TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR HASiBE MESE BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/7748) Karar Tarihi: 7/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/7748 : 7/2/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Murat ilter DEVECi : Hasibe MESE : Av. Hamit TAS I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, gtivenlik gti9lerince gozaltma almd1g1 iddia edilen ki iden bir daha haber almamamas1 (zo
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR HASiBE MESE BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/7748) Karar Tarihi: 7/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/7748 : 7/2/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Murat ilter DEVECi : Hasibe MESE : Av. Hamit TAS I. BA VURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, gtivenlik gti9lerince gozaltma almd1g1 iddia edilen ki iden bir daha haber almamamas1 (zorla kaybedilme) ve bu olay hakkmda ytirtittilen ceza soru turmasmm etkili ytirtittilmemesi nedenleriyle ya am hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BA VURU SURECi 2. Ba vuru 4/5/2015 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur . 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Boltim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, gorti bildirilmesine gerek gortilmedigini bildirmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve ekleri ile Ulusal Y arg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla Kulp Cumhuriyet Ba savc1hgmdan (Cumhuriyet Ba savc1hg1) temin edilen soru turma evrakma gore ilgili olaylar ozetle oyledir: 2 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7748 : 7/2/2019 8. Cumhuriyet Ba$savc1hgma 1/3/1994 tarihinde bir dilek ;;e veren ba$vurucunun oglu B.M., karde$i M.M.nin Harnzah koyu Poran mezrasmda operasyon icra eden askerlerce bilinmeyen bir yere gotiiriildiigunii ve sonrasmda M.M.den bir daha haber alamad1g1m iddia ederek M.M.nin akibetinin kendisine bildirilrnesini talep etrni$tir. 9. B.M.nin dilek ;;esini 3/3/1994 tarihinde Kulp Jandarrna Komutanhgma gonderen Curnhuriyet Ba$savc1hg1, gereginin yapilarak neticenin bildirilrnesini isterni$tir. 10. Jandarrna gorevlileri 16/6/1994 tarihinde, hangi askeri birligin operasyon yaptlgmm ve M.M.nin askeri birliklerce goturiilup gotiiriilmediginin tespit edilemedigine, M.M.nin aranan ki$ilerden olrnad1gma , bagh olduklan karakolca gozaltma almrnad1gma ve ara$tirrnaya devarn edildigine ili$kin bir tutanak duzenlerni$lerdir. 11. Cumhuriyet Ba$savc1hg1 5/10/1994 tarihinde, M.M.nin babas1 Z.M.nin ifadesini alrn1$tlf. Mii$teki s1fat1yla verdigi ifadesinde Z.M., Kara Kuvvetleri Kornutanhg1 Bolu 2'nci Komando Tugay Komutanhg1 (Tugay Komutanhg1) ve Bismil Jandarrna Komutanhg1 ernrindeki askerlerce teror orgutii rnensuplanna kar$I yapilan operasyon kapsarnmda M.M.nin bilinrneyen bir yere gotiiriildugunu ve M.M.den bir daha haber alarnad1gm1 soylerni$tir. 12. Harnzah koyu rnuhtan olan A.T. Cumhuriyet Ba$savc1hgmca alman 31/10/1994 tarihli ifadesinde ; guvenlik gu ;;lerinin teror orgutii rnensuplanna kar$I yap1lan operasyon kapsammda, araziyi bilmesi nedeniyle kendilerine yard1mc1 olmas1 i ;;in M.M.yi yanlanna ahp gotiirduklerini, bir sure sonra guvenlik gu ;;leri ile teroristler arasmda ;;at1$rna pkt1gm1, M.M.nin ;;at1$rna esnasmda olup olrnedigi ve M.M.nin nerede oldugu konusunda bilgilerinin olmad1g1m beyan etmi$tir. 13. Cumhuriyet Ba$savc1hg1 , teror orgutu rnensuplannm orgute elernan kazand1rrnak amac1yla zaman zaman askeri uniforrna giydiklerinden soz ederek olay1 soru$turrna gorevinin kendisine ait olrnad1g1 gerek ;;esiyle 15/2/1995 tarihinde gorevsizlik karan verrni$ ve soru$turrna evrakm1 Diyarbakir Devlet Guvenlik Mahkernesi Curnhuriyet Ba$savc1hgma (DGM Ba$savc1hg1) gonderrni$tir. 14. DGM Ba$savc1hg1 istinabe yoluyla 1995 y1lmda B.M.nin ifadesini alrn1$tlf. 15. DGM Ba$savc1hg1, 1994 y1h Subat ve Mart aylannda Harnzah koyu ve ;;evresinde hangi tarihlerde, hangi askeri birliklerce operasyon yap1ld1gma dair bilgiyi Olaganustu Hal Bolge Valiliginden ternin etrni$tir. 16. DGM Ba$savc1hg1 , M.M.nin orgut tarafmdan ka ;;mld1gma dair delil bulunrnad1g1 gerek ;;esiyle 2/6/1997 tarihinde gorevsizlik karan verrni$ ve soru$turrna evrakm1 Cumhuriyet Ba$savc1hgma gondermi$tir. 17. Kolluk gorevlilerince 2/12/1997 tarihinde beyam tespit edilen L.Z., 1993 y1lmda kaybolmadan once teror orgutii elemam gibi davranan M.M.nin teror orgutiine katilm1$ olabilecegini soylemi$tir. 18. Cumhuriyet Ba$savc1hg1, L.Z.nin ifadesine dikkat ;;ekerek 31/12/1997 y1lmda gorevsizlik karan verrni$ ve soru$turma evrakm1 DGM Ba$savc1hgma gonderrni$tir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7748 : 7/2/2019 19. DGM Ba savc1hg1 , Cumhuriyet Ba savc1hgmm varsay1ma dayah gorevsizlik karan verdigini belirterek 9/2/1998 tarihinde kar 1 gorevsizlik karan vermi ve soru turma evrakm1 yeniden Cumhuriyet Ba savc1hgma gondermi tir. 20. Cumhuriyet Ba savc1hg1 1994 y1h Subat ve Mart aylannda Hamzah koyti ve 9evresinde hangi guvenlik gu9lerinin, hangi tarihlerde operasyon yaptlgma dair bilgiyi Diyarbakir Jandarma Komutanhgmdan temin etmi tir. 21. Cumhuriyet Ba savc1hgmm bilgi istemi uzerine Bolu il Jandarma Komutanhg1 16/4/2004 tarihli yaz1yla 1994 y1h Subat aymda Kulp il9esi Y ol9atI koytinde herhangi bir operasyon duzenlenmedigini bildirmi tir. 22. Cumhuriyet Ba savc1hg1 31/3/2005 tarihinde istinabe suretiyle i.A.nm ifadesini alm1 tir. Tamk s1fat1yla verdigi ifadesinde i.A., 1994 y1lmm Subat aymda Bolu'dan geldigini soyleyen kalabahk bir askeri grubun Hamzah koyti Y ol9at1 mezrasma gelerek koytin tum erkeklerini toplad1gm1, s1rt 9antalanm ta 1malanna yard1mc1 olmalan maksad1yla askerlerin kendisi ile A.K., A.B., L.A. ve M.M.yi yanlannda goturduklerini , giderlerken iki kola aynld1klanm, A.K. ile M.M.nin aym, kendisinin ise farkh kolda oldugunu , iki kolun bir sure sonra aym yolda birle tigini , M.M.yi goremedigini, daha sonra A.B. ve L.A. ile birlikte koyden yiyecek getirmeye gittiklerini , yiyecekleri askerlere verip koye donduklerini, ertesi gun A.K.nm cesedini bulduklanm beyan etmi tir. 23. Cumhuriyet Ba savc1hgmm 4/4/2005 tarihinde istinabe yoluyla dinledigi A.B., M.M. ile ilgili bir beyanda bulunmam1 tir. 24. Cumhuriyet savc1smca 26/5/2005 tarihinde ifadesine ba vurulan Koy Muhtan T.T., 2004 y1lmda muhtar se9ildigini ve 1994 yilmm Subat aymda Bismil'de mukim oldugunu ifade etmi tir. 25. 13/7/2005 tarihinde Cumhuriyet Ba savc1hg1 tarafmdan istinabe yoluyla dinlenen L.A., olay tarihinde annesini ziyaret maksad1yla Yol9atI mezrasmda bulundugunu, askerlerin A.K., M.M., H.T., Ab.K., i.A., A.B., ih.A. ve B.M.yi ahp goturdtiklerini , A.K. ile M.M. d1 mdakilerin bir sure sonra geri geldigini , bir sonraki gun AK.nm cesedini bulduklanm, aramalanna ragmen M.M.yi bulamad1klanm soylemi tir. 26. Cumhuriyet Ba savc1hg1 , soru turma konu su9lann askeri su9lardan oldugu gerek9esiyle 26/7/2005 tarihinde gorevsizlik karan vermi ve soru turma evrakm1 7. Kolordu Komutanhg1 Askeri Savc1hgma (Askeri Savc1hk) gondermi tir. 27. Askeri Savc1hk 2006 yilmda istinabe yoluyla A.T., H.T. ve i.A.nm tamk s1fatiyla ifadelerini alm1 tir. 28. Tugay Komutanhg1 Yard1mc1hg1 DisiplinMahkemesi 19/6/2006 tarihli yaz1yla, Tugay Komutanhg1 ise 13/2/2007 tarihli yaz1yla ar iv kay1tlanna gore 10/2/1994 tarihinde Hamzah koyti Y ol9at1 mezrasmda operasyon yap1lmad1gm1 bildirmi tir. 29. 2011 y1lmda yap1lan ara tirmalarda M.M.nin teror eylemlerine katild1gma ya da teror orgutu ile baglantismm bulunduguna dair kay1t bulunmad1g1 tespit edilmi tir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7748 : 7/2/2019 30. Askeri Savc1hk 13/6/2011 tarihinde, istinabe suretiyle Ab.K.nm ifadesini alm1 tlr. Tamk s1fatiyla verdigi ifadesinde Ab.K. 1994 y1lmda B.M., M.M., A.K. ve i.A. ile birlikte askerlerce gozaltma almd1g1m, kendileri serbest b1rak1lsa da A.K. ile M.M.nin askerlerce tutuldugunu , M.M.den daha sonra haber alamad1klanm , ertesi gun AK.nm cesedini bulduklanm soylemi tir. 31. Askeri Savc1hk 28/11/2013 tarihinde, hukuka aykm gozaltma alma i leminin ne adli ne de askeri gorev oldugunu belirterek gorevsizlik karan vermi ve soru turma evrakm1 Diyarbakir Cumhuriyet Ba savc1hgma (TMK 10. madde ile gorevli) gondermi tir. 32. Ba vurucu vekili 5/2/2014 tarihinde Diyarbakir Cumhuriyet Ba savc1hgma (TMK 10. madde ile gorevli) vekaletname sunmu tur. 33. Diyarbakir Cumhuriyet Ba savc1hg1 (TMK 10. madde ile gorevli) 12/4/1991 tarihli ve 3713 say1h Terorle Mucadele Kanunu'nun 10. maddesi uyannca kurulan mahkemelerle Cumhuriyet ba savc1hklannm 21/2/2014 tarihli ve 6526 say1h Kanun'la gorevlerine son verildigi gerek9esiyle 19/3/2014 tarihinde gorevsizlik karan vermi ve soru turma evrakm1 Diyarbakir Cumhuriyet Ba savc1hgma gondermi tir. Diyarbakir Cumhuriyet Ba savc1hg1 da 8/9/2014 tarihinde yetkisizlik karan verip soru turma evrakm1 Cumhuriyet Ba savc1hgma gondermi tir . 34. Cumhuriyet Ba savc1hg1 8/12/2014 tarihinde, olaym meydana geldigi tarihte yururlukte bulunan 1/3/1926 tarihli ve 765 say1h mulga Turk Ceza Kanunun'da ongorulen en ust haddeki dava zamana 1m1 suresi olan yirmi y1lhk surenin ziyadesiyle ge9tigi gerek9esiyle a91k kimlik bilgileri tespit edilemeyen upheliler hakkmda kovu turmaya yer olmad1gma dair karar verilmi tir. 35. 8/8/1998 tarihinden kovu turmaya yer olmad1gma dair karar verilmesine kadar ge9en surede M.M.nin kaybolmasmm nedeninin bilinmedigine ve M.M.nin gozaltma ahmp almmad1gmm tespit edilemedigine dair kolluk gorevlilerince zaman zaman duzenlenen tutanaklar soru turma makamlanna gonderilmi tir. 36. Vekili arac1hg1yla ba vurucu; delillerin toplanmad1gm1 , eksik inceleme yapild1gm1 ve oglunun kaybolmas1 ile ilgili soru turmanm etkisiz oldugunu belirterek 29/12/2014 tarihinde kovu turmaya yer olmad1gma dair karara itiraz etmi tir. 3 7. Ba vurucunun itiraz1, Cumhuriyet Ba savc1hgmca verilen karann usul ve yasaya uygun oldugu gerek9esiyle Diyarbakir 4. Sulh Ceza Hakimliginin (Hakimlik) 4/3/2015 tarihli karanyla reddedilmi tir. 38. Hakimligin karan ba vurucu vekiline 8/4/2015 tarihinde teblig edilmi olup soz konusu karara kar 1 bireysel ba vuru 4/5/2015 tarihinde yap1lm1 tlr. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 39. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say1h Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Bir su9un i lendigini ogrenen Cumhuriyet savczszmn gorevz" kenar ba hkh 160. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7748 : 7/2/2019 "Cumhuriyet savczsz, ihbar veya baJka bir suretle bir sur;un iJlendigi izlenimini veren bir hdli ogrenir ogrenmez kamu davasznz ar;maya yer olup olmadzgzna karar vermek uzen hemen iJin gerr;egini araJtzrmaya baJlar. " B. Uluslararas1 Hukuk 40. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) "jnsan haklarzna saygz yiikiimluliigii" kenar ba hkh 1. maddesi oyledir: "Yuksek SozleJmeci Tarajlar kendi yetki alanlarz ir;inde bulunan herkesin, bu Sozlqme'nin birinci bolumunde ar;zklanan hak ve ozgurluklerden yararlanmalarznz saglarlar. " 41. Sozle me'nin "Ya.Jam hakkz" kenar ba hkh 2. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: "Herkesin yaJam hakkz yasayla korunur ... " 1. Zorla Kaybedilme iddias1yla Yapilan Ba vurular Yonilnden 42. Simdiye kadar A vrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM) yakmlannm kayboldugunu ileri siiren pek 90k ki inin Sozle me'nin 2. maddesinin ihlal edildigine ili kin ba vurulanm incelemi tir. Bu ba vurularm tamamma yakmmda kaybolmanm gozalt1 sirasmda ger9ekle tigi ve/veya devletin koruma ytiktimltiliigiinii yerine getirmedigi iddia edilmi tir. 43. Gozalti s1rasmda kaybolmaya ili kin iddialan incelerken AiHM, oncelikle delillerin degerlendirmesini ve olaylann tespitini yapmaktadir. Bunu yaparken AiHM, her tiirlii makul ,Jiiphenin otesindeki kanzt kriterini uygulamaktadir. AiHM'e gore bu ttirden bir delil, yeteri kadar ciddi, apk ve birbiriyle uyumlu bir dizi emareden ya da ;iirtittilemeyecek karinelerden olu abilir; aynca delillerin toplanmas1 s1rasmda taraflann tutumu da dikkate almabilir (Ciilaz ve digerleri/Tiirkiye, B. No: 7524/06, 39046/10, 15/4/2014, 167-171; Tekr;i ve digerleri/Tiirkiye, B. No: 13660/05, 10/12/2013, 89-93) . 44. Ba vuruculann yakmlannm gozaltma almd1gma dair makul iiphenin otesinde kamt unsuru bulunmuyorsa AiHM, Sozle me'nin 2. maddesinin maddi boyutunun ihlal edilmedigine karar vermektedir (Seker/Tiirkiye, B. No: 52390/99, 21/2/2006, 63-66; Aydzn Eren ve digerleri/Tiirkiye, B. No:57778 /00, 21/2/2006, 35-46). 45. Ba vuruculann yakmlannm gozaltma almd1gma dair makul iiphenin otesinde delil bulunmas1 halinde AiHM, devletlerden yeterli ve ikna edici a91klamalar -gorevlilerinin oltimctil giice ba vurmalanm hakh gosterecek nitelikte gerek9eler dahil-sunmasm1 ummakta ve bu ttir bir a91klama yap1lmamas1 halinde davah devlet aleyhine olumsuz sonm;lar 91karma hakkma sahip oldugunu vurgulamaktadir (Ciilaz ve digerleri/Tiirkiye, 170, 173; Tekr;i ve digerleri/Tiirkiye, 92, 95). 46. Ba vuruculann yakmlannm gozaltma almd1gma dair makul iiphenin otesinde delil bulunsa bile AiHM, kay1p ki inin olmii oldugu tahminine dii iintilmeden vanlamayacagm1, buna ancak davanm kendi ko ullan i9inde yapilacak bir degerlendirmeden sonra karar verilebilecegini, bu baglamda ki inin son kez gortildiigii tarihin onemli bir unsur oldugunu hatirlatmaktadir (Varnava ve digerleri/Tiirkiye [BD], B. No: 16064/90 ... , 18/9/2009, 143; Vagapova ve Zoubirayev /Rusya, B. No: 21080/05, 26/2/2009, 85, 86). Diger taraftan AiHM'e gore kay1p ki iden en son haber almd1g1 tarihten itibaren ge9en sure, 6 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7748 : 7/2/2019 kay1p ki$inin olti kabul edilmesine karar verilmesi i9in tek ba$ma yeterli degildir. Oltimlin kabul edilebilmesi i9in kaybolma olaymm hangi $artlarda ger9ekle$tiginin ve magdurun silahh 9atI$manm hangi tarafmda yer ald1gmm da dikkate almmas1 gerekir (Timurta /Tiirkiye, B. No: 23531/94 , 13/6/2000, 82, 83; Osmanoglu /Tiirkiye, B. No: 48804/99, 24/1/2008, 55-58). 47. AiHM, amlan Vagapova ve Zoubirayev /Rusya ba$vurusunda, hayatm1 tehlikeye atan ko$ullarda dort y1h a$km bir sureden beri kay1p olan gen ; bir ki$inin oldugunu varsaym1$tlf. Yine AiHM Tanz ve digerleri/Tiirkiye (B. No: 65899/01, 2/8/2005, 210) ba$vurusunda, hayatlanm tehlikeye atan ko$ullarda jandarma karakolunda gozaltma almmalannm ardmdan dort y1ldan fazla bir sureden beri kay1p olan iki ki$inin olmti$ olabilecegi yonundeki varsay1m1 kabul etmi$tir. 48. AiHM, ba$vuruculann yakmlannm gozaltma almd1gma dair makul $ilphenin otesinde kamt bulundugu ba$vurular yanmda bu nitelikte delillerin bulunmad1g1 ba$vurularda da ba$vuruculann ya$am hakkmm etkili soru$turma yukumlulugune ili$kin usul boyutunun ihlal edildigine yonelik $ikayetlerini incelemi$tir . Hatta AiHM, ba$vuruculann yakmlannm gozaltma almd1gma dair bir iddialannm bulunmad1g1 ve ba$vuruculann yakmlannm ya$am1 i9in dogrudan ve ger9ek bir tehlikenin mevcut olmad1g1 bir ba$vuruda, ya$am hakkmm usul boyutunun ihlal edildigine ili$kin $ikayeti incelemi$tir (ba$vuruculann yakmlannm gozaltma almd1gma dair makul $ilphenin otesinde kamt bulunmad1g1 durumlarda ya$am hakkmm usul boyutunun ihlal edildigine yonelik iddialann incelendigi ba$vurular i9in bkz. Bozkzr ve digerleri/Tiirkiye, B. No: 24589/04, 26/2/2013; Togcu/Tiirkiye, B. No: 27601/95, 31/5/2005, 109; gozalt1 iddiasmm bulunmad1g1 ve ba$vuruculann yakmlannm ya$am1 i9in dogrudan ve gen;ek bir tehlike bulunmad1g1 bir durumda ya$am hakkmm usul boyutunun ihlal edildigine dair iddianm incelendigi ba$VUru i9in bkz. Nebahat Tilzer ve Muhammed Sait Tiizer/Tiirkiye (k.k.), B. No: 22519/06, 17/12/2013). 49. Sozu edilen incelemeleri yaparken AiHM, ilk once Sozle$me'nin 2. maddesini Sozle$me'nin 1. maddesiyle birlikte yorumlayarak devletin ya$ama hakk1 kapsammdaki bir olay1 etkili soru$turma yukumlulugunun bulundugunu hatulatmakta ve bu yukumlulugun oldurme eyleminin bir devlet gorevlisi tarafmdan ger9ekle$tirildiginin a91k oldugu davalarla smuh olmad1gma dikkat 9ekmektedir (Bozkzr ve digerleri/Tiirkiye, 56; $eker/Tiirkiye, 67; Togcu/Tiirkiye, l 09). 50. Daha sonra AiHM, soru$turmanm sorumlu ki$ilerin tespiti ve cezalandmlmasm1 saglama bakimmdan da etkili olmas1 gerektigini ancak bu yukumltiltigun bir sonu9 yukumlulugu olmad1g1m, yetkili makamlann olaya ili$kin tum kamtlan toplamak i9in mumktin olan makul onlemlerin tamamm1 almalan gerektigini ve soru$turmadaki oltim nedenini ya da sorumlu ki$inin tespitini engelleyen herhangi bir kusurun bu standarda uymama tehlikesi yaratacagm1 belirtmektedir (Bozkzr ve digerleri/Tiirkiye, 57; Togcu/Tiirkiye, 110). Aynca soru$turmanm makul bir suratle yurutulmesi gerektigine i$aret eden ($eker/Tiirkiye, 68; Togcu/Tiirkiye, 111) AiHM, ya$am1 tehdit eden ko$ullarda ortadan kaybolan ki$iden haber almmadan ge9en sure uzad1k9a soz konusu ki$inin olmti$ olma ihtimalinin arttlgm1 kabul etmektedir (Tahsin Acar/Tiirkiye [BD], B No: 26307 /95, 8/4/2004, 226). 51. Son olarak AiHM, amlan ilkelerin hayati tehlike arz eden ko$ullar altmda kaybolan ki$ilere yonelik ba$vurular i9in de ge9erli oldugunu belirterek ba$vuruya konu edilen ve etkisiz oldugu ileri surulen soru$turmay1 incelemektedir (Bozkzr ve digerleri/Tiirkiye, 58; $eker/Tiirkiye, 69; Togcu/Tiirkiye, 112). 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7748 : 7/2/2019 2. Siire A 1m1 Yoniinden 52. Konuyla ilgili bilgiler Anayasa Mahkemesinin Sultani Acar (B. No: 2014/16344, 22/3/2018, 43-61) ba vurusu hakk:mda verdigi kararda yer almaktadir. V. iNCELEME VE GEREK ;E 53. Mahkemenin 7/2/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Adli Yard1m Talebi Yoniinden 54. Ba vurucu, maddi bir geliri olmad1gm1 ve yakmlannm destegi ile ya amm1 stirdtirdtigtinti belirterek adli yard1m talebinde bulunmu tur. 55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Serif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karannda belirtilen ilkeler dikk:ate almarak ge ;imini onemli 51 ;:tide gti ;le tirmeksizin yarg1lama giderlerini odeme gtictinden yoksun oldugu anla ilan ba vurucunun a91k9a dayanaktan yoksun olmayan adli yard1m talebinin kabultine karar verilmesi gerekir. B. Y a am Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 56. Ba vurucu, 1994 yilmm Subat aymda Diyarbakir'a bagh Kulp il9esinin Hamzah koytinde bulunan Y ol9at1 mezrasmda askeri bir operasyon dtizenlendigini ve bu operasyon kapsammda baz1 ki ilerle birlikte bilinmeyen bir yere askerlerce gottirtilen oglu M.M.den bir daha haber alamad1gm1 ileri stirmti ttir. Aynca ba vurucu, verilen gorevsizlik kararlan haricinde oglunun kaybolmas1 hakk:mda ytirtittilen soru turmada herhangi bir soru turma i lemi yap1lmad1gm1, delil toplanmad1gm1, soru turmaya etkili bir ekilde katihmmm saglanmad1gm1, soru turmanm stirtincemede b1rakihp insanhga kar 1 i lenen su9larda zamana 1m1 stiresi i lemeyecek olmasma ragmen zamana 1m1 stiresinin doldugu gerek9esiyle kovu turmaya yer olmad1gma dair karar verildigini ve bu karara yap1lan itirazm gerek9esiz olarak reddedildigini iddia etmi tir. Son olarak ba vurucu, soru turmadaki baz1 eksikliklere dikk:ate 9ekerek ya am ve etkili ba vuru haklan ile kotti muamele yasagmm ihlal edildigini one stirmti ttir. 2. Degerlendirme a. Uygulanabilirlik Yoniinden 57. Anayasa'nm 17. maddesinin birinci fikrasmm ilgili boltimti oyledir: "Herkes, yaJama ... hakkzna sahiptir." 58. Anayasa'nm "Devletin temel amar; ve gorevleri" kenar ba hkh 5. maddesinin ilgili boltimti oyledir: "Devletin temel ama ; ve gorevleri, .. . Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kiJilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulugunu saglamak ; kiJinin temel hak ve hurriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bagdaJmayacak surette sznzrlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldzrmaya , insanzn maddf ve manevf varlzgznzn geliJmesi i ;in gerekli Jartlarz hazzrlamaya ;alzJmaktzr. " 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7748 : 7/2/2019 59. Bir olayda ya am hakkma ili kin ilkelerin uygulanabilmesi i9in gerekli artlardan biri de dogal olmayan bir olumiin ger9ekle mesidir. Bununla birlikte ba vurucuya kar 1 ger9ekle tirilen eylemin niteligi ve failin amac1 gibi somut olaym ko ullan dikkate almarak oliim olaymm ger9ekle medigi baz1 durumlann da ya am hakk:1 9er9evesinde incelenebilmesi miimklindtir (Mehmet Karadag, B. No: 2013/2030, 26/6/2014, 20). 60. Nitekim Anayasa Mahkemesi, elektrik akimma kapilma sonucu meydana gelen yaralanmalann konu edildigi iki ba vuruyu (Huseyin Munuklu, B. No: 2014/5973, 13/9/2017, 47; Gurkan Kac;ar ve digerleri, B. No: 2014/11855, 13/9/2017, 50), ba vurucunun hayati tehlike ge9irmesiyle sonu9lanan ve ti ;tincti ki i tarafmdan ger9ekle tirilen silahh saldm olaymm konu edildigi ba vuruyu (Yasin Agca, B. No: 2014/13163, 11/5/2017, 111), ba vuruculann kolluk gorevlileri tarafmdan silahh gti ; kullamlmas1 sonucunda yaralanmalanna ili kin bir ba vuruyu (Mustafa ;elik ve Siyahmet Seran, B. No: 2014/7227, 12/1/2017, 71) ve kamuoyunda tanmd1g1 gorti leri nedeniyle marjinal bir grubun tepkisini 9eken ba vurucunun ya amma yonelik tehditlerin konu edildigi ba vuruyu (Baskzn Oran, B. No: 2014/4645, 18/4/2018, 62) ba vurulara konu olayzn ko ullanm dikkate alarak ya am hakk:1 kapsammda incelemi tir. 61. Somut olayda ba vuru, ne olen bir ki inin yakmlan tarafmdan ne de ya amsal bir tehlikeye maruz kalan bir ki i tarafmdan yap1lm1 tu. Mamafih M.M.nin kay1p olmas1 olay1yla ilgili olarak ytirtittilen soru turma kapsammda ifadelerine ba vurulan Z.M., A.T., i.A., L.A. ve Ab.K., M.M.nin askerlerce gottirtildtigtinti beyan etmi (bkz. 11, 12, 22, 25, 30), ba vurucu da amlan tarihten beri M.M.den bir daha haber alamad1klanm iddia etmi tir. Bu hususlan dikkate alan Anayasa Mahkemesi, M.M.nin kaybolmas1 ile ilgili somut ba vurunun Anayasa'nm 17. maddesinde gtivence altma alman ya am hakk:1 kapsammda incelenmesi gerektigi kanaatindedir. b. Hukuki Nitelendirme Yonilnden 62. Anayasa Mahkemesi olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucunun iddialannm ozti, oglu M.M.nin askerler tarafmdan gozaltma almmasmdan sonra kaybolmasma ve bu olay hakkmda etkili bir ceza soru turmas1 ytirtittilmemesine ili kindir. Bu nedenle ba vurucunun ikayetlerini sunma bi9imini de gozontinde bulunduran Anayasa Mahkemesi, ba vuruyu sadece Anayasa'nm 17. maddesinde gtivence altma alman ya am hakk:1 kapsammda inceleyecektir. c. Kabul Edilebilirlik Yonilnden 63. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 45. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: "jh/ale neden oldugu ileri siiriilen i$lem, eylem ya da ihmal i ;in kanunda ongoriilmii$ idari ve yargzsal ba$vuru yollarznzn tamamznzn bireysel ba$vuru yapzlmadan once tiiketilmi$ olmasz gerekir. " 64. 6216 say1h Kanun'un "Bireysel ba vuru usulu" kenar ba hkh 47. maddesinin (5) numarah fikras1 oyledir: "Bireysel ba$vurunun, ba$vuru yollarznzn tiiketildigi tarihten; ba$vuru yolu ongoriilmemi$se ihlalin ogrenildigi tarihten itibaren otuz giin i ;inde yapzlmasz gerekir. " 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7748 : 7/2/2019 65. Ya am hakk1 kapsammda incelenmesi gereken bir olayla ilgili soru turmanm etkili olup olmad1g1 yonlinden inceleme yap1labilmesi i9in -mutlak surette gerekli olmasa da ylirlitiilen soru turmanm makul bir sureyi a mamas1 art1yla ilgili kamu makamlan tarafmdan nas1l sonlandmlacagmm beklenmesi, bireysel ba vuru ile getirilen koruma mekanizmasmm ikincil niteligine uygun olacaktu (Rahil Dinkve digerleri, B. No: 2012/848, 17/7/2014, 76; Huseyin Caru , B. No: 2013/7812, 6/10/2015, 46). 66. Ba vurucunun yetkili makamlara muracaat etmesine ragmen dogal olmayan bir olumle ilgili soru turma ba latilmam1 sa, ba latilan soru turmada ilerleme yoksa veya soru turma art1k etkisiz bir hal alm1 sa ba vurucudan soru turmanm sonucunu beklemesini istemek makul olmayacaktu. Boyle bir durumda ba vurucu, gerekli ozeni gostermeli ve ikayetini 90k uzun sure ge9irmeden Anayasa Mahkemesine sunabilmelidir (Rahil Dink ve digerleri, 77). Zira soru turmanm etkililigini saglayacak bir ba vuru yolu bulunmamaktad1r. 0 halde amlan ihlal iddialan yonunden ba vuru yollannm tiiketilmesi gerekmemektedir (Yasin Agca, 121). Boyle bir durumda ba vurucu , etkili bir soru turma ylirlitiilmediginin farkma vard1g1 veya varmas1 gerektigi andan itibaren suresi i9inde bireysel ba vuruda bulunmahdu. Dogal olarak ba vurucunun etkili bir soru turma ylirlitiilmediginin ne zaman farkma varmas1 gerektigi her ba vurunun artlanna bagh olarak degerlendirilecektir (Adle Azizoglu ve Sadat Azizoglu, B. No: 2014/15732, 24/1/2018, 87; Sultani Acar, 84). 67. Soru turmada ilerleme saglanacagma dair umut verici geli meler ve ger9ek9i varsay1mlar bulundugu , soru turmanm ilerlemesini saglay1c1 tedbirler almd1g1 surece ba vurucudan ba vuru yollanm tiiketmeden bireysel ba vuruda bulunmas1 da beklenmemelidir . Ancak bu halde dahi soru turmanm daha sonra etkisizle tigini ogrenen ba vurucu , durumun farkma vard1g1 veya varmas1 gerektigi andan itibaren suresi i9inde bireysel ba vuruda bulunmahdu (Adle Azizoglu ve Sadat Azizoglu, 88; Sultani Acar, 85). 68. Soru turmanm etkisizliginin fark edildigi veya fark edilmesi gerektigi andan itibaren suresi i9inde bireysel ba vuru yap1lmay1p zamana 1m1 suresinin dolmas1 nedeniyle kovu turmaya yer olmad1gma dair karar verilmesinin beklenmesi halinde soru turmaya konu olaym uzerinden ge9en uzun zaman ger9eklerin ortaya 91kmasm1 zorla tuacak ve neredeyse irnkans1z hale getirecektir. Boylesi bir durumda Anayasa Mahkemesi, devletin negatif ve pozitif ylikumluluklerine ger9ekten uyup uymad1gm1 inceleyemeyecek; ya am hakkmm usu! boyutu yonunden yapacag1 degerlendirmede yeniden yarg1lamaya karar veremeyecek ve artlan ger9ekle tiginde sadece ihlali tespit edip tazminata hukmedebilecektir. Oysa olum olaymm sebep ve ko ullan ile sorumlulann tespitine irnkan veren etkinlikte bir soru turma yapilmas1 ve gerektigi takdirde sorumlulann caydmc1 bir ceza ile cezalandmlmalan i9in yeniden yargilamaya karar verilebilmesinin benzer ya am hakk1 ihlallerinin onlenmesinde oynad1g1 rolun onemi tart1 mas1zdu (Adle Azizoglu ve Sadat Azizoglu, 89; Sultani Acar, 86). 69. Somut olayda, M.M.nin kaybolmas1 olay1 ile ilgili olarak baz1 ki ilerin ifadeleri almm1 ve 1994 y1lmm Subat ve Mart aylannda hangi guvenlik gu9lerince , hangi tarihte operasyon yapild1gma dair ara t1rma yapilm1 ise de tamk Ab.K.nm 13/6/2011 tarihinde ifadesinin almmasmdan sonra faillerin tespiti ve kay1p olaym1 9evreleyen ko ullann tespiti i9in soru turma makamlannca herhangi bir i lem yap1lmam1 tlr. 70. Oglunun kaybolmas1 ile ilgili ikayetini yetkili makamlara iletmede veya soru turmanm etkisizligiyle ilgili bireysel ba vuru yapmada gu9luk 9ektigi yonunde herhangi 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/7748 : 7/2/2019 bir iddias1 bulunmayan ba vurucu, soru turmada ilerleme saglanacagma dair umut verici bir geli me ya anmamasma ragmen zamana 1m1 suresi doluncaya kadar Cumhuriyet Ba savc1hgmdan herhangi bir talepte de bulunmam1 tu. 71. 13/6/2011 tarihinden sonra soru turmada herhangi bir geli me ya anmad1gm1, soru turmanm etkisiz oldugu gerek9esiyle kovu turmaya yer olmad1gma dair karara itiraz ederek soru turmanm etkisizliginin farkmda oldugunu a91k9a ortaya koyan ba vurucunun bireysel ba vuruda bulunmak i9in soru turmanm sonu9lanmas1m beklemesinin gerekmedigini ve bireysel ba vurulann kabul edilmeye ba land1g1 23/9/2012 tarihinden sonra ba vuru yapma imkanmm bulundugunu dikkate alan Anayasa Mahkemesi, zaman bak1mmdan yetkisinin ba lad1g1 tarihten yakla 1k 2 yil 7 ay sonra yapilan ba vurunun suresinde yap1lm1 bir ba vuru olarak kabul edilemeyecegi sonucuna ula m1 tu. 72. A91klanan gerek9elerle ya am hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm diger kabul edilebilirlik ko ullan yonunden incelenmeksizin sure a zmz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Adli yard1m talebinin KABULUNE, B. Ya am hakkmm ihlal edildigine ili kin ba vurunun sure a zmz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, C. Yarg1lama giderlerinin tahsilinin ba vurucunun magduriyetine neden olacag1 anla 1ld1gmdan 12/1/2011 tarihli ve 6100 say1h Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba vurucunun yargilama giderlerini odemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 7/2/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLEkarar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serdar OZGULDUR -Oye -Oye Serruh KALELi YusufSevki HAKYEMEZ 11