TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELİM GÜVEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/16103) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/16103 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Selim GÜVEN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, mahpus olan e şlerin ziyaret hakk ı olan çocuklar ıyla ayn ı anda görü ş yapabilmelerine izin verilmemesi ned
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELİM GÜVEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/16103) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/16103 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Selim GÜVEN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, mahpus olan e şlerin ziyaret hakk ı olan çocuklar ıyla ayn ı anda görü ş yapabilmelerine izin verilmemesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, ba şvuruya konu olay ın gerçekle ştiği tarihlerde, silahl ı terör örgütüne üye olma suçu kapsam ında hükümlü olarak Band ırma 1 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) bulunmaktad ır. Başvurucunun mahpus olan e şi de ayn ı yerleşkededir. Çiftin olay tarihinde alt ı ve sekiz ya şlar ında olan iki çocu ğ u bulunmaktad ır. 3. Başvurucu; ayn ı yerleşkede bulunan e şiyle ve d ışarıdan refakatçi e şliğinde ziyaretçi olarak gelen çocuklar ıyla ayn ı anda görü şme yapabilme taleplerinin reddedildi ğini, söz konusu uygulaman ın aile ili şkilerine zarar verdi ğini belirterek 26/2/2020 tarihinde Band ırma İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimli ği) şikâyet dilekçesi sunmu ştur. Dilekçede; ayn ı ceza infaz yerle şkesinde tutulan e şiyle görü ş yapt ığında ailesiyle veya çocuklar ıyla görüşemediğini, ailesi ya da çocuklar ıyla görüş yapt ığında tutuklu e şiyle görü şemediğini belirterek bu durumun küçük ya ştaki çocuklar ının gelişimine zarar verdi ğini ileri sürmü ştür. 4.İnfaz Hâkimli ği 6/3/2020 tarihinde ba şvurucunun şikâyetinin reddine kara r vermiştir. Karar ın gerekçesinde, uygulaman ın ilgili mevzuata uygun oldu ğu ifade edilmi ştir. 5. Başvurucunun karara kar şı yapt ığı itiraz usule ve yasaya ayk ırı bir husus bulunmad ığı gerekçesiyle Band ırma Ağır Ceza Mahkemesinin 9/4/2020 tarihli karar ıyla kesin olarak reddedilmi ştir. 6. Başvurucu, nihai karar ı 21/4/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 15/5/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2020/16103 Karar Tarihi : 4/10/2023 37. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 8. Ödeme gücünden yoksun oldu ğunu belirten ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir ( Mehmet Şerif Ay, B. No: 2012/1181, 17/9/2013). 9. Başvurucu; alt ı ve sekiz ya şlar ında iki çocu ğunun bulundu ğunu, mahpus olan eşi ile çocuklar ı ya da ailesi aras ında görüş yapma konusunda tercihte bulunmak zorund a kalmas ı nedeniyle aile bütünlü ğünün zarar gördü ğünü, söz konusu uygulaman ın kendisini ve çocuklar ını manevi olarak y ıpratt ığını, çocuklar ının menfaatlerinin dikkate al ınmad ığını belirterek aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 10. Adalet Bakanl ığınca sunulan görü ş yaz ısında, inceleme yap ılırken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihad ı ve somut olay ın kendine özgü koşullar ının dikkate al ınmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. Başvurucu, ba şvuru formunda yer alan iddialar ı yinelemiştir. 11. Başvuru, aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 12. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 13. Anayasa Mahkemesi Süleyman Kurt (B. No: 2019/19455, 2/3/2023) başvurusunda, devletin mahpuslar ın ailesi ve yak ınlar ıyla iletişimini devam ettirecek önlemleri almas ının pozitif yükümlülüklerinin bir gere ğini oluşturduğunu ancak hukuka uygun bir tutulmadan kaynaklanan kaç ınılmaz sonuçlar nedeniyle aile hayat ı kapsam ındaki temas ın s ınırland ırılmas ının doğal olduğunu vurgulam ıştır. Kararda, devletin aile hayat ına sayg ı hakk ının gereklerinin mümkün olan ilk f ırsatta yerine getirilmesi ve mahpuslar ın ailesiyle olan temas ının h ızlı şekilde yeniden sa ğlanmas ı konusunda poziti f yükümlülüklerinin oldu ğu, birtak ım teknik ya da fiziki olanaklar ın bulunmamas ının mahpusun ailesiyle asgari şekilde ileti şim ve temas kuramamas ına gerekçe olarak gösterilemeyece ği ifade edilmi ştir. Devletin bu asgari ileti şimin sağlanmas ı konusundaki yükümlülü ğünü gerekti ğinde uygun vas ıtalar arac ılığıyla yerine getirmesi gerekti ği ve tüm işlem ve eylemlerde Anayasa'n ın 41. maddesinde ifade edilen çocuğun yüksek yarar ının gözetilmesinin vazgeçilmez oldu ğu belirtilmi ştir (Süleyman Kurt, 14, 15). 14.Süleyman Kurt karar ında, ayn ı ceza infaz kurumu yerle şkesinde tutulan e şlerin küçük yaştaki çocuklar ıyla ayn ı anda görü şebilmelerine ili şkin talebin kamusal makamlarca katlan ılmas ı ve yerine getirilmesi gereken makul bir külfet olarak kabul edilmesi gerekti ğine ve bu talebin yerine getirilmemesinin devletin aile hayat ına sayg ı hakk ı bağlam ındaki poziti f yükümlülüklerini yerine getirmedi ğinin tespiti için yeterli kabul edilece ğine hükmedilmi ştir (Süleyman Kurt, 19, 20). 15. Somut olayda ba şvurucu hem kendisiyle ayn ı ceza infaz yerle şkesinde mahpus olarak bulunan e şiyle hem de çocuklar ıyla ayn ı anda görü şme yapma talebinde bulunmuştur. Başvurucunun söz konusu talebi, uygulaman ın mevzuata uygun oldu ğu gerekçesiyle reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/16103 Karar Tarihi : 4/10/2023 416.Şikâyet konusu edilen uygulamaya göre ba şvurucu, kendisiyle ayn ı ceza infaz kurumu yerle şkesinde mahpus olarak bulunan e şiyle ve ziyarete gelen çocuklar ıyla ayn ı anda görüşme yapamamaktad ır. Başvurucu söz konusu uygulaman ın kald ırılmas ı talebiyle idari ve yarg ısal makamlara sundu ğu dilekçede çocuklar ının anne ve babalar ıyla ayn ı anda görüşememelerinin onlar ın gelişimine zarar verdi ğini vurgulam ıştır. Bu durumda idari ve yarg ısal makamlarca de ğerlendirme yap ılırken anayasal güvence alt ında olan çocu ğun üstün yarar ının da gözönüne al ınmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla somut olay ın koşullar ında öncelikle çocuklar ın menfaatleri gözetilmeli, de ğerlendirmeler mahpus haklar ından ziyade çocuklar ın üstün yarar ı dikkate al ınarak yap ılmal ı, aç ıklanan gerekçeler de bu durumu ortaya koyacak şekilde ikna edici nitelikte olmal ıdır. Öte yandan bu yap ılırken kamusal makamlara yüklenen külfetin makul olmas ına ve çerçevesinin belirli olmas ına özen gösterilmelidir. 17. Anayasa Mahkemesinin Süleyman Kurt karar ında vurguland ığı üzere, ya şlar ı küçük olan çocuklar söz konusu oldu ğunda devletin yükümlülüklerinin s ınırı genişlediğinden somut olayda oldu ğu gibi mahpus olan e şlerin küçük ya ştaki çocuklar ıyla ayn ı and a görüşebilmelerine imkân sa ğlanmas ı makul bir külfet olarak kabul edilmelidir. 18. Sonuç olarak ba şvurucunun e ş ve çocuklarla ayn ı anda görü şme talebi değerlendirilirken çocuklar ın üstün yarar ının neyi gerektirece ği hususunda idari ve yarg ısal makamlarca bir inceleme yap ılmad ığı, talebin mevcut ko şullar gözönüne al ınmadan ve hiçbir somut değerlendirme yap ılmadan reddedildi ği görülmektedir. Çocuklar ın üstün yarar ı dikkate alınmadan ilgisiz ve yetersiz gerekçelerle karar verilmesi, çocuklar ın ailesiyle olan temas ının yeterli şekilde sağlanmas ı ve aile birli ğinin korunmas ı konusunda devlete yüklenen poziti f yükümlülüklere ayk ırılık oluşturmaktad ır. Dolay ısıyla Süleyman Kurt karar ında ulaşılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durumun bulunmad ığı ve aile hayat ına sayg ı hakk ının gerektirdi ği ad ımlar ın at ılmamas ı nedeniyle öngörülen anayasal yükümlülüklerin gerisinde kal ındığı değerlendirilmi ştir. 19. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 20. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve 500.000 TL manevi tazminata hükmedilmesi talebinde bulunmu ştur. 21. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 22. Ayr ıca eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucuya manevi zararlar ı karşılığında net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2020/16103 Karar Tarihi : 4/10/2023 5IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Band ırma İnfaz Hâkimli ğine (E.2020/468, K.2020/530) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Band ırma Ağır Ceza Mahkemesi (E.2020/444 D.İş) ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 4/10/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.