TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRAH DURAN BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2020/32373) Karar Tarihi: 4/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/32373 Karar Tarihi : 4/7/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tahir Hami TOPAÇ Başvurucu : Emrah DURAN Vekili : Av. Elvan BA Ğ CANBAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmaks ızın değ
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMRAH DURAN BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2020/32373) Karar Tarihi: 4/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/32373 Karar Tarihi : 4/7/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tahir Hami TOPAÇ Başvurucu : Emrah DURAN Vekili : Av. Elvan BA Ğ CANBAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmaks ızın değerlendirilmesi ve ba şvurucunun bizzat haz ır edilmeksizin sadece müdafiinin dinlenilmesi suretiyle yap ılmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 12/10/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca di ğer iddialar yönünden kabul edilemezlik karar ı verilerek bu kararda incelenen şikâyetler yönünden ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına ve başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/32373 Karar Tarihi : 4/7/2022 38. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde sona ermi ştir. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun yıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 10. Başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca FETÖ/PDY ile bağlant ılı suçlar nedeniyle ba şlatılan bir soru şturma kapsam ında Başsavc ılığın talimat ıyla 20/2/2020 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 11.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 26/2/2020 tarihinde ba şvurucuyu terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ı istemiyle sulh ceza hâkimli ğine sevk etmi ştir. 12.İstanbul 5. Sulh Ceza Hâkimli ği 26/2/2020 tarihinde ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 13.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 31/3/2020 tarihinde ba şvurucu hakk ındaki soruşturmay ı tefrik etmi ş ve yetkisizlik karar ı vererek dosyay ı Kocaeli Cumhuriyet Başsavc ılığına (Başsavc ılık) göndermi ştir. 14. Başsavc ılığın talebi üzerine tutukluluk durumu 15/5/2020 tarihinde Kocaeli 1. Sulh Ceza Hâkimli ğince başvurucunun Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) yoluyla dinlenilmesi suretiyle de ğerlendirilmi ş ve tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. Bu karara yap ılan itirazlar Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince dosya üzerinden incelenerek 24/6/2020 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. 15. Başsavc ılığın talebi üzerine ba şvurucunun tutukluluk durumu 11/6/2020 tarihinde Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince, 9/7/2020 tarihinde Kocaeli 3. Sulh Ceza Hâkimliğince, 4/8/2020 tarihinde ise Kocaeli 1. Sulh Ceza Hâkimli ğince dosya üzerinden incelenerek tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. Başvurucunun 11/6/2020 tarihli karara yapt ığı itirazlar Kocaeli 3. Sulh Ceza Hâkimli ğince 25/6/2020 ve 8/7/2020 tarihlerinde, 4/8/2020 tarihli karara yapt ığı itiraz ise Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince 12/8/2020 tarihinde dosya üzerinden incelenerek reddedilmi ştir. 16. Bu süreçte ba şvurucunun 26/6/2020 havale tarihli dilekçeyle tahliye talebinin Kocaeli 1. Sulh Ceza Hâkimli ğince dosya üzerinden incelenerek 29/6/2020 tarihinde reddine karar verildi ği, bu karara yap ılan itiraz ın da Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince dosya üzerinden incelenerek 6/7/2020 tarihinde kesin olarak reddedildi ği anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/32373 Karar Tarihi : 4/7/2022 417. Başsavc ılığın talebi üzerine ba şvurucunun tutukluluk durumu 1/9/2020 tarihinde Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince başvurucunun yoklu ğunda müdafiinin dinlenilmesi suretiyle de ğerlendirilmi ş ve tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. Bu karara başvurucu taraf ından yap ılan itiraz Kocaeli 3. Sulh Ceza Hâkimli ğince dosya üzerinden incelenerek 9/9/2020 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. 18. Başvurucu 12/10/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 19. Başsavc ılık taraf ından 28/10/2020 tarihli iddianameyle ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle Kocaeli 4. A ğır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) kamu davas ı aç ılm ıştır. 20.İddianame 2/11/2020 tarihinde Mahkeme taraf ından kabul edilerek E.2020/171 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. Mahkeme ayn ı tarihte yapt ığı tensiple birlikte ba şvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. 21. Mahkeme 1/12/2020 tarihli oturumda ba şvurucunun tahliyesine ve yurt d ışına çıkamama şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmas ına karar vermi ştir. 22. Mahkeme 1/6/2021 tarihinde ba şvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan 1 yıl 6 ay 22 gün hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına ve hükmün aç ıklanmas ının geri bırak ılmas ına karar vermi ş, an ılan karar kesinle şmiştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Anayasa Mahkemesinin 4/7/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 24. Başvurucu, tutukluluk incelemesinin yap ıldığı 15/5/2020 tarihinden itibaren doksan gün içinde -hâkim önünde- yap ılmas ı gereken sonraki tutukluluk incelemesinin süresinden sonra 1/9/2020 tarihinde yap ıldığını, yap ılan incelemede kendisinin haz ır edilmeksizin sadece müdafiinin dinlendi ğini, bu nedenlerle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 25. Bakanl ık görüşünde özetle öncelikle resen gerçekle ştirilen tutukluluk incelemeleri sonucunda verilen kararlar Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ı kapsam ına dâhil olmad ığından başvurucunun şikâyetinin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekti ği, hâkim önüne ç ıkar ılmaks ızın tutukluluk hâlinin devam ettirildi ği iddias ı bak ımından ise Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin içtihatlar ına at ıfla başvurucu müdafiinin 1/9/2020 tarihli tutukluluk incelemesine kat ılıp tutuklulu ğa ilişkin savunmalar ını ileri sürebildi ği belirtilerek 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde düzenlenen tazminat davas ının başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğu, dolay ısıyla söz konusu şikâyet yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilmesi gerekti ği ileri sürülmü ştür. 26. Bakanl ık görüşünde ayr ıca Anayasa Mahkemesince esastan inceleme yap ılacak olmas ı durumunda, Mahkemece ba şvurucunun müdafiine duru şmada haz ır edilerek Başvuru Numaras ı: 2020/32373 Karar Tarihi : 4/7/2022 5başvurucunun tutukluluk hâline itirazlar ını ileri sürme f ırsat ı verildiği, uygulaman ın kanuna uygun oldu ğu, 15/5/2020 tarihinden sonra dosya üzerinde yap ılan tüm tutuklulu k incelemelerinde hem ba şvurucunun hem de müdafiinin tahliye talebiyle sundu ğu dilekçelerin sulh ceza hâkimliklerince de ğerlendirilmek suretiyle kararlara yans ıtıldığı belirtilerek somut olay ın kendine özgü ko şullar ı da dikkate al ındığında başvurucunun şikâyetlerinin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez bulunmas ı gerektiği ileri sürülmü ştür. 27. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne cevab ında başvuru formundakine benzer iddialarda bulunmu ştur. B. Değerlendirme 28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği bireysel ba şvurunun ba şvuru yollar ının tüketildi ği, başvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otu z gün içinde yap ılmas ı gerekir. 29. Tutukluluk durumu 15/5/2020 tarihinde Kocaeli 1. Sulh Ceza Hâkimli ğince başvurucunun SEGB İS yoluyla dinlenilmesi suretiyle de ğerlendirilmi ş, bu karara yap ılan itiraz da dosya üzerinden incelenerek reddedilmi ştir. Sonraki süreçte ba şvurucunun tutukluluk durumu 11/6/2020, 9/7/2020 ve 4/8/2020 tarihlerinde dosya üzerinden incelenmi ş, tahliye talebi de dosya üzerinden incelenerek 29/6/2020 tarihinde reddedilmi ştir. An ılan kararlara yönelik itirazlar ın da dosya üzerinden incelenerek reddedildi ği anlaşılmaktad ır. 1/9/2020 tarihinde ise ba şvurucunun tutukluluk durumu kendisinin yoklu ğunda fakat müdafiinin dinlenilmesi suretiyle de ğerlendirilmi ş ve tutukluluk hâlinin devam ına kara r verilmiştir. 30. Tutukluluk incelemelerinin müdafii dinlenmeksizin dosya üzerinden yap ılmas ı suretiyle ki şinin serbest b ırak ılmas ını sağlamak amac ıyla yetkili bir yarg ı merciine ba şvurma hakk ına karşı gerçekle ştirilen müdahale ki şinin mahkeme/hâkim önüne ç ıkar ılmas ıyla sona erecek ve ihlalin ki şi taraf ından öğrenildiği kabul edilecektir (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Tar ık Korkmaz , B. No: 2019/13057, 9/7/2020, 95). Öte yandan ba şvurucu 1/9/2020 tarihinde yap ılan ve müdafiinin kat ıldığı tutukluluk incelemesi duru şmas ında kendisinin haz ır bulundurulmad ığından da şikâyet etmektedir. Tutuklulu ğun devam ına ilişkin itiraz yolunun bu hususa dair etkili bir yol oldu ğunu söylemek mümkün de ğildir. Dolay ısıyla başvurucunun her iki şikâyet yönünden de an ılan duruşma tarihinden itibaren otuz gün içinde bireysel ba şvuruda bulunmas ı gerekecektir. 31. Somut olayda ba şvurucu müdafii 1/9/2020 tarihindeki Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimliğince yap ılan tutukluluk incelemesine kat ılm ış ve tutuklulu ğa ilişkin savunma ve itirazlar ını sözlü olarak sunma imkân ı bulmuştur. Dolay ısıyla an ılan tarihte ba şvurucunun şikâyetine konu müdahale sona ermi ştir. Diğer taraftan ba şvurucu söz konusu duru şmada kendisinin dinlenilmemesi nedeniyle de şikâyetçi olmu ştur. Başvurucunun bu hususa dair müdahaleyi de an ılan tarihte ö ğrendiği konusunda bir tereddüt olmamas ı gerekir. Bu itibarla başvurucunun söz konusu duru şman ın yap ıldığı 1/9/2020 tarihinden itibaren otuz günlük başvuru süresi geçtikten sonra 12/10/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/32373 Karar Tarihi : 4/7/2022 632. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne ç ıkar ılmaks ızın yap ılmas ı ve tutukluluk incelemesinde etkili bir şekilde savunma yapma hakk ının k ısıtlanmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyete neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 4/7/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.