TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYNUR TÜLEY VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/14338) Karar Tarihi: 3/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : 1. Aynur TÜLEY 2. Cimşit TÜLEY 3. Elif TÜLEY 4. Elvan TÜLEY 5. Engin TÜLEY 6. Erol TÜLEY 7. Zeynep TÜLEYBaşvurucular Vekili : Av.
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYNUR TÜLEY VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/14338) Karar Tarihi: 3/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : 1. Aynur TÜLEY 2. Cimşit TÜLEY 3. Elif TÜLEY 4. Elvan TÜLEY 5. Engin TÜLEY 6. Erol TÜLEY 7. Zeynep TÜLEYBaşvurucular Vekili : Av. Ahmet ÖZGÜL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda meydana gelen intihara ba ğlı ölüm olay ı nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 22/4/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü sunmu ştur. 6. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular ın 1997 y ılında dünyaya gelmi ş olan yak ınlar ı E.T., nitelikli olarak konut dokunulmazl ığını ihlal, binan ın eklentileri içinde muhafaza alt ına al ınm ış eşya hakk ında h ırsızlık ve mala zarar verme suçlar ından İstanbul Anadolu 10. Asliye Ceza Mahkemesinin 2017 y ılında verdi ği karar uyar ınca 8 y ıl 31 ay 15 gün hapis cezas ı ile tecziye edilmiştir. 9. 9/1/2018 tarihinde Maltepe 2 No.lu L Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna (Kurum) yerle ştirilen E.T.nin tahliye tarihi 2/5/2028 olarak hesaplanm ıştır. 10. E.T. Kuruma yerle ştirildiği s ırada -ilk giri ş muayenesinde- herhangi bir sa ğlık sorunu olmad ığını belirtmiştir. 11. 5/2/2018 tarihinde Kurum yönetimine verdi ği dilekçe ile Psikososyal Servisle görüşmek istedi ğini belirten E.T. bireysel görü şmeye al ınm ıştır. Görüşme sonucunda Kurum psikologu taraf ından düzenlenen 5/2/2018 tarihli durum tespit raporunda; E.T.nin aile ilişkilerinin normal oldu ğu, ailesinin ziyaretine geldi ği, Kuruma girmeden önce iki y ıl uyuşturucu madde kulland ığı, alt ı ay önce arkada şının öldürülmesine şahit olduğu, sonras ında uyku ve i ştah problemleri oldu ğu, yoksunluk ya şadığı, kendisine zarar verme dü şüncelerinin olduğu, arkada şının öldürülmesinden sonra psikolojik tedavi gördü ğü, ilaç ald ığı, askerlik döneminde benzer problemler ya şamas ı sonucu askerlik görevinde de psikiyatri yönlendirmesi ald ığı, koğuşundaki ki şilerle ilişkilerinin iyi oldu ğu ancak ya şadıklar ı nedeniyle ili şki kurmakta zorland ığı yönünde beyanda bulundu ğu belirtilerek E.T.nin göz temas ı kurmakta zorlanmad ığı, öz bak ımının yerinde ve verdi ği cevaplar ın anlaml ı olduğu, psikomotor aktivitelerinin normal bulundu ğu ifade edilmi ştir. 12. Görü şmenin ard ından E.T. tetkik ve tedavi için Kartal Dr. Lütfi K ırdar Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Poliklini ğine sevk edilmi ştir. 12/2/2018 tarihinde yap ılan muayenenin ard ından E.T. için depresyon ve anksiyete bozuklu ğu tan ısı konularak ilaç reçete edilmiş ve bir ay sonra kontrol muayenesi önerilmi ştir. 13. E.T. 17/2/2018 tarihinde saat 15.00 s ıralar ında atletini ip olarak kullanmak suretiyle ko ğuş tuvaletinin havaland ırma penceresine kendini asarak intihar etmi ştir. Kurumda görevli infaz koruma memurlar ının tuttuğu tutanaktan anla şıldığı üzere E.T. bayg ın olarak sedyeye al ınm ış, Kurum personeli saat 15.04'te 112 Acil Servisi, saat 15.05'te Maltepe Ceza İnfaz Kurumlar ı Tabur Komutanl ığını aram ış, Tabur Komutanl ığına ait arac ın daha erken gelmesi üzerine E.T. Komutanl ığın arac ı ile sağlık kurumuna götürülmü ştür. Sağlık kurumunda görevli doktorun imzas ının yer ald ığı tutanakta belirtildi ği üzere E.T. saa t 15.15'te acil servise getirilmi ş, solunum ve nab ız olmad ığından damar yolu aç ılarak geri döndürme i şlemi yap ılm ış ancak müdahaleye ra ğmen saat 15.48 itibar ıyla vefat etmi ştir. 14. Ölümün gerçekle şmesinin ard ından Cumhuriyet savc ısının talimat ı ile inceleme başlatılm ıştır. Savc ı, tan ıklar ın beyan ının al ınmas ı, kamera kay ıtlar ının incelenmesi yönünde kolluk görevlilerine talimat vermi ştir. 15. Olay ın akabinde olay yeri krokisi haz ırlanm ış, delil listesi ve olay yeri inceleme raporu düzenlenmi ştir. Olay yeri inceleme raporunda E.T.nin boynunda belirgin şekilde telem Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 4izi olduğu ifade edilmi ştir. 17/2/2018 tarihli Ölü Muayene Tutana ğı'nda; E.T.nin boynunda beyaz renkli, yakla şık 30 cm uzunlu ğunda pamuklu kuma ştan ipe benzer kuma ş parças ının olduğu, ip izine kar şılık gelen ekimoz ve ölü morluklar ı dışında vücutta yara ya da lezyon bulunmad ığı belirtilmi ştir. 17/8/2018 tarihli otopsi raporunda da ölümün as ı sonucu meydana gelmiş olduğu kay ıt alt ına al ınm ıştır. 16. Olay günü bilgi sahibi s ıfat ıyla ifadelerine ba şvurulan mahpus D.T. beyan ında; saat 14.30-15.00 civar ında koğuşta bulunan tuvalete gitti ğini fakat tuvaletin kap ısının uzun süre aç ılmad ığını, merak edip kap ıyı aralad ığını, E.T.yi as ılı vaziyette gördü ğünü, " E. intihar etmiş." diye bağırdığını, gelen di ğer koğuş arkadaşlar ı ve Kurum memurlar ı ile E.T.yi oldu ğu yerden indirerek sedyeye ald ıklar ını belirtmiştir. Diğer mahpus U.Y. de D.T.nin ifadesiyle örtüşecek şekilde beyanda bulunmu ştur. 17. Bilgi sahibi s ıfat ıyla olay günü ifadesine ba şvurulan infaz koruma memuru B.S. beyan ında; saat 15.00 civar ında acil butonunun çalmas ı üzerine memur arkada şı H.K. ile yard ım istenen ko ğuşa koştuğunu, E.T.yi tuvalette as ılı vaziyette bulduklar ını, koğuşta kalanlarla birlikte E.T.yi oldu ğu yerden indirerek sedyeye ald ıklar ını, sedyeye ald ıklar ı sırada E.T.nin vücudunun s ıcak olduğunu ifade etmi ştir. İfadesi al ınan diğer infaz koruma memuru H.K. da olaya ili şkin olarak benzer şekilde anlat ımda bulunmu ştur. 18. Kurumda görev yapan infaz koruma memurlar ının düzenledi ği Görüntü İnceleme Tutana ğı'nda, 17/2/2018 tarihinde saat 13.07 ile 15.02 aras ında cereyan eden olaylar aktar ılm ıştır. Tutanakta özetle tuvalet-banyo k ısm ına giren ç ıkan kişiler anlat ılm ış; saat 14.58 civar ında kameran ın görüntü ald ığı kısımda hareketlenme oldu ğu, memurlar ın geldiği, E.T.nin sedye ile ç ıkar ıldığının görüldü ğü belirtilmi ştir. 19. 21/2/2018 tarihinde Maltepe İlçe Emniyet Müdürlü ğü Gülsuyu Şehit Saffe t Okumuş Polis Merkezi Amirli ği toplanan delillerden olu şan tahkikat evrak ını İstanbul Anadolu Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) sunmu ştur. Başsavc ılık, Kurum personeli hakk ında intihara te şvik-yönlendirme, görevi kötüye kullanma suçlar ından soru şturma başlatm ıştır. 20. Bununla birlikte Kurum Disiplin Amirli ği, Kurum personeli hakk ında 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun 125. maddesinde düzenlenen " verilen emir ve görevlerin tam ve zaman ında yap ılmas ında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esaslar ın yerine getirilmesinde kay ıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak" fiillerinden disiplin soru şturmas ı başlatm ıştır. 21. Soruşturma sürecinde Kurum memurlar ının savunmas ı al ınm ış, E.T.nin Kurum bünyesinde kald ığı sürece ili şkin bilgi ve belgeler incelenmi ş, Görüntü İnceleme Tutanaklar ı ve olaya ili şkin diğer tutanaklar de ğerlendirilmi ştir. Hakk ında soruşturma yürütülen Kurum personeli, daha önce bilgi sahibi s ıfat ı ile ifadelerine ba şvurulan infaz koruma memurlar ı ile ayn ı doğrultuda beyanda bulunmu ştur (bkz. 17). 22. Disiplin soru şturmas ının sonunda 23/7/2018 tarihinde, kendini asmak suretiyle intihar etti ği anlaşılan E.T. için gereken müdahalenin zaman ında yap ıldığı, Kurum personelinin olay ın gerçekle şmesinde bir ihmalinin bulunmad ığı sonucuna ula şılm ış ve disiplin cezas ı verilmesine yer olmad ığına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 523. Diğer taraftan tahkikat evrak ına, disiplin soru şturmas ının yan ında görüntü kay ıtlar ına ilişkin incelemeler de gerçekle ştiren Ba şsavc ılık 6/11/2018 tarihinde kovuşturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "...Tüm soru şturma evrak ının incelenmesi neticesinde hükümlünün kendisini asma k suretiyle ya şam ına son verdi ği, hükümlüyü intihara azmettiren, te şvik eden herhangi bir kimsenin bulunmad ığı, hükümlünün tedavilerinin zaman ında yap ıldığı, ilaçlar ının zaman ında verildi ği, herhangi bir ihmal ve kusurun olayda bulunmad ığı anlaşılmakla, ola y ve şüpheliler hakk ında kamu ad ına kovuşturmaya yer olmad ığına..." 24. Başvurucular ın takipsizlik karar ına yapt ıklar ı itiraz İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından 7/3/2019 tarihinde reddedilmi ştir. 25. Başvurucular itiraz ın reddine dair karar ı tebellüğ etmelerinin ard ından 22/4/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 26. İlgili hukuk için bkz. Serfinaz Öztürk, B. No: 2014/18274, 21/9/2017; Necla Özer ve Müslim Özer, B. No: 2013/3782, 21/4/2016; Mehmet Kaya ve di ğerleri, B. No: 2013/6979, 20/5/2015. V.İNCELEME VE GEREKÇE 27. Anayasa Mahkemesinin 3/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 28. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucular ın adli yard ım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 29. Başvurucular, yak ınlar ının ölümünü takiben etkin soru şturma yürütülmedi ğini, olay ın olduğu bölüme girip ç ıkanlar ın kimlik tespitlerinin yap ılmad ığını, olay ın intihar m ı yoksa ba şka kişiler taraf ından gerçekle ştirilen bir eylem mi oldu ğunun tam olarak araştırılmad ığını, idarenin yak ınlar ını koruma yükümlülü ğü olduğunu belirterek ya şam hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 30. Bakanl ık görüşünde öncelikle Kurumun şartlar ına ilişkin aç ıklamalarda bulunulmu ştur. Buna göre Kurumun fiziki şartlar ının ve personelinin yeterli oldu ğu ileri sürülmüştür. Görü şün devam ında E.T.nin sa ğlık kurumuna bir kez sevkinin yap ılıp kendisine ilaç reçete edildi ği ancak intihar riskini gösteren bir veri bulunmad ığı, daha önce bu şekilde bir teşebbüsünün olmad ığı, E.T.nin kendisini asmas ını sağlayacak malzemenin Kurum içinde bulunmad ığı, E.T.nin atletinden faydalanarak kendisini ast ığı belirtilmi ştir. Ölüm olay ı sonras ında yap ılan soruşturman ın ise konuya ayd ınlatacak tüm delillerin toplanmas ı suretiyle bağıms ız makamlar taraf ından yürütüldü ğü belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 631. Başvurucular; Bakanl ığın görüşüne karşı sunduğu dilekçede soru şturman ın eksik yap ıldığını, koğuşta bulunanlar ın ifadelerine ba şvurulmad ığını, henüz ceza infaz kurumuna yeni al ınm ış bir mahkûmun intihar etmesinin dü şük olas ılık olduğunu, üçüncü kişinin eylemi ile ölüm olay ının meydana gelmi ş olabilece ğini, görüntü kay ıtlar ının gereği gibi incelenmedi ğini, kimlik tespitlerinin yap ılmad ığını, soruşturma sürecinde birbiriyle çelişen tespitlerin bulundu ğunu, belirterek ya şam hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. C. Değerlendirme 32. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak " Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı" kenar ba şlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, ya şama, ...hakk ına sahiptir. 33. Anayasa n ın "Devletin temel amaç ve görevleri " kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, (...) ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 34. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurunun -ölüm olay ının devletin gözetiminde meydana gelmesi ve kas ıtlı öldürme iddias ının da ileri sürülmü ş olmas ı nedeniyle- maddi (koruma) ve usul (etkili soru şturma) boyutu ba ğlam ında bir bütün olarak ya şam hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 1. Yaşam Hakk ının Maddi Boyutu Yönünden 35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un Bireysel ba şvurular ın kabul edilebilirlik şartlar ı ve incelenmesi kenar ba şlıklı 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Mahkeme, ...aç ıkça dayanaktan yoksun ba şvurular ın kabul edilemezli ğine karar verebilir." 36. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) bireysel ba şvurular ın içeriğini düzenleyen Bireysel ba şvuru formu ve ekleri kenar ba şlıklı 59. maddesinin (2) ve (3) numaral ı fıkralar ının bireysel ba şvurunun yap ıldığı tarihteki ilgili k ısm ı şöyledir: "(2) Başvuru formunda a şağıdaki hususlar yer al ır: ...ç) Kamu gücünün ihlale neden oldu ğu iddia edilen i şlem, eylem ya da ihmaline dai r olaylar ın ... özeti. Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 7d) Bireysel ba şvuru kapsam ındaki haklardan hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ği ve buna ilişkin gerekçeler ve delillere ait özlü aç ıklamalar. e) Başvurucunun güncel ve ki şisel bir temel hakk ının doğrudan zedelendi ği iddias ının dayanaklar ı. ...h) Başvurucunun talepleri. (3) Başvuru formuna a şağıdaki belgeler ya da onayl ı örnekleri eklenir: ...e) Dayan ılan belgelerin as ıllar ı ya da onayl ı örnekleri. ... (4) Başvurucu ihlal iddias ına dayanak gösterdi ği üçüncü f ıkradaki belgelere herhang i bir nedenle eri şememesi hâlinde bunun gerekçelerini belirtir. Mahkeme gerekli gördü ğü takdirde bu bilgi ve belgeleri resen toplar." 37. 6216 say ılı Kanun'un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında, aç ıkça dayanakta n yoksun ba şvurular ın kabul edilemezli ğine karar verilebilece ği belirtilmi ştir (bkz. 35). Bu kapsamda karma şık veya zorlama şikâyetler, kanun yolu şikâyeti niteli ğindeki şikâyetler, başvurucunun ihlal iddialar ını temellendiremedi ği şikâyetler ile temel haklara yönelik bir ihlalin olmad ığı aç ık olan şikâyetler aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir. 38. Görüldü ğü üzere Anayasa Mahkemesi ancak temellendirilebilmi ş bir bireysel başvuruyu inceler. Ba şvurucular ın şikâyetlerini hem maddi hem hukuki olarak temellendirme zorunlulu ğu bulunmaktad ır. Maddi dayanaklar yönünden ba şvurucular ın yükümlülü ğü şikâyetlerine konu temel olay ve olgular ı aç ıklamak, bunlara ili şkin delilleri Anayasa Mahkemesine sunmak, hukuki dayanak yönünden yükümlülü ğü ise bireysel ba şvuruya konu temel hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ğini özü itibar ıyla açıklamakt ır (Sabah Y ıldızı Radyo ve Televizyon Yay ın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, 19). 39. Nitekim 6216 say ılı Kanun'un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına ilave olarak İçtüzük'ün 59. maddesinde de ba şvurucular ın yükümlülükleri kapsam ında şikâyetin maddi ve hukuki temellerine ba şvuru formu ve eklerinde yer vermesi gerekti ği aç ıkça belirtilmiş, böylece ba şvuru koşullar ının öngörülebilirli ği kuvvetlendirilmi ştir. 40. Bireysel ba şvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi, kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlar ının Anayasa'ya uygunlu ğunun ve müdahale gerekçelerini n denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple ba şvurucular ın başvurular ının esas ını ve bu kapsamda kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığını Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için öncelikle ihlal iddialar ını gerekçelendirmeleri, buna ili şkin olay ve olgular ı aç ıklamalar ı ve delillerini sunmalar ı zorunludur. Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 841. Anayasa Mahkemesinin ba şvurucular ın yerine geçerek ihlal iddialar ını gerekçelendirme, olay ve olgular ı ortaya koyma, delil toplama görev ve yükümlülü ğü bulunmamaktad ır. Söz konusu yükümlülükler ba şvuruculara aittir. 42. Başvurucular ın an ılan yükümlülüklere uymamalar ı hâlinde şikâyetlerini temellendiremedikleri için ba şvurular ı aç ıkça dayanaktan yoksun bulunabilir. Anayasa Mahkemesi temellendirmeye ili şkin incelemesini her ba şvurunun somut ko şullar ında yapar. Kuşkusuz ba şvurucular ın bu yükümlülüklere ellerinde olmayan nedenlerle uymamalar ının ikna edici gerekçelerini Anayasa Mahkemesine sunmalar ı ya da Anayasa Mahkemesinin bu durumu işin niteliğinden anlamas ı hâli müstesnad ır. 43. Olaya ili şkin tutanaklar, otopsi raporu, Ba şsavc ılığın tespitlerine göre başvurucular ın yak ını ceza infaz kurumunda kalmakta oldu ğu koğuşun tuvaletinde kendisini asm ış vaziyette bulunmu ş; kald ırıldığı sağlık kurumunda vefat etmi ştir. Ölümün intiha r sonucu gerçekle ştiğine ilişkin olarak yetkililerce ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektire n nitelikte bir bilgi/belge olmad ığından yetkililerin ula ştıklar ı bu sonucun eldeki verilere göre objektif ve tarafs ız olmad ığı söylenemeyecektir. 44. Söz konusu vefat ın temel haklar ı ihlal edip etmedi ği, E.T.nin intihar ının önüne geçilmesi/cinayet şüphesi iddias ı bağlam ında kendisine üçüncü ki şilerden yönelen eylemlerin önlenmesi hususunda ba şvurucular ile kamu makamlar ı aras ında çekişme bulunmaktad ır. Doktor raporlar ına göre (bkz. 11,12), öz bak ımı yerinde, verdi ği cevaplar anlaml ı ve psikomotor aktiviteleri normal olan, depresyon ve anksiyete için ilaç reçete edilen E.T.nin vefat ına ilişkin ihlal iddialar ının esas ının incelenebilmesi için E.T.nin gerek kendisinin gerekse üçüncü ki şilerin eylemlerine kar şı korunmas ı bağlam ında ileri sürülecek olgusal ve hukuki argümanlar ın kritik önemde oldu ğu aç ıktır. 45. Başvurucular, yak ınlar ının ceza infaz kurumu taraf ından korunamad ığını soyut olarak ileri sürmü ştür. Başvurucular, devletin ya şam hakk ına ilişkin koruma yükümlülü ğü bağlam ında sürece özgülenecek olgusal ve/veya hukuki herhangi somut/belirli iddia/gerekçe ileri sürmemi ştir. Bir ba şka ifadeyle ba şvurucular, devletin hangi eyleminin ya da eylemsizli ğinin -intihar ba ğlam ında- koruma yükümlülü ğü ile ba ğdaşmad ığını, E.T.nin intihara meyilli oldu ğunun hangi nedenlerle idarece öngörülebilir olmas ı gerektiğini, E.T.nin intihara meyilli oldu ğu bilinmesine kar şın (sağlık hizmetine eri şimin, psikolog yard ımının olmamas ı, ayr ı/özel/süngerli oda sa ğlanmamas ı gibi) nas ıl bir eylemsizli ğin/eksikliğin söz konusu oldu ğunu, hangi önlemler al ınabilecekken idarenin hareketsiz kald ığını ve/veya cinayet iddias ı ile ilgili nas ıl bir tehdidin söz konusu oldu ğunu ifade eden bir aç ıklamad a bulunmam ış; sadece çok genel bir ifadeyle -bilgi ve sürece ili şkin olgusal verilerle desteklemeden- E.T.nin devlet taraf ından korunamad ığını ileri sürmü ş, yaşam hakk ının maddi boyutunun hangi nedenle ihlal edildi ğini aç ıklamam ıştır. 46. Sonuç olarak ba şvurucular, şikâyetlerine konu temel olay ve olgular ile bireysel başvuruya konu ettikleri temel hak ve özgürlü ğün hangi nedenle ihlal edildi ğini aç ıklamak yönündeki yükümlülüklerini yerine getirmemi ş; bu bağlamda ileri sürdükleri ihlal iddialar ını temellendirememi ştir. 47. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun ya şam hakk ının maddi boyutu yönünden açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 92. Yaşam Hakk ının Usul Boyutu Yönünden 48. Devletin ya şam hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin usule ili şkin yönü, do ğal olmayan her ölüm olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili bir soru şturma yürütülmesini gerektirmektedir. Yürütülecek bu soru şturman ın temel amac ı yaşam hakk ını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanmas ını, kamu görevlilerinin müdahalesiyle veya onlar ın sorumluluklar ı alt ında meydana gelen ya da di ğer bireylerin filleriyle gerçekle şen ölümler nedeniyle ilgililerin hesap vermelerini sa ğlamakt ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 54). Usul boyutundaki yükümlülü ğün yerine getirilmesindeki amaç, ya şam ı etkili ve cayd ırıcı yapt ırımlarla koruma alt ına almak, ya şam hakk ını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanabilmesini sa ğlamakt ır (Aziz Biter ve di ğerleri , B. No: 2015/4603, 19/2/2019, 58). 49. Ceza soru şturmas ının etkili olabilmesi için soru şturma makamlar ının resen ve derhâl harekete geçerek ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sağlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri gerekir. Soru şturmada ölüm olay ının nedeninin veya sorumlu ki şilerin belirlenmesi imkân ını zay ıflatan bir eksiklik, etkili soru şturma yükümlülü ğüne ayk ırılık oluşturabilir ( Serpil Kerimo ğlu ve di ğerleri, 57). Ceza soruşturmas ının fiilen hesap verilebilirli ği sağlamak için soru şturma sürecinin kamu denetimine aç ık olmas ı, ayr ıca her olayda, ölen ki şinin yak ınlar ının meşru menfaatlerini korumak için bu sürece gerekli oldu ğu ölçüde kat ılmalar ının sağlanmas ı gerekir ( Serpi l Kerimoğlu ve diğerleri , 58). 50. Soruşturma yükümlülü ğünün sonuç yükümlülü ğü değil uygun araçlar ın kullan ılmas ı yükümlülü ğü olmas ı, her soru şturmada ma ğdurlar ın olaylarla ilgili beyanlar ıyla bağdaşan bir sonuca var ılmas ı gerektiği anlam ına gelmemektedir. Ancak soru şturma kural olarak olay ın gerçekle ştiği koşullar ın belirlenmesini ve iddialar ın doğru olduğunun kan ıtlanmas ı hâlinde sorumlular ın tespit edilerek cezaland ırılmas ını sağlayacak nitelikte olmal ıdır (Doğan Demirhan , B. No: 2013/3908, 6/1/2016, 66). 51. Anayasa Mahkemesi; derece mahkemelerinin, bu tür olaylara ili şkin yürüttükleri yarg ılamalarda bir sonuca var ırken Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yap ıp yapmad ıklar ını ya da ne ölçüde yapt ıklar ını değerlendirecektir. Zira derece mahkemeleri taraf ından bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yarg ı sisteminin daha sonra ortaya ç ıkabilecek benzer ya şam hakk ı ihlallerinin önlenmesinde sahip oldu ğu önemli rolün zarar görmesine engel olacakt ır (Filiz Aka, B. No: 2013/8365, 10/6/2015, 32). Bu husus hukuk devletine ba ğlılığın sağlanmas ı, hukuka ayk ırı eylemlere ho şgörü gösterildi ği veya kay ıtsız kal ındığı görünümü verilmesinin engellenmesi yönünden bir gerekliliktir ( Fahriye Erkek ve di ğerleri , B. No: 2013/4668, 16/9/2015, 92). 52. Başvuru konusu olaydaki gibi do ğal olmayan her ölüm olay ında olas ı cezai sorumlulu ğun tespiti ad ına, soru şturma sonras ında kovu şturma aşamas ına geçildi ği durumlarda ilk derece mahkemesi önündeki yarg ılama aşamas ı dâhil bütün sürecin de 17. maddenin gereklerine cevap verebilecek nitelikte olmas ı gerekmektedir. Böylece derece mahkemeleri, ma ğdur olan ki şilerin yaşam hakk ına yönelik ihlallerin cezas ız b ırak ılmamas ını teminat alt ına alabilecektir ( Sad ık Koçak ve di ğerleri, B. No: 2013/841, 23/1/2014, 77). 53. Soruşturman ın etkililiğini sağlayan en alt seviyedeki inceleme, ba şvuruya konu soruşturman ın kendine özgü ko şullar ına göre de ğişir. Bu koşullar, ilgili bütün olay ve olgular temelinde ve soru şturman ın pratik gerçekleri gözönünde bulundurularak de ğerlendirilir. Bu Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 10nedenle soru şturman ın etkililiği bak ımından her olayda geçerli olmak üzere bir asgari soruşturma işlemler listesi veya benzeri bir asgari ölçüt belirlemek mümkün de ğildir ( Fahriye Erkek ve di ğerleri , 68). Bu kapsamda yetkililer, di ğer deliller yan ında görgü tan ıklar ının ifadeleri ile kriminalistik bilirki şi incelemeleri dâhil söz konusu olayla ilgili kan ıtlar ı toplamak için alabilecekleri bütün makul tedbirleri almal ıdır (Doğan Demirhan , 68). 54. Olaylar ın oluşumuna ili şkin delillerin de ğerlendirilmesi idari ve yarg ısal makamlar ın ödevidir ( Rıfat Bak ır ve diğerleri , B. No: 2013/2782, 11/3/2015, 68). Anayasa Mahkemesinin ilgili soru şturma ve yarg ılama makamlar ının yerine do ğrudan geçecek şekilde delillerin de ğerlendirmesini yapmas ının veya yürütülmesi gerekli olan soru şturma işlemlerini belirlemesinin söz konusu olamayaca ğı belirtilmelidir. Ba şka bir ifadeyle Anayasa Mahkemesinin görevi, bu makamlar ın maddi olaylara ili şkin yapt ıklar ı değerlendirmenin yerine kendi de ğerlendirmesini koymak de ğildir ( Hıdır Öztürk ve Dilif Öztürk , B. No: 2013/7832, 21/4/2016, 185). Anayasa Mahkemesinin bu husustaki görev ve yetkisi ilgili yarg ısal sürecin Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının güvencelerinde aranan hususlar ın sağlan ıp sağlanmad ığının incelemesinden ibarettir. 55. Somut süreçte özetle ba şvurucular ın 1997 y ılında dünyaya gelen yak ınlar ı E.T., İstanbul Anadolu 10. Asliye Ceza Mahkemesinin karar ı ile hapis cezas ına mahkûm edilere k 9/1/2018 tarihinde Maltepe 2 No.lu L Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna yerle ştirilmiş, bundan bir ay gibi bir süre sonra ko ğuşunun tuvaletinde as ı suretiyle intihar etmi ştir. 56. Ölüm olay ını takiben Ba şsavc ılık taraf ından resen inceleme ba şlatılm ış, vefat ın hemen akabinde olaya müdahale eden Kurum personelinin ve mahpuslar ın ifadeleri al ınm ış, olay yeri krokisinin ç ıkar ılm ış, olay yeri inceleme raporu düzenlenmi ş, delil listesi oluşturulmuş, Ölü Muayene Tutana ğı -daha sonra otopsi raporu- haz ırlanm ış, kamera kay ıtlar ının incelenerek tutana ğa bağlanm ıştır. Kurum personeli hakk ında yürütülen disiplin soruşturmas ı evrak ından ve E.T.nin Kurumda geçirdi ği sürece dair bilgi/belgeden de faydaland ığı anlaşılan Başsavc ılığın ayr ıca kamera kay ıtlar ına ilişkin bilirki şi incelemesi de yapt ırdığı görülmüştür. 57. Yap ılan inceleme ve ara ştırmalar sonucu E.T.nin sa ğlık hizmetine eri şiminin olduğu kanaatine ula şan Başsavc ılık, gerek otopsi raporunda -vücutta as ı izi d ışında darp yaralanma izi bulunmad ığı ve ölümün as ı ile meydana geldi ği yönünde- ula şılan sonuç gerekse de olay yeri incelemesinde tespit edilen ve ölümün intihar suretiyle meydana gelmi ş olduğu kan ısıyla örtüşen olgular çerçevesinde kamu ad ına kovuşturmaya yer olmad ığı yönünde karar vermi ş ve karar İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimli ği hükmüyle kesinleşmiştir. Süreç toplam bir y ıl gibi bir sürede sonuçland ırılm ıştır. 58. Soru şturman ın etkinliğine ilişkin asgari ölçütleri kar şılayan incelemenin niteli k ve derecesinin olay ın koşullar ına bağlı olduğu unutulmamal ıdır. Yukar ıda aktar ılan safahat ı içeren soru şturma sürecinde ölüm olay ını çevreleyen ko şullar ın tespitine imkân sa ğlayan gerekli ve yeterli bilgilerin olabildi ğince bir bütün olarak elde edildi ği, olay yerinde bulunanlar ın ifadelerine ba şvurulduğu, soruşturma sürecinde ba şvurucular ın bilgi/belge edinememesi hâlinin bulunmad ığı dikkate al ındığında soruşturman ın etkinliğine ilişkin olarak ortaya ç ıkan ve yetkililere yüklenebilecek bir bo şluğun oluştuğu yorumunu getirmek, etkisiz ve pasif kal ındığını söylemek mümkün görünmemektedir. 59. Dolay ısıyla soruşturma makam ının olaylar ın seyrini ayd ınlatmaya yönelik işlemlerinden ku şku duyulmas ını gerektirecek bir durumun veya yürütülen soru şturman ın Başvuru Numaras ı: 2019/14338 Karar Tarihi : 3/3/2022 11derinliği ve ciddiyeti üzerinde etki gösterecek nitelikte bir hususun bulunmad ığı, dolay ısıyla yaşam hakk ının usul boyutuna yönelik bir ihlal bulunmad ığının aç ık olduğu sonucuna ulaşılm ıştır. 60. Aç ıklanan gerekçelerle ya şam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Ya şam ı koruma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Yaşam hakk ının usul boyutunun ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucular ın yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 3/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.