TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR M.S.D. VE S.Ç.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/37439) Karar Tarihi: 13/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucular : 1. M.S.D. 2. S.Ç.A. Başvurucular Vekili: Av. Emre Baturay ALTINOK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ulusal yay ın yapan bir gazetede yer
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR M.S.D. VE S.Ç.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/37439) Karar Tarihi: 13/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucular : 1. M.S.D. 2. S.Ç.A. Başvurucular Vekili: Av. Emre Baturay ALTINOK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ulusal yay ın yapan bir gazetede yer alan haber dolay ısıyla ilgili gazeteye gönderilen cevap ve düzeltme yaz ısının yay ımlanmamas ı üzerine sulh ceza hâkimliğine yap ılan başvurunun usul yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 17/11/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 38. Başvurucular, Yeni Şafak gazetesinin 19/7/2017 tarihli nüshas ında "Okul Paras ını Böyle Çalm ış" başlığıyla yay ımlanan haberin şeref ve haysiyetlerini ihlal etti ği iddias ıyla 8/9/2017 tarihinde noter vas ıtas ıyla an ılan gazeteye cevap ve düzeltme metni göndermi ştir. 9. Cevap ve düzeltme metninin ilgili gazete taraf ından yay ımlanmamas ı üzerine başvurucular 20/9/2017 tarihinde sulh ceza hâkimli ğine başvurarak cevap ve düzeltme yaz ısının yay ımlanmas ına karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. Başvuruya konu haberin yay ımland ığı 19/7/2017 tarihli gazete kupürünün avukat olan vekil taraf ından 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun 56. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca asl ı gibidir olarak onaylanm ış sureti de ba şvuru ekinde sunulmu ştur. 10. Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 22/9/2017 tarihli karar ı ile başvurucular ın talebinin usul yönünden reddine karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; ba şvurucular taraf ından dosyaya ibraz edilen noterlik ihtarnamesinin muhatab ına 11/9/2017 tarihinde tebliğ edildiği ancak 19/7/2017 tarihli gazete asl ının talep dilekçesine eklenmedi ğinin görüldüğü, Hâkimlikçe talep konusunda üç gün içinde karar verme zorunlulu ğu da bulundu ğu gözönüne al ındığında vaki talebin usulden reddine karar verilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 11. Başvurucular taraf ından, bahsi geçen eksikli ğin işin esas ına girilmesini engelleyecek nitelikte bulunmad ığı belirtilerek ve bu yöndeki Yarg ıtay kararlar ı emsal gösterilerek an ılan karara kar şı acele itiraz yoluna ba şvurulmuş; söz konusu gazetenin ilgili kupürlerinin Millî Kütüphane taraf ından onaylanm ış suretleri de itiraz dilekçesine eklenmiştir. Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 10/10/2017 tarihli karar ı ile itiraz konusu karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesiyle itiraz ın reddine kesin olarak kara r verilmiştir. 12. Nihai karar 20/10/2017 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucular 17/11/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1.İlgili Mevzuat 13. 9/6/2004 tarihli ve 5187 say ılı Bas ın Kanunu'nun "Düzeltme ve cevap" kenar başlıklı 14. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Süreli yay ınlarda ki şilerin şeref ve haysiyetini ihlâl edici veya ki şilerle ilgili gerçe ğe ayk ırı yay ım yap ılmas ı halinde, bundan zarar gören ki şinin yay ım tarihinden itibaren iki a y içinde gönderece ği suç unsuru içermeyen, üçüncü ki şilerin hukuken korunan menfaatlerine ayk ırı olmayan düzeltme ve cevap yaz ısını; sorumlu müdür hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaks ızın, günlük süreli yay ınlarda yaz ıyı ald ığı tarihten itibaren en geç üç gün içinde, diğer süreli yay ınlarda yaz ıyı ald ığı tarihten itibaren üç günden sonraki ilk nüshada, ilgili yay ının yer ald ığı sayfa ve sütunlarda, ayn ı puntolarla ve ayn ı şekilde yay ımlama k zorundad ır. ... Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 4Düzeltme ve cevab ın birinci f ıkrada belirlenen süreler içinde yay ımlanmamas ı halind e yay ım için tan ınan sürenin bitiminden itibaren, birinci f ıkra hükümlerine ayk ırı şekilde yay ımlanmas ı halinde ise yay ım tarihinden itibaren onbe ş gün içinde cevap ve düzeltme talep eden ki şi, bulundu ğu yer sulh ceza hâkiminden yay ımın yap ılmas ına veya bu Kanun hükümlerine uygun olarak yap ılmas ına karar verilmesini isteyebilir. Sulh ceza hâkimi b u istemi üç gün içerisinde, duru şma yapmaks ızın, karara ba ğlar. Sulh ceza hâkiminin karar ına karşı acele itiraz yoluna gidilebilir. Yetkili makam üç gün içinde itiraz ı inceleyerek karar verir. Yetkili makam ın karar ı kesindir." 2. Yarg ıtay İçtihatlar ı 14. Yarg ıtay 7. Ceza Dairesinin 6/12/2006 tarihli ve E.2005/15204, K.2006/18587 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dosya kapsam ına göre, düzeltme istemine konu yaz ının hangi nüshada yay ımland ığı husususun tekzip dilekçesinde belirtildi ği ve yaz ının fotokopisinin eklendi ğinin anla şılmas ı karşısında, yaz ının yer ald ığı gazetenin nüshas ının, tekzip talebine ili şkin dilekçeye eklenmemi ş olmas ının, tekzip isteminin reddini gerektirmeyece ği gözetilmeksizin yaz ılı şekilde verilen karara vaki itiraz ın kabulü yerine reddine karar isabet görülmemi ş ve 527 1 say ılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyar ınca an ılan karar ın bozulmas ı lüzumu kanun yarar ına bozmaya atfen ihbar olunmu ş bulunmakla Türk Milleti ad ına gereği görüşülüp düşünüldü; Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığının kanun yarar ına bozma istemine dayanan ihbarname içeri ği yerinde görüldü ğünden ...[karar ın] CMK.n ın 309/4-a maddesi uyar ınca BOZULMASINA..." 15. Yarg ıtay 7. Ceza Dairesinin 8/3/2011 tarihli ve E.2007/17012, K.2011/2329 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dosya kapsam ına göre; mahkemesince, düzeltme ve cevap hakk ı ile ilgili olara k gerekli olan denetimin ve incelemenin yap ılmas ını temin anlam ında mahkemeye sunulmas ı gerekli olan üç günlük gazete nüshalar ının sunulmad ığından bahisle talebin reddine, kez a itiraz ın da reddine karar verilmi ş ise de, üç günlük gazete nüshalar ının temini hususunda tekzip talebinde bulunan tarafa süre verilebilece ği gibi, mahkemece de bu eksikli ğin giderilebilece ği ve sonucunda esas hakk ında bir karar verilebilece ği gözetilmeden, İtiraz ın kabulü yerine yaz ılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemi ş ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyar ınca an ılan karar ın bozulmas ı lüzum u kanun yarar ına bozmaya atfen ihbar olunmu ş bulunmakla Türk Milleti ad ına gereği görüşülüp düşünüldü; Cevap yaz ısının hiç yay ımlanmad ığı sav ıyla tekzip istenmesi üzerine 'üç günlük gazete nüshas ının eklenmedi ği' gerekçesiyle verilen red karar ı; tekzip isteyenin böyle bir yasal zorunlulu ğu bulunmamas ı nedeniyle yasaya ayk ırı olduğu gibi itiraz dilekçesine sözü edilen gazete nüshalar ının eklenmi ş olduğu da gözetilerek, itiraz ın kabulü yerine yaz ılı şekilde reddine karar verilmesi yasaya ayk ırı olup, Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığının kanu n yarar ına bozma istemine dayanan ihbarname içeri ği yerinde görüldü ğünden, ...[karar ın] CMK.n ın 309/4-d maddesi uyar ınca BOZULMASINA..." 16. Yarg ıtay 19. Ceza Dairesinin 10/12/2018 tarihli ve E.2018/4635, K.2018/13082 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 5"...Yarg ıtay 7. Ceza Dairesinin 08/03/2011 tarihli, 2007/17012 E.-2011/2329 K. say ılı karar ında ve Dairemizin 24.05.2018 tarihli, 2018/2526 E. - 2018/6275 K. belirtildi ği üzere; '...Cevap yaz ısının hiç yay ımlanmad ığı sav ıyla tekzip istenmesi üzerine "üç günlük gazete nüshas ının eklenmedi ği" gerekçesiyle verilen red karar ı; tekzip isteyenin böyle bir yasal zorunlulu ğu bulunmamas ı nedeniyle yasaya ayk ırı olduğu gibi...' demek suretiyle böyle bir zorunlulu ğun olmad ığını belirtmektedir. Kanun yarar ına bozma konusu somut başvuruda; Beykoz Sulh Ceza Hâkimli ğinin ... tarihli ve ... de ğişik iş say ılı karar ıyla, başvuran taraf ından gerek düzeltme ve cevaba konu yaz ının gerekse noter ihtarnamesi sonras ındaki üç günlük gazete nüshalar ının sunulmad ığı gerekçesiyle düzeltme ve cevap talebinin reddedildi ği, başvuran ın bu karara itiraz dilekçesine ilgili gazete nüshalar ını ekleyere k talebini yineledi ği ve düzeltme ve cevap talebinin kabulünü istedi ği, ancak İstanbul Anadol u 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin ... tarihli ve ... de ğişik iş say ılı karar ıyla, gerekçesiz bir şekilde kısaca usul ve kanuna uygun oldu ğundan bahisle reddedildi ği anlaşılmakla, Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığının kanun yarar ına bozma istemine dayanan ihbarname içeri ği yerinde görüldü ğünden ...[karar ın] 5271 say ılı CMK'nun 309/4-a. maddesi uyar ınca BOZULMASINA..." 17. Yarg ıtay 7. Ceza Dairesinin 27/2/2014 tarihli ve E.2013/11743, K.2014/3839 say ılı; 30/5/2012 tarihli ve E.2012/11984, K.2012/17476 say ılı; 9/2/2012 tarihli ve E.2010/9819, K.2012/1797 say ılı; 20/12/2011 tarihli ve E.2009/16804, K.2011/26648 say ılı; 21/12/2011 tarihli ve E.2009/16799, K.2011/26635 say ılı; 19/12/2011 tarihli ve E.2009/20191, K.2011/26430 say ılı; 25/10/2011 tarihli ve E.2008/14515, K.2011/17758 say ılı; 18/10/2011 tarihli ve E.2008/13236, K.2011/17514 say ılı; 2/4/2007 tarihli ve E.2006/12510, K.2007/2213 say ılı kanun yarar ına bozma kararlar ı da yukar ıda al ıntısı yap ılan kararlar (bkz. 14-16) ile benzer uyu şmazl ıklara ilişkin olup ayn ı gerekçeye sahiptir. B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 18. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından davas ının ...görülmesini istemek hakk ına sahiptir..." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 19. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı aç ık bir biçimde mahkeme veya yarg ı merciine eri şim hakk ından söz etmese de maddede kullan ılan terimler bir bütün olarak dikkate al ındığında bu f ıkran ın mahkemeye erişim hakk ını da garanti alt ına ald ığı sonucuna ula şıldığını belirtmektedir ( Golder/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 4451/70, 21/2/1975, 28-36). A İHM'e göre mahkemeye eri şim hakk ı Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında mündemiçtir. Bu, Sözle şmeci devletlere yeni yükümlülük yükleyen, geni şletici bir yorum olmay ıp Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 6numaral ı fıkras ının birinci cümlesindeki lafz ın Sözleşme'nin amaç ve hedefleri ile hukukun genel prensiplerinin gözetilerek birlikte okunmas ına dayanmaktad ır. Sonuç olarak Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı, herkesin medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili iddialar ını mahkeme önüne getirme hakk ına sahip olmas ını kapsamaktad ır (Golder/Birle şik Krall ık, 36). 20. AİHM; mahkeme hakk ının bir unsurunu te şkil eden mahkemeye eri şim hakk ının mutlak olmad ığını, doğası gereği devletin düzenleme yapmas ını gerektiren bu hakk ın belli ölçüde s ınırlanabilece ğini kabul etmektedir. Ancak A İHM, bu s ınırlamalar ın kişinin mahkemeye eri şimini hakk ın özünü zedeleyecek şekilde ve geni şlikte k ısıtlamamas ı, zay ıflatmamas ı gerektiğini ifade etmektedir. A İHM'e göre me şru bir amaç ta şımayan ya da uygulanan araç ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir orant ılılık ilişkisi kurmayan sınırlamalar Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ıyla uyumlu olmaz ( Sefer Y ılmaz ve Meryem Y ılmaz/Türkiye , B. No: 611/12, 17/11/2015, 59; Eşim/Türkiye , B. No: 59601/09, 17/9/2013, 19; Edificaciones March Gallego S.A./ İspanya , B. No: 28028/95, 19/2/1998, 34). V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 13/4/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 22. Başvurucular, 5187 say ılı Kanun'da cevap ve düzeltme metnini n yay ımlanmamas ı üzerine sulh ceza hâkimli ği nezdinde yap ılacak başvuruya eklenmesi zorunlu belgelerin say ılmad ığını, başvuruya konu haberin yay ımland ığı 19/7/2017 tarihli gazete kupürünün fotokopisinin avukat olan vekil taraf ından 1136 say ılı Kanun'un 56. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca asl ı gibidir olarak onaylanmak suretiyle ba şvuru ekinde sunulduğunu ve an ılan gazetenin ilgili kupürlerinin Millî Kütüphane taraf ından onaylanm ış suretlerinin de itiraz a şamas ında eklendi ğini ileri sürmü ştür. Ayr ıca benzer konulara yönelik Yarg ıtay kararlar ının bulundu ğunu, mahkeme karar ının gerekçe itibar ıyla kanuni dayana ğı haiz olmad ığını, temel iddialar ının mahkemece de ğerlendirilmedi ğini belirterek mahkemeye erişim ve gerekçeli karar haklar ı ile hak arama hürriyetinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 23. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın ileri sürdü ğü şikâyetlerinin mahiyetleri gözetilerek belirtilen ihlal iddialar ının adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan mahkemeye eri şim hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 71. Kabul Edilebilirlik Yönünden 25. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 26. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Sözleşme'yi yorumlayan A İHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye eri şim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 27. Anayasa Mahkemesi içtihad ına göre de bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelen mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlüğünün temel unsurlar ından biridir ( Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 28. Mahkemeye eri şimi etkisiz k ılacak ya da yarg ı yoluna ba şvurmay ı önemli ölçüde zorla ştırıcı veya cayd ırıcı nitelikte (AYM, E.2013/40, K.2013/139, 28/11/2013) ya da kişinin mahkemeye ba şvurmuş olmas ını anlams ız hâle getiren s ınırlamalar, mahkemeye erişim hakk ını ihlal edebilir ( İbrahim Can Ki şi, B. No: 2012/1052, 23/7/2014, 31). 29. Somut olayda 19/7/2017 tarihli gazete asl ının dilekçeye eklenmemesi gerekçe gösterilerek tekzip talebinin usulden reddedilmesi nedeniyle ba şvurucunun mahkemeye erişim hakk ına yönelik bir müdahalenin bulundu ğu görülmektedir. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 30. Anayasa'n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 31. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa'n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa'n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 32. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 8i. Kanunilik 33. Somut ba şvuruda davan ın usulden reddi yönündeki mahkeme karar ının 5187 say ılı Kanun'un 14. maddesine dayand ığı görülmektedir. Dolay ısıyla başvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahalenin kanuni dayana ğının mevcut oldu ğu anlaşılm ıştır. ii. Meşru Amaç 34. Anayasa'n ın 36. maddesinde hak arama özgürlü ğü için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu söylenemez. Özel s ınırlama nedeni öngörülmemi ş haklar ın da hakk ın doğasından kaynaklanan baz ı sınırlar ı bulunduğu kabul edilmektedir. Ayr ıca hakk ı düzenleyen maddede herhangi bir s ınırlama nedenine yer verilmemi ş olsa da Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan kurallara dayan ılarak bu haklar ın s ınırland ırılmas ı mümkü n olabilir. Dava açma hakk ının kapsam ına ve kullan ım koşullar ına ilişkin bir k ısım düzenlemenin hak arama özgürlü ğünün doğasından kaynaklanan s ınırlar ı ortaya koyan ve hakk ın norm alan ını belirleyen kurallar oldu ğu aç ıktır. Ancak bu s ınırlamalar Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan güvencelere ayk ırı olamaz (AYM, E.2015/96, K.2016/9, 10/2/2016, 10). 35. Baz ı mevzuat hükümlerinde ilgililerin zararlar ının süratle giderilmesinin sağlanmas ı amac ıyla belli süreler düzenlenmi ştir. Yarg ı makamlar ınca da söz konusu süreler içinde yarg ılama sürecinin h ızlı, düzenli ve etkin bir biçimde yürütülmesi gerekmektedir. 36. Yarg ılama usullerinin düzenlenmesinde usul ekonomisinin gözetilmesi, bu suretle iyi adalet yönetiminin sa ğlanarak kamu yarar ının gerçekle ştirilmesi Anayasa'n ın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biridir. Dolay ısıyla usul ekonomisi ve iyi adalet yönetimi ilkesi gözetilerek yarg ılamaya yönelik belli usul kurallar ının bulunmas ı mümkündür. 37. Somut olayda usul kurallar ını yorumlayan derece mahkemesinin belli süre içinde karar verme zorunlulu ğunda oldu ğu uyuşmazl ığa yönelik baz ı eksiklikler bulundu ğu gerekçesiyle yap ılan istemi usulden reddetmesinin yukar ıda değinilen kamu yarar ının gerçekleştirilmesine yönelik me şru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şılm ıştır. iii. Ölçülülük(1) Genel İlkeler 38. Anayasa Mahkemesi; bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde kişinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen veya mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir başka anlat ımla mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizle ştiren s ı nırlamalar ın mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilece ğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, 52). 39. Ölçülülük ilkesi, elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 9bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 40. Mahkemeye eri şim hakk ının s ınırlanmas ı için seçilen arac ın öngörülen amaca ulaşılabilmesi bak ımından elveri şli olmas ı gerekir. Ayr ıca seçilen araç bu hakk ı en az zedeleyici nitelikte bulunmal ıdır. Bununla birlikte hakk ı daha az zedeleyen arac ın tercih edilmesi gerekti ğinin söylenebilmesi için söz konusu araç ayn ı amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmal ıdır. Daha hafif s ınırlama teşkil eden arac ın tercih edilmesi hâlinde öngörüle n amaç gerçekle şmeyecek ise daha a ğır müdahale olu şturan arac ın seçimi hususundaki tercih, Anayasa ya ayk ırı olmaz. Bunun d ışında hangi müdahale arac ının tercih edilece ği hususunda kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir yetkisi bulunmaktad ır (Mustafa Berbero ğlu, B. No: 2015/3324, 26/2/2020, 48). 41. Öte yandan mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahaleler orant ılı olmal ıdır. Orant ılılık, amaç ile araç aras ında adil bir denge kurulmas ını gerektirmektedir. Buna göre mahkemeye eri şim hakk ına getirilen s ınırlamayla ula şılmak istenen me şru amaç ve başvurucunun mahkemeye eri şim hakk ından yararlanmas ındaki bireysel yarar aras ında makul bir orant ı kurulmal ıdır. Hedeflenen amaca ula şıldığında elde edilecek kamusal yararla kıyasland ığında s ınırlama ile ki şiye yüklenen külfetin a şırı ve orant ısız olmamas ı gerekir (Mustafa Berbero ğlu, 49). 42. Derece mahkemelerinin usul kurallar ını uygularken yarg ılaman ın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde kat ı şekilcilikten kaç ınmalar ı gerektiği gibi kanunla öngörülmü ş usul şartlar ının ortadan kalkmas ına neden olacak ölçüde a şırı esneklikten de kaç ınmalar ı gereki r (Kamil Koç , B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). Bu kapsamda usule yönelik belli kurallar ın hukuka aç ıkça ayk ırı olarak yanl ış uygulanmas ı nedeniyle ki şilerin dava açma ya da kanun yollar ına başvuru haklar ını kullanmas ına engel olunmas ı mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir. (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 43. Somut olayda ba şvurucular taraf ından, haklar ında ç ıkan haber nedeniyle ilgili gazetede tekzip yay ımlanmas ına karar verilmesi istemiyle sulh ceza hâkimli ğine yap ılan başvuru 19/7/2017 tarihli gazete asl ının talep dilekçesine ekli olmad ığı -vekil olan avukat taraf ından asl ı gibidir onayl ı sayfa örne ği dilekçeye eklidir- gerekçesiyle usulden reddedilmi ştir. 44. Başvurucular an ılan karar üzerine söz konusu gazetenin ilgili kupürlerinin Millî Kütüphane taraf ından onaylanm ış suretlerini dilekçelerine ekleyerek itiraz ba şvurusunda bulunmuş, düzeltme ve cevap talebinin kabulünü istemi ştir. İtiraz merciince söz konus u husus de ğerlendirilmeksizin ilk derece mahkemesi karar ına at ıfla itiraz ba şvurusu reddedilmi ştir. 45. Yukar ıda an ılan Yarg ıtay içtihad ında tekzip talebine konu yaz ının hangi nüshada yay ımland ığı hususunun tekzip dilekçesinde belirtilmesi ve yaz ının fotokopisinin eklenmesi durumunda yaz ının yer ald ığı gazete nüshas ının tekzip talebine ili şkin dilekçeye eklenmemi ş olmas ının tekzip isteminin reddini gerektirmeyece ğinin belirtildi ği görülmektedir (bkz. 14). Ayr ıca başvuru konusuyla ayn ı ve benzer konulara ili şkin yarg ılamalarda; usule ili şkin birtak ım eksikliklerin ilgiliye tamamlat ılmas ı için süre verilebilece ği, bu eksikliklerin itiraz Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 10aşamas ında ilgilisince tamamlanabilece ği ya da eksikli ğin mahkemece giderilebilece ği gerekçeleriyle sonradan tamamlanabilir nitelikte olan usule ili şkin eksikliklerin varl ığının tekzip talebinin reddine gerekçe olamayaca ğı yönünde karar verildi ği anlaşılmaktad ır (bkz. 15). 46. Başvuru konusu olayda ba şvurucular ın taleplerinin reddine gerekçe olarak gösterilen usule ili şkin eksikli ğin itiraz a şamas ında başvurucular taraf ından tamamlanarak mahkemeye sunuldu ğu ve işin esas ının incelenmesi gerekti ğinin ileri sürüldü ğü ancak itiraz mercii taraf ından ilk derece mahkemesi karar ına at ıfla itiraz ın reddedildi ği ve dolay ısıyla talebin esas ıyla ilgili bir karar verilmedi ği anlaşılmaktad ır. 47. 5187 say ılı Kanun un 14. maddesinde düzenlenen cevap ve düzeltme yolu, ceza hukukuna özgü çeki şmesiz bir yarg ılama faaliyeti olup talepte bulunanlar ın zarar ının süratle giderilmesinin sa ğlanmas ı amac ıyla an ılan maddede düzenlenmi ş süreler içinde yürütülecek hızlı bir yarg ılama sürecini gerektirmektedir. Bu aç ıdan talebe ili şkin tüm bilgi ve belgelerin talepte bulunma a şamas ında dosyaya sunulmas ı önem arz etmekle birlikte bu bilgi ve belgelerden baz ılar ının eksikliğinin tespiti hâlinde talebin esas ının incelenmeksizin usulden reddedilece ğini öngören yasal bir düzenleme bulunmamaktad ır (Cihangir Çelik, B. No: 2014/9635, 15/2/2017, 33). Böyle durumlarda mahkemece nas ıl bir yöntem izlenece ği hususunda Yarg ıtay kararlar ıyla sonradan tamamlanabilmesi mümkün olan eksikliklerin mahkeme ya da talepte bulunan taraf ından giderilebilece ğine ve sonucunda esas hakk ında karar verilebilece ğine hükmedilmi ştir (bkz. 45). 48. Belirtilen mevzuat hükümleri ve Yarg ıtay kararlar ı gözetildi ğinde eksikli ğin tamamlat ılmas ı şeklinde daha hafif bir müdahale arac ının mevcut oldu ğu anlaşılmaktad ır. Ancak somut olayda derece mahkemelerince eksik belgeyi tamamlatma yoluna başvurulmad ığı gibi daha hafif olan bu müdahale arac ına başvurulmamas ının nedenine ve bu arac ın öngörülen me şru amaca ulaşmay ı sağlayamayaca ğına ilişkin bir aç ıklamaya da yer verilmemi ştir. Nihayetinde söz konusu yorumun ba şvurucular ın mahkemeye eri şimini imkâns ız k ıldığı aç ıktır. 49. Bu hâle göre tekzip talebine ili şkin olarak ortaya ç ıkan ve sonradan tamamlanmas ı mümkün olan usule ili şkin eksiklikleri itiraz a şamas ında gideren başvurucular ın aleyhine olacak şekilde kat ı bir yorumla taleplerinin esastan incelenmeksizin usulden reddedilmesi suretiyle ula şılmak istenen amaç için daha hafif bir müdahale arac ı yerine en ba şta başvurucular ın mahkemeye eri şimini imkâns ız k ılan ağır bir arac ın tercih edilmesinin gereklilik ilkesine uygun olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 50. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 51. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 11(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 52. Başvurucular, ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ına hükmedilerek ihlalin giderilmesi ve her ba şvurucu için ayr ı ayr ı 10.000 TL manevi tazminata kara r verilmesi talebinde bulunmu ştur. 53. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 54. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 55. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 56. İncelenen ba şvuruda ba şvurucular ın açt ığı davada uyu şmazl ığın esas ının belge eksikliği bulundu ğu gerekçesiyle incelenmemesi nedeniyle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 1257. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ğine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 58. Anayasa Mahkemesinin yukar ıda aktar ılan değerlendirmesi ve vard ığı sonuç yaln ızca mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin olup davan ın esas ına ilişkin bir unsur içermemektedir. 59. İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 60. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucular ın gizlilik taleplerinin kabulüne ve kimlik bilgilerinin kamuya aç ık belgelerde G İZLİ TUTULMASINA, B. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ğine (D. İş: 2017/7645) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDDİNE, F. 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2017/37439 Karar Tarihi : 13/4/2021 13H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/4/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI