarihi : 23.9.2010 A. TOPLA

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -4-165 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10 -60/1256 -470 Karar Tarihi : 23.9.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Recep GÜNDÜZ, Burcu CAN C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : - Dört Kardeşler Deniz Na

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -4-165 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10 -60/1256 -470 Karar Tarihi : 23.9.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Recep GÜNDÜZ, Burcu CAN C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : - Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Tic. Ltd. Şti. İskele Meydanı Çardak Lapseki/Çanakkale - Erdemler Nakliyat Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği Tersan ecilik İnş. San. Tic. Ltd. Şti. Kore Kahramanlar Cd. No:12/A Gelibo lu/Çanakkale - Gelba Geli bolu Bal .San. ve Paz. Ltd. Şti. 20 Fener Ovası Mevkii Sütlüce Köyü Gelibolu/Çanakkale - Gelibolu Denizcilik ve Liman İşletmeleri San. v e Tic. A.Ş. Hoca Hamza Mh. Miralay Şefik Aker Cd. Aksoy Apt. No:4/4 Geli bolu/Çanakkale - Gestaş D eniz Ulaşım Turizm Ticaret A.Ş. Cevatpaşa Mh. Ziveriye Sk. No:18 Çanakkale - Karagözler Deniz Nak. Ltd. Şti. Alaaddin Mh. Kaptanlar Sk. No:6 Gelibolu/Çanakkale - Kerem Denizcilik Nakli yat Turizm Petrol Ür. L iman İşl. İthalat İhracat ve Tic. Ltd. Şti. 30 Belediye İş Merk ezi K:3 No:7 Gelibolu/Çanakkale - Kilitbahir Den iz Nakliyat Tur izm Ticaret Ltd. Şti. Kilitbahir Köyü Eceabat /Çanakkale - Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliği Kilitbahir Köyü Eceabat/Çanakkale - Kara Hasan Den iz Nakliyat Ltd. Şti. Hoca Hamza Mh . Tuğsavul C d. No:14 K: 3 17500 Geli bolu/Çanakkale - NG Deniz Taş. Ltd. Şti. Rumeli Cd. Rumeli Palas Apt. No:63/5 Osmanbey/İstanbul 40 E. DOSYA KONUSU : Çanakkale Boğazında yolcu ve araç taşımacılığı yapan firmaların , alternatif ulaşımın olmadığı bölgede tekelleştikleri ve fahiş fiyat uyguladıkları iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Önaraştırma konusu iddialar , genel itibarıyla , Çanakkale Boğazı bölgesinde deniz y oluyla yolcu ve araç taşımacılığı yapan teşebbüslerin 10-60/1256 -470 2rekabete aykırı eylemlerde bulunduklarına ilişkin ol up, söz konusu iddialar iki başlık altında değerlendirilm iştir: - Çanakkale Boğazı hatlarında faaliyet gösteren teşebbüslerin sağladıkları hizmete yönelik olarak birlikte fiyat tespit ettikleri iddiası . - Alternatifi bulunmayan hatlarda tekel konumuna gele n söz konusu teşebbüslerin , bu 50 pazar gücünü kötüye kullandıkları iddiası . G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.6.2010 tarih ve 5050 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 5.7.2010 tarih ve 2010 -4-165/İİ-10-187.SY sayılı İlk İnceleme Raporu, 8.7.2010 tarih ve 10 -49 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir s oruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-49/927 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 14.9.2010 tarih ve 2010 -4-165/ÖA-10-187.SY sayılı Önaraştırm a Raporu 17.9.2010 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/379 sayılı Başkanlık 60 önergesi ile 10 -60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; - Çanakkale Boğazı ndaki hatlarda faaliyet göstermek isteyen firmalarla iskele kullanımına ilişkin olarak imzalanan sözleşmelerde getirilen ve bu firmaların Boğaz daki bazı hatlarda faaliyet göstermelerini yasaklayan hükümler , hizmet pazarlarının paylaşılması pratik sonucunu doğurduğundan , sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı olduğu ve 5. madde çerçevesinde muafiyet alamayacakları, söz konusu hükümlerin hukuken geçersiz olduğu, bu yöndeki maddelerin varsa yürürlükteki sözleşmelerden derhal çıkarılarak gerekli değişikliklerin yapılması ve bundan sonraki sözleşm elere bu yönde bir hüküm konulmaması yönünde Kanun un 9/3. maddesi 70 uyarınca görüş gönderilmesi gerektiği, - Çanakkale Boğazı nın kuzeyindeki Gelibolu -Çardak hattında yapılmış olan havuz niteliğindeki işbirliğinin Kanun un 4. maddesine aykırı olup 5. madde çerçevesinde muafiyet alamayacağı, bu nedenle derhal sona erdirilmesi ve hatta düzen ve istikrarı sağlama gibi amaçlara Kanun çerçevesinde rekabeti daha az sınırlayıcı yöntemlerle ulaşılması yönünde Kanun un 9/3. maddesi kapsamında görüş gönderilmesi gere ktiği, - Çanakkale Boğazı nın güneyindeki Kilitbahir hattında Erdemler Nakliyat Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği Tersanecilik İnş. San. Tic. Ltd. Şti. (Erdemler ) ve Kilitbahir Deniz Nakliyat Tur. Tic. Ltd. Şti. (Kilitbahir Ltd. ) arasında geçmişte yapılan havuz anlaşmasının da benzer şekilde 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine açık şekilde aykırı 80 olduğu ve muafiyet alamayacağı, pazara yeni girecek teşebbüslerle bu türden işbirliklerine gidilmemesi yönünde Kanun un 9/3. maddesi uyarınca görüş gönderil mesi gerektiği, - Önaraştırma konusu anlaşma veya uyumlu eylem iddiasına ilişkin olarak, mevcut durumda piyasadaki fiyat paralelliklerinin pazarın özelliklerinden kaynaklandığı ve ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin Kanun un 4. maddesi anlamınd a aralarında fiyat belirlemeye yönelik bir anlaşma veya uyumlu eylem içerisinde olduklarına dair yeterli belge ve bulgu olmadığı, - Gestaş Deniz Ulaşım Turizm Ticaret A.Ş. (Gestaş ) ın ilgili pazarda bağımsız biçimde davranmasını sağlayacak ekonomik güce sa hip hâkim durumda bir teşebbüs olduğu, 90 - Ancak şikâyet konusu aşırı fiyata ilişkin olarak yapılan incelemeler sonucunda Çanakkale Boğazı nda uygulanan fiyatların aşırı olduğuna dair yeterli bulgu olmadığı 10-60/1256 -470 3görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİ RME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Çanakkale Boğazı nda , boğazın iki yakası arasında karayolu bağlantısı olmaması ve yolcu, araç ve yük taşımacılığının araba vapuru ve feribotlarla sağlanıyor olmasının yanı sıra, önaraştırma konusunun da bu ha tlardaki rekabet koşullarının bozulmasına yönelik şikâyetlerin incelenmesi ile ilgili olması sebebiyle , bu dosya bakımından , ilgili 100 ürün pazarı, deniz yoluyla yolcu ve araç taşımacılığı hizmeti pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Önaraştırma konusu faaliyetlerin yürütüldüğü hatlar Kilitbahir -Çanakkale ve Eceabat - Çanakkale hatları olmakla beraber Çanakkale Boğazı nda yer alan hatların birbirlerine ikame olması nedeniyle , ilgili coğrafi pazar Çanakkale Boğazı Bölgesi olarak belirlenm iştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller I.2.1. Teşebbüsler in Yetkilileri ile yapılan Görüşmeler - Gestaş Deniz Ulaşım Ticaret A.Ş. 110 Gestaş yetkilisi konuya ilişkin olarak aşağıdaki bilgileri vermiştir: - Gestaş Ağustos 2006 da Türkiye Denizcilik İşletmel eri A.Ş. (TDİ) den devraldığı feribot ve iskele kullanım hakları ile arabalı vapur taşımacılığı faaliyetine başlamıştır. Gestaş ın %99 oranındaki hisse Çanakkale Valiliği İl Özel İdaresi ne ait olmak üzere Çanakkale Belediyesi, Çanakkale Sanayi ve Ticaret Odası, Ayvacık Belediyesi ve Süleyman Bey Kooperatifi nden ibaret olan beş ortağı bulunmaktadır. Gestaş ın faaliyet gösterdiği hatlarda adalar iskeleleri TDİ, diğer iskeleler ise Milli Emlak a ait olup Gestaş bu iskelelerin kullanım hakkını haizdir. Gestaş ın kullanım hakkına sahip olduğu Çanakkale iskelesi rakip Kilitbahir teşebbüsü tarafından para karşılığında kullandırılmakta olup, Gelibolu iskelesi de rakipler ile ortak kullanılmaktadır. 120 - TDİ, Gestaş ın feribot ve iskele kullanım hakları nı kendisinden devralma sından önce ki 5 yıl fiyatlarda artış yapmamıştır. Şirketimiz devir den sonra mevcut fiyatlarla kar edemeyeceği nden, ücret artışına git miştir. 2 sene önce de petrol fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle zam yap ılmıştır. - Boğaz hatlarında doluluk oranı daha yüksek olmakla birlikte , adalar hattında ki yolcu ve araç sayısında da son dönemde artış olmuştur . Çanakkale Boğazı nda en yüksek fiyatı f ilomuzun eski olması ve maliyetlerimizin daha yüksek olması nedeniyle firma mız uygulamaktadır. Gestaş daha ağır ge milerle daha yüksek mesafeye gi tmekteyken diğer firmalar motorlarla daha düşük maliyetli çalışabil mektedirler. Fiyat belirlerken , başka karşılaştırma imkânı bulunmadığından, İDO nun Eskihisar Topçular hattıyla kıyaslama 130 yapılmaktadır. O hattaki fiyatları u ygulayamasak da takip ediyoruz. Boğaz hatlarında Gestaş ın pazar payı yaklaşık %... dir. Adalar hattında yalnızca biz çalışıyoruz, - Kilitbahir Deniz Nakliyat Turizm Tic. Ltd. Şti. Kilitbahir Ltd . yetkilisi nden konu hakkında elde edilen bilgiler şu şekil dedir: - Kilitbahir Ltd. 1960 lardan bu yana yalnızca Kilitbahir -Çanakkale hattında faaliyet göstermekte dir. Kilitbahir iskelesi Milli Emlak a aittir ve Kilitbahir Köyü muhtarlığı tarafından kullanım hakkı tahsis edilmektedir. Şu anda bu hatta yalnız biz t aşıma yapmaktayız, ancak Erdemler 2003 yılında n başlayarak üç-dört yıl süreyle Kilitbahir de 10-60/1256 -470 4bizimle havuz sistemi kapsamında çalıştı. Bu sistemde maliyetler her şirketin kendisine ait olmakla birlikte , günlük hâsılatın beşte biri Erdemler e verilmekteydi ve iki şirketin 140 gemileri sıraya konulmuştu. Daha sonra Erdemler, iskele kullanım hakkı sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak Kepez -Çanakkale hattında faaliyet göstermeye başlayınca , Kilitbahir -Çanakkale hattındaki sözleşmesi feshedildi. Havuz sistemi Gelibo lu da faaliyet gösteren teşebbüsler arasında da uygulanmaktadır. Günlük hâsılat şirketler arasında eşit olarak paylaşılmaktadır. Bu sistemin sebebi, teşebbüslerin gemilerinin boş sefer yapmasının ve bu sebeple zarar etmesinin önüne geçilmesidir. Yetkili, şirket yöneticisi Nurdan ÇOKTİN in bilgisayarından alınan 1.3.2007 tarihli belgeye ilişkin olarak, belirtilen tarihte Belediye Kilitbahir tarafı ndan kullanılan yolu kapatma kararı almıştı, bu durumda bize Gestaş ın rampalarına yanaşmamız önerildi. Ancak bu rampalar bizim gemilerimize uygun değildi, aynı zamanda Gestaş, bu 150 rampaların kullanılabilmesi için havuz sistemi uygulanması şartını getirdi. Belirtilen sistemde gerek kendi gerekse bizim sefer saatlerimizi Gestaş belirleyecekti ve gelir havuzda toplanar ak paylaşılacaktı. Ancak şikâyetlerimiz sonucu Belediye belirtilen yolu kapatma kararını uygulamaya koymayınca söz konusu uygulama yapılamadı. - Mevcut durumda Çanakkale -Kilitbahir arası, Gestaş ın faaliyet gösterdiği Çanakkale - Eceabat hattından daha kısa mesafe olmakla birlikte fiyatlarımız birbirine yakındır; bizim uyguladığımız fiyat TL, Gestaş ın