TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR BELGİN GÖKAL İ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3171) Karar Tarihi: 7/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/3171 Karar Tarihi : 7/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Murat İlter DEVEC İ Başvurucular : 1. Belgin GÖKAL İ 2. Melisa GÖKAL İ 3. Müslim GÖKAL İ Başvurucular Vekili : Av. Yüksel S İPAHİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Cumh
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR BELGİN GÖKAL İ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3171) Karar Tarihi: 7/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/3171 Karar Tarihi : 7/10/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Murat İlter DEVEC İ Başvurucular : 1. Belgin GÖKAL İ 2. Melisa GÖKAL İ 3. Müslim GÖKAL İ Başvurucular Vekili : Av. Yüksel S İPAHİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Cumhuriyet savc ısının haklar ında soruşturma izni verilmeyen kamu görevlileri hakk ında verdi ği inceleme yap ılmas ına yer olmad ığına dair karara itiraz edilememesi ve suç duyurusunun yap ıldığı tarih ile an ılan karar ın verildiği tarih aras ındaki sürenin uzunlu ğu nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Başvuru, kabul edilebilirlik konusunda oybirli ği sağlanamad ığı için Komisyonca Bölüme sevk edilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucular, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/3171 Karar Tarihi : 7/10/2021 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucular Belgin Gökali ve Müslim Gökali evli olup ba şvurucu Melis a Gökali'nin ebeveynidir. Bu bölümde kolayl ık ad ına başvurucu Belgin Gökali için anne, başvurucu Müslim Gökali için ise baba ifadesi kullan ılacakt ır. 10. Anne 2013 y ılı Mart ay ında gebe oldu ğunu öğrenmiş ve gebeli ğinin takibi için ayn ı yılın nisan ay ından itibaren Tepecik E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinden (Hastane) sağlık hizmeti almaya ba şlam ıştır. 11. 2013 y ılı Haziran ay ında yap ılan bir test sonucunda anne ve baba bebeklerinin down sendromlu oldu ğu konusunda bilgilendirilmi ş ancak testin yeniden yap ılan değerlendirilmesi neticesinde anne ve babaya önceki test sonucunun tersi söylenmi ştir. Daha sonraki süreçte anneye yap ılan bir testte saptanan artm ış de novo (yeni, yeniden olu şmuş) translokasyon (bir kromozomdan di ğerine bir kromozom segmentinin ta şınmas ından kaynaklanan kromozomik sapma) nedeniyle ve Hastanenin Perinatoloji Konseyince (Perinatoloji, do ğrum sonras ında ve do ğumdan hemen sonraki dönemde meydana gelebilecek tıbbi sorunlar ın ve hastal ıklar ın incelenmesidir.) verilen bir karar uyar ınca anne ile babaya terminasyon (gebeliğin sonland ırılmas ı) seçeneği sunulmu ş, anne ve baba da bu seçene ği kabul etmi ştir. Gebeli ğin sonland ırılmas ına yönelik i şlemlere ra ğmen cenin, gebeli ğin 24. haftas ında canl ı olarak do ğmuştur. Doğumdan ileri bir tarihte Hastane taraf ından düzenlenen engelli sa ğlık kurulu raporuna göre anne ile baban ın M.Ö.G. ismini verdi ği bebekte bilatera l sensorinöral işitme kayb ı, bilişsel gelişimde orta düzeyde gecikme, hidrosefali , ağır motor gerilik ve epilepsi bulunmaktad ır ve bebek %93 oran ında engellidir. Bu nedenle M.Ö.G. baz ı ameliyatlar geçirmi ştir. 12. Anne ve baba; annenin gebeli ği sürecindeki t ıbbi teşhis ve uygulama hatalar ından bahsedip gebeli ğin sonland ırılamad ığını, verilen baz ı ilaçlara güvenilere k gebeliğin sonland ırılmas ına yönelik i şlem öncesinde ceninin canl ı olup olmad ığı konusunda herhangi bir kontrol yap ılmad ığını, an ılan işlem s ıras ındaki hatalar nedeniyle M.Ö.G.nin daha da zarar görmü ş olabilece ğini, bebeğin canl ı doğacağını öngörmedikleri için sa ğlık görevlilerinin i şlem s ıras ında bebeğin sağlığına zarar verebilecek baz ı uygulamalarda (anneye narkoz verilmesi gibi) da bulunduklar ını, M.Ö.G.nin maluliyet hâlinin do ğumdan itibare n sürdüğünü, ceninde kromozom bozuklu ğu olduğu yönündeki tespitin de hatal ı olabilece ğini ve Ege Üniversitesinin Beyin Cerrahi Bölümünde virüs kapan M.Ö.G.nin sa ğlık durumunun gittikçe kötüle ştiğini belirterek Hastanenin Kad ın Hastal ıklar ı ve Doğum Bölümünden sorumlu sa ğlık görevlileri ile Ege Üniversitesinin Beyin Cerrahi Bölümünden sorumlu sağlık görevlileri hakk ında 24/3/2014 tarihinde İzmir Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) suç duyurusunda bulunmu şlard ır. 13. Ege Üniversitesi Hastanesi Beyin Cerrahi Bölümünde görev yapan sa ğlık görevlileri hakk ındaki soru şturmay ı 13/4/2015 tarihinde mevcut soru şturmadan ay ıran Başsavc ılık, ayn ı tarihte Konak Kaymakam ından Hastanenin Kad ın Hastal ıklar ı ve Doğum Bölümünden sorumlu sa ğlık görevlileri hakk ında soruşturma izni istemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/3171 Karar Tarihi : 7/10/2021 414. Yapt ırdığı ön inceleme sonunda Konak Kaymakam ı; gebeliğin istendiği şekilde sonland ırılamad ığı ve işlemin tamamlanamay ıp eksik b ırak ıldığı gerekçesiyle Prof. Dr. M.Ö., Uz. Dr. A.Y., Uz. Dr. F.A., Uz. Dr. M.T.Y., Uz. Dr. Y.B.K., E ğitim Görevlisi N.A., Başasistan E.T., Asistan Dr. M.K. ve Asistan Dr. E.H. hakk ında soruşturma yap ılmas ına izin vermiş ancak tedavi sürecinde görev almad ıklar ı gerekçesiyle A.A.Y., C.E.T., D.Ö. ve E.M.M. hakk ında soruşturma izni vermemi ştir. Ön inceleme a şamas ında kad ın hastal ıklar ı ve doğum uzman ı ile t ıbbi genetik uzman ından görü ş al ındığı, görüşüne başvurulan her iki uzman ın da olayda herhangi bir ihmal ve kusur bulunmad ığı yönünde görü ş bildirdiği görülmüştür. 15. Haklar ında soruşturma izni verilen sekiz ki şinin Konak Kaymakam ınca verilen karara yönelik itiraz ı İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. Kurulunca reddedilmi ştir. 16. 15/3/2016 tarihinde Hastanenin Çocuk Yo ğun Bak ım Servisine yat ırılan M.Ö.G. 18/3/2016 tarihinde vefat etmi ştir. 17. Anneyle M.Ö.G.nin hasta takip dosyalar ını Hastaneden celbeden Ba şsavc ılık; haklar ında soruşturma izni verilen ki şilere yüklenebilecek herhangi bir kusur ve ihmalinin bulunup bulunmad ığı, meydana gelen sonucun t ıbbi bir komplikasyon olarak kabul edilip edilemeyece ği ya da sonucun meslekte özensizlik, dikkatsizlik, yetersizlik ya da yanl ış bir uygulamadan kaynaklan ıp kaynaklanmad ığı hususlar ında Adli T ıp Kurumu 1. Adli T ıp İhtisas Kurulundan ( İhtisas Kurulu) görü ş alm ıştır. 18. Soruşturma dosyas ında bulunan t ıbbi teşhis ve tedaviye ili şkin belgeler ile haklar ında soruşturma izni istenen ki şiler hakk ında yürütülen ön incelemeye ili şkin belgeleri inceleyen İhtisas Kurulunca haz ırlanan 17/11/2017 tarihli görü şte; - Kendisinde kromozomal (kromozomla ilgili) anomali bulunan ve erkendoğan (prematüre do ğumla dünyaya gelen) M.Ö.G.nin ölümünün prematürite doğum ve gelişen komplikasyonlar ı sonucu meydana gelmi ş olduğu, - Gebenin takibinde ve gebelik haftas ına uygun yap ılan tetkiklerde, fetüste kromozal bozukluk saptanmas ı üzerine gebeli ğin sonland ırılmas ı karar ı önerisinde bulunanan Perinatoloji Konseyinde görev alan hekimler ile M.Ö.G.nin do ğumund a ve doğum sonras ı takip ve tedavilerinde görev alan hekimlere kusur atfedilemeyece ği belirtilmi ştir. 19. 15/12/2017 tarihinde Ba şsavc ılık; - Haklar ında soruşturma izni verilmeyen ki şiler yönünden inceleme yap ılmas ına yer olmad ığına, - Haklar ında soruşturma izni verilen ki şiler yönünden ise İhtisas Kurulunca verilen görü şe işaret ederek kovu şturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. 20. Başsavc ılıkça verilen karara göre niteli ği gereği inceleme yap ılmas ına yer olmad ığına dair karara kar şı itiraz yoluna ba şvurulmas ı mümkün de ğildir ve karar ın ilgililere tebliğ edilmesine gerek bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/3171 Karar Tarihi : 7/10/2021 521. Anne ve baba özetle t ıbbi uygulamalar ın amac ının gebeliğin sonland ırılmas ı olduğunu ancak ölü do ğmas ı gereken bebeklerinin canl ı doğduğunu, süreçteki hatal ı tedavi sonucu M.Ö.G.nin 18/3/2016 tarihinde öldü ğünü, İhtisas Kurulunun görü şünde gebeli ğin sonland ırılmas ı işleminin neden beklenen şekilde sonuçlanmad ığına değinilmediğini, söz konusu görü şte var ılan sonuçlar ın akli olmad ığını, hekim dayan ışmas ı çerçevesinde görü şler verildiğini ve verilen ilaç M.Ö.G.nin ya şadığı birçok sa ğlık problemine de etki etti ği için hekimlerin hiçbir kusurlar ının bulunmad ığı yönünde karar verilmesinin vicdan ı yaralad ığını belirterek Ba şsavc ılıkça verilen karara itiraz edip soru şturma kapsam ında şu sorulara ceva p verilmesi gerekti ğini öne sürmü ştür: - T ıbbi uygulamalar ın amac ı ve ölü do ğmas ı gereken bebe ğin canl ı doğduğu dikkate al ındığında anne neden ızdırap çekmi ştir? - Ölü doğmas ı gereken bebek verilen ilaçlara ra ğmen nas ıl canl ı doğmuştur? Buna işlemin gere ği gibi yap ılmamas ı mı neden olmu ştur? - İşlemi yapan hekimler ile Perinatoloji Konseyinde görevli hekimlerin hiçbir sorumlulu ğu yok mudur? 22. Anne ve baban ın an ılan karara yönelik itiraz ı; delillerin yeterli ölçüde toplanm ış olduğu, delillerin takdirinde isabetsizlik bulunmad ığı ve Başsavc ılığın gerekçesinin usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesiyle İzmir 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince 14/3/2018 tarihinde reddedilmi ştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Anayasa Mahkemesinin 7/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 24. Başvurucular adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Bu iddialar ı kapsam ında başvurucular; Ba şsavc ılığın baz ı sağlık çal ışanlar ı hakk ında verdi ği inceleme yap ılmas ına yer olmad ığına dair karar aleyhine itiraz yoluna ba şvuramamalar ının hak arama özgürlü ğünü engelledi ğini oysa buna gerekçe olu şturabilecek herhangi bir norm olmad ığını, yapt ıklar ı suç duyurular ı ile inceleme yap ılmas ına yer olmad ığına dair karar aras ında yakla şık 2 y ıl 8 ayl ık bir sürenin geçti ğini ve hakk ında inceleme yap ılmas ına yer olmad ığına dair karar verilen ki şiler yönünden henüz kesin olarak verilmi ş bir kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar bulunmad ığını öne sürüp inceleme yap ılmas ına yer olmad ığına dair karar ın kald ırılmas ını talep etmi ştir. 25. Bakanl ık görüşünde özetle ba şvuru dosyas ında baz ı sağlık çal ışanlar ı yönünden Konak Kaymakam ınca verilen soru şturma izni verilmemesine ili şkin karara başvurucular ın itiraz etti ğine dair bilgi ve belge bulunmad ığı, başvurucular ın başvuruya konu edilen olay nedeniyle açt ıklar ı tam yarg ı davas ının İzmir 3. İdare Mahkemesince reddedildi ği ancak istinaf istemini inceleyen İzmir Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesinin sürecin şüphe, endi şe ve üzüntüye yol açt ığı gerekçesiyle ba şvurucular lehine 125.000 TL manevi tazminata hükmetti ği, dava dosyas ının temyiz incelemesi için Dan ıştayda oldu ğu ve başvurucular t ıbbi ihmal iddialar ı ile ilgili olarak tam yarg ı davas ı sonuçlanmadan bireysel başvuru yapt ıklar ı için ceza soru şturmas ı dışında diğer yarg ısal yollar ın tamam ının bireysel Başvuru Numaras ı: 2018/3171 Karar Tarihi : 7/10/2021 6başvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olup olmad ığı hususunun kabul edilebilirlik incelemesinde de ğerlendirilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Bakanl ık görüşünde ayr ıca başvurucular ın inceleme yap ılmamas ına ilişkin karara kar şı sulh ceza hâkimli ğine itiraz edebilecekleri ileri sürülmü ştür. Bakanl ık görüşünde son olarak Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin t ıbbi ihmal iddialar ıyla ilgili temel yakla şımlar ını ortaya koyan baz ı kararlar ına dikkat çekilerek incelemenin sözü edilen kararlar çerçevesinde yap ılmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. B. Değerlendirme 26. Anayasa Mahkemesi olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bununla birlikte bireysel ba şvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi, kamu gücü eylem ve i şlemleri ile mahkeme kararlar ının Anayasa'y a uygunluğunun ve müdahale gerekçelerinin denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple başvurunun esas ının ve bu kapsamda kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığının Anayasa Mahkemesince incelenebilmesi için ba şvurucular ın öncelikle ihlal iddialar ını gerekçelendirmeleri, buna ili şkin olay ve olgular ı aç ıklamalar ı ve delillerini sunmalar ı zorunludur ( Cemal Günsel [GK], B. No: 2016/12900, 21/1/2021, 24). 27. Başvuruya konu edilen ceza soru şturmas ı tıbbi ihmal iddias ına dayansa da başvurucular, söz konusu hatayla ilgili olarak Anayasa Mahkemesine hiçbir şikâyet sunmam ış, t ıbbi teşhis ve uygulamalar ın başvurucu Belgin Gökali'nin ve/veya M.Ö.G.nin maddi ve manevi varl ığı üzerinde etkide bulundu ğuna ya da M.Ö.G.nin ölümüne tesir etti ğine ilişkin bir iddiada da bulunmam ıştır. Bu nedenle ba şvuru, ba şvurucular ın yapt ığı vas ıfland ırmaya uygun olarak adil yarg ılanma hakk ı çerçevesinde de ğerlendirilmi ştir. 28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) ve Türkiye nin taraf oldu ğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsam ına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözleşme nin ortak koruma alan ı dışında kalan hak ihlali iddias ını içeren başvurula r bireysel ba şvurunun kapsam ında değildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 29. Sözle şme nin 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin meden i hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular, Anayasa ve Sözle şme kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz. Dolay ısıyla bir ceza davas ında, haklar ında suç isnad ı bulunmayan ma ğdur, suçtan zarar gören, şikâyetçi veya kat ılan s ıfat ını haiz kişiler Sözle şme nin 6. maddesinin koruma alan ı dışında kalmaktad ır (Onurhan Solmaz , 23, 24). 30. Somut olayda, suç isnad ına ilişkin olmayan ve üçüncü ki şinin cezaland ırılmas ına yönelik ihlal iddialar ının adil yarg ılanma hakk ının kapsam ına girmedi ği anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/3171 Karar Tarihi : 7/10/2021 731. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna kara r verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 7/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI