TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SİNAN OĞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/32685) Karar Tarihi: 2/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/32685 Karar Tarihi : 2/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Sinan OĞAN Vekili : Av. Tan Tahsin ZAPATA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, siyasi parti üyeli ğinden ç ıkar ılma cezas ının iptali için aç ılan davada veri
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SİNAN OĞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/32685) Karar Tarihi: 2/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/32685 Karar Tarihi : 2/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Sinan OĞAN Vekili : Av. Tan Tahsin ZAPATA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, siyasi parti üyeli ğinden ç ıkar ılma cezas ının iptali için aç ılan davada verilen karar ın usul ve kanuna ayk ırı olmas ı ile tan ık dinletme talebinin reddedilmesi nedenleriyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 22/8/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR A. Bireysel Ba şvuru Öncesi Süreç 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) üyesi iken Parti Merkez Disipli n Kurulunun 10/3/2017 tarihli karar ı ile parti disiplinine ayk ırı eylemlerde bulundu ğu ve üyelikten kaynaklanan haklar ını kötüye kulland ığı gerekçesiyle üyelikten kesin ç ıkarma cezas ı ile cezaland ırılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/32685 Karar Tarihi : 2/6/2020 38. Başvurucunun Parti Disiplin Kuruluna yapt ığı itiraz 3/4/2017 tarihli karar ile reddedilmi ştir. 9. Başvurucu, Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) ihraç karar ına itirazda bulunmu ştur. İtiraz dilekçesinde; MHP Parti Tüzü ğü'ne göre genel ba şkan ın bir parti üyesini do ğrudan doğruya Merkez Disiplin Kuruluna sevk yetkisinin bulunmad ığı, Merkez Yönetim Kurulu taraf ından usulüne uygun olarak tüm üyeler ça ğrılmadan ve tüm üyelerin kat ılımı sağlanmadan karar al ındığı, bu aç ıdan karar ın hukuka ayk ırı olduğu belirtilmi ştir. 10. Mahkeme 19/7/2017 tarihli karar ıyla davay ı reddetmi ştir. Mahkemenin gerekçesinde; Parti Genel Ba şkan ı'nın Merkez Disiplin Kurulu ba şkan ı sıfat ıyla başvurucuyu Merkez Disiplin Kuruluna sevk etti ği, bu aç ıdan sevk i şlemindeki usulsüzlük iddias ının yerinde olmad ığı, toplant ı yap ılmadan karar al ınıp üyelere imzalat ıldığı iddias ının ise soyut olup itibar edilir nitelikte olmad ığı ifade edilmi ştir. Merkez Karar Yönetim Kurulunun 12/2/2017 tarihli toplant ısına salt ço ğunluğu aşar şekilde elli üç üyenin kat ıldığı, dolay ısıyla toplant ı yeter say ısının MHP Parti Tüzü ğü'ne uygun olarak sa ğland ığı, karar ın oybirliği ile alındığı, Genel Ba şkan taraf ından bas ın yoluyla yap ılan çağrı yönteminde herhangi bir usulsüzlük olmad ığı, toplant ıda al ınan kararlara kar şı herhangi bir itirazda bulunulmad ığı, buna göre Merkez Disiplin Kurulunun 3/4/2017 tarihli karar ının hukuka uygun oldu ğu belirtilerek ba şvurucunun itiraz ı kesin olarak reddedilmi ştir. 11. Nihai karar 21/8/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiş, başvurucu 22/8/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 12. Başvurucu, 4/12/2017 tarihinde ek dilekçe vermi ştir. B. Bireysel Ba şvuru Sonras ı Süreç 13. Başvurucunun istinaf talebi, karar ın kesin oldu ğu gerekçesiyle Mahkemenin 19/7/2017 tarihli ek karar ı ile reddedilmi ştir. 14. Başvurucunun ek karara kar şı istinaf talebinde bulunmas ı üzerine Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) ilk derece mahkemesi karar ının kesin oldu ğu gerekçesiyle istinaf dilekçesinin reddine 7/2/2018 tarihinde kesin olarak karar vermi ştir. Başvurucunun temyiz isteminde bulunmas ı üzerine Bölge Adliye Mahkemesi 3/4/2018 tarihli ek kararla temyiz dilekçesinin reddine karar vermi ştir. Başvurucu bu defa ek karara kar şı temyiz yoluna müracaat etmi ştir. 15. Yarg ıtay 4. Hukuk Dairesinin 8/10/2018 tarihli karar ıyla Bölge Adliye Mahkemesinin temyiz dilekçesinin reddine ili şkin ek karar ı onanm ıştır. IV.İLGİLİ HUKUK 16.Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) Adil yarg ılanma hakk ı kenar başlıklı 6. maddesi şöyledir: "Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu ş bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından davas ının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakk ına sahiptir. " Başvuru Numaras ı: 2017/32685 Karar Tarihi : 2/6/2020 417. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) örgütlenme özgürlü ğünün hem sivil hem politik yönünün bulundu ğunu fakat bir siyasi partiye üyelik konusunun Sözle şme'nin 6. maddesinin birinci f ıkras ı kapsam ında medeni hak ve yükümlülük olarak değerlendirilemeyece ğini belirtmi ştir (Lovric/H ırvatistan, B. No: 38458/15, 4/4/2007, 55) . V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Mahkemenin 2/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 19. Başvurucu ba şvuru formunda kendi ifadeleriyle " Ankara 22. Asliye Huku k Mahkemesi ... say ılı ilam ı Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin ve Anayasa'n ın 36., 10., 25., 26., 67. ve yüksek mahkemenin re'sen tespit ve tayin edece ği maddelerine ayk ırı olup, müvekkilimin ki şisel hak ve hürriyetlerini ihlal etmi ştir." dedikten sonra yaln ızca adil yarg ılanma hakk ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ği iddialar ına ilişkin gerekçe ve açıklamalara yer vermi ştir. 20. Başvurucu bu ba ğlamda Merkez Yönetim Kurulu taraf ından usulünce tüm üyeler ça ğrılmadan ve tüm üyelerin kat ılımı sağlanmadan karar al ındığını, buna ili şkin delillerin özellikle üyelerin SMS ile ça ğrılmalar ına ilişkin kay ıtlar ın Mahkeme taraf ından celbedilmedi ğini, toplant ıya kat ılamayan üyelerin tan ıklıklar ının da kabul edilmedi ğini, bu durumun hak arama hürriyetini ve e şitlik ilkesini ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. 21. Başvurucu; bireysel ba şvurudan sonra verdi ği 4/12/2017 tarihli ek dilekçesinde ise adil yarg ılanma hakk ının ötesinde bir siyasi parti içinde ülkesi ve milleti ile ilgili düşüncelerini, fikir ve kanaatlerini dile getirme özgürlü ğünün elinden al ındığını, eleştirel düşüncelerini ifade etmesinin bedeli olarak söz konusu süreç ile kar şı karşıya kald ığını ifade etmiştir. Başvurucu bu dilekçesinde ihraç istemiyle disipline sevk edilmesinin gerekçelerinin demokratik bir toplumda kabulünün mümkün olmad ığını belirterek bu durumun ifade özgürlüğünü ve savunma hakk ını kısıtlad ığını, haklar ını kullanmas ına engel olu şturduğunu iddia etmi ştir. B. Değerlendirme 1.İncelemenin Kapsam ı Yönünden 22. Başvuru dilekçesindeki iddialar ın tavsifi ve bu ba ğlamda otuz günlük ba şvuru süresi geçtikten sonra verilen ek dilekçede dile getirilen iddialar ın değerlendirilmesi sorununun öncelikle incelenmesi gerekir. 