fiyatı ise TL dir. Mesafe sebebiyle maliyetimiz Gestaş tan daha düşük olduğundan , fiyatı TL nin altına indirebilecek durumdayız, ancak iskele kullanım ha kkı Gestaş a ait ve bu şirket fiyatı düşürmemize karşı çıkabilir . Sorun yaşamak istemediğimiz için Gestaş ile fiyat rekabeti yapmayı 160 tercih etmiyoruz. Söz konusu şirket in hâlihazırda sahip olduğu gemiler eski ve büyük olduğundan, bu kadar kısa mesafede faa liyet göstermek için fazla maliyetli dir. Bu nedenle Gestaş Kilitbahir -Çanakkale hattında şu anda faaliyet gösterm emektedir. - Erdemler Nakliyat Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği Tersanecilik İnş . San. Tic. Ltd. Şti. Erdemler yetkilisince dile get irilen konu hakkındaki hususlar a aşağıda yer verilmiştir: - Çanakkale Boğazı etrafında yolcu ve araç taşımacılığı yapılan hatlar Çanakkale - Kilitbahir, Çanakkale -Eceabat, Gelibolu -Lapseki ve Gelibolu -Çardak tır. Söz konusu hatlardan Çanakkale -Eceabat ve Çan akkale -Lapseki arasında sadece Gestaş faaliyet göstermektedir. Erdemler in faaliyet gösterdiği tek hat olan Gelibolu -Çardak hattında 5 170 firma daha faaliyette bulunmaktadır. Söz konusu firmalar NG Deniz Taşımacılık, MEM Deniz Taşımacılık, Gelba, Karahasan ve Doğanaslan firmalarıdır. Bu hatta Erdemler in uyguladığı fiyatlar; taksiler için TL, minibüsler için TL, kamyonlar için TL, tırlar için TL ve yolcular için TL dir. - Anılan hatların bulunduğu bölge Trakya ve Marmara dan gelen araçlar için Anado lu ya geçiş anlamında bir dağıtım noktasıdır. Bu nedenle , söz konusu hatlar birbirleri ni tam olarak ikame etmektedir. Yani karşıya geçmek isteyen müşteriler bu hatlardan herhangi birini tercih etmekte serbesttirler. Dolayısıyla bu hatlarda rekabet düzeyini n yüksek olduğunu belirtmek mümkündür. - Gestaş ın faaliyet gösterdiği hatlarda özel firmaların faaliyet göstermesi söz konusu 180 olamamaktadır. Zaten , hatlar birbirlerine ikame oldukları için özel teşebbüslerin faaliyet gösterdiği hatlara Gestaş ın; Gestaş ın faaliyet gösterdiği hatlara ise özel firmaların girmesi söz konusu olmamaktadır. - Faaliyet gösterdiğimiz Gelibolu -Çardak hattında faaliyet gösteren firmaların hareket saatleri teknik nedenlerden dolayı Liman Müdürlüğü tarafından belirlenmektedir. Lima n da tek bir rampa olduğu için birden fazla geminin aynı anda limandan hareket etmesi mümkün değildir. 10-60/1256 -470 5Bu hatlarda faaliyet gösteren firmalar ın fiyat düzeyleri ise aynıdır. - Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Tic. Ltd. Şti. Teşebbüs yetkilisinin önaraş tırma konusun a ilişkin olarak belirttiği hususlara aşağıda 190 yer verilmiştir: - Şirketimiz Gelibolu Çardak hattında faaliyet göstermektedir. Bu hatta bizden başka 5 firma daha faaliyette bulunmaktadır. Bu hatta gerçekleştirdiğimiz taşımacılık saat ve ücret düzenlemesi bakımından Liman Başkanlığı na bağlıdır. - Gestaş ın 2006 yılında ki özelleştirmeden sonra faaliyet göstermeye başlaması, piyasadaki faaliyet düzeyini önemli ölçüde etkiledi. Gestaş tan önce faaliyet gösteren TDİ zamanında oldukça ciddi rekabet vardı ve bu düzende bizler ciddi zararlar ettik. Gestaş tan sonra rekabet yine ciddi düzeyde olmasına karşın eski dönemdeki gibi zarar ettiğimizi söylemek söz konusu değildir. Bizim faaliyet gösterdiğimiz Gelibolu -Çardak hattında faaliyet gösteren tüm fir malar aynı fiyatları uygulamakta ve Liman 200 Başkanlığından alınan izin çerçevesinde yarım saatte bir hareket etmektedirler. - Bizler diğer altı firma ile birlikte Gelibolu Denizcilik ve Liman İ şletmeleri A.Ş. (Gelibolu Denizcilik ) nin kurucu ortakları arası nda yer almaktayız. Söz konusu firmanın tek kuruluş amacı özellikle alt yapı bakımından alınması gereken kararları almaktır. Kuruluş Sözleşmesi nde feribot taşımacılığı bulunmasına rağmen mevcut durumda Gelibolu Denizcilik şu anda aktif değildir. - Gelibolu Denizcilik ve Liman İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş. Şirket yetkilisinin konuya ilişkin olarak belirttiği hususlar aşağıdaki gibidir: - Gelibolu Denizcilik 2006 yılından bu yana faaliyet göstermekte dir. Gelibolu ile Çardak arasında faaliyet gösteren 6 f irmanın kurucu ortakları arasında bulunduğu şirketimizin 210 esas kuruluş amacı , Gelibolu iskelesinde faaliyetimizi önemli ölçüde etkileyen alt yapı eksikliklerini gidermektir. Bu amaçla başlıca hedefimiz Belediye Başkanlığı ile de uzlaşmamızın sonucu olarak belediyenin bize tesis ettiği yere bir adet iskeleye yaptırmak olup, gerekli makamlardan izin alma çalışmalarımız devam etmektedir. - Gelibolu Denizcilik in de çabalarının temelinde faaliyet gösterdiğimiz hatta daha önce var olan bir takım düzensizliklerin giderilme si bulunmaktadır. Bu anlamda belediye başkanlığının da önderliğinde zaman tarifelerini belirledik. Böylece, gemilerin kalkış saatleri önemli ölçüde düzenlilik kazanmış ve önemli sorunlardan birisi de ortadan kaldırılmıştır. Bu piyasada faaliyet g österen firmalar küçük bir yerde faaliyet gösteren teşebbüsler oldukları ve fiyat göstergeleri piyasada oldukça şeffaf olduğu için firmalar 220 tarafından uygulanan fiyatlar paralellik arz etmektedir. - Bize göre Çanakkale Boğazı nda yapılan feribot taşımacıl ığında en önemli sorun önceden TDİ işletmesinde olan feribot hatlarındaki özelleştirmenin sağlıklı biçimde gerçekleştirilmemiş olmasıdır. Zira feribot işletmesi muayyen bedelin çok altında ki fiyatlar ile İl Özel İdaresi ne devredilmiş ve kamunun bütün imtiy azlarını kullanabilmesinin önü açılmıştır. Bu amaçla özelleştirme pazarda rekabet düzeyinin iyileştirilmesi anlamında herhangi bir katkı sağlamamıştır. Kamu kaynaklarından ve imtiyazından faydalanma imkânı olan bir teşebbüs ile bizlerin bu hatta rekabet et mesi söz konusu değild ir. Zira Gestaş, İl Özel İdaresi nin desteğini arkasına alarak , belediyeye ait bazı iskelelerin mülkiyetini devralmıştır. Bununda ötesinde , Gestaş yine 230 kamu imtiyazını kullanarak , araçlardan alınması gereken park ücretlerini almama gib i bir imtiyaz kullanarak , rakiplerine karşı önemli bir rekabet avantajı kazanmaktadır. I.2.2. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler 10-60/1256 -470 61- Kilitbahir -Çanakkale hattında faaliyet gösteren Kilitbahir Ltd, Kilitbahir İskelesi nin kullanım hakkı için Ki litbahir Muhtarlığı, Çanakkale İskelesi nin kullanım hakkı için ise söz konusu iskelenin işletim hakkını haiz olan Gestaş ile sözleme akdetmiş tir. Gestaş ile Kilitbahir Deniz Nakliyat arasında bir yıl süreli olarak imzalanan Çanakkale Koltuk Barınağı nda n Yolcu ve Araç Taşıma Protokolü nün Sefer Yapılacak Mev ki ye ilişkin 7. maddesi hükmünü şu şekildedir: Firma seferlerini Kilitbahir mevkiine yapacak olup, Eceabat tan kesinlikle sefer 240 yapmayacaktır. Böyle bir durumun tespiti halinde hiçbir ihtar ve ihba ra gerek kalmaksızın protokol münfesih sayılacaktır. Bu hususta firma hiçbir gerekçe ileri sürmeyeceğini kabul ve taahhüt eder. Söz konusu hüküm, Gestaş ile Kilitbahir Ltd . arasında imzalanan 15.6.2008, 15.6.2009, 1.8.2010 tarihlerinde akdedilen sözleşmel erin tamamında yer almaktadır . Aynı hüküm Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile Kilitbahir Ltd . arasında yapılan devletin hüküm ve tasarrufu altında kayıtlı ancak Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliğine kiralanmış bulunan Kilitbahir deki Motor Basen Sahası ndan istif ade edilmesine ilişkin olarak 2002 - 2010 yılları arasında yıllık imzalanan sözleşmelerin tamamında yer almaktadır. Benzer nitelikteki bir hüküm 2002 -2009 arasında Kilitbahir -Çanakkale ve Kepez - 250 Kilitbahir hatlarında çalışan Erdemler in Kilitbahir Motor Basen Sahası ndan yararlanmak için Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile yaptığı tüm sözleşmelerde de düzenlenmiştir. 2- Gelibolu Denizcilik bünyesinde yapılan yerinde incelemelerde kurucu ortak olan teşebbüs temsilcilerinin imzaları ile alınmış bir takım karar met inlerine ulaşılmıştır . Söz konusu belgelerden dosya kapsamında önem arz edenlere aşağıda yer verilmiştir: - Herhangi bir tarih belirtilmeyen fakat altında kurucu ortakların (Erdoğan Aziz Erdem, Mehmet Yükseliyor, Mustafa Rüçhan Özer, Tuncay Karagöz, Erhan Gündüz) imzası bulunan Karar başlıklı metin aşağıdaki şekildedir: Karar 260 1. Dışarıda para toplamak kesinlikle yasak. Gemiler süratle araçları alıp parayı içerde toplayacaklar. 2. Rampada araç olan teknenin yanındaki rampaya Çardak tan gelen gemi a raç indirdikten sonra, araç yoğunluğu varsa ya da hava lodossa (bu kararı yazıcı verecek) yerinden çıkmayıp hemen araç alıp yola çıkacak. Yoğunluk tamamlanınca tekneler sırayı düzeltecek. 3. Para toplayan kişi araç sayısını kaptan bildirecek ve kaptan yaza cak. Gerekli görüldüğünde kaptan kontrol yapacak veya yaptırılacak. Minibüsler, kamyonetler cinslerine göre belirlenecek. (Ruhsat) 4. Kaptanlar eğitime alınacak yetkiler görüşülecek. 270 5. Tüm güverteciler ayrı ayrı yazım yapacaklar ve fişleri kaptana verece kler. 6. İskelenin iç kısmına yatmak için kimse rampa yapmayacak. 7. Gece için bir meydancı alınacak. 8. Saman mevsiminde kamyonlara zam yapılacak. Kamyon 80 YTL Tır 100 YTL olacak. 9. Ortak teknelerden herhangi birine Liman başkanlığınca ceza kesildiği nde bu ceza havuzdan ortak ödenecek. 10. Rampadan araç alan tekneleri Çardaktan gelen tekne sıkıştırmayacak tekne çıkıncaya kadar açıkta bekleyecektir. 10-60/1256 -470 711. Yukarıda alınan kararların uygulanmasından Tuncay SARI ve Recep YÜZÜAK sorumlu olacaklar. Gemi kapt anları ve personeli Tuncay SARI ve Recep YÜZÜAK ın 280 verecekleri talimatları aynen uygulamak zorundadırlar. Her iki yetkili de personelin hatasından dolayı personelin işine s on verme yetkisine sahiptirler. - 24.03.2007 Tarihli Toplantı Gündem Maddeleri başl ıklı belge: 1. Tehlikeli madde izni çıkması sonucunda Gestaş ile anlaşmanın bozulup bozulmayacağı 2. Gemilere alınacak güvenlik görevlileri 3. Olağanüstü durumlarda Gestaş rampalarının kiralanması 4. Bazı özel yapılı araçların tarifeye ücretlerinin konulm ası 5. Yazlık kıyafetler 6. İskele ve rıhtımlardaki yıkık ve hasarlı yerlerin onarılması 290 7. Belediyenin alacağı Hazine yerleri hakkında görüşme 8. Çardak iskelesinde eleman görevlendirilmesi 9. Çardak iskelesi çalışma pozisyonu 10. Yazıcıların zam talepl eri 11. Ücretsiz geçecek resmi kurum araçları 12. Gelba İşletmesinin Gelibolu Denizcilik A.Ş. giderlerine ortak olması - 24.03. 2007 tarihli Toplantı Kararları başlıklı belge; 1. Yanıcılar gece ve gündüz taşınacak Gestaş a bilgi aktarılmayacak. Yanıcı firmaları ile şifai temas kurulacak. Fiyatlarda değişiklik yapılmayacak., Gestaş fiyat indirimine giderse tekrar karar alınacak. 300 3. Olağanüstü vasıta yoğunluğunda Gestaş ın rampalarının kiralanması ve kira ücretlerinin karşılıklı belirlenmesi, kiralanma esaslarının en yakın bir sonraki toplantıda kararlaştırılmasına. 4. Konteynır ve herhangi bir iş makinesi taşıyan tır türü araçların geçirilmesi 100 YTL olarak tarifeye eklenecek, motosikletler için bisiklet yazılacak ve bu konuda yazıcılar ve personel u yarılacak. 7. Belediyenin alacağı hazine yerleri ile ilgili yazışmalar takip edilecek ve yardımcı olunacak. 310 12. Gelba İşletmesinin Gelibolu Denizcilik İşletmeleri A.Ş. nin bir takım ortak giderleri ne katılması uygun görülmüştür. - 9 Haziran 2009 ta rih ve Karar başlıklı belge; 3. Gemilerin kalkışlarını, yanaşmalarını tayin etmekle yazıcılar yetkili kılınmıştır. İskeledeki duruma göre inisiyatif kullanacaklardır. 10-60/1256 -470 87. Fiyatlarda bazı küçük araçlar ve benzer araçlar için belirtilen fiyatlar uygul anacak (örneğin kango, doblo gibi küçük kamyonetlerde) otomobil fiyatlarından işlem 320 görülecektir. 10. İskele üzerine gelen araçlar özellikle Çardak iskelesindeki bugüne kadar yapıldığı gibi bekletilmeden boşalan gemiye alınacak, iskele üzerinde araç bekl etilmeyecektir. 13. Her gemi saman kamyonu alacak ben almıyorum diyen geminin o seferi iptal edilecek ve sefere girmediği kadar noksan pay alacakt ır. - Bağlı İşletmelere gönderilen 10.1.2008 tarihli yazı; 1. Veresiye geçen LNG tankerlerinin hâsılat ve KDV paylaşımı hesaplamalarında aksaklıklar yaşandığı görülmüştür. 330 Bu itibarla feribotu veresiye LNG tankeri taşıyan işlemeler feribottan gelen veresiye fişini 566 29 00 numaraya fakslayacaktır. 2. Hâsılat ve KDV paylaşım hesapları her hafta Salı günü öğleden sonra yapılacaktır. Salı günü tatil günlerine rastladığında müteakip işgünü yapılacaktır. 3. Hâsılat ve KDV paylaşımına tüm işletmelerin görevlileri katılacaktır. 4. İşletmeler yanıcı havaleleri için banka hesaplarını ayıracak paylaşım günü cüzda nlar güncelleştirilmiş olarak getirilecektir. 5. Paylaşım hesapları Salı gününden önce gelen Cuma günü mesai sonuna kadar yapılmış havaleleri kapsayacaktır. I.3. Değerlendirme 340 Önaraştırma nın konusunu , Çanakkale Boğazı nda yolcu ve araç taşımacılığı yapan firmaların birlikte ve fahiş fiyat uyguladıkları; alternatif ulaşım imkânı olmayan hatlarda tekelleştikleri ve söz konusu pazar gücünü kötüye kullandıkları iddiaları oluşturmaktadır. Başvuruya konu teşebbüslerin uygulamalarının değerlendirilmesinden önce pazarın yapısı ve pazarın yapısını etkileyen hukuki süreçler hakkında bilgi verilmesinde yarar görülmektedir. Çanakkale İl Özel İdaresi kontrolünde olan Gestaş ın faaliyet göstermekte olduğu hatlar ve iskelelerde sözü edilen şirketin deniz taşımacılığı hiz meti sunmaya başladığı 15.8.2006 tarihinden önce TDİ faaliyet göstermiştir. 10.10.1983 tarih ve 117 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile bir Kamu İktisadi Kur uluşu olarak kurulan TDİ nin 350 başlıca faaliyet konusunu iç ve dış sularda araba, yolcu beraberi yük taşıma i şleri, acentelik, temsilcilik, gemi alım -satım ve kiralanması, brokerlik, kılavuzluk, römorkörcülük ve palamar i şleri ile diğer liman hiz metleri oluşturmuştur. TDİ, 10. 8.1993 tarih ve 93/4693 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile özelleştirme kapsamına alınmış olduğundan, faal olduğu dönemde teşebbüsün tüm hisseleri T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi nin mülkiyetinde olmuştur. Bununla birlikte TDİ nin faaliyet kapsamında yer alan Çanakkale i li ve çevresindeki şehir hatları hizmetleri, Öze lleştirme Yüksek Kurulunun 24. 7.2006 tarih ve 2006/60 sayılı Kararı çerçevesinde 15.8.2006 tari hinde Çanakkale İl Özel İdaresi ne devredilmiştir. Söz konusu karar uyarınca TDİ ile Çanakkale İl Özel İdaresi arasında bir 360 devir protokolü imzalanarak aşağıdaki hususlar k ararlaştırılmıştır: TDİ nin Şehirhatları İşletmesi Çanakkale bölgesi Çanakkale, Eceabat, Lapseki, Gelibolu, Geyikli -Yükyeri, Bozcada, Gökçeada ve Kabatepe hatlarındaki yolcu ve araç 10-60/1256 -470 9taşıma hizmetlerinden Protokolde belirtilen gemi ve iskeleleri Çanakkale İl Özel İdaresi ne devrederek çekilmesi, TDİ ye ait yolcu ve araç taşıyan (dokuz adet) gemiler ile yüzer vasıtaların yedekleri ve demirbaşların 95.000 TL üzer inden Çanakkale İl Özel İdaresi ne devredilmesi, Belirli sayıda personelin Çanakkale İl Özel İdar esine devri, Yukarıda adı geçen hatlarda kullanılan iskelelere ilişkin; - Mülkiyeti TDİ adına kayıtlı bulunan taşınmazların Çanakkale İl Özel İdaresine devri, 370 - TDİ ye tahsisli yelerin Çanakkale İl Özel İdaresi ne tahsisinin sağlanması, - TDİ nin kullanımında v e/veya tasarrufunda bulunan Maliye Hazinesi adına kayıtlı ve/veya tasarrufunda bulunan Maliye Hazinesi adına kayıtlı ve/veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin Hazine taraf ından Çanakkale İl Özel İdaresi ne tahsisinin sağlanması yönünde girişiml erde bulunması. Söz konusu Protokolü müteakip, Gestaş ile Çanakkale İl Özel İdaresi arasında, 16.8.2006 tarihinde yürürlüğe giren Gemi, İskele ve Terminaller ile Hatların İşletme Hakkı Sözleşmesi akdedilmiştir. Belirtilen sözleşme uyarınca, Çanakkale İl Özel İdaresi ne devredilen dokuz adet gemi ile bunlara ait yedek parça ve demirbaşlar ve Çanakkale -Eceabat, Gelibolu -Lapseki, Yükyeri -Bozcaada, Kabatepe -Gökçeada ve 380 Çanakkale -Gökçeada hatlarının işletim hakkı ve Çanakkale İl Özel İdaresi nin kullanım hakkı nı haiz olduğu iskele ve terminallerin işletim hakkı Gestaş a verilmiştir. I.3.1. İskele Kullanımına İlişkin Sözleşmeler Kilitbahir Ltd . nin gerek Gestaş ile Koltuk Barınağı iskelesinin, gerekse Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile Motor Basen Sahası ndaki iskelenin kullanımına ilişkin kira sözleşmelerinde ve Erdemler Denizcilik in Kilitbahir Köy Tüzel Kişili ği ile Motor Basen Sahası ndaki i skelenin kullanımına ilişkin kira sözleşmelerinde Sefer Yapılacak Mevkii başlıklı maddede Kilitbahir Ltd nin Eceabat tan sefer düzenlenmesi yasaklanmış ve buna aykırı hareketin sözleşmenin feshine neden olacağı kesin hükümlerle ifade edilmiştir. 390 Kilitbahir Ltd., bugüne kadar Eceabat tan sefer düzenlemediği için söz konusu sözleşme maddeleri uyarınca sözleşme feshi açısı ndan bir sorun yaşamamış, ancak Erdemler Denizcilik 2008 yılında Kepez -Eceabat hattında sefer düzenlemeye başladığında , söz konusu rekabet yasağı hükmü Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile akdettiği sözleşmenin feshedilmesine neden olmuştur. Erdemler, 7.9.20 10 tarih ve 7030 sayı ile Kurum kayıtlarına giren yazısında, Çanakkale - Kilitbahir hattında taşımacılık yapmaya bölgede TDİ nin faal durumda olduğu Mart 2002 döneminde başladıklarını, TDİ nin faaliyetlerinin İl Özel İdaresinin kontrolünde bulunan Gestaş a d evredilmesi üzerine 2006 yılından sonra Gestaş ile varılan anlaşma çerçevesinde (iskele kullanımı) faaliyetlerine devam ettiklerini belirtmiştir. Bununla 400 birlikte 2008 yılında Çanakkale -Kilitbahir hattında Kilitbahir İskelesi nin kullanımı için yapılan söz leşmenin Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği tarafından feshedilmesinin ardından bu hattaki faaliyetleri son bulmuştur. Denizcilik Müsteşarlığından alınan izne ve Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliği ile Kilitbahir İskelesi nin kullanımına ilişkin imzalanan Sözleşme ye bağlı olarak 21. 6.2008 tarihinde Kepez -Kilitbahir hattında yolcu ve araç taşımacılığı faaliyetlerine başlandığı , ancak ekonomik ve idari nedenler le 23.11.2008 tarihinde söz konusu hattan ayrılmak durumunda kalındığı da Erdemler tarafından ifade edilen hus uslar arasındadır. Bunun üzerine , yeniden Çanakkale -Kilitbahir hattında faaliyet göstermek isteyen Erdemler , İl Özel İdaresi ile iskele kullanımında mutabakata varmış olmasına rağmen , Kilitbahir 410 10-60/1256 -470 10Muhtarlığı nın işlettiği Kilitbahir İskelesi nin kullanımına i zin vermemesi üzerine bu hatta faaliyet gösterememiştir. Erdemler, altı yıl faaliyet gösterdikleri hattan objektif nitelikte herhangi bir gerekçeye dayanmaksızın dışlanmalarına yol açan nitelikteki davranışları rekabeti kısıtlayan ve 4054 sayılı Kanun a ay kırılık teşkil eden davranışlar olduğunu iddia etmektedir. Aynı konuya ilişkin olarak Kilitbahir Muhtarlığın ın açıklamaları farklı yönde dir. Muhtarlık, Erdemler in; - Çanakkale Kilitbahi r arasındaki faaliyetlerine 28. 6.2002 tarihinde başladığını ve 2002 - 2007 yılları arasında bu hatta faaliyet gösteren diğer firma olan Kilitbahir Ltd ile birlikte havuz sisteminde ortak olarak çalıştığını, 420 - 2007 yılı sonundan 2008 yılının ilk aylarında bu hattaki faaliyetlerini bırakıp İzmir de başka bir hatta faaliyet gö stermeye başladığını ve süreçte Muhtarlığın iyi niyet çerçevesinde sözleşmeyi feshetmediğini, - 2008 yılı başlarında yeniden faaliyet göstermek için Kilitbahir e geldiğini fakat bu defa Kilitbahir Ltd . ile havuz anlaşmasına yanaşmadığını, bunun sonucunda c iddi fiyat rekabetinin baş gösterdiğini, bu süreçte Erdemler in fiyatları 4 TL düzeyine kadar indirdiğini ve bu durumun yörede çeşitli başka sorunlarla beraber Muhtarlığın en önemli gelir kaynağı olan İskele kiralarını temin edememesine yol açtığını, - Bir süre sonra Kilitbahir -Kepez hattında faaliyet göstermek için Muhtarlığa başvuruda bulunduklarını, iyi niyet kaideleri çerçevesinde Muhtarlığın bu talebe Kilitbahir Deniz 430 Nakliyat ile eşit koşullarda ( binek oto ve kamyonet taşımacılığı ile sınırlı olacak b içimde) izin verdiklerini, - Aynı hatta ağır vasıta taşımacılığı yapmak yönündeki başvurularının, iskele altyapısının güvenliğini tehdit ettiği ve sit alanı niteliğindeki Kilitbahir -Eceabat yolunun bu tür vasıtaların geçişine uygun olma dığı gibi sebepler den ötürü reddedildiğini, - Ardından Erdemler in Muhtarlığın bilgisi dışında Kepez den Eceabat a taş kamyonları taşımaya başladığı nı, bu durumun sözleşmenin Erdemler in Çanakkale -Eceabat arasında faaliyet göstermeyeceğine ilişkin maddesinin ihlali anlamınd a geldiğini, - Bu süreçte aynı zamanda Erdemler in Kepez Kilitbahir hat izninin Denizcilik Müsteşarlığı tarafından iptal edildiğinin anlaşıldığını, 440 - Erdemler in gerekli ödemelerini aksatması nedeniyle icra takibi başlatıldığı nı ve bu gelişmeler üzerine E ceaba t Asliye Hukuk Mahkemesinin 18. 2.2009 tarihli sözleşmenin feshine hükmeden kararı da göz önüne alınarak sözleşmenin feshedildiğini belirtmiştir. Çanakkale -Kilitbahir hattında yolcu ve araç taşımacılığına dair ilk sözleşme 2002 yılında imzalanmıştır. Çanakkale -Kilitbahir hattında yapılacak seferlerde Kilitbahir iskelesinin kullanımına ilişkin sözleşmelerin Sefer Yapılacak Mevki başlıklı maddes i aşağıda yer verildiği gibidir : SEFER YAPILACAK MEVKİ Firma seferlerini Çanakkale mevkiinde yapacak olup, Eceabat tan kesinlikle sefer 450 yapmayacaktır. Böyle bir durumun tespiti halinde hiçbir ihtara gerek kalmaksızın protokol münfesih sayılacaktır. Bu hususta firma hiçbir gerekçe ileri süremeyeceğini açıkça kabul ve taahhüt eder. Erdemler, Kepez -Kilitbahir h attında taşımacılık yapmak üzere 2007 yılı sonunda Kilitbahir Köy Tüzel Kişiliğinden Kilitbahir iskelesinin kullanımına ilişkin talepte bulunmuştur. Bunun üzerine Erdemler ile Kilitbahir Köy ü Tüzel Kişiliği arasında Kilitbahir Kepez hattındaki seferlerde K ilitbahir iskelesinin kullanımına ilişkin 21.8.2008 10-60/1256 -470 11tarihinde bir yıllık bir sözleşmenin imzalan mıştır. İmzalanan bu Sözleşme de de Erdemler in Eceabat hattındaki faaliyetlerine ilişkin yasaklamanın varlığını koruduğu görülmektedir. Bahse konu sözleşme mad desi; 460 Madde 7 SEFER YAPILACAK MEVKİ Firma seferlerini Kilitbahir Kepez hattında yapacak olup, Çanakkale koltuk barınağı ve Eceabat tan kesinlikle sefer yapmayacaktır. Firma oto ve kamyonet (4500 kg) haricinde ağır vasıta taşımacılığı kesinlikle yapmayacak tır. Böyle bir durumun tespiti halinde hiçbir ihtara gerek kalmaksızın protokol münfesih sayılacaktır. Bu hususta firma hiçbir gerekçe ileri süremeyeceğini açıkça kabul ve taahhüt eder. ifadelerini içermektedir. Erdemler in sözleşme imzaladığı hatlardan ilki olan Çanakkale -Kilitbahir hattında Kilitbahir iskelesinin kull anımına ilişkin Sözleşme 21. 5.2008 tarihinde bitimine bir ay kala Kilitbahir tüzel kişiliğinin gönderdiği bir ihtarname ile feshedilmiştir. Her ne kadar 470 Erdemler, ihtarnameye cevaben gönde rdiği yazıda söz konusu feshin haklı gerekçelerinin oluşmadığı ve bu nedenle de haksız fesih olduğunu savunsa da Sözleşme nin yenilenmesi anlamında herhangi bir sonuca ulaşamamıştır. Erdemler in gönderdiği bilgilerden, bu fesihten sonra aynı hatta yeniden faaliyet gösterebilmek için Çanakkale İl Özel İdaresi ile Çanakkale İskelesi nin kullanımına il işkin olarak mutabakata varılmasına rağmen, Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliğinin onay vermemesi nedeniyle bu hatta yeniden faaliyet gösteremediği anlaşılmaktadır. Kilitbahir Muhtarlığı tarafından gönderilen belgelerden, Çanakkale Kilitbahir hattındaki Sözleşme nin iptalinde, Erdemler in Kilitbahir Ltd ile oluşturulan havuzdan ayrılmasının ardından başlayan fiyat rekabetinin ve bunun sonucunda yaşanan başka bir takı m 480 olumsuzluklarla beraber Muhtarlığın iskele gelirlerinin düşmesinin de etkili olduğu anlaşılmaktadır. Bu iptalin ardından 21. 8.2008 tarihinde Erdemler ile Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliği arasında bu defa Kepez -Kilitbahir hattında gerçekleştirilecek sefer lerde Kilitbahir iskelesinin kullanımına ilişkin Sözleşme imzalanmıştır. Erdemler, Kepez -Kilitbahir hattından da Sözleşme nin imzalanmasından yaklaşık üç ay sonra 23.11.2008 tarihinde ekonomik ve idari nedenlerle çekilmek durumunda kaldığını belirtmiştir. Öte yandan yine Kilitbahir Köyü tüzel kişiliği tarafından gönderilen belgelerden, Erdemler in Erdemler 5 isimli gemisi için Denizcilik Müsteşarlığı tarafından verilen Kepez -Kilitbahir hat izninin sefer saatlerine r iayet edilmediği gerekçesi ile 5.2.2009 ta rihinde iptal edildiği 490 görülmektedir. Bununla beraber, Muhtarlık ve Erdemler tarafından gönderilen belgeler birlikte değerlendirildiğinde, Erdemler in Sözleşme nin devam ettiği dönemde Kepez ile Eceabat arasında ağır vasıta taşımacılığı gerçekleştirildiği , bu hususun da imzalanan sözleşme hükümlerine aykırılık teşkil ettiği gerekçesiyle Kilitbahir muhtarlığı tarafından sözleşmenin iptal edilmek istendiği anlaşılmaktadır. Bu amaçla Kilit bahir Muhtarlığı tarafından 19. 9.2008 tarihinde Eceabat Sulh Hukuk Mahk emesi Hakimliği ne Erdemler firmasına ait teknelerin Eceabat limanına kamyon ve araç taşıyıp taşımadığının tespiti amacıyla başvuruda bulunulmuştur. Mahkeme tarafından taşınıldığı yönünde karara varılmasının ardından bu karara dayanarak Sözleşme nin feshi i stemi ile Kilitbahir tüzel 500 kişiliği tarafından 31.12.2008 tarihinde Eceabat Asliye Hukuk Mahkemesi ne başvuruda bulunulmuştur. Söz konusu Mahkemenin E.2009/1 ve K.2009/11 sayılı kararında, Erdemler tarafından Kepez den Eceabat Limanı na araç taşımacılığı ya pıldığı ve bu durumun Sözleşme hükümlerine açık biçimde aykırılık teşkil ettiği gere kçesiyle davaya konu olan Kepez -Kilitbahir hattına ilişkin sözleşmenin feshine hükmolunmuştur. 10-60/1256 -470 12Bu incelemeler çerçevesinde, liman ve iskele işletmeciliği şeklinde ticari faaliyetler yürüten Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliği nin 4054 sayılı Kanun anlamında bu faaliyetleri itibariyle teşebbüs olarak kabul edilmesi gerektiği ve iskelelerin kiralanmasına ilişkin olarak arabalı vapur ve feribot taşımacılığı yapan teşebbüslerle ya ptığı sözleşmelerin Kanun un 4. maddesi çerçevesinde rekabeti sınırlayıcı teşebbüsler arası anlaşma 510 niteliğinde olduğu değerlendirilmektedir. Benzer şekilde, işletme hakkı Gestaş ta bulunan Koltuk Barınağı İskelesi nin kiralanmasına ilişkin olarak Gestaş i le Kilitbahir Ltd. arasında imzalanan Sözleşme de sefer yapılacak mevkii başlıklı maddesi nedeniyle Kanun un 4. maddesi çerçevesinde rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma niteliğindedir. İskele kullanımına ilişkin teşebbüslerle imzalanan sözleşmelerde önemli rekabet yasaklarının getiriliyor olması Çanakkale Boğazı ndaki taşımacılık hatlarındaki rekabeti engelleyen unsurlardan biridir. Hem Çanakkale İskelesi nin kullanımına ilişkin olarak Gestaş tarafından hem de Kilitbahir İskelesi nin kullanımına ilişkin olar ak Kilitbahir Muhtarlığı tarafından Çanakkale -Eceabat hattında faaliyet gösterilmemesi yönünde 520 şartlar ileri sürülmüştür. Deniz yolu taşımacılığının altyapısı konumunda olan iskelelerin kullanımının başka bazı hatlarda faaliyet göstermeme şartına bağlanmas ının rekabeti açık biçimde sınırladığı ve hizmet piyasalarının paylaşılması sonucunu doğurduğu açıktır. Rekabet yasağı içeren mezkûr sözleşme maddelerinin Kanun un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet de alamayacağı anlaşılmıştır. Çünkü Kilitbahir Muhtarı ile yapılan görüşmelerden bu maddenin konuluş amacının yalnızca Çanakkale -Eceabat hattında faaliyet gösteren Gestaş ve sahibi İl Özel İdaresi ile rekabete girmemek olduğu anlaşılmıştır. Aynı zamanda Gestaş Yönetim Kurulu Başkanlığını yapan Çanakkale Valisi il e yapılan görüşmede de Gestaş ın Çanakkale Koltuk Barınağı İskelesi nin 530 Kilitbahir Ltd . ye kullandırılmasına ilişkin protokoldeki benzer hükmün makul bir gerekçesi olmadığı belirtilmiştir. Bu çerçevede, söz konusu hükümlere Kanun un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet verilebilmesi için gerekli olan koşulların sağlanmadığı değerlendirilmektedir. Bu itibarla, Kilitbahir motor basen sahasının kullanımına ilişkin sözleşmenin feshine neden olan ve iskeleyi kullanan tarafın bir başka hatta çalışmasını yasaklayan ma ddesi 4054 sayılı Kanun a aykırılık teşkil ettiğinden hukuken geçersizdir. I.3.2. Çanakkale Boğazının Kuzeyindeki Hatlarda Faaliyet Gösteren Firmalar Arasındaki İşbirliğinin Değerlendirilmesi I.3.2.1. Gelibolu Denizcilik ve Liman İşletmeleri A.Ş. nin Kur uluşu Dosya mevcudu bilgilere göre, Gelibolu -Çardak hattında faaliyet gösteren beş 540 teşebbüs, kendilerinin kurucu ortağı oldukları Gelibolu Denizcilik bünyesinde bir araya gelerek belirli alanlarda işbirliğine git mişlerdir. Raportörlerin g erek sektördeki di ğer oyuncular ve kamu temsilcileri ile yap tıkları görüşmeler ve gerekse yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve belgeler bu teşebbüsler arasında havuz niteliğinde bir anlaşmanın varlığına işaret etmektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre, Gelibolu -Çard ak hattında faaliyet gösteren Erdemler, Dört Kardeşler, Karagözler, Kerem Denizcilik ve NG Denizcilik ile bu firmalar tarafından kurulan Gelibolu Denizcilik yetkilisi tarafından sıklıkla dile getirilen ve yapılan diğer görüşmelerde de doğrulanan bir husus, bahse konu işbirliği öncesi dönemde Gelibolu - Çardak hattında hizmet arzında ciddi sıkıntıların yaşandığıdır. Bu durumun başlıca 550 sebebi, Gelibolu İskelesi nin alt yapısı itibariyle çok sayıda teşebbüsün faaliyet göstermesine müsait olmamasıdır. Gestaş a de vredilmeden önce TDİ nin, mevcut durumda ise Gestaş ın mülkiyetinde bulunan Gelibolu İskelesi nde Gelibolu Belediyesine ait rampalardan hareket eden firmalar arasında yoğun rekabetin olduğu dönemlerde güvenliği tehdit edecek boyutta paylaşım kavgalarının y aşandığı 10-60/1256 -470 13kaydedilen hususlardandır. Öte yandan mevcut altyapının yeni iskelelerin yapımı ile iyileştirilmesi oldukça uzun bürokratik süre çler nedeniyle kısa vadede mümkün olmamaktadır. Bu nedenle mevcut durumda yetersiz olan altyapının daha etkin kullanılm ası, bundan kaynaklanan hizmet arzındaki sorunların ortadan kaldırılması ve yeni bir iskelenin yapılması konusunda adımların atılması amaçlarının, teşebbüsleri bu 560 alanda işbirliği yapmaya ittiği anlaşılmaktadır. Ayrıca , sahip olduğu gemi sayısı, taşıdığı yolcu ve araç adedi ve iskelelerin kullanım hakkı olmak üzere birçok bakımdan Çanakkale Boğazı nın en önemli oyuncusu konumunda bulunan Gestaş karşısında, bölgedeki diğer firmaların çekingen davranmaları bu işbirliğini tetikleyen bir başka unsurdur. Pazarı n önemli bir bölümünü elinde bulunduran Gestaş ın, bölgedeki önemli iskelelerin kullanım hakkına sahip olmasının yanı sıra, başkanlığını Çanakkale Valisi nin yaptığı İl Özel İdaresi nin kontrolünde olması nedeniyle diğer firmaların rekabet etmekten kaçındı kları bir firma konumundandır. Öyle ki, Kilitbahir örneğinde olduğu gibi, bazı hatlarda iskele mülkiyetini elinde bulunduran taraflar, iskelelerin kullanım hakkına ilişkin düzenledikleri 570 sözleşmelerde Gestaş ın faaliyet gösterdiği hatlara girmeme şartını g etirmektedir. Özellikle Gelibolu Çardak hattındaki firmalar , bu durumu Gestaş ın bir anlamda kamu gücünü elinde bulunduran bir firma olmasına bağlamakta ve bu nedenle özelleştirme sürecinde TDİ hatlarının aktifleri ile Çanakkale İl Özel İdaresi ne aktarılm asını pazardaki rekabeti sakatladığı gerekçesiyle eleştirmektedirler. Kuruluşunda bu nedenlerin etkili olduğu düşünülen Gelibolu Denizcilik in Kuruluş Sözleşmesi ne bakıldığında, kurucu ortakların Erdemler, Dört Kardeşler, Karagözler, Kerem Denizcilik, NG Denizcilik olduğu görülmektedir. Gelibolu Denizcilik in Kuruluş Sözleşmesi nde yer verilen amaç ve konusu ise; AMAÇ ve KONU 580 MADDE 3 Şirketin amaç ve konusu başlıca şunlardır: Liman, iskele ve rıhtımlar arasında arabalı vapurları, yük ve yolcu taşıma g emileri her türlü feribot, deniz otobüsü gibi deniz araçlarının işletmeciliğini yapmak; yük ve yolcu taşımak ve acentelik hizmetlerini vermek. Şirket bu amaçlara ulaşmak için; A- Denizcilik Konusunda; - Yanaşma rampası işletmeciliği yapmak - Arabalı vapurları, f eribot, deniz otobüsü, yük ve yolcu taşıma araçları işletmeciliği yapmak 590 - Deniz araçları işletmeciliği ile ilgili acentelikler kurmak, devir almak, devretmek ve bu acentelikleri işletmek - Deniz araçları ile ilgili müşavirlikler yapmak, etüd ve fizibiliteler hazırlamak, sörvey hizmetleri vermek B- Liman Konusunda; - Yanaşma rampası yapmak için Milli Emlak tan yer kiralayabilir, satın alabilir. C- Sanayi ve Ticaret konusunda - Kara deniz hava gemi dahil nakil vasıtaları, gayrimenkuller alabilir, inşa edebilir, 600 satabilir ve kiralayabilir. 10-60/1256 -470 14- İskele rıhtım ve rampaları kiralayabilir kiraya verebilir ifadeleri ile belirlenmiştir. I.3.2.2. Gelibolu Denizcilik in ve Ana Teşebb üsler Arasındaki İşbirliğinin 4054 Sayılı Kanun un 7. maddesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi Gelibolu Denizcilik in Kuruluş Sözleşmesi nde yer alan amaç ve konular, öncelikle bu şirketin bir ortak girişim olup olmadığı yönünde bir değerlendirme yapmayı ge rekli kılmaktadır. Rekabet hukuku kapsamında bir ortak girişimden bahsedebilmek için üç önemli koş ulun sağlanması gerekmektedir: O rtak kontrolün sağlanması, bağımsız 610 iktisadi varlığın tesisi ve taraflar arası rekabeti sınırlayıcı etkinin olmaması. Mezkûr şirkette kurucu ortaklar eşit hisseye sahiptir ve yönetim kurulu da her bir ortak tarafından birer üyenin atanması ile toplam beş üyeden oluşmaktadır. Şirketin stratejik ticari kararları yönetim kurulunca belirlenmekte olup yönetim kurulu da oyçokluğu ile karar almaktadır. Bu durumda hiçbir ortak tek başına kontrole sahip bulunmamakta, belirli iki veya daha fazla ortağın ortak kontrolünden de söz edilememektedir . Zira her defasında farklı ortaklar arasında kurulacak ittifakla karar alınabilmektedir. Bu durum yoğunlaşmalarda kontrol yapısını belirlerken söz konusu olabilen değişen ittifaklar durumuna yol açmaktadır. Esasen, h erhangi bir ortaklıkta, karar nisabına değişik ortakların farklı ittifaklarıyla ulaşılabiliyorsa, teşebbüste ortak kontrolün varlığı il eri 620 sürüleme z. Ancak teşebbüsler arasında ciddi bir gaye ve çıkar birlikteliği varsa de facto ortak kontrol de söz konusu olabilmektedir. Ortak girişim taraflarının önemli miktarda malvarlığını ve diğer unsurları ortak girişim şirketine aktarmaları şirkett e önemli oranda çıkar birlikteliklerinin göstergesi olabilmektedir. İnceleme konusu olayda ise ortak girişimin faaliyet alanıyla ilgili olarak ana teşebbüsler tarafından ortak girişime önemli bir malvarlığı aktarımı söz konusu değildir. Nitekim ortak giriş imin faaliyet konusu olan denizyolu taşımacılığı bakımından kullanılan feribotların mülkiyeti yine ana teşebbüslerde bulunmakta olup ortak girişimle ana teşebbüsler arasında kira sözleşmesi dahi bulunmamaktadır. Bu durum ortak girişimin aynı zamanda bağıms ız iktisadi varlık olarak nitelendirilmesini de engellemektedir. Dolayısıyla ana teşebbüslerin 630 ortak kontrolü olsa dahi inceleme konusu ortak girişimin piyasada bağımsız iktisadi bir varlık olarak faaliyet gösterebilmesi için gerekli unsurlara sahip olmadı ğı ve rekabet hukuku çerçevesinde tam fonksiyonel bir ortak girişim niteliğinde değerlendirilemeyeceği, bu nedenle 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ in 2. maddesi anlamında bir ortak girişimden bahsedilemeyeceği kanaatine varılmıştır. Bununla beraber, ana teşebbüslerin Gelibolu Denizcilik in kurulduğu 2006 yılından bugüne değin pazarda adeta tek bir teşebbüs gibi faaliyet gösterdikleri, müşterilerin gözünde, birleşerek tek bir şirket olarak faaliyet gösterdikleri izlenimi yarattıkları (şirketin internet sitesinde de bu açıkça gözlenmektedir) ve dolayısıyla fiili durumda 640 teşebbüsler arasında ortak yönetim ve ortak hareketin söz konusu olduğu görülmektedir. Esasen hukuki bir birleşme veya devralmanın olmadığı durumda, daha önce bağımsız o lan teşebbüslerin faaliyetlerini tek bir ekonomik bütünlük halinde birleştirmeleri durumunda da Kanun un 7. maddesi anlamında bir birleşme veya devralma söz konusu olabilir. Bu durum, mehaz AB rekabet hukukunda birleşmelerin kontrolüne ilişkin duyuruya gör e, özellikle iki veya daha fazla teşebbüsün kendi tüzel kişiliklerini korumakla beraber sözleşme ile ortak ekonomik bir yönetim kurmaları halinde söz konusu olmaktadır. Bu işlem, de facto olarak ilgili teşebbüslerin gerçek bir ekonomik birime dönüşmelerine yol açıyorsa bir yoğunlaşma olarak kabul edilebilmektedir. Söz konusu ekonomik birimin ön şartı ise kalıcı tek bir ekonomik 650 yönetimin varlığıdır. Diğer faktörler grup içindeki teşebbüsler arasında içsel kar/zarar tazmini ve üçüncü kişilere karşı ortak sor umluluk gibi unsurlardır. 10-60/1256 -470 15Ne var ki Gelibolu Denizcilik bakımından her ne kadar işlem fiili bir yoğunlaşma yaratıyor gözükse de tarafların kalıcı bir şekilde ortak yönetim altında olduklarına dair bir sözleşme bulunamadığı gibi taraflar da söz konusu duru mu kabul etmemektedir. Bu nedenle söz konusu fiili durumun da Kanun un 7. maddesi çerçevesinde bir birleşme/devralma olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmıştır. Bu çerçevede, Kanun un 7. maddesi çerçevesinde bir ortak girişim veya fiili bir birleşme olarak değerlendirilemeyen durum Kanun un 4. maddesi kapsamına girmektedir. I.3.2.3. Gelibolu Denizcilik in ve Ana Teşebbüsler Arasındaki İşbirliğinin 4054 660 sayılı Kanun un 4. maddesi Kapsamında Değerlendirilmesi Gelibolu Denizcilik in 4054 sayılı Kanun un 7 . maddesi anlamında değerlendirilememesi, bu işbirliğinin aynı Kanun un 4. maddesi çerçevesinde taraflar arasında rekabeti sınırlayıcı bir etki yaratıp yaratmadığı bakımından değerlendirilmesini gerektirmektedir. Raporun önceki bölümlerinde Yerinde İncel emelerde Elde Edilen Belgeler başlığı altında detaylarına yer verilen ve Gelibolu Denizcilik te yapılan yerinde incelemelerde elde edilen Karar metinleri yakından incelendiğinde, kurucu ortakların bazı alanlarda ortak kararlar aldıkları görülmektedir. Bu kararlardan bazıları gemilerin rampaya yanaşması, araçların gemiye alımındaki düzen, hareket saatlerine özen gösterilmesi ve 670 çalışanların müşterilere yönelik hal ve tavırları gibi hizmet arzındaki kaliteyi arttırmaya yönelik kararlardır. Alınan kararlar, h atta faaliyet gösteren tüm firma temsilcileri tarafından imza altına alınan dolayısıyla hepsi bakımından geçerli olan kararlardır. Dolayısıyla başta kalkış saatleri olmak üzere hizmet arzına ilişkin bu yönde kararlar alınması, firmaların daha önce yaşadıkl arı sorunları çözmek amacıyla bir araya geldikleri argümanını doğrular niteliktedir. Bununla birlikte, yine tüm teşebbüs temsilcilerinin imzası ile alınmış bir takım başka kararlarda ise, başta fiyat olmak üzere teşebbüsler arasındaki bazı hassas bilgile rin paylaşıldığı, bu konuda ortak kararlar alındığı izlenimini oluşturmaktadır. Bu anlamda yukarıda detaylarına da yer verilen belgelerde, araç tiplerine uygulanacak fiyatlar ile 680 saman mevsiminde kamyonlara zam yapılması gibi dönemsel uygulamalarda yeknesa klığı sağlamaya yönelik kararlar bulunmaktadır. Dahası, yine bu metinler de yer alan havuz ve paylaşım hesapları gibi ifadeler, teşebbüsler arasında fiyat tespitinin ötesinde bir işbirliği g erçekleştirildiği, bir havuz anlaşmasının var olduğu izlenim i uyandırmaktadır. Belgelerde yer alan ve bu izlenimi uyandıran bazı ifadeler şöyledir : - Ortak teknelerden herhangi birine Liman başkanlığınca ceza kesildiğinde bu ceza havuzdan ortak ödenecek. - Her gemi saman kamyonu alacak ben almıyorum diyen ge minin o seferi iptal edilecek ve sefere girmediği kadar noksan pay alacaktır. 690 - Hasılat ve KDV paylaşım hesapları her hafta Salı günü öğleden sonra yapılacaktır. Salı günü tatil günlerine rastladığınd a müteakip işgünü yapılacaktır. Bu ifadeler açık biç imde, kurucu ortaklar arasında ortak teknelerin işletilmesi ile oluşturulan bir havuzun olduğuna ve bu havuzdan tüm ortakların hâsılat ve paylaşım hesapları aracılığıyla ortak pay aldıklarına işaret etmektedir. Konuya ilişkin olarak, karar metinlerinde ye r alan ifadelerin ne anlama geldiği Gelibolu Denizcilik e sorulmuştur. Gelibolu Denizcilik tarafından gönderilen cevap yazısında, bu ifadelerin uygulaması olmayan ve sadece ileride faaliyetlere başlanması halinde Gelibolu Denizcilik tarafından uygulanacak politikalara ilişkin ilke kararları olduğu değerlendirilmiştir. Fiyatlara ilişkin ifadelerinde benzer şekilde yürürlüğü olmayan, 700 10-60/1256 -470 16şirketin yolcu ve araç taşımacılığı alanında faaliyet göstermesi halinde uygulanması düşünülen fiyatlara ilişkin kararlar olduğ u belirtilmiştir. Bu duruma delil olarak firmaların uyguladıkları fiyatların söz konusu kararlarda geçen fiyatlardan farklı olması gösterilmiştir. Bu ifadelerin müteakibinde Gelibolu Denizcilik tarafından yapılan açıklamaya aşağıda yer verilmiştir: Şir ketimiz Gelibolu da iskele yapma amacına yönelik olarak kurulmuş olup, iskele yapım işi tamamlandıktan sonra yolcu ve araç taşımacılığı faaliyetine başlanmasına yönelik bir amacımız bulunmaktadır. Bu amacımıza yönelik olarak alınan Yönetim Kurulu kararları dır. Bu kararların şirketimiz hissedarlarının kendi faaliyetlerinde bağlayıcılık unsurları bulunmamaktadır. Bu yönde bir yaptırım gücü hukuken yoktur. Bu 710 kararlar hiçbir zaman hissedar şirketlerin kendi yapmış oldukları şirket faaliyetlerinde belirleyici o lmamış, uygulamaya geçilmemiş, uygulamaya geçileceğine yönelik herhangi bir ifade de içermemektedir. Tamamen şirketimizin ileriye yönelik yolcu ve araç taşıma faaliyetleri ile ilgili ilke kararlarıdır. Hissedarlar şirketimize para aktarmaktadırlar. Ekonomi k geleceği görülmeyen bir şirkete kimse para yatırmaz. Yukarıda yer verilen açıklamalar, uygulamasının olmadığı savunulmakla beraber , söz konusu kararların varlığının teşebbüsler tarafından kabul edildiğini göstermektedir. Öte yandan yapılan açıklamalar, iskele yapımının tamamlanmasının ardından Gelibolu Denizcilik in tam fonksiyonel bir ortak girişime dönüştürülmesine ya da bu alanda birleşmeye gidilmesine yönelik bir iradenin varlığına da işaret etmektedir. 720 - Konuya İli şkin Önceki Kurul Kararı Gelibolu Denizcilik in ortakları arasındaki işbirliği 2006 yılında şikâyete konu olmuş ve Kurul umuz 2.11.2006 tarih ve 06 -79/1032 -298 sayılı kararında, Gelibolu -Çardak hattında feribotla araç ve yolcu taşımacılığı yapan teşebbüslerin havuz oluşturmak suretiyle fiy at ve maliyet yapılarını birlikte belirledikleri iddiasını değerlendirmiştir. Söz konusu Karar daki iddia, yukarıda yer verilen bulgularla uyum içindedir. Bu iddia kapsamında kararda yer alan değerlendirmede, iç sularda gerçekleştirilen düzenli hat taşıma cılığı ile uluslararası deniz taşımacılığında çeşitli konferansların oluşturulması arasında bir benzerlik kurmuştur. Her iki taşımacılık türü bakımından da aynı iskelelerin kullanılmasının zorunlu olduğu durumlarda, iskele kullanımı ve 730 kullandırılmasının r ekabet hukuku kapsamında zorunlu unsur sayılabildiği; aynı hat üzerinde farklı teşebbüslerin faaliyet göstermesinin rakip teşebbüslerin ortak hareket etmesi zorunluluğunu ortaya çıkardığı; teşebbüslerin günün belirli zaman dilimlerinde tarife düzenleyerek, talep olsun olmasın faaliyette bulunmalarının ancak ortak karar alınması ile mümkün olabileceği tespitlerinde bulun ulmuştur. Büyükşehir b elediyelerinin konuya ilişkin yetkileri ve o dönemde Avrupa da yürürlükte bulunan deniz taşımacılığına ilişkin 4056/86 sayılı Tüzü k de göz önünde bulundur ularak ; Çanakkale Boğazı bölgesinde feribot ve arabalı vapurlarıyla yolcu ve araç taşımacılığı hizmeti sunan teşebbüslerin şikâyet konusu davranışlarının vaki olduğu sabit olsa dahi, bu davranışlar ın rekabet hukuku kap samında muafiyet alabilecek nitelikte olduğu 740 değerlendir ilmiş ve soruşturma aç ılmasına gerek gör ülmemiştir. Öncelikle belirtmek gerekir ki, konuya ilişkin mezkûr kararda bir havuz anlaşmasının varlığını kabul e dilmiştir. Ancak, AB de o dönemde yürürlükte bulunan düzenlemelerle birlikte pazarın ekonomik rasyonalitelerini göz önünde bulunduran Kurul umuz , özellikle ortak kullanılan ve çoğu hallerde zorunlu unsur olarak kabul edilen alt yapı tesislerinin daha etkin kullanımını temin eden işbirliklerine muafiy et tanınabileceğini değerlendirmiştir. Bu karar daki, altyapının birden fazla firma tarafından birlikte kullanımının bazı alanlarda ortak karar alınmasını gerektirdiği yönündeki tespit mevcut inceleme bakımından da geçerliliğini korumaktadır. Gelibolu -Çard ak hattında faaliyet gösteren firmalar Gelibolu 750 10-60/1256 -470 17Belediyesi ne ait tek bir rampayı kullanmak durumundadırlar. İskeledeki diğer rampa ise Gestaş ın kullanımındadır. Hal böyle olunca, hareket saatlerinde yaşanan anlaşmazlıklar tüketicilere yönelik hizmet kali tesini düşüren bir takım sorunlara yol açmaktadır. Ne var ki, yukarıda detaylarına yer verildiği üzere, Gelibolu -Çardak hattında faaliyet gösteren teşebbüsler arasında işbirliğinin boyutu sadece zaman tarifelerine ilişkin ortak karar almanın ötesine geçme ktedir. Bulgular, bu hatta faaliyet gösteren teşebbüslerin bağımsız karar alma mekanizmalarının tamamen ortadan kalktığını, başta fiyat olmak üzere piyasa unsurlarının önemli bir bölümünün ortak kurulan Gelibolu Denizcilik bünyesinde alınan kararlarla tayi n edildiğini göstermektedir. 760 Düzenli hat konferanslarına geçmişte muafiyet tanıyan 4056/86 sayılı Tüzük çerçevesinde düzenli hat konferansı deniz taşımacılığında, uluslararası düzenli hat taşımacılığı sektöründe faaliyet gösteren, belirli coğrafi sınırla r içerisindeki belirli hatlarda yük tasıma hizmeti veren, iki veya daha fazla taşıyıcıdan oluşan ve üyeleri arasındaki anlaşma gereği ortak veya sabit fiyat tarifesi ve diğer başka kurallar çerçevesinde faaliyet gösteren birlik olarak tanımlanmaktadır. Do layısıyla yolcu veya araç taşımacılığı ve kabotaj hizmetleri 4056/86 sayılı Tüzük kapsamı dışında bırakılmıştır. Aslında Tüzük ün muafiyet gerekçesi, konferansların ihracatçılara rekabeti daha az sınırlayıcı bir şekilde elde edilemeyen güvenilir ve istikra rlı hizmet sunumu sağlamalarıdır. Ancak AB Komisyon u tarafından sektörde yapılan gözden geçirmelerde 770 düzenli hat taşımacılığı sektörünün iktisadi özellikleri itibariyle, özel bir niteliğe sahip olmadığının, diğer başka sektörlerden büyük farklılıklar göste rmediğinin ve dolayısıyla sektörün rekabetten korunmaya ihtiyacı olmadığının ortaya çıkması sonucu 1419/2006 sayılı Konsey Tüzüğü ile düzenli hat konferanslarına muafiyet tanıyan 4056/86 sayılı Tüzük yürürlükten kaldırılmış ve Ekim 2008 den itibaren fiyat belirlemeyi de içeren bu tür işbirlikleri de rekabet kurallarına tabi olmaya başlamıştır. Öte yandan, ana teşebbüslerin Kanun un 7. maddesi çerçevesinde birleşme/devralma yapmak ya da fiyat belirleme dışında teknik işbirliği yapmak yerine, söz konusu hatt a düzen ve istikrar sağlamak amacıyla havuz sistemi veya benzer bir rekabete aykırı işbirliğine gitmeleri muafiyet bakımından rekabeti hedeflenen faydaların sağlanması için 780 gerekli olandan daha fazla kısıtla maktadır. Mevcut durumda kararların herhangi bir şekilde uygulamasının olmadığı öne sürülse de gerek sektör temsilcileri ile yapılan görüşmelerden gerekse ortak uygulanan tarifelerden , anlaşma ve alınan kararların fiilen yürürlükte olduğu anlaşılmaktadır. Firmalar, bu işbirliklerini ileri tarihte gerçekl eştirecekleri bir birleşme ve/veya ortak girişim ile de gerekçelendirmeye çalışmaktadırlar. Bu gerekçenin Kanun un 4. maddesi çerçevesinde rekabeti sınırlayıcı mahiyette bir işbirliğini haklı kılmayacağı açık olup , aralarındaki yoğunlaşma işlemine ilişkin böyle bir başvurunun yapılması halinde , konu Kanun un 7. maddesi çerçevesinde ele alınacak ve hâkim durum yaratmadığı ve güçlendirmediği sürece işleme izin verilecektir. 790 Tüm bu değerlendirmelerden hareketle, Gelibolu -Çardak hattında faaliyet gösteren teşebbüslerin, Gelibolu Denizcilik çatısı altında , pazar unsurlarının, özellikle fiyatların tespitine yönelik ortak kararlar almalarının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine açık şekilde aykırılık teşkil ettiği; ancak söz konusu teşebbüslerin pazar paylarının düş ük olması , piyasada pazarın önemli bir bölümünü elinde tutan hâkim durumdaki başka bir firmanın varlığı nedeniyle alınan kararların etkisin in sınırlı olacağının anlaşılması ve yukarıda yer verilen, söz konusu havuz sisteminin muafiyet alabilecek nitelikte olduğu değerlendirmesi ile şikâyetin reddi yönünde al ınan önceki karar da göz önünde bulundurularak soruşturma açılmasına gerek olmadığı, fakat bu teşebbüslerin aynı Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında bu işbirliğine son vermeleri 800 yönünde uyar ılmaları gerektiği kanaatine varılmıştır. 10-60/1256 -470 18I.3.3. Çanakkale Boğazının Güneyindeki Hatlarda Yapılan Havuz Anlaşmasının Değerlendirilmesi Çanakkale Boğazı nın güneyindeki önemli hatlardan biri de Kilitbahir ile Çanakkale ve Kepez arasındaki hatlardır. M evcut durumda Kilitbahir -Çanakkale hattında Kilitbahir Ltd. faaliyet göstermektedir. Bu hatlarda geçmişte Erdemler de faaliyet göstermiş bununla birlikte Kilitbahir iskelesinin kullanımına ilişkin sözleşmelerinin feshedilmesinin ardından bu hatlardan çıkma k durumunda kalmıştır. Raportörlerin Kilitbahir Ltd . yetkilileri ile yaptıkları görüşmede, Kilitbahir -Çanakkale hattında Erdemler ile ortaklaşa havuz sistemi altında çalışıldığı yetkililer tarafından 810 açıkça dile getirilmiştir. Kilitbahir Muhtarlığı tarafından da söz konusu teşebbüsler arasında havuz anlaşması yapıldığı ifade edilmiştir. Bu bağlamda, Boğaz ın kuzeyinde olduğu gibi güneyinde de firmaların gerek alt yapı imkânlarını daha etkin kullanmak ve gerekse hizmet arzında sürdürülebilir bir istikra r yaratmak gibi gerekçelerle bir araya gelerek ortak kararlar aldıkları ya da havuz anlaşması yoluna gittikleri anlaşılmaktadır. Erdemler in hatlardan çekilmesinin ardından son bulan , piyasa unsurlarının tamamının rakip teşebbüsler tarafından belirlenmesi anlamına gelen , havuz anlaşmaları , piyasadaki rekabeti zorunlu olandan daha fazla kısıtladığı için Kanun un 5. maddesi ile sağlanan muafiyetten yararlanama zlar. Ancak söz konusu teşebbüslerin pazar güçlerinin düşük olması ve 2006 yılında Gelibolu - 820 Çardak ha ttında benzer nitelikteki bir anlaşmaya ilişkin alınan bir Kurul kararı olması dikkate alınarak, Gelibolu Çardak hattı ile benzer şekilde, bu işbirliğine ilişkin olarak da soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. I.3.4. İlgili Pazardak i Rakip Teşebbüsler Arasında A nlaşma v eya Uyumlu Eylem Olduğu İddiasına İlişkin Şikâyetin Değerlendirilmesi Şikâyet dilekçesinde Çanakkale -Kilitbahir ve Çanakkale -Eceabat hatlarında faaliyet gösteren firmaların ortak bir şekilde yüksek fiyat uyguladıkları iddia edilmektedir. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi, teşebbüsler arasındaki rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve kararların Kanun u ihlal eder nitelikte olduğunu belirtmiştir. Bu çerçevede ilgili maddenin (a) bendi mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, 830 fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satış şartlarının tespit edilmesi ni hukuka aykırı olarak nitelendirmiştir. Rekabet hukukunda, bir anlaşmanın varlığı için sekil şartlarına bakılmamakta sözlü olarak yap ılan anlaşmalar dahi Kanun anlamında anlaşma olarak değerlendirilebilmektedir. Anlaşmanın hukuken geçerli olması ya da bağlayıcı olması da Kanun bakımından yapılacak değerlendirmede önemli değildir. Taraflar arasında hukuken hiçbir bağlayıcılığı olmayan ce ntilmenlik anlaşmaları da 4. madde kapsamında değerlendirilebilmektedir. Rekabet hukuku bakımından önemli olan teşebbüslerin pazarda belli bir şekilde davranmak yolundaki ortak ve karşılıklı iradelerini açıklamalarıdır. 840 Ayrıca Kanun un 4. maddesinde, Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüsleri n uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder denilmektedir. Yani, teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilemese bile teşebbüsler arasında kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir koordinasyon veya pratik işbirliği sağlayan doğru dan veya dolaylı ilişkiler de, eğer aynı amacı taşıyor veya aynı sonucu doğuruyorsa yasaklanmıştır. Çanakkale Boğazı ndaki birbirine ikame olan beş hatta toplam sekiz firma faaliyet göstermektedir. Yapılan yerinde incelemelerde Gelibolu -Çardak hattında ve Çanakkale - 850 10-60/1256 -470 19Kilitbahir hattında faaliyet gösteren firmaların faaliyet gösterdik leri hatlarda kendi aralarında yaptıkları anlaşmalar dışında, ilgili pazarda farklı hatlarda faaliyet gösteren firmalar arasında rekabeti sınırlayıcı herhangi bir anlaşma bulunama mıştır. Bununla beraber şirketlerin rekabeti sınırlayıcı bir uyumlu eylem içerisinde olup olmadığını değerlendirmek üzere uyguladıkları fiyatlar incelenmiştir . Tablo -1: Gestaş ın Çanakkale -Eceabat Hattı Fiyat Tarifeleri Çanakkale -Eceabat 27.11.2005 16.01.2 0071 11.12.2007 24.11.20092 yolcu motorsiklet otomobil 2-4 ton kamyonet 4-6 ton kamyon karavan minibüs otobüs tır römork Tablo -2: Gestaş ın Gelibolu -Lapseki Hattı F iyat Tarifeleri (TL) Gelibolu -Lapseki 27.11.2005 16.1.2007 11.12.2007 16.5.2008 1.7.20103 yolcu motorsiklet otomobil 2-4 ton kamyonet 4-6 ton kamyon karavan minibüs treyler 3 aks otobüs tır römork 860 1 Bu tarihten itibaren araç içi yo lculardan ücret alınmamaya başlanmıştır. 2 Çanakkale -Eceabat hattında ilgili belediyeler tarafından geçiş yapan araçlardan tahsil edilen otopark ücretler i bilet fiyatlarına ilave edilmiş, otopark ücretinin yıllık işgaliye ücreti olarak Gestaş tarafından il gili belediyelere ödenmesi hususunda 23.11.2009 tarihinde anlaşma yapılmıştır. Buna göre araç başına işgaliye ücreti TL olarak hesaplanmaktadır. 3 Temmuz 2010 tarihinde Gelibolu ve Lapseki Belediyelerinin iskeleden geçiş yapan araçlardan aldığı o topark ücreti kaldırılmış, iskele önündeki sahanın Gestaş tarafından istif sahası olarak kullanılması nedeni yle belediyeler tarafından aylık işgaliye bedeli tahsil edilmesine başlanmıştır. Bu nedenle bilet fiyatları da artmı ştır. Gelibolu Belediyesi ne araç geçişl erinin KDV hariç tutarları üzerinden %14,75, Lapseki Belediyesi ne ise araç geçişlerinin KDV hariç tutarları üzerinden %15,41 oranında işgaliye bedeli ödenmektedir. Buna göre Gelibolu İskel esi nde TL; Lapseki Belediyesi nde TL işgaliye ödenmektedir. 10-60/1256 -470 20 Tablo -3: Kilitbahir Ltd. Tarafından Uygulanan Fiyat Tarifeleri (TL) Ç.Kale -Kilitbahir 19.6.05 1.2.06 1.2.07 1.1.08 1.6.08 1.7.08 1.12.08 1.1.10 yolcu motorsiklet otomobil kamyonet 15'lik minibüs 25'lik minibüs 35'lik minibüs 20'lik minibüs 30'luk minibüs Tablo -4: Gelibolu Denizcilik Ortaklar ınca Uygulanan Fiyat Tarifeleri Gelibolu -Çardak Haziran 2005 Aralık 2005 Şubat 2007 Aralık 2007 Haziran 2008 Temmuz 2009 Temmuz 2010 yolcu otomobil kamyonet kamyon minibüs otobüs tır (4 dingil) tır (5 dingil) tır (6 dingil) Yukarıdaki tablolara bakıldığında diğer teşebbüslerin Gestaş ın uyguladığı tarifeleri birebir uygulamasa lar da tarife değişikliklerini takip etti kleri görülmektedir. Örneğin Kilitbahir -Çanakkale hattında en çok taşınan araç türü (Gestaş % ..., Kilitbahir Ltd. bu hatta % oranında otomobil taşımaktadır) olan otomobil fiyatlarına bakıldığında Gestaş ın Ocak 2007 de otomobil tarifesini TL den TL ye yük seltmesinin ardından Kilitbahir Ltd . nin Şubat 2007 de otomobil tarifesini TL den TL ye çıkardığı, yine Gestaş ın Aralık 2007 de bilet fiyatını TL ye yükseltmesinin ardından Kilitbahir 870 Ltd. nin Ocak 2008 de bilet fiyatını TL ye çıkardığı görülmekte dir. Ancak Gestaş fiyatları Kasım 2009 a dek değişmezken Kilitbahir Ltd . nin 1.6.2008 tarihinde fiyatını önce TL ye çıkar dığı daha sonra 1.7.2008 tarihinde TL ye kadar düşürdüğü gözlenmektedir. Bilet fiyatının TL ye düşmesinin ardındaki neden o tarih lerde Erdemler in yıkıcı rekabete girerek fiyatlarını TL ye hatta daha altına dek düşürmesi olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim bu dönemde Kilitbahir Ltd . zarar etmektedir. Erdemler in pazardan çıkması sonucunda Kilitbahir Ltd . nin fiyatları 1.12.2008 de tek rar TL ye yükselmiş, Gestaş ın Kasım 2009 da fiyatlarını TL ye çıkarmasının ardından ise Kilitbahir Ltd nin fiyatları Ocak 2010 da TL ye yükselmiştir. Benzer durum Gelibolu -Lapseki ve Gelibolu -Çardak hatlarında da söz konusudur. 880 Örneğin Gestaş ın Oca k 2007 de otomobil tarifesini TL den TL ye yükseltmesinin ardından Gelibolu -Çardak hattında çalışan firmaların Şubat 2007 de fiyatlarını TL den TL ye çıkardıkları, yine Gestaş ın Aralık 2007 de bilet fiyatını TL ye 10-60/1256 -470 21yükseltmesinin ardından bu firm aların Aralık 2007 de bilet fiyatını TL ye çıkardığı görülmektedir. Gestaş Mayıs 2008 de fiyatlarını TL ye çıkarınca söz konusu firmalar da Haziran ayında fiyatlarını TL ye yükseltmiştir. Yine, Gestaş fiyatlarını Temmuz 2010 da TL ye çıkarınca özel sektör firmaları da TL ye yükseltmişlerdir. Öte yandan, hat mesafeleri birbirinden çok farklı olmasına rağmen bu hatlarda uygulanan bilet fiyatları da birbirine çok yakındır. Çanakkale -Eceabat arası deniz mili, Kilitbahir -Çanakkale arası ise 1 deniz mili olmasına rağmen Çanakkale -Eceabat 890 hattında Gestaş ın bilet fiyatı belediyenin aldığı işgaliye ücreti hariç yaklaşık TL iken Kilitbahir -Çanakkale hattında Kilitbahir Ltd . nin uyguladığı fiyat TL dir. Yine deniz mili mesafedeki Gelibolu -Lapseki ha ttında Gestaş ın fiyatı işgaliye ücreti hariç yaklaşık TL iken diğer firmalar deniz mili mesafedeki Gelibolu -Çardak hattında TL fiyat uygulamaktadırlar. İlk bakışta rakip teşebbüslerin bilet fiyatlarındaki ve tarife değişiklik tarihlerindeki önemli paralellik göze çarpmaktadır. Ancak bilindiği üzere her fiyat paralelliği rakipler arasında uyumlu eylem olduğu anlamına gelmemektedir. Paralel davranışların tek mantıklı açıklamasının uyumlu eylem olduğunun gösterilmesi gerekmektedir. Önaraştırma konusu anlaşma veya uyumlu eylem iddiasına ilişkin olarak, fiyat 900 paralelliği mevcut olsa da teşebbüsler arasında ileriye dönük fiyat açıklamaları, bilgi değişimi, toplantılar gibi iletişimin varlığına dair deliller mevcut değildir. İlgili pazar, hakim durumda bir firmanın bulunduğu yoğunlaşmış oligopol pazarıdır. Piyasadaki tüm firmalar kendi faaliyetlerini rakiplerinin hareketlerini dikkate alarak düzenlemektedirler. Pazarın oligopol özelliği olan şeffaf bir pazar olması dolayısıyla teşebbüsler birbirlerinin hareketlerini sürekli olarak gözlemlemekte ve herhangi bir teşebbüsün fiyat değişikliğinden kısa zamanda haberdar olmaktadırlar. Bu durum genellikle lider firmanın takip edilmesine ve diğerlerinin ona uygun davranmasına yol açmaktadır. Ayrıca Gestaş ın Çanakka le İl Özel İdaresi nin kontrolünde bir teşebbüs olması ve önemli ayrıcalıklara sahip olması sağlıklı ve serbest bir piyasa ortamının oluşmasına 910 engel olabilmektedir. Rakip teşebbüslerin kamunun sahip olduğu ve aynı zamanda kullandıkları iskelelerin işletic isi konumunda olan bir teşebbüse karşı rekabet etmekte hem zorlandıkları hem de çekindikleri gözlenmektedir. Pazarın oligopolistik yapısı haricinde rakip teşebbüslerin bu nedenden ötürü de Gestaş ın fiyat hareketlerini yakından takip ettikleri anlaşılmakta dır. Bu nedenlerle şikâyet dilekçesindeki iddialara ilişkin olarak ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin Kanun un 4. maddesi anlamında aralarında fiyat belirlemeye yönelik bir anlaşma veya uyumlu eylem içerisinde olduklarına dair yeterli belge ve bulguya ulaşılam amıştır. I.3.5. Aşırı Fiyat Uygulandığı İddiasına İlişkin Yapılan Değerlendirme 920 Şikâyet dilekçesinde rakip taşımacılar arasında ortak bir şekilde fahiş fiyatlar uygulandığı iddia edildiği için aşırı fiyatla ilgili olarak Kanun un 6. maddes i çerçevesinde bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. Bunun için öncelikle ilgili pazarda hâkim durum olup olmadığı incelenecektir. I.3.5.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi Bilindiği üzere, 4054 sayılı Kanun un Tanımlar başlıklı 3. maddesinde hâkim durum belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. Hâkim durum analizlerinde, tek olm asa bile, en önemli göstergelerden birisi pazar payı verilerdir. Mutlak pazar 930 paylarının yanı sıra nispi pazar payları, pazara giriş engelleri, teknolojik üstünlük ve dikey bütünleşme gibi unsurlar da hâkim durum analizlerinde dikkate alınan unsurlardır. 10-60/1256 -470 22Çanakkale boğazının iki yakası arasında yolcu ve araç taşıma olarak sunulan ulaşım hizmetleri sadece arabalı vapur ve feribotlarla yapılmaktadır. İlgili coğrafi hatta ulaşım için başka bir alternatif bulunmamaktadır. Bu sebeple müşteriler, mutlak surette de niz yolunu kullanmak durumundadırlar. Deniz yolunda ise en büyük hizmet sunumu Ağustos 2006 tarihinde daha önce TDİ ye ait olan gemileri ve iskeleleri devralan İl Özel İdaresi nin %99 una sahip olduğu Gestaş tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar payları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir: Tablo -5: Çanakkale Boğazı Hatlarında Rakiplerin Pazar Payları (2009) 940 Firma Hat Yolcu (Adet) Pazar payı (%) Araç (Adet) Pazar payı (%) NG Deniz Taş. Ltd.Şti. Kara Hasan Den. Nak. Kerem Den. Ltd. Şti. Gelba Gelibolu Bal. San ve Paz Dört Kardeşler Ltd.Şti. Gelibolu -Çardak (2,5 mil) Erdemler Den. Ltd Şti. Gelibolu Denizcilik Ortakları Toplam Kepez -Eceabat (5,5) Gelibolu -Lapseki (3,7 mil) Çanakkale -Eceabat (2,7 mil) Gestaş Toplam Kilitbahir Ltd. Çanakkale -Kilitbahir (1 mil) Toplam Elde edilen 2009 yılı pazar payı verileri Gestaş tarafından hesaplanan pa zar payı verileri ile de büyük ölçüde örtüşmektedir. Gestaş yolcuda yaklaşık % ..., araç taşımada ise % ... pazar payına sahip bulunmaktadır. Buna göre, Gestaş, en yakın rakibi Kilitbahir Ltd nin iki katı, en küçük rakibinin ise yaklaşık onyedi katı pazar p ayına sahiptir. Gestaş ın gemileri rakiplerine kıyasla daha üstün özelliklere sahiptir4. Diğer rakiplerle kıyaslandığında kapasite ve iskele kullanımları bakımından da Gestaş ın önemli avantajları bulunmaktadır. Çanakkale Boğazı ndaki liman/iskelelerden Çanakkale, Lapseki, Gelibolu iskeleleri Gestaş ın kontrolünü elinde tutan Çanakkale İl Özel İdaresi ne tahsislidir. Eceabat İskelesi de 30.10.2009 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile İl Özel İdaresi ne devredilmiştir. Gestaş ın bir diğer önemli avantajı da ka mu 950 teşebbüsü olmasından kaynaklanan geniş bütçe ve finansman imkânlarıdır . Nitekim gemi alımı için Gestaş a devletten yaklaşık milyon TL kaynak aktarımı yapılmıştır. Gestaş ın kamu mülkiyetinde olmasının bir diğer avantajı da Akbaş -Özbek altı mevkiinde y eni liman kurulması projesinde görülmektedir, çünkü liman kurmak için gerekli kamulaştırma işlemleri Çanakkale İl Özel İdaresi nce gerçekleştirilmektedir. 4 10-60/1256 -470 23İlgili piyasaya yeni girişler açısından bakıldığında, deniz taşımacılığında hizmet sunabilmek için ge rekli bir unsur olan liman ve iskele imkânları itibarıyla piyasaya girişler mevcut koşullarda zor görünmektedir. Maddi maliyetleri dışında yeni liman ve iskele yapımı önündeki en büyük zorluk birçok kamu kurum ve kuruluşundan alınması gereken izinlerin yak laşık 3 yıl gibi bir zaman alması olarak görülmektedir. Ayrıca özel 960 teşebbüsler arabalı vapur ve feribotlarını kolayca elden çıkaramadıklarını öne sürmekte, bu da onlar açısından girişleri caydırıcı nitelikte bir batık maliyete neden olmaktadır. Bu tür eko nomik ve fiziki zorluklar olmasına rağmen denizyolu taşımacılığı pazarına girişlerde yasal bir engel bulunmamaktadır. Esasen teşebbüslerin Denizcilik Müsteşarlığı ndan düzenli sefer yapmak üzere hat izni almalarına dahi gerek bulunmamakta, ancak Kabotaj H attında Yapılacak Seferlere İlişkin Esaslar uyarınca sağlayacağı birtakım muafiyetlerden ötürü genelde teşebbüslerce hat izni alınmaktadır. Bu değerlendirmeler çerçevesinde, Gestaş ın bağımsız biçimde davranmasını sağlayacak ekonomik güce sahip hâkim duru mda bir teşebbüs olduğu neticesine varılmıştır. 970 I.3.5.2. Aşırı Fiyat Değerlendirmesi Hâkim durumdaki teşebbüslerin sömürücü nitelikteki davranışlar ı arasında sayılabilecek olan aşırı fiyat uygulaması, tüketici refahında doğrudan bir kayba ve dağılım etkin sizliğine yol açan bir eylem olarak rekabet politikaları bakımından temel ilgi alanlarından biridir. Aşırı fiyat değerlendirmelerinde ekonomik değer testi kullanılmaktadır. Ekonomik Değer Testinde öncelikle ilgili ürünün maliyeti ve fiyatı kıyaslanarak yük sek bir kar marjının olup olmadığı incelenmekte, bu tespitin ardından ise ürünün fiyatının kendi içinde ya da rakip ürünlerin/hizmetlerin fiyatlarına kıyasla haksız olup olmadığını tespit etmeye yönelik fiyat kıyaslamasını içermektedir. Ancak bu tespitleri n yapılmasında fiyat/maliyet kıyaslaması yaparken maliyet ölçütünün 980 belirlenmesi, maliyetin hesaplanması ve makul kar marjının ne olduğunun belirlenmesi ile ilgili zorluklar ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle de Ekonomik Değer Testinin birinci aşamasından son ra ikinci aşamaya geçilerek fiyat kıyaslaması yapılmaktadır. Bu kıyaslamada teşebbüsün kendi fiyatlarıyla yapılan karşılaştırmalar (teşebbüsün farklı zamanlarda, farklı ürünlere, farklı müşteri gruplarına veya farklı coğrafi pazarlarına uyguladığı fiyatlar ın kıyaslanması) kullanılabileceği gibi, teşebbüsün rakiplerinin uyguladığı fiyatlandırmalar da kullanılabilmektedir. Aşırı fiyata ilişkin söz konusu tespit zorlukları ve müdahalenin pazara girişleri caydırıcı etkide bulunması veya teşebbüslerin yatırım ve yenilik yapma güdüsünü azaltması gibi olası olumsuzluklar karşısında, ancak pazara giriş engellerinin yüksek olduğu, rekabet 990 otoriteleri ve diğer ilgili otoriteler tarafından söz konusu giriş engellerinin kaldırılarak pazarın rekabet açılmasının mümkün ol madığı ve ilgili sektörel düzenleyici kuruluşların aşırı fiyatlamaya ilişkin düzenleme ve denetimlerinin olmadığı durumlarda aşırı fiyata rekabet hukuku çerçevesinde müdahale edilmesi yerinde olaca ktır. İnceleme konusu dosyada sahip olduğu avantajlar neden iyle Gestaş ın ciddi bir pazar gücüne sahip olduğu ve ayrıca bu sektörü düzenleyen bağımsız bir otorite olmadığı gibi fiyatlandırma gibi ticari hususlara ilişkin düzenlemelerin de bulunmadığı göz önüne alındığında , Gestaş tarafından aşırı fiyat uygulanıp u ygulanmadığının rekabet hukuku kapsamında değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Öncelikle Gestaş ın tüm faaliyetlerinden elde edilen ciro ve maliyetlerini gösteren gelir 1000 tablolarına göre 2006 yılında % ... zarar, 2007 yılında % ... kar, 2008 ve 2009 yı llarında ise % ... oranında kar ettiği görülmektedir. Ancak aşırı fiyat olup olmadığının tüm faaliyetler bakımından değil ilgili hatlar bakımından değerlendirilmesi yerinde olacağı için aşağıda Gestaş ın hat bazında karlılığı incelenmektedir. Tablo -6: 2007 yılı Gelirler, Giderler ve Karlılık 10-60/1256 -470 24Hatlar Giderler Gelirler Kar/zarar Kar/zarar oranı (%) Çanakkale -Eceabat Lapseki -Gelibolu Çanakkale -Gökçeada Kabatepe Gökçeada Yükyeri -Bozcaada Tablo -7: 2008 yılı Gelirler, Giderler ve Karlılık Hatlar Giderler Gelirler Kar/zarar Kar/zarar oranı (%) Çanakkale -Eceabat Lapseki -Gelibolu Çanakkale -Gökçeada Kabatepe Gökçeada Yükyeri -Bozcaada Tablo -8: 2009 Yılı Gelirler, Giderler ve Karl ılık Hatlar Giderler Gelirler Kar/zarar Kar/zarar oranı (%) Çanakkale -Eceabat Lapseki -Gelibolu Çanakkale -Gökçeada Kabatepe Gökçeada Yükyeri -Bozcaada Çanakkale -Bozcaada Avşa -Marmara -Erdek Kepez -Eceabat Yukarıdaki tablolara bakıldığında Gestaş ın, Çanakkale Boğazı hatlarından Çanakkale - Eceabat hattında yaklaşık % ... ve Gelibolu -Lapseki hattında ise yaklaşık % ... oranında kar elde ettiği görülmektedir. Esasen bu kar marjları, Kanun un 6. maddesi kapsamında 1010 bir aşırı fiyat uygulandığına dair ciddi bulgu teşkil edecek düzeyde yüksek değildir. Öte yandan, kar oranlarının aşırı fiyat değerlendirmesinde tek başına yeterli olmayacağı dikkate alınarak fiyatların da benzer pazarlara göre aşırı olu p olmadığının incelenmesi gerekmektedir. Gestaş ın uyguladığı fiyatların aşırı olup olmadığını değerlendirmek için Gestaş ın diğer hatlarda sunduğu hizmet fiyatları da incelenmiştir. Aşağıda Gestaş ın Çanakkale Boğazı ndaki Çanakkale -Eceabat ve Gelibolu -Lapseki hatlarındaki fiyatları ile diğer hatlardaki fiyatlarını karşılaştırmak için hat bazında mil ba şına fiyatları gösterilmektedir : Tablo -9: Mil Başına Fiyatlar (TL) 5 Hat Yolcu Otomobil Minibüs Otobüs Çanakkale -Eceabat (2,7 mil) Gelibolu -Lapse ki (3,7 mil) Eceabat -Kepez (6 mil) Çanakkale -Gökçeada (33 mil) Gökçeada -Kabatepe (14,1 mil) 5 Söz konusu fiyatlardan belediyelere ödenen işgaliye ücretleri çıkarıldığında fiyatlar daha düşük ol acaktır. 10-60/1256 -470 25Yükyeri -Bozcaada (4,1 mil) Gestaş ın uyguladığı fiyat tarifelerine bakıldığında Çanakkale -Eceabat ve Gelibolu - 1020 Lapseki h atlarında, Yükyeri -Bozcaada dışındaki diğer hatlara nazaran mil başına daha yüksek fiyatlar uyguladığı görülmektedir. Söz konusu diğer hatlar hem daha uzun mesafeli hem de talebi görece az hatlardır. Nitekim özellikle Çanakkale -Gökçeada ve Çanakkale -Bozcaa da hatlarında zarar edilmektedir. Bu nedenle Gestaş ın bu hatları ticari olarak değil kamu hizmeti6 için işlettiği anlaşılmaktadır. Ancak Gestaş bu zararını büyük ölçüde evrensel fon kullanımı7 ile karşılamaktadır. Evrensel fon kullanımı için Gestaş ile Ul aştırma Bakanlığı arasında Çanakkale den Gökçeada ve Bozcaada ya yapılan seferler için 31.5.2007 tari hinde sözleşme yapılmıştır. Söz konusu ilgili pazarda faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin fiyatları ise yukarıda da değinildiği üzere pazarın özellikleri gereği Gestaş a yakındır, bu nedenle rakiplerin 1030 fiyatlarına göre sağlıklı bir değerlendirme de yapılamamaktadır. Aşırı fiyata ilişkin olarak yapılan tüm bu incelemeler sonucunda Çanakkale Boğazı nda uygulanan fiyatların aşırı olduğuna dair yeterli bulgu olmadığı kanaatine varılmıştır. K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1- a) Çanakkale Boğazındaki hatlarda faaliyet göstermek isteyen firmalarla iskele kullanımına ilişkin olarak imzalanan sözleşmelerde getirilen ve bu firmaların B oğazdaki bazı hatlarda faaliyet göstermelerini yasaklayan sözleşme maddelerinin hizmet pazarlarının paylaşılması sonucunu doğurduğundan bahse konu sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı olduğuna, 1040 b) anılan sözleşmelere aynı Kanun'un 5. madd esi çerçevesinde muafiyet tanınamayacağına, c) bu nedenle Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca söz konusu hükümlerin geçersiz olduğu, bu yöndeki maddelerin varsa yürürlükte bulunan sözleşmelerden derhal çıkarılarak gerekli değişikliklerin yapılması ve bundan son raki sözleşmelere bu yönde bir hükme yer verilmemesi yönünde Kilitbahir Köyü Tüzel Kişiliği ve Gestaş Deniz Ulaşım Turizm Ticaret A.Ş. ye görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine, 2- a) Çanakkale Boğazının kuzeyindeki Gelibolu -Çardak ha ttında yapılmış olan havuz niteliğindeki işbirliğinin Kanun'un 4. maddesine aykırı olduğuna, b) bahse konu işbirliğine aynı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet 1050 tanınamayacağına, c) bu nedenle Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca bu işbirliğine derhal son v erilmesi, hatta düzen ve istikrarı sağlama gibi amaçlara Kanun çerçevesinde rekabeti daha az sınırlayıcı yöntemlerle ulaşılması yönünde Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Tic. Ltd. Şti., Erdemler Nakliya t Turizm Petrol Ürünleri Liman İ şletmeciliği Tersan ecilik İnş. San. Tic. Ltd. Şti., Karagözler Deniz Nak. Ltd. Şti., Kerem Denizcilik Nakliyat Turizm Petrol Ür. Liman İşl . İthalat İhracat ve Tic. Ltd. Şti., NG Deniz Taş. Ltd. Şti., Gelibolu Denizcilik ve Liman İ şletmeleri San. ve Tic. A.Ş.'ne görüş bildiri lmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine, 6 Firmalarının kendi ticari çıkarlarına göre hareket etselerdi gerçekleştirmeyecekleri veya aynı ölçü de veya aynı koşullarda gerçekleştirmeyeceğ i yükümlülükler anlamında kullanılmıştır. 7 Ulaşımı yalnız deniz yolu ile sağlanabilen yerleşim alanlarına yapılan yolcu taşıma hizmetlerinin n et maliyeti, yani bu hizmetin evrensel hizmet kapsamında karşılanmadığı zaman ile hizmet yükümlüsü olarak karşıla ndığı zaman arasındaki fark 5369 sayılı Evrensel Hizmetin Sağlanması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılma sı Hakkında Kanun uyarınca Ulaştırma Bakanlığı bütçesine konulan ödenekten ödenmektedir. 10-60/1256 -470 263- a) Çanakkale Boğazının güneyindeki Kilitbahir hattında Erdemler Nakliyat Turizm 1060 Petrol Ürünleri Liman İ şletmeciliği Tersanecilik İnş. San. Tic. Ltd. Şti. ve Kilitbahir Deniz Nakliyat Tur. Tic. Ltd. Şti. a rasında geçmişte yapılan havuz anlaşmasının da benzer şekilde 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı olduğuna, b) bahse konu anlaşmaya aynı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet tanınamayacağ ına, c) bu nedenle Kanun'un 9/3. maddesi uyarınca pazara ye ni girecek teşebbüslerle bu türden işbirliklerine gidilmemesi yönünde anılan şirketlere görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine, . 4- a) ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin ortak bir şekilde yüksek fiyat uyguladıkları iddias ına ilişkin olarak pazardaki fiyat paralelliklerinin pazarın 1070 özelliklerinden kaynaklandığına, anılan teşebbüslerin Kanun'un 4. maddesi kapsamında aralarında fiyat belirlemeye yönelik bir anlaşma veya uyumlu eylem içinde olduklarına dair yeterli belge ve bi lgi bulunmadığına, b) Gestaş Deniz Ulaşım Turizm Ticaret A.Ş.'nin ilgili pazarda hâkim durumda bulunduğuna ancak yapılan incelemeler sonucunda Çanakkale Boğazında uygulanan fiyatların aşırı olduğuna dair yeterli bulgu olmadığına , c) bu nedenle yukarıda bel irtilen başvuru konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir . 1080

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI