TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ODS MED İKAL TİCARET VE SANAY İ LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/1594) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/1594 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : ODS Medikal Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. Vekili : Av. Fatih Selim YURDAKUL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir kamu kuru
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ODS MED İKAL TİCARET VE SANAY İ LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/1594) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/1594 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : ODS Medikal Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. Vekili : Av. Fatih Selim YURDAKUL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir kamu kurumu aleyhine ba şlatılan icra takibinde alaca ğın ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/1/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu Şirket, medikal s ıhhi araç ve gereç sat ım işiyle iştigal etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2019/1594 Karar Tarihi : 17/11/2021 29. Başvurucu Şirket, farkl ı tarihlerde Hacettepe Üniversitesine (Üniversite) 103.381,29 TL tutar ında t ıbbi araç ve gereç satm ıştır. 10. Başvurucu Şirketin sat ış işlemlerine konu hak edi ş alacaklar ının tahsili için Üniversite/idare nezdinde yapt ığı başvurular sonuçsuz kalm ıştır. 11. Başvurucu Şirket, faturalara dayal ı olup ödenmeyen hak edi ş alacaklar ının tahsili amac ıyla bu defa Üniversite aleyhine Ankara 17. İcra Müdürlü ğünün (İcra Müdürlü ğü) E.2010/2238 say ılı dosyas ında ilams ız icra takibi ba şlatm ıştır. Üniversitenin 22/2/2010 tarihinde takibin 2.829,59 TL'lik k ısm ına itiraz edip geri kalan tutar ı kabul etmesi üzerine 100.521,27 TL dosya as ıl alacağı kesinleşmiştir. 12. Borçlu Üniversite taraf ından dosyada tahakkuk etmi ş anapara borcuna mahsuben 30/4/2010 tarihinde 3.000 TL, 26/4/2011 tarihinde 9.700 TL ve 30/7/2011 tarihinde 26.300 TL, 19/10/2011 tarihinde 3.000 TL, 18/11/2011 tarihinde 3.000 TL, 13/5/2012 tarihinde 3.000 TL, 24/6/2012 tarihinde 3.000 TL, 12/8/2012 tarihinde 3.000 TL, 22/8/2012 tarihinde 3.000 TL, 29/8/2012 tarihinde 3.000 TL, 6/9/2012 tarihinde 3.000 TL, 23/9/2012 tarihinde 1.000 TL, 25/9/2012 tarihinde 3.000 TL, 10/10/2012 tarihinde 3.000 TL, 19/10/2012 tarihinde 1.000 TL, 27/12/2012 tarihinde 25.556,23 TL ve 8/2/2013 tarihinde 985,47 TL olmak üzere toplam 100.521,27 TL tutar ında bir ödeme yap ılm ıştır. 13. Müteakiben İcra Müdürlü ğünce Üniversiteye gecikme faizi, icra gideri ve avukatl ık ücretinden müte şekkil 67.158,85 TL'lik bakiye borcun ödenmesi için 9/10/2014 tarihinde ödeme muht ıras ı gönderilmi ş ve borcun yedi gün içinde ödenmemesi durumund a icra işlemlerine devam edilece ği bildirilmi ştir. Bu geli şme üzerine de idarece kesinle şmiş olan alaca ğın ödenmesini teminen herhangi bir giri şimde bulunulmam ıştır. Akabinde başvurucu, s ıras ıyla 1/11/2017, 12/4/2018, 29/8/2018 ve 12/9/2018 tarihlerinde Üniversiteye bakiye borç muht ıralar ı göndertmi ştir. Son tarihli muht ırada bakiye borç miktar ı 118.267,94 TL olarak hesaplanm ıştır. Nitekim ba şvurucu, İcra Müdürlü ğünün 28/9/2018 tarihli hesab ına göre de 118.267,94 TL alacakl ıdır. Diğer yandan ba şvurucu Şirketçe s ıras ıyla 10/5/2017, 15/6/2017 ve 14/9/2017 ve 1/11/2017 tarihlerinde mezkûr alacak kalemlerinin de tahsili amac ıyla icra takibi yenilenmi ştir. 14. Üniversite; son iki muht ıraya ilişkin cevabi yaz ılarda kamu mallar ının haczedilemeyece ğini, nakit durumuna göre belirlenecek ödeme plan ı çerçevesinde ödeme yap ılacağını ve 4/11/1981 tarihli ve 2547 say ılı Yüksekö ğretim Kanunu'nun 75. maddesinin ilk f ıkras ı gereğince işlem yap ılacağını bildirmiştir. 15. Başvurucu Şirket 14/1/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 16. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ula şılan bilgi ve belgelere göre geçen süre zarf ında Üniversite taraf ından başvurucu Şirketin takibe konu kalan alacağına ilişkin herhangi bir ödeme yap ılmad ığı anlaşılm ıştır. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/1594 Karar Tarihi : 17/11/2021 3A. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu Şirket, Üniversite nezdindeki hak edi ş alacaklar ının tahsili amac ıyla Üniversite aleyhine yürüttü ğü ilams ız icra takibine k ısmi itiraz edilip itiraz edilmeyen k ısım yönünden takibin kesinle şmesine ra ğmen gecikme faizi, icra gideri ve avukatl ık ücretinden müteşekkil 118.267,94 TL'lik kesinle şmiş bakiye alaca ğını bireysel ba şvuru tarihi itibar ıyla dokuz y ılı aşkın süredir tahsil edemedi ğinden yak ınmaktad ır. Başvurucu Şirket sonuç olarak bir kamu kurumu niteli ğindeki Üniversiteden olan alaca ğına kavuşamad ığını belirterek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. B. Değerlendirme 19. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 20. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden21. Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyet hakk ı güvenceye ba ğlanm ıştır. Anayasa'n ı n anılan maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik de ğer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Bu ba ğlamda mülk olarak de ğerlendirilmesi gerekti ğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunlar ın üzerinde tesis edilen s ınırlı ayni haklar ve fikrî haklar ın yan ı sıra icras ı kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhildir ( Mahmut Duran ve di ğerleri , B. No: 2014/11441, 1/2/2017, 60). Somut başvuru yönünden ba şvurucu Şirketin alaca ğının varl ığı idare taraf ından kabul edildi ğine göre icra edilebilir nitelikteki söz konusu alac ığın mülk te şkil ettiğinde kuşku bulunmamaktad ır. 22. Bir alaca ğın mülkiyet hakk ı kapsam ında değerlendirilebilmesi için mahkeme hükmüne dayanmas ı şart olmay ıp belirli, kesin ve icra edilebilir mahiyette olmas ı gerekli ve yeterlidir. Somut olayda da ba şvurucu Şirket, farkl ı tarihlerde idareye 103.381,29 TL tutar ında t ıbbi araç ve gereç satm ış ve sat ış işlemlerine ili şkin olarak 2009 y ılında farkl ı tarihlere ait on be ş fatura düzenlemi ştir. Başvurucu Şirketçe sat ış işlemlerine konu hak edi ş alacaklar ının tahsili için Üniversite nezdinde yap ılan başvurular sonuçsuz kalm ış olmas ına karşın alacağın varl ığı reddedilmemi ştir. Nitekim ba şvurucu Şirket taraf ından söz konus u faturalara dayal ı olarak ilams ız icra takibi ba şlatılm ış olup borçlu Üniversitenin 22/2/2010 tarihinde takibin 2.829,59 TL'lik k ısm ına itiraz edip geri kalan tutar ı kabul etmesi üzerine 100.521,27 TL dosya as ıl alacağı kesinleşmiştir. Diğer yandan borçlu Üniversite, icra Başvuru Numaras ı: 2019/1594 Karar Tarihi : 17/11/2021 4dosyas ına 30/4/2010 tarihinde 3.000 TL, 26/4/2011 tarihinde 9.700 TL ve 30/7/2011 tarihinde 26.300 TL, 19/10/2011 tarihinde 3.000 TL, 18/11/2011 tarihinde 3.000 TL, 13/5/2012 tarihinde 3.000 TL, 24/6/2012 tarihinde 3.000 TL, 12/8/2012 tarihinde 3.000 TL, 22/8/2012 tarihinde 3.000 TL, 29/8/2012 tarihinde 3.000 TL, 6/9/2012 tarihinde 3.000 TL, 23/9/2012 tarihinde 1.000 TL, 25/9/2012 tarihinde 3.000 TL, 10/10/2012 tarihinde 3.000 TL, 19/10/2012 tarihinde 1.000 TL, 27/12/2012 tarihinde 25.556,23 TL ve 8/2/2013 tarihinde 985,47 TL olmak üzere toplam 100.521,27 TL ödeme de yapm ıştır. 23. Ayr ıca dosya kapsam ında borcun olmad ığına dair idare taraf ından aç ılan bir davan ın varl ığına ilişkin bilgi de bulunmamaktad ır. Bu durumda borcun varl ığı ile ilgili olarak taraflar aras ında bir uyu şmazl ığın bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. İcra Müdürlü ğünce yap ılan dosya hesab ında 118.267,94 TL tutar ında bakiye borcun bulundu ğu görülmektedir. Dolay ısıyla alacağın belirli, kesin ve icra edilebilir mahiyette oldu ğu dikkate al ındığında başvurucu Şirketin mülkiyet hakk ının varl ığ ı konusunda bir tereddüt bulunmamaktad ır. Ancak İcra Müdürlü ğü arac ılığıyla yap ılan takip i şlemi sonucunda itiraz edilmeyen k ısım yönünden alaca ğın kesinleşmiş olmas ına rağmen başvurucu Şirketin gecikme faizi, icra gideri ve avukatl ık ücretinden müte şekkil bakiye alaca ğı hâlen ödenmemi ş durumdad ır. 24. Anayasa Mahkemesinin daha önceki kararlar ında icra edilebilir bir alaca ğın da mülkiyet hakk ı kapsam ında korunan ekonomik bir de ğer ifade etti ği kabul edilmi ştir. Ayr ıca kamu kurum ve kurulu şlar ınca böyle bir alaca ğın ödenmemesi ya da ödenmesinin uzun sürmesinin mülkiyetten bar ışçıl yararlanma hakk ına müdahale te şkil ettiği ve bu müdahale nedeniyle olu şan belirsizli ğin ise mülkiyet hakk ının ihlaline neden oldu ğu sonucuna var ılm ıştır (Kenan Y ıldırım ve Turan Y ıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, 55-75; Şenal Haylaz , B. No: 2013/3457, 25/2/2015, 60-79). 25. Somut olayda bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konusu olmay ıp başvurucu Şirketin icra edilebilir nitelikteki kesinle şmiş alacağının gecikme faizi, icra gideri ve avukatl ık ücretinden müte şekkil k ısm ının idare taraf ından borcun varl ığının da kabul edilmesine ra ğmen kesinle şme tarihinden itibaren on bir y ılı aşkın bir süreyi geçti ği hâlde ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna varmak gerekir. 26. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." Başvuru Numaras ı: 2019/1594 Karar Tarihi : 17/11/2021 528. Başvurucu Şirket ihlalin tespiti ile 10.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 29. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 30. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 31. Anayasa Mahkemesi, Üniversite aleyhine ba şlatılan icra takibinde kesinle şen alacağın ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır. Dolay ısıyla somut ba şvuruda ihlalin idari i şlemden kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 32.İhlalin sonuçlar ının giderilmesi için icra takibi sonucunda kesinle şmiş alacağının başvurucu Şirkete ödenmesi gerekmektedir. İhlal karar ının yerine getirilmesi sorumlulu ğu Hacettepe Üniversitesi Rektörlü ğüne düşmektedir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin ihlalin sonuçlar ının giderilmesi için Hacettepe Üniversitesi Rektörlü ğüne gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 33. Diğer yandan yaln ızca ihlal tespitiyle ve karar ın Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğüne gönderilmesi suretiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında -yarg ı karar ının infaz edilmedi ği süre gözetilerek- ba şvurucu Şirkete net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının giderilmesi için karar ın bir örne ğinin Hacettepe Üniversitesi Rektörlü ğüne GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2019/1594 Karar Tarihi : 17/11/2021 6D. Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş