TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELAHATT İN BAYR İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/32374) Karar Tarihi: 15/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Selahattin BAYR İ Vekili : Av. Mehmet TANYER İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; bağışa dayal ı emekli geliri sisteminden yap ılan toptan öde
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELAHATT İN BAYR İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/32374) Karar Tarihi: 15/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Selahattin BAYR İ Vekili : Av. Mehmet TANYER İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; bağışa dayal ı emekli geliri sisteminden yap ılan toptan ödemeden gelir vergisi kesintisi yap ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının, buna ili şkin olarak aç ılan davada benzer durumdaki davalardan farkl ı karar verilmesi ve yarg ılaman ın makul sürede tamamlanmamas ı nedenleriyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/11/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu 1947 do ğumlu olup Antalya'da ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 39. Başvurucu, Türk Silahl ı Kuvvetlerinden emekli olmu ş bir subayd ır. Başvurucu, Ordu Yard ımlaşma Kurumu (OYAK) bünyesindeki ba ğışa dayal ı emekli geliri sistemi (sistem) mensubu iken 6/10/2011 tarihinde sistemden ayr ılm ıştır. Sistemden ayr ılan başvurucuya 80.748,97 TL toptan ödeme yap ılm ıştır. Başvurucu 20/3/2012 tarihinde gelir vergisi beyannamesi vermi ş, sistemden yap ılan toptan ödemeyi 2011 y ılı geliri olarak beyan etmiş, beyan üzerine tahakkuk eden 19.115,92 TL gelir vergisini iki taksit hâlinde 29/3/2012 ve 30/7/2012 tarihlerinde ödemi ştir. 10. Başvurucu 18/2/2016 tarihli dilekçeyle 4/1/1961 tarihli ve 213 say ılı Vergi Usul Kanunu'nun 122. maddesi uyar ınca Düden Vergi Dairesi Müdürlü ğüne vergi hatas ı düzeltme başvurusunda bulunmu ştur. Başvurucu; sistemden yap ılan toptan ödemenin 31/12/1960 tarihli ve 193 say ılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 75. maddesinin ikinci f ıkras ının (6) numaral ı bendi uyar ınca alacak faizi olarak de ğerlendirilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu, bu nedenle ödenen verginin iadesi gerekti ğini belirtmi ştir. Düzeltme talebi 24/2/2016 tarihli i şlemle reddedilmi ştir. Başvurucu 213 say ılı Kanun'un 124. maddesi uyar ınca Gelir İdaresi Başkanl ığına 7/3/2016 tarihinde şikâyet yoluyla müracaat etmi ştir. Şikâyet müracaat ına karşı herhangi bir cevap verilmemi ştir. 11. Başvurucu, Gelir İdaresi Ba şkanl ığının sessiz kalmas ını zımni ret işlemi olarak yorumlayarak 17/5/2016 tarihinde Ankara 5. Vergi Mahkemesinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, sistemden yap ılan toptan ödemenin faiz geliri olarak nitelenemeyece ği, bu sebeple gelir vergisine tabi olmad ığı belirtilmi ş; hatal ı olarak yap ılan gelir vergisi tarhiyat ının düzeltilerek 19.115,92 TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi talep edilmi ştir. 12. Daval ı idare taraf ından mahkemeye sunulan cevap dilekçesinde, olayda vergi hatas ının değil hukuki bir uyu şmazl ığın bulundu ğu, hukuki uyu şmazl ıklar ın 213 say ılı Kanun'un 116. ve devam ı maddelerinde düzenlenen vergi hatas ı düzeltme- şikâyet yolunun kapsam ına girmedi ği ileri sürülmü ştür. Savunma dilekçesinde esasa yönelik olarak ise sistemden yap ılan toptan ödemelerin faiz geliri olarak menkul sermaye irad ı say ıldığı ve gelir vergisine tabi oldu ğu belirtilmi ştir. 13. Ankara 5. Vergi Mahkemesi 20/6/2016 tarihinde davay ı yetki yönünden reddetmiş, dosyay ı yetkili mahkeme olarak tespit etti ği Antalya Vergi Mahkemesine göndermi ştir. 14. Uyuşmazl ığa bakan Antalya 1. Vergi Mahkemesi (Mahkeme) 12/9/2017 tarihinde davay ı esastan reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde özetle şunlar belirtilmi ştir: i. Vergi, resim, harç ve benzeri yükümlerin tarh, tahakkuk, tahsil i şlemlerinden ve bunlarla ilgili zam ve cezalardan do ğan uyuşmazl ıklar ın çözümünde genel ilke 20/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Kanunu'na uygun olarak vergi mahkemesinde süresinde dava aç ılmas ıdır. Ancak vergilendirme i şleminden do ğan uyuşmazl ıklar ın bir hukuki ihtilaftan de ğil maddi hatadan ibaret bulunmas ı hâline özgü olarak kanun koyucu genel dava yolundan ayr ı olarak 213 say ılı Kanun'un 116. ila 126. maddelerinde düzenlenen ve vergi literatüründe "Düzeltme ve Şikâyet Müessesesi" denilen bir idari ba şvuru yolu vazetmi ştir. Bu yola ba şvurulabilmesi için ortada bir hukuki ihtilaftan ziyade 213 say ılı Kanun'un ilgili maddelerinde belirtilen türde bir vergi hatas ının bulunmas ı gerekir. Buna göre idareden düzeltilmesi talep edilebilecek vergi hatalar ı, düzeltme isteminde bulunulan idari makam ın veya uyu şmazl ık hâlinde yarg ı yerinin yorum tekniklerine ba şvurmadan, ilk bak ışta anlayabilece ği aç ıklıktaki vergilendirme yanl ışlıklar ıdır. Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 4ii. Dava konusu olayda ise OYAK taraf ından davac ıya yap ılan ödemenin 3/1/1961 tarihli ve 205 say ılı Ordu Yard ımlaşma Kurumu Kanunu'nun 20. maddesinde say ılan yard ımlar kapsam ında değerlendirilip de ğerlendirilemeyece ği, diğer bir ifadeyle yap ılan toplu ödemenin faiz geliri olarak kabul edilip edilemeyece ği ancak ilgili kanunlar ın hukuki yorumu ile çözülebilecektir. Bu sebeple ba şvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar, vergi hatalar ından hiçbirine girmeyip 213 say ılı Kanun'un düzeltme hükümlerine uygun olmayan bu ba şvurunun reddedilmesinde hukuka ayk ırılık bulunmamaktad ır. 15. Başvurucu bu karara kar şı istinaf ba şvurusunda bulunmu ştur. İstina f dilekçesinde dava dilekçesindeki iddialar tekrarlanmakla birlikte emsal nitelikte oldu ğu değerlendirilen ve davac ılar lehine verilen Ankara Vergi Mahkemelerine ait be ş karardan söz edilmiştir. 16. Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 11/9/2018 tarihinde istinaf istemini, mahkeme karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğunu belirterek esastan reddetmi ştir. Nihai karar 17/10/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 8/11/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 18. 2577 say ılı Kanun'un "Dava açma süresi" kenar ba şlıklı 7. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dava açma süresi, özel kanunlar ında ayr ı süre gösterilmeyen hallerde ... vergi mahkemelerinde otuz gündür." 19. 213 say ılı Kanun'un "Vergi hatas ı" kenar başlıklı 116. maddesi şöyledir: "Vergi hatas ı, vergiye mütaallik hesaplarda veya vergilendirmede yap ılan hatalar yüzünden haks ız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya al ınmas ıdır." 20. 213 say ılı Kanun'un "Vergilendirme hatalar ı" kenar ba şlıklı 118. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Vergilendirme hatalar ı şunlard ır: ...3. Mevzuda hata: Aç ık olarak vergi mevzuuna girmiyen veya vergiden müstesn a bulunan gelir, servet, madde, k ıymet, evrak ve i şlemler üzerinden vergi istenmesi veya alınmas ıdır. ..." 21. 213 say ılı Kanunu'nun "Düzeltme talebi" kenar ba şlıklı 122. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 5"Mükellefler, vergi muamelelerindeki hatalar ın düzeltilmesini vergi dairesinden yaz ı ile isteyebilirler." 22. 213 say ılı Kanun'un "Şikayet yolu ile müracaat" kenar başlıklı 124. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yapt ıklar ı düzeltme talepler i reddolunanlar şikayet yolu ile Maliye Bakanl ığına müracaat edebilirler." 23. 193 say ılı Kanun'un "Menkul Sermaye İrad ı"nın "Tarif"ni düzenleyen 75. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti d ışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen de ğerlerden müte şekkil sermaye dolay ısıyla elde etti ği kar pay ı, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye irad ıdır. Kaynağı ne olursa olsun a şağıda yaz ılı iratlar menkul sermaye irad ı say ılır: ...6. Her nevi alacak faizleri (Adi, imtiyazl ı, rehinli, senetli alacaklarla cari hesap alacaklar ından doğan faizler ve kamu tüzelki şilerince borçlan ılan ve senede ba ğlanm ış olan meblağlar için ödenen faizler dahil.) ..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Mahkemenin 15/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 25. Başvurucu, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 26. Bakanl ık görüşünde, yarg ılaman ın yaklaşık olarak 16 ay sürdü ğü ve yarg ılama süresinin makul oldu ğu belirtilmi ştir. 27. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında emsal olarak gösterdi ği Ankara Vergi Mahkemesindeki yarg ılamalar ın yaklaşık 4 ay ila 12 ay aras ında değişen sürelerde sona erdi ğini belirtmi ş; kendi davas ının ise 2 y ıl 5 ay içinde sonuçland ığını vurgulam ıştır. Başvurucuya göre 2 y ıl 5 ayl ık süre makul de ğildir. 28. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine dair şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 629. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 30. Somut olayda dava aç ılabilmesi için zorunlu olarak tüketilmesi gereken düzeltme ba şvurusunun yap ıldığı 18/2/2016 tarihinde ba şlayan süreç Konya Bölge İdare Mahkemesinin 11/9/2018 tarihli karar ıyla sona ermi ştir. Dolay ısıyla yarg ılama süreci toplamda 2 y ıl 6 ay 23 gün sürmü ştür. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında 2 y ıl 6 ay 23 günlük yarg ılama süresinin makul oldu ğu sonucuna varmak gerekir. Bu durumda makul sürede yarg ılanma hakk ına yönelik bir ihlalin olmad ığı aç ıktır. 31. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik nedenleri incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. 2. Hakkaniyete Uygun Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 32. Başvurucu, OYAK taraf ından yap ılan ödemenin 193 say ılı Kanun'un 75. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında belirtilen menkul sermaye irad ı niteliğinde olmad ığını belirtmiş; bunun faiz şeklinde kabul edilerek vergilendirilmesi sonras ında kanunda belirtilen süresi içinde yap ılan düzeltme ve şikâyet ba şvurusunun reddedilmesinin adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. 33. Başvurucu, Ankara Vergi Mahkemelerince davac ılar lehine verilen be ş karar ı emsal olarak göstermi ş; derece mahkemelerince bunlar ın dikkate al ınmamas ının eşitlik ilkesine ayk ırı olduğunu ifade etmi ştir. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi kararlar ına at ıfla derece mahkemelerinin yerle şik hâle gelen içtihattan gerekçe göstermeksizin sapmas ının adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini vurgulam ıştır. 34. Bakanl ık görüşünde, dava açma süresi geçirildikten sonra düzeltme şikâyet yoluna ba şvurabilmesi için ortada vergi hatas ının bulunmas ı gerektiği oysa somut olayda bir vergi hatas ının değil hukuki uyu şmazl ığın bulundu ğu belirtilmi ştir. Bakanl ık başvurucunun durumunun düzeltme ve şikâyet yolunun kapsam ına girmedi ğine işaret ederek ba şvurucu adına yap ılan vergilendirme i şlemine kar şı ancak tarh tarihinden itibaren 30 günlük süresi dava aç ılabileceğini ifade etmi ş ve somut olayda ba şvuru yollar ının usulüne uygun olarak tüketilip tüketilmedi ğinin Anayasa Mahkemesince de ğerlendirilmesi gerekti ğini vurgulam ıştır. 35. Bakanl ık ayr ıca Mahkemenin olayda bir vergi hatas ının değil hukuki uyuşmazl ığın bulundu ğu, bu nedenle olay ın düzeltme ve şikâyet kapsam ına girmedi ği yönündeki de ğerlendirmesinde aç ıkça keyfilik veya bariz takdir hatas ının bulunmad ığını değerlendirmi ştir. 36. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru formundaki iddialar ını tekrarlam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 7b. Değerlendirme 37. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." i. Genel İlkeler 38. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). 39. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz konusu oldu ğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve de ğerlendirmelerinin Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak de ğerlendirecek merci Anayasa Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da öngörülen güvenceler dikkate al ınarak bireysel ba şvuru kapsam ındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmedi ğine ilişkin herhangi bir inceleme kanun yolunda gözetilmesi gereken hususun incelenmesi olarak nitelendirilemez ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 53). 40. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai durumlarda temel hak ve özgürlüklerden biri ile do ğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin yasak kapsam ına girmeden inceleyebilir. Aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ıldığı ve adil yarg ılama hakk ı kapsam ındaki usule ilişkin güvencelerin anlams ız hâle geldi ği çok istisnai hâllerde, asl ında yarg ılaman ın sonucuna ili şkin olan bu durumun bizatihi kendisi usule ili şkin bir güvenceye dönü şmüş olur. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin de ğerlendirmelerinin usule ilişkin güvenceleri anlams ız hâle getirip getirmedi ğini ve aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ılıp sars ılmad ığını incelemesi yarg ılaman ın sonucunu de ğerlendirdi ği anlam ına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi derece mahkemelerinin delillerle ilgili de ğerlendirmelerine ancak aç ık bir keyfîlik ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir ( Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, 149; M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 83). 41. Hukuk kurallar ının ne şekilde yorumlanaca ğı veya birden fazla yorumunun mümkün oldu ğu durumlarda bu yorumlardan hangisinin benimsenece ği derece mahkemelerinin yetkisinde olan bir husustur. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruda derece mahkemelerince benimsenen yorumlardan birine üstünlük tan ımas ı veya derece mahkemelerinin yerine geçerek hukuk kurallar ını yorumlamas ı bireysel ba şvurunun amac ıyla bağdaşmaz. Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi ba ğlam ındaki görevi, hukuk kurallar ının birden fazla yorumunun varl ığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirli ği etkileyip etkilemedi ğini tespit etmektir ( Mehmet Arif Madenci, B. No: 2014/13916, 12/1/2017, 81). Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 842. Mahkemelerin münferit baz ı olaylarda farkl ı kararlar vermesi kural ın öngörülebilir olma niteli ğini yitirdi ğinin söylenebilmesi için yeterli olmay ıp içtihat farkl ılığının derinle şmiş ve müzmin hâle gelmi ş olmas ı gerekir. Ayr ıca spesifik baz ı olaylarda verilmi ş farkl ı kararlar ın bulundu ğundan hareketle içtihat farkl ılığının derinleştiği ve süregelen bir boyut kazand ığı da kabul edilemez. Anayasa Mahkemesinin bir konuyla ilgili olarak verilmi ş tüm mahkeme kararlar ını yeknesak hâle getirme gibi bir i şlevi bulunmad ığı gibi mahkeme kararlar ındaki hukuka ayk ırılıklar ı giderme ödevi de mevcut değildir. ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 43. Somut olayda ba şvurucu, OYAK taraf ından bağışa dayal ı emekli geliri sisteminden ödenen 80.748,97 TL için 2012 y ılında ödemi ş olduğu 19.115,92 TL gelir vergisinin bu ödemenin gelir vergisine tabi olmad ığını belirterek iadesi için düzeltme ve şikâyet yoluna müracaat etmi ştir. İdari aşamadan netice temin edemeyen ba şvurucunun açt ığı davada Mahkeme vergi hata düzeltme ve şikâyet yolu kapsam ına giren bir uyu şmazl ığın bulunmad ığı gerekçesiyle davay ı reddetmi ştir. 44. Hangi uyu şmazl ıklar ın vergi hatas ı niteliğinde oldu ğunu tespit etmek, hukuk kurallar ını öncelikle yorumla yetkisini haiz olan derece mahkemelerinin yetkisindedir. Anayasa Mahkemesinin görevi derece mahkemesinin yorumlar ının aç ıkça keyfî veya bariz takdir hatas ı içerecek nitelikte olup olmad ığını incelemekten ibarettir. 45. 213 say ılı Kanun'un 118. maddesinin birinci f ıkras ının (3) numaral ı bendi incelendiğinde verginin konusunda hata hâli için açık olma vurgusunun yap ıldığı göze çarpmaktad ır. Mahkeme bundan hareketle verginin konusunda hatan ın varl ığından söz edilebilmesi için vergilendirilen gelir, servet, madde, k ıymet, evrak ve i şlemlerin verginin konusuna girmedi ğinin aç ık olmas ı, diğer bir ifadeyle ilk bak ışta anlaşılacak nitelikte olmas ı gerektiği sonucuna ula şmıştır. Mahkemeye göre sözel yorum d ışındaki yorum tekniklerine başvurulmas ını gerektiren durumlar söz konusu oldu ğunda vergi hatas ının varl ığından bahsedilemez. Bu gibi durumlarda hukuki uyu şmazl ık söz konusu olup hukuki uyuşmazl ıklar ın da vergi hatas ı kapsam ında değerlendirilmesi mümkün de ğildir. Mahkemenin bu de ğerlendirmesinin aç ıkça keyfîlik veya bariz takdir hatas ı içerdiği söylenemez. 46. Başvurucu, Mahkemenin yerle şik içtihada ayk ırı karar verdi ğini ileri sürmektedir. Ba şvuru dosyas ı incelendi ğinde başvurucunun ayn ı durumda olan be ş kişiyle ilgili olarak Ankara Vergi Mahkemelerince davac ılar lehine verilmi ş kararlar ı derece mahkemelerinin bilgisine sundu ğu görülmektedir. 47. Öncelikle adil yarg ılanma hakk ının hukuk kural ının davan ın başvurucu lehine sonuçlanmas ını temin eden yorumunun esas al ınmas ını güvence alt ına almad ığı hat ırlat ılmal ıdır. Uyuşmazl ığa uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ı -yukar ıda belirtildiği gibi- derece mahkemelerinin takdirindedir ( M.B. , 84). Öte yandan ayn ı nitelikteki uyu şmazl ıkla ilgili olarak de ğişik mahkemelerin farkl ı kararlar vermesi de tek başına adil yarg ılanma hakk ını ihlal etmemektedir. Bu ba ğlamda Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerince yap ılan yorumlar ın hukuka uygun olup olmad ığını denetleme ve bu yorumlar ı birleştirme gibi bir görevinin bulunmad ığının alt ı çizilmelidir. Anayasa Mahkemesinin aç ıkça keyfî olmayan veya bariz takdir hatas ı da içermeyen bir yorumdan Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 9dolay ı adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine hükmedebilmesi için bu yorumun yerle şik hâle gelen bir içtihattan sapt ığına veya derinle şmiş ve süregelen bir nitelik kazanan içtihat farkl ılığına dayand ığına ikna olmas ı gerekir. 48. Somut olayda Mahkemenin davay ı reddetmesinin temelinde OYAK taraf ından başvurucuya yap ılan toptan ödemenin faiz geliri say ılıp say ılmayacağına ve dolay ısıyla gelir vergisine tabi olup olmayaca ğına ilişkin uyuşmazl ığın bir vergi hatas ı niteliğinde olmad ığını kabul etmi ş olmas ı yatmaktad ır. Başvurucu taraf ından emsal gösterilen be ş kararda Ankara Vergi Mahkemelerinin uyu şmazl ığı verginin konusunda hata hâli olarak kabul etti ği görülmektedir. Ancak Ankara Vergi Mahkemelerince verilen ve bir k ısm ı tek derecede, bir kısm ı ise Ankara Bölge İdare Mahkemesinden geçerek kesinle şen beş karardan hareketle içtihad ın Ankara Vergi Mahkemelerindeki kararlar gibi yerle ştiği söylenemez. İçtihad ın yerleşik hâle gelip gelmedi ğinin tespitinde içtihat mahkemesi olan Dan ıştay kararlar ı önem taşımaktad ır. Başvurucu, OYAK taraf ından bağışa dayal ı emekli geliri sisteminden yap ılan toptan ödemelerin gelir vergisine tabi olup olmad ığıyla ilgili uyu şmazl ıklar ın vergi hatas ı niteliğinde oldu ğunu kabul eden Dan ıştay kararlar ı ibraz edebilmi ş değildir. Öte yanda n başvurucu, Ankara Bölge İdare Mahkemesi d ışındaki bölge idare mahkemelerinin kararlar ını da eklememi ştir. Bu durumda Ankara Vergi Mahkemelerinin karar ındaki görü şün yerleşik içtihad ı yans ıttığının ifade edilmesi için hiçbir neden bulunmamaktad ır. 49. Diğer taraftan ba şvurucu ba ğışa dayal ı emekli geliri sisteminden yap ılan toptan ödemelerin gelir vergisine tabi olup olmad ığıyla ilgili uyu şmazl ıklar ın vergi hatas ı niteliğinde bulunup bulunmad ığına ilişkin görü ş ayr ılığının yerleşik ve müzmin hâle geldi ğini de gösterememi ştir. Başvurucu salt kendisininkiyle ayn ı dönemde toptan ödeme alan ki şilere ilişkin olarak Ankara Vergi Mahkemelerince verilen be ş karar ı ibraz etmi ştir. Derinle şmiş içtihat farkl ılığından söz edilebilmesi için görü ş ayr ılıklar ının uzun y ıllard ır devam etti ğinin ortaya konulmu ş olmas ı gerekir. Somut olayda bu konudaki görü ş ayr ılığının uzun y ıllard ır süregeldiği gösterilemedi ğinden derinle şmiş ve müzmin hâle gelmi ş içtihat farkl ılığından söz edilemez. 50. Ankara Vergi Mahkemelerinin kararlar ındaki görü şün yerleşik içtihat oldu ğu veya bu konuda derinle şmiş ve süregelen bir içtihat farkl ılığının da bulundu ğu gösterilemedi ğine göre derece mahkemelerinin üzerine dü şen tek yükümlülük ba şvurucu taraf ından ibraz edilen kararlarla ilgili olarak de ğerlendirme yapmalar ıdır. Somut olayd a Bölge İdare Mahkemesi ba şvurucunun ibraz etti ği kararlarla ilgili olarak aç ık bir değerlendirme yapmam ış ise de Mahkemenin karar ında başvurucunun ibraz etti ği kararlardaki görü şler zaten kar şılanm ıştır. Mahkeme ba ğışa dayal ı emekli geliri sisteminden yap ılan toptan ödemelerin gelir vergisine tabi olup olmad ığıyla ilgili uyu şmazl ıklar ın vergi hatas ı niteliğinde olmad ığı sonucuna detayl ı bir tart ışmadan sonra varm ıştır. Bu durumd a derece mahkemelerinin ba şvurucunun iddias ına cevap verme yükümlülü ğünü ifa etti ği sonucuna ula şılmaktad ır. 51. Açt ığı dava aleyhine sonuçlanan bir kimsenin ayn ı konuda, ancak farkl ı yönde verilmiş bir veya birkaç karar ın varl ığından hareketle adil yarg ılanmad ığı sonucuna ulaşılamaz. Farkl ı mahkemelerin görev alan ına girebilen bir uyu şmazl ık türü yoktur ki ilk başta birbiriyle çeli şen kararlar ın verilmesi ihtimali uzak olsun. Mahkemelerin benzer uyuşmazl ıklarla ilgili olarak ba şlarda farkl ı kararlar vermesi i şin tabiat ı gereğidir. Esasen mahkemelerin ilk kez kar şılaştıklar ı uyuşmazl ıkla ilgili olarak farkl ı kararlar vermelerinde yad ırganacak bir yön de yoktur. Önemli olan bu içtihat farkl ılıklar ının müzminle şmesini n önlenebilmesidir. Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 1052. Benzer durumda olan ki şi veya ki şilerle ilgili olarak lehe verilmi ş bir veya birkaç karar ın mevcudiyetinden yola ç ıkılarak adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğinin kabul edilmesi bir konuda ortaya ç ıkan farkl ı uyuşmazl ıklar ın kaderinin bir mahkemenin karar ına bağlanmas ı anlam ına gelir. Bu durumda da söz konusu uyu şmazl ığa bakan farkl ı mahkemeler ilgilisi lehine karar veren mahkemenin görü şünü kabul etmeye zorlanm ış olur ki Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru kapsam ında bu şekilde bir fonksiyonu bulunmamaktad ır. 53. Özetle eldeki ba şvuruda Mahkemenin olaydaki uyu şmazl ığın vergi hatas ı niteliğinde oldu ğu yorumu aç ıkça keyfîlik veya bariz takdir hatas ı içermedi ği gibi başvurucu taraf ından da bu yorumun yerle şik içtihattan sapt ığı ya da derinle şmiş ve süregelen bir niteli k kazanan içtihat farkl ılığına dayand ığı gösterilebilmi ş değildir. Bu nedenle ba şvurucunun iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu değerlendirilmi ştir. 54. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 55. Başvurucu, çifte vergilendirme yap ıldığını ileri sürmektedir. 205 say ılı Kanun'a göre sistemden al ınan ayl ığın gelir vergisinden muaf oldu ğunu öne süren ba şvurucu, topl u ödemenin gelir vergisine tabi tutulmas ının kanuni dayana ğının bulunmad ığı kanaatindedir. Başvurucu netice itibar ıyla kanuni dayana ğı olmaks ızın vergi kesintisi yap ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet etmektedir. 2. Değerlendirme 56. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 57. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ında herkesin Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerden Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi ve buna ek Türkiye'nin taraf oldu ğu protokoller kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilece ği hükmüne yer verilmi ştir. Anayasa'n ın geçici 18. maddesinde uygulama kanununun yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren bireysel ba şvurular ın kabul edilece ği, 6216 say ılı Kanun'un 76. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında ise Kanun'un 45. ila 51. maddelerinin 23/9/2012 tarihinde yürürlü ğe gireceği belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 1158. 6216 say ılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (8) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonra kesinle şen nihai i şlem ve kararlar aleyhine yap ılacak bireysel ba şvurular ı inceler." 59. Anayasa ve 6216 say ılı Kanun'un an ılan hükümleri uyar ınca Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin ba şlang ıcı 23/9/2012 tarihi olup Anayasa Mahkemesi ancak bu tarihten sonra kesinle şen nihai i şlem ve kararlar aleyhine yap ılan bireysel ba şvurular ı inceleyebilecektir. Bu aç ık düzenlemeler kar şısında an ılan tarihten önce kesinleşmiş nihai işlem ve kararlar ı da içerecek şekilde yetki kapsam ının genişletilmesi mümkün de ğildir. Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisine ili şkin bu düzenlemelerin kamu düzenine ili şkin olmalar ı nedeniyle bireysel ba şvurunun tü m aşamalar ında resen dikkate al ınmas ı gerekir ( Ahmet Melih Acar , B. No: 2012/329, 12/2/2013, 15; G.S., B. No: 2012/832, 12/2/2013, 14). 60. Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisini do ğru olarak belirleyebilmek için kesinle şen nihai i şlem ve karar ın tarihinin yan ı sıra gerçekle ştiği iddia olunan müdahalenin zaman ını da doğru tespit etmek gerekir. Bu tespit yap ılırken müdahaleyi oluşturan olaylar ve ihlal edildi ği iddia olunan hakk ın kapsam ı birlikte de ğerlendirilmelidir (Zeycan Yedigöl [GK], B. No: 2013/1566, 10/12/2015, 31). 61. Somut olayda ba şvurucu sistemden yap ılan toptan ödemeyi 2011 y ılı geliri olarak 20/3/2012 tarihinde verdi ği gelir vergisi beyannamesi ile beyan etmi ş, beyanname üzerine hesaplanan 19.115,92 TL gelir vergisi ayn ı tarihte tahakkuk ederek kesinle şmiştir. Başvurucu 20/3/2012 tarihinde tarh olunan vergiye kar şı 2577 say ılı Kanun'un 7. maddesi uyar ınca 30 günlük süre içinde dava açmam ıştır. Dolay ısıyla vergilendirme i şlemini n Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin ba şlad ığı 23/9/2012 tarihinden önce kesinleştiği aç ıktır. 62. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinden önce kesinleşen müdahalelere ili şkin olarak ba şkaca bir giderim yolunun öngörülmesi hâlinde ilgililerin bu yolu tükettikten sonra - şartlar ı varsa- bireysel ba şvuruda bulunmalar ının önünde bir engel bulunmamaktad ır. Ancak böyle durumlarda şikâyetin Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin kapsam ına girebilmesi için söz konusu yolun ihlalin tespiti ve giderilmesi bak ımından etkili olmas ı gerekir. 63. Olayda ba şvurucu 213 say ılı Kanun'un 116. ve devam ı maddelerinde düzenlenen vergi hatas ı düzeltme ve şikâyet yoluna müracaat etmi ştir. Ancak yukar ıda aç ıkland ığı üzere derece mahkemeleri bir vergi hatas ının bulunmad ığı, bu sebeple ba şvurucunun vergilendirme işleminin hukuka uygun olmad ığı iddias ının bu yolla incelenmesinin mümkün olmad ığı sonucuna ula şarak başvurucunun mülkiyet hakk ına vergilendirme yoluyla yap ılan müdahalenin esas ını incelememi şlerdir. Derece mahkemelerinin bu de ğerlendirmesinin açıkça keyfilik veya bariz takdir hatas ı içermedi ği yukar ıda tespit edilmi ştir (bkz. 43-54). Bu durumda 213 say ılı Kanun'un 116. ve devam ı maddelerindeki vergi hatas ı düzeltme ve şikâyet yolu vergilendirme i şleminin esas ının tart ışılmas ına elverişli bir yol olmad ığından kesinleşmiş süreci ihya etmez. 64. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin zaman bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/32374 Karar Tarihi : 15/9/2021 12VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın zaman bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 15/9/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş