TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA ÇAYLAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/34323) Karar Tarihi: 19/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/34323 Karar Tarihi : 19/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Fatma ÇAYLAN 2. Hüseyin EZG İN 3. Serhat ALTEN 4. Sevgi DO ĞAN 5. Tahsin CAN Başvurucular Vekili : 1. Av. Erşen SANSAL 2. Av. Nezahat GÜN
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA ÇAYLAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/34323) Karar Tarihi: 19/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/34323 Karar Tarihi : 19/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Fatma ÇAYLAN 2. Hüseyin EZG İN 3. Serhat ALTEN 4. Sevgi DO ĞAN 5. Tahsin CAN Başvurucular Vekili : 1. Av. Erşen SANSAL 2. Av. Nezahat GÜNDO ĞMUŞ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ölüm olay ına ilişkin yarg ılama süreciyle ilgili olarak Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi taraf ından adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi üzerine yap ılan yeniden yarg ılama sonucunda beraat karar ı verilmesi nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/11/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/34323 Karar Tarihi : 19/10/2021 37. Başvurucular, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. 9/10/1978 tarihinde Ankara'n ın Bahçelievler semtinde ya şanan ve kamuoyunda "Bahçelievler katliam ı" olarak bilinen olayda yedi ki şi öldürülmü ştür. Başvurucular ba şvuru formunda, olayda ya şam ını yitiren yedi ki şi aras ında bulunan be ş kişinin karde şleri olduğunu beyan etmi ştir. 10. Olaya ili şkin olarak Ankara S ıkıyönetim Komutanl ığı 1 No.lu Askerî Mahkemesi ve Ankara 3. A ğır Ceza Mahkemesi (A ğır Ceza Mahkemesi) taraf ından yarg ılamalar yap ılm ıştır. Yarg ılamalar sonucunda bir k ısım san ık cezaland ı rılm ış olup bir kısım san ık hakk ında da beraat kararlar ı verilmiştir. 11. Yarg ılananlardan biri olan Ü.O. hakk ında Ağır Ceza Mahkemesi taraf ından verilen idam cezas ı karar ı, Yarg ıtay Ceza Genel Kurulu taraf ından 19/6/2001 tarihinde onanm ıştır. 12. Ü.O., Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine (A İHM) başvurmuştur. AİHM Osmanağaoğlu/Türkiye (B. No: 12769/02, 21/7/2009) karar ında, Ü.O.nun mahkûmiyetine esas al ınan iki tan ık delilinin Ü.O.nun yoklu ğunda al ındığını ve tan ıklar ın sonraki a şamalarda işkence alt ında ifade verdiklerini belirterek söz konusu ifadeleri inkâr etti ğine işaret ederek Ü.O.nun hakkaniyete uygun olarak yarg ılanmamas ı sebebiyle savunma haklar ının sınırland ığına, bu nedenle Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin birinci f ıkras ı ile üçüncü f ıkras ının (d) bendinin ihlal edildi ğine karar vermi ştir. 13. Bu karar üzerine Ü.O. yeniden yarg ılama yap ılmas ı talebinde bulunmu ş, şahs ın cezas ının infaz ı 10/7/2012 tarihinde durdurulmu ştur. 14. Ağır Ceza Mahkemesi, AİHM in ihlal karar ı doğrultusunda yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar vermi ştir. Bu yarg ılamada ba şvurucular ın hiçbiri yarg ılaman ın taraf ı olarak görünmemi ştir. 15. Ağır Ceza Mahkemesi yeniden yarg ılama s ıras ında D.D., H.K., E.G.nin tan ık olarak beyanlar ını tekrar alm ıştır. M.Y.nin ise ölmü ş olmas ı nedeniyle tan ık olarak beyan ı alınamam ıştır. Bu yarg ılama s ıras ında Ü.O.nun 29/6/2014 tarihinde hayat ını kaybetmesi sonras ında, Ü.O.nun mirasç ılar ının davaya devam etme iradesiyle yeni bir avukat ın vekaletnamesini mahkemeye sunmalar ı üzerine A ğır Ceza Mahkemesi yarg ılamaya devam etmiştir. 16. Ağır Ceza Mahkemesi 12/1/2016 tarihinde, Ü.O.nun müsnet suçu i şlediğine dair yeterli delil olmad ığı gerekçesiyle beraatine karar vermi ştir. Karar, Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin (Yarg ıtay) 16/7/2018 tarihli karar ıyla onanm ıştır. Söz konusu Yarg ıtay karar ında başvuruculardan yaln ızca Serhat Alten'in kat ılan s ıfat ıyla yer ald ığı, diğer başvurucular ın yer almad ığı anlaşılm ıştır. Ayr ıca söz konusu kararda, ba şvurucu Serhat Alten'in müteveffa ile akrabal ık ilişkisinin ne oldu ğuna dair bir bilgi de bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/34323 Karar Tarihi : 19/10/2021 417. Söz konusu karar 30/10/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş olup ba şvurucular 26/11/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV. İNCELEME VE GEREKÇE 18. Anayasa Mahkemesinin 19/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 19. Başvurucular özetle yeniden yarg ılama s ıras ında dinlenmesini istedikleri tan ıklar ın dinlenmedi ğini, yaln ızca olay ın faillerinden olan hükümlülerin tan ık olarak dinlendiğini, AİHM'in ihlal karar ının bir cezas ızlık nedenine dönü ştürüldüğünü ve temyiz incelemesi sonucunda verilen karar ın temyiz itirazlar ına dair gerekçe içermedi ğini belirterek yaşam hakk ı ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ayr ıca Türk Hükûmetinin A İHM'in ihlal karar ını AİHM Büyük Dairesi önüne ta şımamas ı nedeniyle Sözle şme'ye ek 7 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin birinci f ıkras ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 20. Bakanl ık görüşünde başvurucular ın iddialar ının yaşam hakk ının usul yönü kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ği belirtildikten sonra Ü.O.nun cezaland ırılmas ında beyanlar ı esas al ınan san ık D.D. ve tan ık M.Y.nin soru şturma aşamas ında, Ü.O.nun yokluğunda, ayn ı zamanda bask ı ve işkence alt ında ifade verdikleri, sonras ında bu ifadelerini geri çektikleri dü şünüldüğünde bu ki şilerin ifadelerinin gerçekli ği hususunda sa ğlam bir kanaate varmak amac ıyla san ık D.D. ile birlikte di ğer san ıklar H.K. ve A.E.G.nin de yeniden beyanlar ının al ındığına, bu beyanlarda Ü.O.nun olaya kat ıldığına dair bir bilgi verilmedi ğine, tan ık M.Y.nin ise öldü ğü için yeniden beyan ına başvurulamad ığına değinilmiştir. 21. Bakanl ık görüşünün devam ında H.K. ve M.K.n ın ikrar içeren anlat ımlar ında Ü.O.dan bahsetmedikleri, tan ık beyanlar ında da Ü.O.nun isminin hiç geçmedi ği, adli t ıp raporu ile desteklenen i şkence iddialar ı doğrultusunda D.D.nin ifadesinin hukuka uygun şekilde al ındığına dair ciddi şüpheler olu ştuğu, tan ık M.Y.nin beyan ının görgüye dayal ı olmay ıp Ü.O.dan duyduklar ını aktarmaktan ibaret oldu ğu, tan ığın ölümü nedeniyle ifadesindeki çeli şkilerin ayd ınlat ılamad ığı, ceza tehdidi alt ında al ınan bu ifadenin sonradan geri al ındığını dikkate alan A ğır Ceza Mahkemesinin Ü.O. hakk ında verdi ği beraat karar ının Yarg ıtay taraf ından "Şüpheden san ık yararlan ır." ilkesi uyar ınca onand ığı bildirilerek bu hususlar ın yap ılacak incelemede gözetilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 22. Başvurucular Bakanl ık görüşüne karşı beyanlar ında özetle bireysel ba şvuruda bildirdikleri birtak ım iddialar ını tekrarlamakla birlikte A İHM taraf ından verilen ihlal karar ını otomatik bir uygulama nedeni sayarak ilk derece mahkemesi taraf ından mahkûmiyet karar ının kald ırılmas ı sonras ında müdahillerin ve tarafs ız birtak ım tan ıklar ın dinlenilmesi taleplerinin reddedilerek beraat karar ı verilmesinin adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini ifade etmiştir. B. Değerlendirme 23. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. Başvuru Numaras ı: 2018/34323 Karar Tarihi : 19/10/2021 524. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın iddialar ının bir bütün olarak yaşam hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 25. Başvurucular ın AİHM'in ihlal karar ının AİHM Büyük Dairesi önüne taşınmamas ı nedeniyle Sözle şme'ye ek 7 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin birinci f ıkras ının ihlal edildi ği iddialar ı ise bireysel ba şvuruya konu edilemeyece ğinden incelenmemi ştir. 26. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, yaşam ını kaybeden ki şi aç ısından bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ya şanan ölüm olay ı nedeniyle ölen ki şinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Somut ba şvurunun öncelikle ba şvuru ehliyeti aç ısından kabuledilebilirli ğinin incelenmesi gerekmektedir. 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un '' Bireysel ba şvuru hakk ına sahip olanlar '' kenar ba şlıklı 46. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvuru ancak ihlale yol açt ığı ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve ki şisel bir hakk ı doğrudan etkilenenler taraf ından yap ılabilir." 28. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün bireysel ba şvurular ın içeriğini düzenleyen Bireysel ba şvuru formu ve ekleri kenar ba şlıklı 59. maddesinin (2) ve (4) numaral ı fıkralar ının ilgili bölümleri şöyledir: "(2) Başvuru formunda a şağıdaki hususlar yer al ır: ... d) Bireysel ba şvuru kapsam ındaki güncel ve ki şisel haklardan hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ği ve buna ili şkin gerekçeler ve delillere ait özlü aç ıklamalar. ... (4) Başvurucu, üçüncü f ıkradaki belgeleri herhangi bir nedenle sunamamas ı halinde bunun gerekçelerini belirterek varsa buna ili şkin bilgi ve belgeleri ba şvuru formuna ekler. Mahkeme, mazereti kabul etmesi halinde ve gerekli gördü ğü takdirde bu bilgi ve belgeleri resen toplar. ..." 29. 6216 say ılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bir ki şinin Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmesi için üç temel ön ko şulun birlikte bulunmas ı gerekmektedir. Bu ön ko şullar, başvuruya konu edilen ve ihlale yol açt ığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya i şleminden ya da ihmalinden dolay ı başvurucunun " güncel bir hakk ının ihlal edilmesi" , bu ihlalden dolay ı "kişisel olarak" ve " doğrudan" etkilenmi ş olmas ı ve bunlar ın sonucunda kendisinin "mağdur olduğunu" ileri sürmesidir ( Fetih Ahmet Özer , B. No: 2013/6179, 20/3/2014, 24). Başvuru Numaras ı: 2018/34323 Karar Tarihi : 19/10/2021 630. Öte yandan bireysel ba şvuru yolunu i şletebilecekler esas itibar ıyla doğrudan mağdur s ıfat ını taşıyan kişiler olmakla birlikte somut olay ın koşullar ına ve ihlal edilen hakk ın niteliğine göre do ğrudan mağdur ile aras ında kişisel ve özel bir ba ğ bulunan ve dolay ısıyla da Anayasa ve Sözle şme'nin ihlalinden olumsuz olarak etkilenmi ş veya ihlalin sona ermesinden meşru ve kişisel bir menfaati bulunan kimseler de dolayl ı mağdur sıfat ıyla bireysel ba şvuruda bulunabileceklerdir ( Engin Gök ve di ğerleri , B. No: 2013/3955, 14/4/2016, 47.) 31. Bir ba şvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilebilmesi için ba şvurucunun mağdur olduğunu ileri sürmesi yeterli olmay ıp iddia edilen ihlalden do ğrudan etkilendi ğini, bir başka ifadeyle ma ğduriyetini kan ıtlamas ı gerekir. Bu itibarla ma ğdur olduğu zann ı veya şüphesi ma ğdurluk statüsünün kabulü için yeterli de ğildir ( Ayşe Hülya Potur, B. No: 2013/8479, 6/2/2014, 24). 32. Diğer taraftan, Anayasa Mahkemesine yap ılan bireysel ba şvurularda başvurucular ın başvurular ını takip etme yükümlülükleri vard ır. Bu yükümlülü ğün bir gere ği olarak ba şvuru formu titizlikle doldurulmal ı, ihlal iddias ının dayana ğı olan tüm olaylar gösterilmeli, ba şvuruyu ayd ınlatacak ve hükmün esas ını etkileyecek argümanlar ı destekleyici tüm belgeler ba şvuru dilekçesine eklenmelidir. Şayet bir belge elde edilememi şse bunun da nedenleri aç ıklanmal ıdır (Veli Özdemir , B. No: 2013/276, 9/1/2014, 26). 33. Bireysel ba şvuruda dolayl ı mağduriyetin varl ığı özel şartlarda kabul edilmektedir. Ba şvurucular ba şvuru formunda, olayda ölen be ş kişinin karde şleri olduğunu belirtmekle yetinmi ş, müteveffalar ile akrabal ık ilişkilerini gösteren hiçbir belgeyi ba şvuru sıras ında sunmam ıştır. Ayr ıca, yaln ızca Yarg ıtay karar ında kat ılan s ıfat ıyla ismi bulunan başvurucu Serhat Alten d ışında, hiçbir ba şvurucu yarg ılama aşamalar ında taraf olarak yer almamakta, hiçbirinin yarg ılama aşamalar ına dahil olduklar ına dair hiçbir veri bulunmamaktad ır. 34. Bu noktada, Anayasa Mahkemesinin ba şvurucular ın yerine geçerek müteveffalar ile akrabal ık ilişkilerini teyit edecek bilgi ve belgeleri temin etme görev ve yükümlülü ğü bulunmad ığını ifade etmek gerekir. 35. Somut olayda ba şvurucular ın ölenler ile yak ın kişisel ilişki durumlar ına ve müteveffan ın ölümünden ne şekilde etkilendiklerine ili şkin özel bir durum ortaya koymamalar ının yan ı s ıra Anayasa Mahkemesince de ba şvurucular ın dolayl ı mağduriyetlerinin varl ığının tespit edilememesi kar şında başvurucular ın yaşam hakk ının ihlal edildiği iddialar ı bak ımından mağdur s ıfat ını taşıdıklar ı kanaatine ula şılabilmesi eldeki bilgi ve belgelerle mümkün olmam ış ve başvurucular ın ihlalden etkilenen ya da ihlalin tespitinde menfaati olan ki şiler olarak kabul edilmelerinde hukuki bir yarar görülmemi ştir (Benzer yönde de ğerlendirme için bkz. Abdulkadir Şimşek ve di ğerleri , B. No: 2014/11868, 12/6/2018, 76). 36. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2018/34323 Karar Tarihi : 19/10/2021 7A. Yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 19/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI