Kanun Maddeleri

Yayımlandığı

(Değişik: 12/6/1957 - 7004/1 md.) Ankara elektrik ve havagazı ve Adana elektrik hizmetlerini görmek üzere bu şehirler belediyelerince (Ankara Elektrik ve Havagazı İşletme Müessesesi) ve (Adana Elektrik İşletme Müessesesi) adlariyle birer müessese kurulur. Bu müesseseler, hükmi şahsiyeti haiz olmak ve adı geçen belediyelere bağlı bulunmak üzere birer umum müdürlük veya müdürlük tarafından bu kanunda yazılı esaslara ve hususi hukuk hükümlerine göre idare edilir. Adana Belediyesi; Adana Elektrik İşletmesi Müessesesinin yapmakta olduğu işlerini ve salahiyetlerini 1580 sayılı Belediye Kanununun 19 uncu maddesi mucibince imtiyaz vermek suretiyle ve bütün hak ve vecibeleri ile bir Türk Anonim Şirketine devredebilir. Bu takdirde mezkür şirket işletmeyi; devir ve imtiyaz mukavele ve şartnamesi ile hususi hukuk hükümleri dairesinde yürütür.

takdirde mezkür şirket işletmeyi; devir ve imtiyaz mukavele ve şartnamesi ile

Ankara Elektrik ve Havagazı ve Adana Elektrik Şirketlerine ait olup 3688 sayılı kanunla Ankara ve Adana Belediyelerine geçmiş bulunan menkul ve gayrimenkul mallarla alacaklar ve hisse senetleri, bütün hak ve vecibeleriyle birlikte ait oldukları işletme müesseselerine devredilmiştir. 3688 sayılı kanunun 4 üncü maddesinde belediyelerce ifa edileceği yazılı vecibeler, bu madde hükümleri dairesinde müesseseler tarafından ayrı ayrı yerine getirilir.

bu madde hükümleri dairesinde müesseseler tarafından ayrı ayrı yerine

İşletme müesseselerinin vazifeleri şunlardır: A) Ankara ve Adana Belediyeleri sınırları içinde veya bu sınırlar yakınında kurulu bulunan veya Nafıa Vekaletinin muvafakatiyle bu belediyeler sınırları yakınında yeniden kurulacak olan şebekeler için Ankara'da elektrik ve havagazı, Adana'da elektrik istihsal ve tevzi ve mevcut tesisleri tamir, ihtiyaca göre tadil, ıslah ve tevsi etmek; B) Ankara ve Adana belediye veya vilayet veya civar vilayetler sınırları içinde Hükümet tarafından elektrik kudreti istihsaline elverişli baraj ve sair su tesi satı  yapıldığı takdirde, her biri için şartları Hükümetçe ayrı ayrı tesbit edilerek imtiyaz verilmek kaydiyle bu su tesislerinde elektrik santralı kurmak ve elde edilecek enerjiyi Ankara, Adana vilayetleri ve civar vilayetler ve sınırları içinde demiryollarına, büyük ziraat ve sanat müesseselerine, Milli Müdafaa müessese ve fabrikalarına, tevziat şebekesi kendileri tarafından yapılacak kasabalara, köy birliklerine imtiyaz şartnamesinde kararlaştırılacak esaslar dairesinde isale etmek; C) 3666 numaralı kanun mucibince Ankara ve Adana belediyelerinin kendi hudutları dahilinde elektrikle işliyecek yolcu nakil vasıtaları işletmek hususundaki inhisar haklarını bu müesseselere devrettikleri takdirde milli ekonomiye en uygun bir şekilde bu işletmeleri kurmak ve yürütmek; D) Elektrik ve havagazı hizmetlerine ait işler ve tali istihsaller ile ilgili her türlü muamele ve teşebbüslerde bulunmak;

AEHAEM m.4

Ankara Elektrik ve Havagazı İşletme Müessesesinin itibari sermayesi 5 000 000 lira ve Adana Elektrik İşletme Müessesesinin itibari sermayesi 2 000 000 liradır. Bu sermayeler belediye reislerinin teklifi ve Nafıa Vekaletinin muvafakati üzerine belediye meclislerince artırılabilir. Müesseselerin sermayeleri : A) İkinci madde gereğince işletme müesseselerine geçecek menkul ve gayrimenkul malların kıymetlerinden; B) İkinci madde gereğince işletme müesseselerine geçecek mütedavil sermayeden ve diğer mevcutlardan; C) 13 üncü maddenin (F) fıkrası mucibince eklenecek gelir fazlalarından;

AEHAEM m.5

Umum müdürler veya müdürler bütün idare ve muamelelerinden belediyelere karşı mesul olup müesseseleri harice karşı temsil ederler.

müdürler veya müdürler bütün idare ve muamelelerinden belediyelere karşı mesul

İşletme müesseselerinin umum müdür, müdür, varsa muavinleri belediye reislerinin inhasiyle mahallin valisi tarafından, kısım müdürleriyle hukuk müşavirleri ve servis amirleri umum müdürlerin veya müdürlerin inhası üzerine belediye reisi tarafından, diğer memur ve müstahdemlerle muvakkat müstahdemler doğrudan doğruya umum müdürler veya müdürler tarafından tayin ve istihdam edilirler. Aynı suretle de vazifelerinden çıkarılırlar. Müessese umum müdür veya müdürlerinin yüksek tahsilini bitirmiş, mali, iktisadi veya teknik bilgiyi haiz tecrübe sahibi kimselerden veyahut mali veya sınai müesseselerde asgari beş sene müdürlük veya muavinlik vazifesi yapmış olanlardan seçilmesi lazımdır. 3611 sayılı Nafıa Teşkilat Kanununun 28 inci maddesi hükümleri mahfuzdur.

olanlardan seçilmesi lazımdır. 3611 sayılı Nafıa Teşkilat Kanununun 28 inci

İşletme müesseselerinde, umum müdür veya müdürlerin reisliğinde varsa muavinler ve kısım müdürleriyle servis şefleri arasından belediye meclislerince seçilecek olanlardan kurulacak bir idare encümeni bulunur. İdare encümeni reisi ve azalarına ayrıca bir ücret verilmez. 1 - Belediye meclislerinin tasdikına arzedilmek üzere: A) Bütçe, munzam tahsisat ve kadrolarla bütçe fasılları arasında yapılacak münakale tekliflerini hazırlamak; B) Son mizanla kati hesap, bilanço ve kar ve zarar hesaplarını tetkik ve kabul etmek; C) Müesseselerin dahili teşkilatının vazife ve salahiyetlerini ve müessese memurlarının tayin, tebdil, tahvil, tecziye ve terfileriyle hizmetten çıkarılmalarını ve kazaya uğrıyan veya hastalanan memur ve müstahdemlerle işçilere ve ölüm halinde ailelerine yapılacak yardımları tesbit edecek esasları hazırlamak;

AEHAEM m.8

Belediye meclisleri m üesseselerin mevcutlarını ve bütün muamele ve hesaplarını tetkik ve teftiş etmek üzere belediye reislerinin göstereceği dört namzet arasından iki zatı üç sene müddetle murakıplığa seçer. Murakıpların üç   sene nin sonunda tekrar seçilmeleri caizdir. Murakıpların 3460 sayılı kanunun 15 inci maddesinde yazılı vasıfları haiz ve ticari ve sınai müesseselerin idare işlerine vakıf kimselerden olması şarttır. Murakıplar, tetkik ve teftişleri sene içinde ve muamelelerin icrasından sonra Ticaret Kanununun umumi hükümleri dairesinde yaparlar. Murakıpların üzerinde bu müesseselere ait diğer hiçbir vazife bulunamaz. Murakıpların aylıkları bu müesseseler bütçelerinden ödenir. Bütçe ve kadro

AEHAEM m.9

İşletme müesseselerinin bütçeleriyle kadroları her yıl Birinciteşrinin son on beş günü içinde belediye meclislerinin tasdikına arzolunur. Bu meclislerin İkinciteşrin toplantılarında tasdik ile kati şeklini alacak olan bütçe ve kadrolar, hesap yılı başından evvel işletme müesseselerine verilir. İhtiyaç hasıl olursa bütçe ve kadrolarda yıl içinde de aynı suretle değişiklikler yapılabilir. Bütçelerle kadrolar ve bunlarda yapılacak değişiklikler, tarifeye tesiri bakımından, Nafıa Vekaletinin mütalaası alındıktan sonra belediye meclislerince tasdik olunur.

kadrolar ve bunlarda yapılacak değişiklikler, tarifeye tesiri bakımından, Nafıa

Müesseselerin yıllık bilanço ve kar ve zarar hasapları, mütaakıp yılın üçüncü ayının 15 ine kadar müessese idarelerince tanzim ve müessese umum müdür veya müdürleriyle muhasebecileri tarafından imza olunup belediye meclisleriyle murakıplara verilir. Bunlara müesseselerin yıllık çalışmalarını hülasa ve bu çalışmaların neticelerini tahlil eden bir rapor da bağlanır. Müesseselerin tanzim edecekleri yıllık bilançoların tipi Hazine ve Maliye ile Çevre ve Şehircilik Bakanlıklarınca tesbit olunur. [2]

bağlanır. Müesseselerin tanzim edecekleri yıllık bilançoların tipi Hazine ve

Murakıplar, kendilerine tevdi olunan bilanço ve kar ve zarar hesaplarını, müesseselerin bütün muamele ve hesapları üzerinde yapmış oldukları incelemeleri gözönünde tutarak tahlil ve mütalaalarını muhtevi delili raporlarını tanzim ve imza ederler. Bu raporlar en geç hesapların ait olduğu yılı takip eden yılın üçüncü ayının sonuna kadar belediye meclislerine verilir. Belediye meclisleri bilanço ve kar ve zarar hesaplarını en geç iki ay zarfında tetkik ve tasdik ederler. Bilanço ve kar ve zarar hesaplarının belediye meclislerince tasdikı müesseseler idare encümenlerinin o yıl için ibrasını tazammun eder. Gelirler

AEHAEM m.12

İşletme müesseselerinin gelir kaynakları: A) İşletmeden hasıl olan her türlü gelirler; B) İşletme mevcutlarının getireceği faizler ve gelirler; C) Belediyeler bütçelerinden yapılacak yardımlar; D) İstikraz suretiyle temin olunacak paralar;

meclislerinin muvafakatı ve belediyelerin kefaletiyle işletme müesseselerince

Müesseselerin elde edecekleri her türlü gelirlerden sırasiyle: A) Umumi idare ve işletme masrafları; B) Satın alma taksitleri karşılığı olarak Hazineye ödenecek paralar; C) Yenileme karşılıkları; D) Fevkalade masraflarla kar ve zarar hesaplarının muhtemel açıklarını karşılamak üzere (A, B ve C) fıkralarında yazılı paraların çıkarılmasından sonra kalacak bakiyenin % 10 u nispetinde ihtiyat akçesi;

üzerine bu paradan harcandıkça, dörtte bir nispetini buluncaya kadar bu hesaba

13 üncü maddeye göre her yıl ayrılacak yenileme karşılıkları ve ihtiyat akçeleri milli bankalara yatırılır veya idare encümeni karariyle Hazine tahvili satın alınmasına tahsis olunur. Müesseseler idare encümeninin teklifi üzerine, yenileme karşılıklarının yarısına kadarının genişletme işlerine sarfına belediye meclislerince karar verilebilir. Ancak bu hususta Nafıa Vekaletinin muvafakatı alınmak şarttır. Bunun dışında yenileme karşılıkları yenilemeden başka masraflara sarfedilemiyeceği gibi ihtiyat akçeleri de fevkalade masraflarla kar ve zarar hesabının açıklarından başka yerlerde kullanılamaz ve bu paralar hiçbir suretle karşılık gösterilemez. Belediyeler 13 üncü maddenin "E" fıkrasında yazılı belediye hissesiyle aynı maddenin "G" fıkrasına göre belediyelere verilecek gelir fazlalarından başka müessese gelirleri üzerinde hiçbir tasarrufta bulunamazlar ve müesseselerden hiçbir suretle para istikraz edemezler. Türlü hükümler

AEHAEM m.15

İşletme müesseseleri Muhasebei Umumiye, Artırma ve Eksiltme ve İhale Kanunlariyle Belediye Muhasebe Nizamnamesine tabi değildir. Müesseselerin yapacağı alım ve satımların esasları Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tayin ve tesbit olunur. [3]

yapacağı alım ve satımların esasları Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tayin ve

İşletme müesseselerinin malları Devlet malı hükmündedir. Bunları çalanlar, ihtilas edenler, zimmetine geçirenler veya her ne suretle olursa olsun suistimal eyliyenler hakkında Devlet mallarına karşı işlenen suçlara ait cezai hükümler tatbik olunur.

ne suretle olursa olsun suistimal eyliyenler hakkında Devlet mallarına karşı

İşletme müesseselerinin memur ve müstahdemleri halk ve mensup oldukları idare ile münasebetlerinde hususi müessese memurları gibi muameleye tabidirler. Bunlar hakkında Memurin Muhakematı hakkındaki kanun ile Memurin Kanunu hükümleri tatbik olunmaz.

muameleye tabidirler. Bunlar hakkında Memurin Muhakematı hakkındaki kanun ile

Müesseseler umum müdür veya müdür, memur veya müstahdemlerine verilecek ücretler 3659 sayılı kanun hükümlerine tabidir.

18 – Müesseseler umum müdür veya müdür, memur veya

İşletme müesseselerinin muamele ve hesap yılı takvim yılıdır. Bu kanunun mer'iyete girmesinden itibaren ilk gelecek Birincikanunun sonuncu gününe kadar geçecek müddet müesseselerin birinci muamale ve hesap yılıdır.

sonuncu gününe kadar geçecek müddet müesseselerin birinci muamale ve hesap

İşletme icap ve zaruretleri dolayısiyle alınması lazım gelecek gayrimenkuller Belediye İstimlak Kanunu hükümlerine göre alınır.

20 – İşletme icap ve zaruretleri dolayısiyle alınması lazım

Tarifeler ve büyük mikyasta istihlakte bulunan aboneler için Nafıa Vekaletinin tasvibi ile yapılacak hususi anlaşmalar dışında tenzili veya meçcani olarak hiç bir şahıs veya müesseseye elektrik veya havagazı verilemez. Vazife icabı olarak işletme binaları ile müştemilatında yalnız veya aileleriyle birlikte oturan memur ve müstahdemler bundan müstesnadır. İşletme müessesesi memur ve müstahdemlerinden işletme binalariyle müştemilatı haricinde oturanlara da muayyen hadde kadar sarfedecekleri elektrik ve havagazı için % 50 tenzilat yapılır.

oturanlara da muayyen hadde kadar sarfedecekleri elektrik ve havagazı için % 50

Nafıa Teşkilat Kanununun bu kabil müesseselerin fenni, idari ve iktisadi murakkabeleri hakkındaki hükümleriyle bu müesseseleri alakadar eden sair hükümleri mahfuzdur.

idari ve iktisadi murakkabeleri hakkındaki hükümleriyle bu müesseseleri

(Mülga: 10/6/1946 - 4923/8 md.)

Madde

13 üncü maddenin (F) fıkrasında yazılı yıllık ikramiye belediye reislerinin kararlariyle işletme müesseselerinin umum müdür veya müdür, memur ve müstahdemlerine maaş ve ücretleri nisbetinde ve bir aylık istihkaklarını geçmemek üzere verilir. Bu ikramiyelerin tarife hesaplarında tesiri olmaz. Bu hususta 3659 sayılı kanunun hükümleri caridir.

istihkaklarını geçmemek üzere verilir. Bu ikramiyelerin tarife hesaplarında

Müesseselerin işletme kısımlarında ve işletmelerde mesai saatleri haricinde çalıştırmalarına lüzum ve zaruret görülecek memur ve müstahdemlere mesai saatleri dışında çalışacakları müddetler için belediye meclisince tesbit edilecek esaslara göre munzam ücret verilebilir.

müstahdemlere mesai saatleri dışında çalışacakları müddetler için belediye

İşletme müesseselerinin kazanç vergisi bu vergiye tabi karının % 12 si nisbetinde alınır. Geçici

hükümlerine göre ödenecek müktesep ve ödenmemiş hakları, yeni idarelerce

Bu kanun neşri tarihini takip eden ay iptidasından mer'idir.

27 – Bu kanun neşri tarihini takip eden ay iptidasından

Bu kanunun hükümlerini icraya Dahiliye, Maliye, Nafıa ve Gümrük ve İnhisarlar Vekilleri memurdur. 4 325 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRDIĞI KANUN VE HÜKÜMLERİ GÖSTERİR LİSTE Yürürlükten Kaldırılan Kanun veya Kanun Hükümleri Yürürlükten Kaldıran Mevzuatın Tarihi Sayısı Maddesi 16/12/1942-4325 sayılı kanunun 23 üncü maddesi 10/6/1946 4923 8