TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ATİF ÖKTEM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/22015) Karar Tarihi: 13/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Atif ÖKTEM Vekili : Av. Metin Taylan ÖZYILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idari para cezas ının iptali istemiyle aç ılan davada usule ili şkin imkânlar bak
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ATİF ÖKTEM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/22015) Karar Tarihi: 13/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Atif ÖKTEM Vekili : Av. Metin Taylan ÖZYILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idari para cezas ının iptali istemiyle aç ılan davada usule ili şkin imkânlar bak ımından zay ıf duruma dü şürülme nedeniyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 13/7/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Ardahan' ın Akyaka köyü s ınırlar ı içinde kum, çak ıl ocağı kırma, yıkama, eleme tesisinin (tesis) i şleticisidir. Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 39. Başvurucu 8/2/2016 tarihinde ayn ı ilde bulunan A ğzıpek köyü muhtar ı taraf ından, yerine getirdi ği faaliyetiyle hem Kura Nehri'ne hem de A ğzıpek köyüne zarar verdiği gerekçesiyle şikâyet edilmi ştir. Şikâyet üzerine 24/2/2016 tarihinde denetim için tesise gelinmi ş ancak mevsim şartlar ı nedeniyle tesisin karla kapl ı olmas ına bağlı olarak denetim ba şka bir tarihe ertelenmi ştir. 10. Daha sonra ba şvurucu, ayn ı ilde bulunan Sugöze köyü muhtar ı taraf ından 22/6/2016 tarihinde, tesise ait kamyonlar ın köy yolu ile evlere zarar verdi ği gerekçesiyle şikâyet edilmi ştir. Şikâyet üzerine 3/8/2016 tarihinde tesiste denetim gerçekle ştirilmiştir. Denetimde tesiste yetkili ve çal ışanın olmad ığı, herhangi bir faaliyetin bulunmad ığı ve alanda herhangi bir makinenin yer almad ığı tutanak alt ına al ınm ıştır. Tesisin ak ıbeti hakk ında başvurucu ile gerekli yaz ışmalar ın yap ılacağı belirtilmi ştir. 11. Ardahan Valili ği (Valilik) Çevre ve Şehircilik İl Müdürlü ğü (Müdürlük) 18/8/2016 tarihli yaz ıyla başvurucudan tesisin ak ıbeti hakk ında ivedi olarak bilgi verilmesini istemiştir. Öte yandan Müdürlü ğün yine 18/8/2016 tarihli bir di ğer yaz ısıyla Devlet Su İşleri (DSİ) 243. Şube Müdürlü ğünden tesisin bulundu ğu Kura Nehri yata ğında herhangi bir tahribat yap ılıp yap ılmad ığının değerlendirilerek sonucun bildirilmesi istenilmi ştir. 12. Başvurucu 29/8/2016 tarihinde istenilen bilgiyi vermi ştir. Dilekçesinde Sugöze köyünün tesise 9 km uzakta bulundu ğunu belirtmi ştir. Tesisin ancak yak ınında bulundu ğu Akyaka köyü taraf ından şikâyet edilebilece ğini ifade etmi ştir. Sugöze köyü muhtar ı ile husumeti bulundu ğunu vurgulayarak kas ıtlı olarak şikâyet edildi ğini dile getirmi ştir. 13. DSİ, 8/9/2016 tarihli yaz ı ile istenilen bilgiyi vermi ştir. Söz konusu yaz ıda nehir yatağının önceki durumu bilinmedi ği için şu anki durumla ilgili kesin bir kanaat olu şmad ığı belirtilmiştir. 14. Bunun üzerine 23/9/2016 tarihinde tesiste tekrar denetim gerçekle ştirilmiştir. Denetimde tesiste herhangi bir ekipman ın görülmedi ği belirtilmi ştir. Öte yandan tesiste GPS ile yap ılan ölçüm neticesinde " Çevresel etki de ğerlendirme (ÇED) gerekli de ğildir. " karar ına konu proje tan ıtım dosyas ında belirtilen faaliyet alan ı koordinatlar ı dışında çal ışıldığının tespit edildi ği ifade edilmi ştir. Ayr ıca faaliyete ili şkin " ÇED gerekli de ğildir. " karar ına konu proje dosyas ında yer alan " Faaliyet alan ı ile Kura Nehri aras ında 50 metre geni şlikteki alana müdahale edilmeyecektir. " taahhüdü ile " Akar ve kuru dere yataklar ına hiçbir şekilde müdahale edilmeyecektir ve pasa dökülmeyecektir. " taahhütlerinin " bu alanlardan malzeme alarak " ihlal edildi ği ve söz konusu durumun foto ğrafland ığı tutanak alt ına al ınm ıştır. Yine denetim esnas ında herhangi bir çal ışan ya da yetkilinin tesiste bulunmad ığı belirtilmi ştir. 15. Başvurucu Çevre ve Şehircilik Bakanl ığının (İdare) 17/10/2016 tarihli İdari Yapt ırım Karar Tutana ğı ile her bir taahhüt ihlali için 20.452 TL olmak üzere 61.356 T L idari para cezas ı ile cezaland ırılm ıştır. Tutanakta ba şvurucu hakk ında yukar ıda değinilen tespitlere yer verildikten sonra ba şvurucunun üç tahhütünü ihlal etti ği belirtilmi ştir. Söz konusu eylemlerin 9/8/1983 tarihli ve 2872 say ılı Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (e) bendinde düzenlenen "Çevresel Etki De ğerlendirmesi sürecinde verdikleri taahhütnameye ayk ırı davranmak" kapsam ında olduğu ifade edilmi ştir. 16. An ılan işlem başvurucuya, Valili ğin 19/10/2016 tarihli i şlemiyle 27/10/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 417. Başvurucu, idari para cezas ının iptali istemiyle 6/12/2016 tarihinde dav a açm ıştır. Dilekçesinde idari yapt ırıma konu alanlarda çal ışma yapmad ığını, faaliyet alan ı dışında çal ıştığının tespit edilmedi ğini, tesisle ilgili 2010 y ılında -kendi i şletmesinden önce- haz ırlanan Tar ımsal Etüt Raporunda ta şınmaz ın tahrip edildi ğinin ve derin çukurlar bulunduğunun yer ald ığını, dolay ısıyla tespit edilen ayk ırılıklar ın kendisi taraf ından yap ılmad ığı gibi kim taraf ından gerçekle ştirildiğinin ortaya konulamad ığını ileri sürmü ştür. 18. Savunma dilekçesinde ba şvurucunun taahhüt ihlallerine ba ğlı olarak mevzuata uygun para cezas ının kesildiği ifade edilmi ştir. 19. Erzurum 2. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 31/10/2017 tarihinde davay ı reddetmiştir. Kararda ba şvurucunun " ÇED gerekli de ğildir. " karar ına konu proje tan ıtım dosyas ında; " ÇED koordinatlar ı dahilinde çal ışılacağı", "Faaliyet alan ı ile Kura Nehri aras ında 50 metre geni şlikteki alana müdahale edilmeyecektir " ile "İşletme faaliyetler i sıras ında Kura Nehri de dahil olmak üzere akar ve kuru dere yataklar ına hiçbir şekilde müdahale edilmeyecektir. " şeklinde taahhüt verdi ği belirtilmi ştir. Başvurucu hakk ında düzenlenen tespit tutanaklar ının ve fotoğraflar ın birlikte de ğerlendirilmesinden ba şvurucunun ÇED gerekli de ğildir karar ına konu proje tan ıtım dosyas ında yer alan taahhütlerini ihlal etti ği sonucuna var ıldığı ifade edilmi ş ve başvurucunun eylemlerinin 2872 say ılı Kanun'un 20. maddesinin (e) bendinde düzenlenen "Çevresel Etki De ğerlendirmesi sürecinde verdikleri taahhütnameye ayk ırı davranmak" kapsam ında olduğu belirtilerek dava konusu ceza hukuka uygun bulunmu ştur. 20. Mahkeme karar ı başvurucuya 25/12/2017 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 23/1/2018 tarihinde istinaf yoluna ba şvurmuştur. Dilekçesinde, Mahkeme taraf ından keşif yap ılmadan sadece daval ı idarece tutulan tutanaklara itibar edilerek karar verildi ğini, oysa taahhütlerini ihlal etmedi ğini, faaliyet konusu alan d ışında herhangi bir çal ışmas ının olmad ığını ileri sürmü ştür. Tesisteki faaliyet nedeniyle çevreye verildi ği ileri sürülen zarar ın ispatlanamad ığını, ortada bir zarar olsa dahi bu zarar ın Tar ımsal Etüt Raporunda da ortay a konulduğu üzere kendinden önce tesisi i şleten kişilerden kaynakland ığını iddia etmi ştir. 21. Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi 24/4/2018 tarihinde istinaf başvurusunu reddederek mahkeme karar ını kesin olarak onam ıştır. 22. Nihai karar ba şvurucuya 13/6/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 13/7/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk23. 2872 say ılı Kanun'un 20. maddesinin (e) bendinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Çevresel Etki De ğerlendirmesi sürecinde verdikleri taahhütnameye ayk ırı davrananlara, her bir ihlal için 10.000 Türk Liras ı idarî para cezas ı verilir." 24. 25/11/2014 tarihli ve 29186 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeli ği'nin 19. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 5"... b) ÇED Olumlu karar ı ya da ÇED Gerekli De ğildir karar ı verildikten sonra, proje sahibi taraf ından nihai ÇED Raporu veya Proje Tan ıtım Dosyas ında taahhüt edilen hususlara uyulmad ığının tespit edilmesi durumunda söz konusu taahhütlere uyulmas ı için projeyle ilgili Bakanl ıkça/valilikçe bir defaya mahsus olmak üzere ve bir y ılı aşmamak üzer e süre verilebilir. Bu süre sonunda taahhüt edilen hususlara uyulmaz ise yat ırım durdurulur. Yükümlülükler yerine getirilmedikçe durdurma karar ı kald ırılmaz. 2872 say ılı Çevre Kanununun ilgili hükümlerine göre i şlem tesis edilir." 25. 28/12/2015 tarihli ve 29576 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 2872 Say ılı Çevre Kanunu Uyar ınca Verilecek İdari Para Cezalar ına İlişkin Tebliğ'in ilgili k ısm ı şöyledir: "2872 say ılı Çevre Kanunu'nun 20. Maddesinin (e) bendindeki 1/1/2016-31/12/201 6 tarihleri aras ında uygulanacak ceza miktar ı 20.452,00 TL olarak belirlenmi ştir." B. Uluslararas ı Hukuk 26. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) Adil yarg ılanma hakk ı kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmu ş bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından davas ının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini isteme hakk ına sahiptir. 27. Sözle şme deki haklar ın etkili bir biçimde korunmas ı için davaya bakan mahkemelerin Sözle şme nin 6. maddesine göre "taraflar ın dayanaklar ını, iddialar ını ve delillerini etkili bir biçimde inceleme görevi" vard ır (Dulaurans/Fransa, B. No: 34553/97, 21/3/2000, 33). 28. Sözle şme nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ında kişilerin davalar ının hakkaniyete uygun olarak görülmesini isteme haklar ı güvence alt ına al ınm ıştır. Hakkaniyete uygun yarg ılanman ın temel unsuru, yarg ılaman ın çelişmeli olmas ı ve taraflar aras ında silahlar ın eşitliğinin sağlanmas ıdır (Rowe ve Davis/Birle şik Krall ık [BD], B. No: 28901/95, 16/2/2000, 60). 29. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM), Özmurat İnşaat Elektrik Nakliyat Temizlik San. Ve Tic. Ltd. Şti. / Türkiye , (B. No: 48657/06, 28/11/2017) karar ına konu olayda kum ocağı işleten şirket izni olmadan yan taraftaki ta şınmazdan kum ç ıkard ığı gerekçesiyle idari para cezas ıyla tecziye edilmi ştir. Şirket, cezaya kar şı açt ığı davada özellikle cezaya dayanak olan denetim raporunun gerçe ği yans ıtmad ığını, baz ı yetkililer hakk ında ceza davas ı açıldığını belirterek duru şma yap ılmas ını, tan ıklar ının dinlenmesini ve ke şif icra edilmesini talep etmi ş, ancak mahkeme an ılan denetim raporuna dayanarak davay ı reddetmi ştir. AİHM idare taraf ından haz ırlanan raporun dosyadaki temel delil oldu ğunu vurgulam ış, başvurucunun bu rapora yönelik itirazlar ının karşılanmad ığını, maddi olay ın koşullar ının belirlenmesinde idarenin düzenledi ği belgelere itibar edilmesiyle yetinildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şmıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 6V.İNCELEME VE GEREKÇE 30. Mahkemenin 13/4/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 31. Başvurucu, faaliyet alan ı dışına ç ıktığı ve Kura Nehri'nden malzeme ald ığı yönündeki iddialar ının somut ve anla şılır biçimde kan ıtlanmad ığını belirtmiştir. Tutanaklar ın hukuka uygun tutulmad ığı gibi tutanak ve foto ğraflardan Kura Nehri'nden malzeme alındığına ilişkin tespit yap ılmad ığını iddia etmi ştir. Delil olarak kabul edilen foto ğraflar ın tespit tarihinde çekilmedi ğini, fotoğraflardaki yerin neresi oldu ğunun anla şılmad ığını beyan etmiştir. İdarece ÇED koordinatlar ının aşıldığı iddia edilmesine ra ğmen bunun fiilen arazi üzerinde gösterilmedi ğini ifade etmi ştir. Sonuç olarak ba şvurucu, taahhütlerine ayk ırı davran ıp davranmad ığına ilişkin meselenin ayd ınlat ılabilmesi için ke şif ve bilirkişi incelemesi yap ılmas ının gerekli oldu ğu ve bunu talep etti ği halde Mahkemece idarenin tutanağına bağlı kal ınarak ke şif ve bilirki şi incelemesi yap ılmaks ızın karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 32. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetleri adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan silahlar ın eşitliği ilkesi kapsam ında incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 35. Anayasa'n ın 36. maddesi uyar ınca herkes iddia , savunma ve adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Anayasa'n ın an ılan maddesinde adil yarg ılanma hakk ından ayr ı olarak iddia ve savunma hakk ına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalar ını mahkeme önünde dile getirme f ırsat ı tan ınmas ı gerektiği anlam ını da içermektedir ( Mehmet Fidan , B. No: 2014/14673, 20/9/2017, 37). Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 736. Anayasa'n ın 36. maddesine "adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf ı olduğu uluslararas ı sözleşmelerle de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Anayasa Mahkemesi de Anayasa n ın 36. maddesi uyar ınca inceleme yapt ığı birçok karar ında, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ıyla adil yarg ılanma hakk ının kapsam ına dâhil edilen silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerine Anayasa n ın 36. maddesi kapsam ında yer vermektedir. Bu itibarla an ılan ilkenin adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeriğine dâhil oldu ğu sonucu ortaya ç ıkmaktad ır. An ılan ilkeye uygun yürütülmeyen bir yarg ılaman ın hakkaniyete uygun olmas ı olanakl ı değildir ( Mehmet Fidan , 38). 37. Anayasa Mahkemesinin görevi ba şvuru konusu yarg ılaman ın bir bütün olarak adil olup olmad ığını değerlendirmektir. Genel anlamda hakkaniyete uygun bir yarg ılaman ın yürütülebilmesi için silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkeleri ışığında taraflara iddialar ını sunma hususunda uygun imkânlar ın sağlanmas ı şartt ır (Yüksel Hançer , B. No: 2013/2116, 23/1/2014, 19). 38. Silahlar ın eşitliği ilkesi, davan ın taraflar ının usule ili şkin haklar bak ımından ayn ı koşullara tabi tutulmas ı ve taraflardan birinin di ğerine göre daha zay ıf bir durum a düşürülmeksizin iddia ve savunmalar ını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsat ına sahip olmas ı anlam ına gelir ( Yaşasın Aslan , B. No: 2013/1134, 16/5/2013, 32). Bu usul güvencesi gere ğince uyuşmazl ığın her iki taraf ına da savunmas ının temel dayana ğı olan delilleri sunma imkân ı tan ınmas ını kapsamaktad ır (Yüksel Hançer , B. No: 2013/2116, 23/1/2014, 18). 39. Genel anlamda hakkaniyete uygun bir yarg ılaman ın yürütülebilmesi için silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkeleri ışığında, taraflara iddialar ını sunmak hususunda uygun olanaklar ın sağlanmas ı şartt ır. Bu anlamda, delillere ili şkin dengesizlik veya hakkaniyetsizlik iddialar ının da yarg ılaman ın bütünü ışığında değerlendirilmesi gerekir (Muhittin Kaya ve Muhittin Kaya İnşaat Taahhüt Madencilik G ıda Turizm Pazarlama Sanay i ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2013/1213, 4/12/2013, 27). 40. Kural olarak Anayasa Mahkemesinin görevi herhangi bir davada bilirki şi raporu veya uzman mütalaas ının gerekli olup olmad ığına karar vermek de ğildir (Sencer Ba şat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, 68). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin taraflar ın öne sürdü ğü ve esasa etkisi olan iddialar ın işin mahiyetinin gerektirdi ği ölçüde incelenip incelenmedi ğini ve özellikle ispat külfeti konusunda taraflardan birinin di ğerine nazaran dezavantajl ı bir konuma dü şürülüp dü şürülmediğini denetleme görevi bulunmaktad ır (Ahmet Korkmaz , B. No: 2014/16232, 25/1/2018, 29). 41. Yarg ılaman ın tüm a şamalar ında silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin güvence alt ına al ınarak adil yarg ılanma hakk ının korunmas ı hukuk devleti olman ın bir gere ğidir ( Mustafa Kupal, B. No: 2013/7727, 4/2/2016, 52). b. İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 42. Başvurucunun ÇED sürecinde verdi ği taahhütlerden üçüne ayk ırı davrand ığı gerekçesiyle ba şvurucu hakk ında idari para cezas ı uygulanm ıştır. Cezaya kar şı aç ılan davada Mahkeme, ba şvurucu taraf ından keşif ve bilirki şi incelemesi talep edilmesine kar şın keşif yap ılmas ına gerek görmeyerek, ba şvurucu hakk ında tutulan tutanaklar ı ve çekilen foto ğraflar ı Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 8değerlendirmi ş ve başvurucunun taahhüdüne ayk ırı davrand ığına kanaat getirerek davay ı reddetmiştir. Başvurucu ke şif yap ılmas ı gerektiğine yönelik talebini istinaf a şamas ında bir kez daha dile getirmi ştir. 43. Tesisle ilgili cezaya dayanak tespit yap ılmadan önce idare DS İ'den nehi r yatağının durumuna ili şkin bilgi istemesine kar şın DSİ taraf ından nehir yata ğının önceki durumu bilinmedi ği için şu anki durumla ilgili kesin bir kanaat olu şmad ığı şeklinde cevap verilmiştir. Bu durum, nehir yata ğının başvurucunun faaliyetinden önceki ve faaliyeti sonras ı vaziyetlerinin kar şılaştırılmas ına elverişli verilerin olmad ığını göstermektedir. Di ğer tarafta n idare başvurucunun faaliyet alan ın d ışına ç ıktığını GPS ile yapt ığı ölçümlere dayand ırarak iddia etmekte ba şvurucu ise öngörülen faaliyet alan ı d ışına ç ıktığı iddias ını kabul etmemektedir. Cezai i şleme dayanak tutanakta GPS ile ölçüm yap ıldığı belirtilmi ş ise de objektif denetime elveri şli şekilde faaliyet alan ına ve faaliyet alan ının ne kadar d ışına çıkıldığına dair bir tespite ve buna dair koordinat bilgisine yer verildi ği görülememi ştir. Bu hususlar kar şısında başvurucunun iddialar ının temelsiz oldu ğu söylenemez. 44. Hemen belirtmek gerekir ki ba şvurucunun iddialar ının temelsiz olmamas ı, bunlar ın doğruland ığı anlam ına gelmemektedir. Bu nedenle söz konusu iddialara dair daha güçlü ve ikna edici kan ıtlar ın varl ığının aranmas ı anlaşılabilir bir durumdur. Bu ba ğlamda başvurucunun taahhütlerini ihlal edip etmedi ğine ilişkin ihtilaf ın giderilebilmesi için faaliyet alan ı ile Kura Nehri aras ındaki 50 metre geni şlikteki alana müdahale edip etmedi ği ile yasaklanan alandan malzeme al ıp almad ığının söz konusu davada objektif şekilde ortaya konulmas ı gerekmektedir. Ne var ki bu durumu ba şvurucunun kendi imkânlar ıyla sağlamas ının güçlüğü aç ıktır. Dolay ısıyla başvurucunun taahhütlerini ihlal etmedi ğine ilişkin temelsiz olmayan iddialar ının gerçekli ğinin 2577 ve 6100 say ılı Kanunlarla tan ınan imkân kullan ılarak keşif ve bilirki şi incelemesi yapt ırılmas ı suretiyle aç ıklığa kavuşturulmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Bu durum yarg ılama makamlar ının, taraflar ın dayanaklar ını, iddialar ını ve delillerini etkili bir biçimde inceleme görevinin de bir gere ğidir. 45. Sonuç olarak ba şvurucuya, temelsiz olmayan iddialar ını ortaya koyma hususunda yarg ılama s ıras ında yeterli imkanlar ın sağlanmamas ı nedeniyle ba şvurucunun daval ı idareye nazaran zay ıf bir konuma dü şürüldüğü anlaşılmaktad ır. Bu durum silahlar ın eşitliği ilkesiyle çeli şmektedir. 46. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde hüküm alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 47. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 9tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 48. Başvurucu, ihlalin tespitine ve 150.000 TL tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur. 49. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 50. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 51. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 52. İncelenen ba şvuruda yarg ılama sürecinde silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildiği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla somut ba şvuruda ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 53. Bu durumda silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere Başvuru Numaras ı: 2018/22015 Karar Tarihi : 13/4/2021 10uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 54. Silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulundu ğu sonucuna var ıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 55. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ilkesinin İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Erzurum 2. İdare Mahkemesine (E.2016/2972, K.2017/3295) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/4/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI