TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HALİL YANARTA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/11108) Karar Tarihi: 13/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/11108 Karar Tarihi : 13/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucu : Halil YANARTA Ş Vekili : Av. Bora TEC İRLİOĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; bağıms ız ve tarafs ız bir mahkemede yarg ılanmama, mahkûmiyet karar ının g
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HALİL YANARTA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/11108) Karar Tarihi: 13/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/11108 Karar Tarihi : 13/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucu : Halil YANARTA Ş Vekili : Av. Bora TEC İRLİOĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; bağıms ız ve tarafs ız bir mahkemede yarg ılanmama, mahkûmiyet karar ının gerekçesiz olmas ı ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedenleriyle adil yarg ılanma hakk ının; tutukluluk süresinin makul süreyi a şmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 11/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. 1980 do ğumlu olan ba şvurucu, bireysel ba şvuru konusu olaylar ın geçtiği tarihte İstanbul'da ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/11108 Karar Tarihi : 13/1/2021 38. Başvurucunun da aralar ında bulundu ğu baz ı kişilerin yurt içinden temin ettikleri uyuşturucu maddeyi çe şitli araçlarla yurt d ışına gönderdikleri ve örgütlü olarak uyu şturucu madde ticareti yapt ıklar ı yönünde Edirne Jandarma Komutanl ığına ihbarda bulunulmas ı üzerine olayla ilgili olarak soru şturma başlatılm ıştır. 9. Soruşturma kapsam ında 6/6/2008 tarihinde gözalt ına al ınan başvurucu 9/6/2008 tarihinde tutuklanm ıştır. 10.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının (CMK mülga 250. madde ile görevli) 27/6/2008 tarihli iddianamesi ile ba şvurucunun da aralar ında bulundu ğu bir k ısım şüpheli hakk ında örgütlü bir şekilde uyu şturucu madde ticareti yapma, yurt d ışına eroin ihraç etme ve sair suçlardan kamu davas ı aç ılm ıştır. 11.İddianamede ba şvurucunun şüpheli M.T. taraf ından İstanbul'a getirilen vey a gönderilen uyu şturucu maddeyi İstanbul'da teslim alarak di ğer şüpheli S.Y.ye götürdü ğü ve S.Y.den ald ığı talimat do ğrultusunda uyu şturucu kar şılığında yurt d ışından gelen paran ın örgütün di ğer üyelerine da ğıtımını yapt ığı, bu şekilde uyu şturucunun ta şınmas ı ve yurt dışından gelen paran ın dağıtımı işinde görev ald ığı iddialar ına yer verilmi ştir. 12.İstanbul (kapat ılan) 14. A ğır Ceza Mahkemesinde (CMK mülga 250. madde ile görevli) (Mahkeme) görülen yarg ılaman ın 14/5/2012 tarihli celsesinde ba şvurucunun tutuklu kald ığı süre dikkate al ınarak tahliye edilmesine karar verilmi ştir. 13. Mahkemenin 13/11/2013 tarihli karar ı ile başvurucu hakk ında uyuşturucu veya uyar ıcı madde ticareti yapma veya sa ğlama suçundan 17 y ıl 6 ay hapis ve 100.000 TL adli para cezas ına hükmedilmi ştir. Gerekçeli karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "3- HALİL YANARTA Ş yönüyle yap ılan değerlendirme sonucu Uyuşturucu Van ilinden getiren san ık [M.T.den] yukar ıda ismi yaz ılı san ıklardan ald ığı bilgiler çerçevesinde uyu şturucunun teslim al ınmas ını ve uyuşturucu kar şılığı gönderilen paralar ın döviz büfesinden teslim al ınarak san ık [S.Y.ye] getiren ki şinin san ık HALİL YANARTA Ş olduğu yukar ıda san ık [S.Y.] ile ilgili bölümde ayr ıntılı olarak izah edilmi ştir. ... Ayr ıca 6 Haziran 2008 günü san ık HALİL YANARTA Ş'a ait işyerinde yap ılan arama tutanağından anla şıldığı üzere işyerinde yakalanan uyu şturucu maddelerinin ambalaj ıyla ayn ı mahiyette olan karbon ka ğıtlar ı bulundu ğu ve buru şuk vaziyetteki bu karoban kağıtlar ının ambalajlanmada kullan ılıp sonra söküldü ğü aç ıkça görülmektedir. Bu durumda san ıklar ya ambalajlanmay ı beğenmediği için geri söktükleri ya da iade edilen uyu şturucu maddelirin üzerindeki karbon ambalajlar ını sökerek iade edilen uyu şturucular ı saklad ıklar ı hususu gerçekle ştiği aç ıktır. Üçüncü bir ihtimal yoktur. Her iki ihtimalde de san ık HALİL YANARTA Ş'ın yakalanan uyu şturucular ı san ık [M.T.den] ald ığı kendi işyerinde nakil için araç teminine kadar bekletti ği daha sonra san ık babas ı [S.Y.ye] teslim etti ği aç ıkça anlaşılmaktad ır. [Gerekçeli karar syf. 59-61]" 14. Yarg ıtay 10. Ceza Dairesinin 28/12/2017 tarihli karar ı ile hüküm onanm ıştır. 15. Başvurucu, 22/3/2018 tarihinde nihai karardan haberdar oldu ğunu beyan ederek 11/4/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur Başvuru Numaras ı: 2018/11108 Karar Tarihi : 13/1/2021 4IV.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Mahkemenin 13/1/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Bağıms ız ve Tarafs ız Mahkemede Yarg ılanma Hakk ı 17. Başvurucu; kovu şturma aşamas ında görev alan hâkimlerin Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) soru şturmalar ı kapsam ında terör örgütü üyesi olduklar ı iddias ıyla mesleklerinden ihraç edilerek tutukland ığını, bu hususun da yarg ının tarafs ızlığına ve bağıms ızlığına zarar verdi ğini ileri sürmü ştür. 18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (3), 48. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı uyar ınca bireysel ba şvuruda, kamu gücünün neden oldu ğu iddia edilen ihlale dair olaylar ın tarih s ıras ına göre özeti yap ılmal ı; bireysel ba şvuru kapsam ındaki haklar ın ne şekilde ihlal edildiği, buna ili şkin gerekçeler ve deliller aç ıklanmal ıdır (Veli Özdemir, B. No: 2013/276, 9/1/2014, 19, 20). 19. Somut olayda ba şvurucu taraf ından, bu iddian ın başvuruya konu yarg ılamay ı yapan mahkemenin ba ğıms ızlığını ve tarafs ızlığını ihlal eden hususlara ya da kendisine isnat edilen ve derece mahkemesince sabit görülen fiilleri, bu fiillere dayan ılarak yap ılan işlemlerin s ıhhatini ne şekilde etkiledi ğine ilişkin somut ve hukuken kabul edilebilir herhangi bir aç ıklama yap ılmam ıştır. Bu itibarla ba şvurucu; ihlal iddias ına ilişkin delillerini sunma, temel hak ve özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin aç ıklamalarda bulunma yönündeki yükümlülü ğünü yerine getirmemi ştir. Dolay ısıyla başvurucu taraf ından ileri sürülen bu iddian ın temellendirilemedi ği sonucuna ula şılm ıştır. 20. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 21. Başvurucu, yarg ılaman ın makul sürede tamamlanmad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ı bağlam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 22. Bireysel ba şvuru sonras ında 31/7/2018 tarihli ve 30495 say ılı Resmî Gazete'd e yay ımlanan 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmi ştir. 23. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi ve yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel ba şvurular ın, başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Adalet Bakanl ığı İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu Ba şkanl ığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/11108 Karar Tarihi : 13/1/2021 524.Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında Anayasa Mahkemesi yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolunun ilk bak ışta ulaşılabilir ve ihlal iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi olduğunu değerlendirmi ştir. Buna göre Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmede n yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 27-36). Somut ba şvuru yönünden de söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 25. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Gerekçeli Karar Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 26. Başvurucu, mahk ȗmiyet karar ının ilgili ve yeterli bir gerekçe içermedi ğini belirterek gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 27. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak gerekçeli karar hakk ından aç ıkça söz edilmemi ştir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 36. maddesine "adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının kapsam ına gerekçeli karar hakk ının da dâhil oldu ğu Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM) birçok karar ında vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının gerekçeli karar hakk ı güvencesini de kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 75). 28. Anayasa'n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ında da Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. denilerek mahkemelere kararlar ını gerekçeli yazma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı da gerekçeli karar hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmal ıdır (Abdullah Topçu, 76). 29. Gerekçeli karar hakk ı, yarg ılamada ileri sürülen tüm iddialara ayr ıntılı şekilde yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anla şılamaz. Bu nedenle, gerekçe gösterme zorunlulu ğunun kapsam ı karar ın niteliğine göre de ğişebilir ( Mehmet Yavuz, B. No: 2013/2995, 20/2/2014, 51). Kanun yolu incelemesi yapan mercinin yarg ılamay ı yapan mahkemeyle ayn ı sonuca ulaşmas ı ve bunu ayn ı gerekçeyi kullanarak veya at ıfla karar ına yans ıtmas ı, karar ın gerekçelendirilmi ş olmas ı bak ımından yeterlidir ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 57). 30. Somut olayda; yap ılan aç ık yarg ılama sonunda taraflar ın, davan ın sonucuna etkili olabilecek tüm iddia ve savunmalar ının tart ışılarak verilen kararda hükme ula şılmas ı için yeterli gerekçe bulundu ğu görülmektedir (bkz. 13). Kanun yolu incelemesi sonucunda verilen kararda, de ğerlendirme konusu hüküm ve gerekçesinin uygun bulundu ğu dikkate alındığında gerekçeli karar hakk ına yönelik bir ihlal olmad ığının aç ık olduğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/11108 Karar Tarihi : 13/1/2021 631. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 32. Başvurucu; uzun tutukluluk süresi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 33. 6216 say ılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (8) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonra kesinle şen nihai i şlem ve kararlar aleyhine yap ılacak bireysel ba şvurular ı inceler." 34. An ılan hüküm gere ğince Anayasa Mahkemesi 23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai i şlem ve kararlar aleyhine yap ılacak bireysel ba şvurular ı inceler. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisi ancak bu tarihten sonra kesinle şen nihai işlem ve kararlar aleyhine yap ılan bireysel ba şvurularla s ınırlıdır. Kamu düzenine ili şkin bu düzenleme kar şısında an ılan tarihten önce kesinle şmiş nihai işlem ve kararlar ı da içerece k şekilde yetki kapsam ının genişletilmesi mümkün de ğildir ( G.S., B. No: 2012/832, 12/2/2013, 14). 35. Bir suç isnad ına bağlı olarak tutuklulukta geçen sürenin başlang ıcı, başvurucunun ilk kez yakalan ıp gözalt ına al ındığı durumlarda bu tarih; do ğrudan tutukland ığı durumlarda ise tutuklama tarihidir. Sürenin sonu ise kural olarak ki şinin serbest b ırak ıldığı ya da ilk derece mahkemesince hakk ında hüküm verildi ği tarihtir ( Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, 66). 36. Kişi serbest b ırak ılmadan yarg ılanmakta oldu ğu davada ilk derece mahkemesi karar ıyla mahkûm olmu şsa mahkûmiyet tarihi itibar ıyla tutukluluk hâli sona erer. Çünkü bu durumda ki şinin hukuki durumu bir suç isnad ına bağlı olarak tutuklu olma kapsam ından çıkmaktad ır. Bu aç ıdan mahkûmiyet karar ının kesinleşmiş olmas ı ayr ıca gerekmez. A İHM ve Yarg ıtay, mahkûmiyet karar ı sonras ı tutulma hâlini tutukluluk olarak nitelendirmemektedir (Korcan Pulatsü, B. No: 2012/726, 2/7/2013, 33). 37. Somut olayda ba şvurucu 9/6/2008 tarihinde tutuklanm ıştır. Tutuklu olarak devam eden yarg ılamada Mahkemenin 14/5/2012 tarihli karar ı ile başvurucu tahliye edilmiştir. 38. Bu belirlemelere göre ba şvurucunun bir suç isnad ına bağlı olarak özgürlüğünden yoksun b ırak ılmas ı, ilk derece mahkemesinin tahliye karar ını verdiği 14/5/2012 tarihinde sona ermi ştir. Bu itibarla ba şvurucunun tutuklanmas ı suretiyle hürriyetinden yoksun b ırak ılmas ı Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin kapsam ında değildir. 39. Aç ıklanan gerekçelerle tutuklulu ğa ilişkin sürecin Anayasa Mahkemesinin yetkisinin ba şlad ığı tarihten önce sona erdi ği anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının zaman bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/11108 Karar Tarihi : 13/1/2021 7V. HÜKÜM A. 1. Ba ğıms ız ve tarafs ız mahkemede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemes i nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 4. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın zaman bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 13/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI