TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MURAT URHAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/15001) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/15001 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Murat URHAN Vekili : Av. Savaş BAYTOK I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, temyiz yolu aç ık olduğu hâlde karar ın kesin olarak verilmesinden dol
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MURAT URHAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/15001) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/15001 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Murat URHAN Vekili : Av. Savaş BAYTOK I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, temyiz yolu aç ık olduğu hâlde karar ın kesin olarak verilmesinden dolay ı kanun yoluna ba şvuru imkân ının ortadan kald ırılmas ı nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ve baz ı anayasal haklar ın ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2.Şikâyetçi vekili taraf ından Dinar İcra Ceza Mahkemesine (Mahkeme) hitaben haz ırlanan 13/11/2018 tarihli şikâyet dilekçesi ile ba şvurucunun şirket yetkilisi olarak ke şide ettiği iddia edilen çekin kar şıl ığını bankada bulundurmad ığı ve "karşılıksızdır" işlemi yap ılmas ına sebebiyet verdi ğinden bahisle 14/12/2009 tarihli ve 5941 say ılı Çek Kanunu'nun 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereğince cezaland ırılmas ı talep edilmi ştir. 3. Yap ılan yarg ılama sonucunda Mahkeme, çekin bankaya ibraz edildi ği tarihte başvurucunun çek hesab ının tan ıml ı olduğu şirketin yetkilisi olmad ığı, bu nedenle at ılı suçu işlemediğinin sabit oldu ğu gerekçesiyle 5/2/2019 tarihinde ba şvurucunun beraatine karar vermiştir. 4.Şikâyetçi vekili taraf ından bu karara kar şı istinaf ba şvurusunda bulunulmu ştur. Konya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi (Daire), dosya üzerinden yapt ığı inceleme sonucunda ba şvurucunun üzerine at ılı suçun sabit oldu ğunu değerlendirmi ştir. Ancak tespit edilen bu hukuka ayk ırılığın yeniden duru şma aç ılmaks ızın düzeltilmesini mümkün gören Daire, Mahkemece verilen hükme ili şkin f ıkradan ba şvurucunun beraatine ili şkin ifadenin kald ırılmas ına, bu ifade yerine ba şvurucunun 5941 say ılı Kanun'un 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereğince 118.400 TL adli para cezas ıyla cezaland ırılmas ına dair ifadenin eklenmesi suretiyle 12/3/2019 tarihinde istinaf ba şvurusunun esastan reddine karar vermi ştir. Gerekçeli kararda, karar ın 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Başvuru Numaras ı: 2019/15001 Karar Tarihi : 22/11/2022 3286. maddesi uyar ınca kesin olmak üzere verildi ği ifade edilmi ş ancak karar ın kesin oldu ğuna dair değerlendirmenin 5271 say ılı Kanun'un an ılan maddesinin hangi f ıkras ına ve bendine dayand ığı aç ıklanmam ıştır. 5. Başvurucu, Daire karar ına karşı 5271 say ılı Kanun'un 308. maddesi uyar ınca itirazda bulunulmas ını Konya Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Ba şsavc ılığından talep etmişse de bu talep 10/4/2019 tarihinde reddedilmi ştir. 6. Başvurucu Daire karar ına karşı başka herhangi bir kanun yolun a başvurmaks ızın 26/4/2019 tarihinde do ğrudan bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. II. DEĞERLEND İRME A. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 7. Başvurucu, Anayasa Mahkemesinin iptal etti ği kanun hükmüne dayal ı olarak Daire karar ının kesin olarak verilmesinden dolay ı kanun yoluna ba şvuru imkân ının ortadan kald ırılmas ı nedeniyle hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 8. Bakanl ık görüşünde; i. Anayasa Mahkemesinin 5271 say ılı Kanun'un 286. maddesinin 20/7/2017 tarihli ve 7035 say ılı Kanun un 20. maddesiyle de ğişiklik yap ılan (2) numaral ı fıkras ının 18/6/2014 tarihli ve 6545 say ılı Kanun un 78. maddesiyle de ğiştirilen (d) bendinin iptali istemiyle aç ılan davada verdi ği 27/12/2018 tarihli ve E.2018/71, K.2018/118 say ılı karar ında değerlendirilen ilke ve de ğerlendirmelere yer verilmi ştir. Bu kararda, bölge adliye mahkemesince ilk defa verilen ve hürriyeti ba ğlay ıcı ceza içeren mahkûmiyet hükümlerine kar şı denetim imkân ının bulunmamas ının hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına yönelik orant ısız bir s ınırlama getirdi ği belirtilmiştir. ii. Diğer yandan, yine Anayasa Mahkemesinin Mahir Şahap Bostan (B. No: 2017/19906, 2/6/2020) karar ına değinilmiş ve an ılan kararda ba şvurucu aleyhine hükmedilen adli para cezas ına karşı istinaf yoluna ba şvuru imkân ı tan ınmamas ı suretiyle hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü olduğu sonucuna ula şıldığı vurgulanm ıştır. iii. Sonuç olarak, yap ılacak incelemede Anayasa Mahkemesi içtihatlar ının, ilgili mevzuat ın ve somut olay ın kendine özgü ko şullar ının dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmiştir. 9. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında bireysel ba şvuru formundaki iddialar ını yinelemiştir. 10. Başvuru adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 11. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin Başvuru Numaras ı: 2019/15001 Karar Tarihi : 22/11/2022 4(2) numaral ı fıkras ında bireysel ba şvuruda bulunulmadan önce ihlal iddias ının dayanağı olan işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş olan idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının tüketilmi ş olmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Temel hak ihlallerini öncelikle derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olmas ı, kanun yollar ının tüketilmesi ko şulunu zorunlu kılar (Necati Gündüz ve Recep Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, 19, 20; Güher Ergun ve di ğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 26). 12.İlk derece veya bölge adliye mahkemesince kesin oldu ğu belirtilerek verilen kararlara kar şı kanun yolunun aç ık olduğu iddia edilerek yap ılan şikâyetlerin öncelikli olarak kanun yolu nezdinde (istinaf/temyiz) dile getirilmesi gerekmektedir. Kesin olarak verilen kararlara kar şı kanun yoluna ba şvuru hakk ının engellendi ği iddias ıyla doğrudan Anayasa Mahkemesine ba şvurulamaz. Ba şvurucunun karar ın kesin olmad ığı iddias ının öncelikle istinaf/temyiz merciinde tart ışılmas ı gerekmektedir. İlk derece/istinaf mahkemesinin kesin kararlar ına karşı -karar ın kesin oldu ğu belirtilsin veya belirtilmesin- kanun yolun a başvurulmas ı kural olarak bireysel ba şvuru süresini etkilemez. Bununla birlikte karara kar şı üst kanun yollar ına başvurmada tart ışmal ı durumlar ın söz konusu oldu ğu hâllerde yani başvurucunun üst kanun yoluna ba şvurmas ının kabul edilebilir nedenlerinin bulunmas ı durumunda ba şvuru süresi kanun yolu merciinin karar ının öğrenilmesinden itibare n başlayacakt ır (Umut Öztürk [GK], B. No: 2017/37079, 29/9/2021, 36). 13. Yarg ıtay kararlar ında, 5271 say ılı Kanun'un 286. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının (d) bendine ili şkin olarak Anayasa Mahkemesinin iptal karar ından sonra bu bentte 20/2/2019 tarihli ve 7165 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve Baz ı Kanunlarda De ğişiklik Yap ılmas ına Dair Kanun'un 7. maddesiyle yap ılan değişiklikten sonraki tarihlerde bölge adliye mahkemelerince verilen kararlardan hangilerinin kesin olup olmad ığı hususunda açıklamalarda bulunulmu ştur. An ılan kararlarda, 7165 say ılı Kanun'la, ilk kez bölge adliye mahkemelerince kurulacak mahkûmiyet hükümlerinin 5271 say ılı Kanun'un 272. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı kapsam ı d ışında kalmas ı durumunda bu kararlara kar şı 5271 say ılı Kanun'un 286. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının (d) bendi uyar ınca temyiz kanun yoluna başvurulabilece ği değerlendirilmi ştir (birçok karar aras ından bkz. [Kapat ılan] Yarg ıtay 19. Ceza Dairesinin 3/2/2020 tarihli ve E.2020/165, K.2020/794; 17/2/2020 tarihli ve E.2019/35328, K.2020/1492; 17/2/2020 tarihli ve E.2020/994, K.2020/1493 ile 10/2/2021 tarihli ve E.2020/2961, K.2021/1369 say ılı kararlar ı). 14. Somut olayda ba şvurucu, kesin oldu ğu belirtilen bölge adliye mahkemesi karar ına dayanak oldu ğunu ileri sürdü ğü kanun maddesinin ilgili f ıkras ının Anayasa Mahkemesince iptal edildi ğini ve karar ın temyiz yolu aç ık olmak üzere verilmesi gerekti ğini belirtmiştir. Böylelikle, an ılan karara kar şı 5271 say ılı Kanun'un 286. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının (d) bendinin iptaline ili şkin karar ın 15/2/2019 tarihinde yürürlü ğe girmesinden sonra verilen 12/3/2019 tarihli Daire karar ına karşı, iptal edilen hüküm yerine 28/2/2019 tarihinde yürürlü ğe giren 7165 say ılı Kanun'un 7. maddesi uyar ınca temyiz yolunun aç ık olduğ unu vurgulam ıştır. Daire karar ında hükmün kesin oldu ğuna dai r değerlendirmenin kanuni dayana ğı net olarak belirtilmemi ş olmakla birlikte, bu durumd a Anayasa Mahkemesinin Umut Öztürk karar ında ortaya koydu ğu ilkeler çerçevesinde, başvurucunun Dairece kesin olarak verildi ği belirtilen karara kar şı temyiz yolunun aç ık olduğu iddias ıyla söz konusu kanun yoluna ba şvurma imkân ı olmas ına rağmen bu yola başvurmadan ihlal iddialar ını doğrudan bireysel ba şvuruda dile getirdi ği, dolay ısıyla hukuk sisteminde mevcut ve etkili yarg ı yolunu tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/15001 Karar Tarihi : 22/11/2022 515. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 16. Başvurucunun, suça konu çekin bankaya ibraz edildi ği tarihte ba şka bir kişinin şirket yetkilisi oldu ğuna ve çek üzerindeki imzan ın kendisine ait olmad ığına dair esasa etkili itirazlar ının gerekçeli kararda kar şılanmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının, adli par a cezas ına hükmedilmesi nedeniyle de mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının İsmail Bu ğra İşlek (B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17) karar ı doğrultusunda başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle; adli para cezas ının ödenmemesi durumunda bu cezan ın hapse çevrilecek olmas ı karşısında ceza infaz kurumuna girme riski bulunmas ı nedeniyle ki şi özgürlüğü ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ının da Galip Öğüt ([GK], B. No: 2014/5863, 1/3/2017) karar ı doğrultusunda açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının başvuru yollar ının tüketilmemesi ve aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedenleriyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 22/11/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.