23. Anayasa Mahkemesi içtihad ına göre bireysel ba şvurularda, ba şvuru konusu olaylarla ilgili delilleri ibraz etmek suretiyle olaylar hakk ındaki iddialar ını kan ıtlamak ve dayan ılan Anayasa hükmünün kendisine göre ihlal edildi ğine dair aç ıklamalarda bulunarak hukuki iddialar ını ortaya koymak ba şvurucuya dü şer. Başvurucunun kamu gücünün i şlem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edildi ğini ileri sürdü ğü hak ve özgürlük ile dayan ılan Anayasa hükümlerini, ihlal gerekçelerini, dayand ığı delillerle ihlale neden oldu ğunu ileri sürdüğü işlem veya kararlar ın neler oldu ğunu başvuru dilekçesinde belirtmesi şartt ır. Başvuru dilekçesinde kamu gücünün ihlale neden oldu ğu iddia edilen i şlem, eylem ya da ihmaline dair Başvuru Numaras ı: 2017/32685 Karar Tarihi : 2/6/2020 5olaylar ın tarih s ıras ına göre özeti yap ılmal ı, bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ği ve buna ili şkin gerekçelerle deliller açıklanmal ıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, 19, 20; Ünal Yiğit, B. No: 2013/1075, 30/6/2014, 18, 19; Sabah Y ıldızı Radyo ve Televizyon Yay ın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, 19). 24. Anayasa Mahkemesinin söz konusu içtihad ına göre bir konuda şikâyetin varl ığı için Anayasa ile Sözle şme'nin ortak koruma alan ındaki bir hakk ın ihlal edildi ğinin somut olarak ileri sürülmesi yeterli olmay ıp maddi vak ıanın içeriğinin ve hangi hakk ın ne sebeple ihlal edildi ğinin öz itibar ıyla ortaya konulmas ı, şikâyete ili şkin dayanak delillerin maddi vak ıalarla irtibatland ırılarak aç ıklanmas ı gerekmektedir. 25. Başvurucu, ba şvuru formunda (bkz. 19) Sözle şme'ye at ıfla ve Anayasa'n ın 36., 10., 25., 26., 67. madde numaralar ına yer verdikten sonra Anayasa Mahkemesinin resen belirleyece ği maddelere ayk ırılığın tespitini istemi ş ve iddialar ını yaln ızca adil yarg ılanma hakk ı çerçevesinde dile getirmi ştir. Başvurucu, adil yarg ılama hakk ı kapsam ındaki iddialar ını temelde yarg ısal süreçte tan ık dinletme ve davaya ili şkin delillerin toplanmas ı taleplerinin reddedildi ği hususlar ına dayand ırm ıştır. Başvurucunun adil yarg ılanma hakk ı d ışındaki iddialar ı yönünden yaln ızca Anayasa veya Sözle şme maddelerine at ıf yapmakla yetindi ği ve anılan maddelerde güvence alt ına al ınan haklar ının ne şekilde ihlal edildi ğine ilişkin asgari düzeyde dahi herhangi bir aç ıklamada bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. 26. Diğer taraftan ba şvurucu 4/12/2017 tarihli ek dilekçesinde yeni baz ı açıklamalarda bulunmu ştur. Bu kapsamda, siyasi faaliyetleri s ıras ında kulland ığı ifadele r nedeniyle Partisinden ihraç edildi ğini böylece ifade ve dü şünce özgürlü ğüne müdahalede bulunuldu ğunu, bu müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmad ığını ifade etmi ştir. 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir ( Yasin Yaman , B. No: 2012/1075, 12/2/2013, 18, 19). Bireysel ba şvurunun kabul edilebilirlik ko şullar ından olan ba şvuru süresine riayet edilmesi şart ı, bireysel ba şvuru incelemesinin her a şamas ında resen nazara alınmas ı gereken bir ba şvuru koşuludur ( Taner Kurban , B. No: 2013/1582, 7/11/2013, 19). 28. Başvurucunun -ba şvuru formunda öz itibar ıyla dile getirmi ş olmas ı kayd ıyla- şikâyetlerini sonradan verece ği dilekçelerle detayland ırmas ının önünde bir engel bulunmamaktad ır. Bununla birlikte somut olayda ba şvurucu, ba şvuru formunda maddi hak ile ilgili şikâyetini öz itibar ıyla dahi olsa ileri sürmemi ştir. Başvuru formunda sadece Anayasa'n ın baz ı maddelerinin ismen zikredilmesiyle yetinilmi ştir. Bu aç ıdan otuz günlük başvuru süresinden sonra verilen dilekçede ilk kez ileri sürülen şikâyetlerin dikkate al ınmas ı ve incelenmesi mümkün de ğildir. 29. Aksinin kabulü halinde, ba şvuru formunda sadece Anayasa maddelerine at ıf yap ılarak sonraki süreçte ba şvuru sonuçland ırılıncaya kadar ek dilekçelerle farkl ı ve bağıms ız ihlal iddialar ının dile getirilmesi mümkün olacakt ır. Bu da bireysel ba şvuru için öngörülen otuz günlük süre kural ını anlams ız hale getirecektir (benzer yöndeki karar için bkz. Ümüt Demir, B. No: 2012/1000, 18/9/2014, 31). Başvuru Numaras ı: 2017/32685 Karar Tarihi : 2/6/2020 630. Bu durumda ba şvurunun yaln ızca adil yarg ılanma hakk ına ilişkin şikâyet yönünden incelenebilece ği sonucuna var ılm ıştır. 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden31. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: Herkes, Anayasada güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından, ihlal edildiği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilir. Ba şvuruda bulunabilmek içi n olağan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır. 32. 6216 say ılı Kanun un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: Herkes, Anayasada güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi ve buna ek Türkiye nin taraf oldu ğu protokoller kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından, ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. 33. An ılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme ve Türkiye nin taraf oldu ğu ek protokollerin de kapsam ına girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 34. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Anayasa da adil yarg ılanma hakk ının kapsam ı düzenlenmedi ğinden bu hakk ın kapsam ve içeri ğinin Sözleşme nin Adil yarg ılanma hakk ı kenar ba şlıklı 6. maddesi çerçevesinde belirlenmesi gerekir ( Onurhan Solmaz , 22). 35. Sözle şme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın esas ının karara ba ğlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ba şvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ının gerekti ği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular, Anayasa ve Sözle şme kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Adnan Oktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013, 21). 36. Siyasi partilerin örgütlenme özgürlü ğünün öznesini olu şturduklar ı hususunda tart ışma bulunmamaktad ır. Bununla birlikte siyasi partiler di ğer örgütlerden farkl ı olarak politik amaçlarla faaliyet göstermektedir. Siyasi partilerin temel hedefi seçim yoluyla siyasi iktidar ı elde etmektir. Dolay ısıyla siyasi partiler politik yönü a ğı r basan örgütler mahiyetindedir. Bu nedenle siyasi partilere üyelik, medeni bir hak olmaktan ziyade siyasi bir hakt ır. Başvuru Numaras ı: 2017/32685 Karar Tarihi : 2/6/2020 737. AİHM de siyasi partiye üyelikle ilgili meselelerin medeni hak ve yükümlülük ile ilgili olmad ığını ve buna ili şkin uyuşmazl ıklar ın Sözleşme'nin 6. maddesinde güvence alt ına alınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ının d ışında olduğunu kabul etmektedir (bkz. 17). 38. Bu durumda medeni hak ve yükümlülüklerle ilgisi olmad ığı anlaşılan başvuru konusu siyasi parti üyeli ğinden ç ıkar ılmaya ilişkin uyuşmazl ık çerçevesinde dile getirilen adil yarg ılanma hakk ına ilişkin şikâyetlerin Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ının dışında kald ığı ve bireysel ba şvuruya konu yap ılamayaca ğı sonucuna var ılm ıştır. 39. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna kara r verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ına ilişkin iddialar ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 2/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL