TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İBRAHİM BİLEN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/23334) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Şeyda Nur ÜN Basvurucular : İbrahim Bilen ve di ğerleri (bkz. ekli liste) Başvurucular Vekili: bkz. Ekli Liste I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvurular, çe şitli bas ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İBRAHİM BİLEN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/23334) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Şeyda Nur ÜN Basvurucular : İbrahim Bilen ve di ğerleri (bkz. ekli liste) Başvurucular Vekili: bkz. Ekli Liste I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvurular, çe şitli bas ın aç ıklamalar ına kat ılan başvurucular hakk ında izinsiz bas ın aç ıklamalar ına kat ıldıklar ı gerekçesiyle emre ayk ırı davran ıştan idari para cezas ı uygulanmas ının toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 1/7/2019 ile 14/2/2020 aras ı farkl ı tarihlerde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Konu yönünden hukuki irtibat bulunmas ı nedeniyle ekli listede bulunan bireysel başvuru dosyalar ının 2019/23334 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine karar verilmiştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 27. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Mersin Valili ği (Valilik) taraf ından 9/1/2019 tarihli ve 67781986-640 say ılı kararla mülki s ınırlar içinde 2019 y ılı toplanma alanlar ı, yürüyüş güzergâhlar ı, miting alanlar ı ve bas ın aç ıklamas ı yap ılacak yerler belirlenmi ş; ilan edilmi ş ve ilgili taraflara tebli ğ edilmiştir. An ılan kararda ayr ıca bas ın aç ıklamas ı etkinliklerinin kamu düzenini, e ğitim öğretimi, çal ışma hayat ını ve ticaret hürriyetini engelleyici veya bozucu biçimde olmama k kayd ıyla ve 6/10/1983 tarihli ve 2911 say ılı Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şleri Kanunu'nun "Bildirim Verilmesi" başlıklı 10. maddesinde belirtilen süre içinde bilgi verilmek suretiyle yap ılmas ı gerektiği hususu belirtilmi ştir. 10. Başvurucular Mersin'in farkl ı yerlerinde ve farkl ı tarihlerde bas ın aç ıklamalar ı ve oturma eylemlerine kat ılm ıştır. Bu kapsamda ba şvurucular ın da aralar ında olduğu gruplar taraf ından 10/5/2019, 12/5/2019, 13/5/2019, 21/5/2019, 22/5/2019, 23/5/2019, 24/5/2019, 25/5/2019, 15/10/2019 ve 16/10/2019 tarihlerinde Mersin'in Akdeniz ilçesinde bulunan Özgür Çocuk Park ı'nda; 18/3/2019 ve 20/10/2019 tarihlerinde Yeni şehir ilçesinde buluna n Halklar ın Demokratik Partisi (HDP) ilçe binas ı önünde; 16/3/2019, 24/4/2019 ve 21/5/2019 tarihlerinde Akdeniz ilçesinde bulunan HDP ilçe binas ı önünde ve 12/10/2019 tarihinde Forum Al ışveriş Merkezi önünde "Açl ık Grevlerine Destek", "Halepçe Katliam ının Yıldönümü", "Gündemdeki Olaylar Ve Kuzey Suriye Operasyonu", "Sava şa Hay ır" ve "Kad ın Cinayetlerini Önleme " gibi güncel konularda bas ın aç ıklamalar ı ile oturma eylemleri gerçekleştirilmiştir. 11. Söz konusu tarihlerde kolluk kuvvetleri taraf ından bas ın aç ıklamalar ının yap ılacağı yerlere gelinerek Valili ğin ilgili karar ı gereğince uyar ılarda bulunulmu ştur. Bu kapsamda Özgür Çocuk Park ı'nda gerçekle şen eylemler yönünden Valilik karar ı gereğince bildirimde bulunmadan bas ın aç ıklamas ı yap ılamayaca ğı, diğer mekânlar yönünden ise bu alanlar ın bas ın aç ıklamas ı yap ılacak yerler kapsam ında olmad ığı hususunda uyar ılar yap ılm ıştır. 12. Yap ılan uyar ılara rağmen söz konusu tarihlerde bas ın aç ıklamalar ı gerçekleştirilmiş ve kolluk tutanaklar ına göre ba şvurucular ın da aralar ında bulundu ğu gruplar herhangi bir ta şkınlık yapmadan ve müdahale edilmeden k ısa süre içinde da ğılm ıştır. 13. Başvurucular ın tamam ı hakk ında 2019 y ılında çeşitli tarihlerde söz konusu bas ın aç ıklamalar ına ve oturma eylemlerine kat ılmalar ı nedeniyle 30/3/2005 tarihli ve 5326 say ılı Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesi uyar ınca emre ayk ırı davran ışta bulunmaktan birden çok kez idari para cezas ına hükmedilmi ştir. Başvurucular taraf ından idari par a cezalar ına farkl ı tarihlerde itiraz edilmi ştir. 14. İtirazlar ı inceleyen Mersin ilgili Sulh Ceza Hâkimlikleri (Hâkimlikler), başvurucular hakk ında uygulanan idari para cezalar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesiyle farkl ı tarihlerde itirazlar ı kesin olarak reddetmi ştir. 15. Kararlar farkl ı tarihlerde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. Başvurucular süresinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 3IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk16. 5326 say ılı Kanun un 32. maddesi şöyledir: "(1) Yetkili makamlar taraf ından adli i şlemler nedeniyle ya da kamu güvenli ği, kam u düzeni veya genel sa ğlığın korunmas ı amac ıyla, hukuka uygun olarak verilen emre ayk ırı hareket eden ki şiye... idari para cezas ı verilir..." 17. 2911 say ılı Kanun'un 6. maddesi şöyledir: "Toplant ı ve gösteri yürüyü şleri, tüm il ve ilçe s ınırlar ı içerisinde a şağıdaki hükümler e uyulmak şart ıyla her yerde yap ılabilir. İl ve ilçelerde toplant ı ve gösteri yürüyü şü yer ve güzergâh ı, kamu düzenini ve genel asayişi bozmayacak ve vatanda şlar ın günlük ya şam ını zorlaştırmayacak şekilde ve 22 nc i maddenin birinci f ıkras ında say ılan s ınırlamalara uyulmas ı kayd ıyla Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan siyasi partilerin il ve ilçe temsilcileri ile güzergâh ın geçeceği ilçe ve il belediye ba şkanlar ının, en çok üyeye sahip üç sendikan ın ve kamu kurumu niteli ğindek i meslek kurulu şlar ının il ve ilçe temsilcilerinin görü şleri al ınarak mahallin en büyük mülki amiri taraf ından belirlenir. İl ve ilçenin büyüklü ğü, gelişmişliği ve yerle şim özellikleri dikkate al ınarak birden fazla toplant ı ve gösteri yürüyü şü yer ve güzergâh ı belirlenebilir. Belirlenen toplant ı ve gösteri yürüyü şü yer ve güzergâh ı yerel gazeteler ile valilik v e kaymakaml ık internet sitelerinden ilan edilerek halka duyurulur." 18. 10/6/1949 tarihli ve 5442 say ılı İl İdaresi Kanunu'nun 11/A. maddesi şöyledir: "Vali, il s ınırlar ı içinde bulunan genel ve özel bütün kolluk kuvvet ve te şkilat ının amiridir. Suç i şlenmesini önlemek, kamu düzen ve güvenini korumak için gereken tedbirleri alır. Bu maksatla Devletin genel ve özel kolluk kuvvetlerini istihdam eder, bu te şkilat ami r ve memurlar ı vali taraf ından verilen emirleri derhal yerine getirmekle yükümlüdür. " 19. Ayn ı Kanun'un 11/C maddesi şöyledir: "İl s ınırlar ı içinde huzur ve güvenli ğin, kişi dokunulmazl ığının, tasarrufa müteaallik emniyetin, kamu esenli ğinin sağlanmas ı ve önleyici kolluk yetkisi valinin ödev v e görevlerindendir. (Ek cümle: 25/7/2018-7145/1 md.) Bunlar ı sağlamak için vali gereken karar ve tedbirleri al ır. (Ek paragraf: 25/7/2018-7145/1 md.) Vali, kamu düzeni veya güvenli ğinin olağan hayat ı durduracak veya kesintiye u ğratacak şekilde bozuldu ğu ya da bozulaca ğına ilişkin ciddi belirtilerin bulundu ğu hâllerde on be ş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere girişi ve ç ıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenli ğini bozabilece ği şüphesi bulunan ki şiler içi n sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde ki şilerin dola şmalar ını, toplanmalar ını, araçlar ın seyirlerini düzenleyebilir veya k ısıtlayabilir ve ruhsatl ı da olsa her çe şit silah v e merminin ta şınmas ı ve naklini yasaklayabilir. (Mülga birinci cümle: 25/7/2018-7145/1 md.) ( ) Bu f ıkra kapsam ında al ınan ve ilan olunan karar ve tedbirlere uym ıyanlar hakk ında 66 nc ı madde hükmü uygulan ır." düzenlemesini ta şımaktad ır." Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 420. Ayn ı Kanun'un 66. maddesi şöyledir: "(Değişik: 23/1/2008-5728/125 md.) İl genel kurulu veya idare kurullar ı yahut en büyük mülkiye amirleri taraf ından kanunlar ın verdiği yetkiye istinaden ittihaz ve usulen tebli ğ veya ilan olunan karar ve tedbirlerin tatbik ve icras ına muhalefet eden veya mü şkülat gösterenle r veya riayet etmeyenler, mahallî mülkî amir taraf ından Kabahatler Kanununun 32 nc i maddesi hükmü uyar ınca cezaland ırılır. (Ek cümle: 27/3/2015 - 6638/16 md.) Ancak, kam u düzenini ve güvenli ğini veya ki şilerin can ve mal emniyetini tehlikeye dü şürecek toplumsa l olaylar ın baş göstermesi hâlinde vali taraf ından kamu düzenini sa ğlamak amac ıyla al ınan ve usulüne göre ilan olunan karar ve tedbirlere ayk ırı davrananlar, üç aydan bir y ıla kada r hapis cezas ıyla cezaland ırılır." B. Uluslararas ı Hukuk 21. Mevcut ba şvurulara ili şkin ulusal ve uluslararas ı hukuk kaynaklar ının derli toplu verildi ği kararlar için bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, 22-31; Rıza Gökçen Erus ve di ğerleri , B. No: 2014/17391, 19/4/2018, 24-30. 22. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), mevcut ba şvurulara benzer başvurulardan olan Akarsuba şı/Türkiye (B. No: 70396/11, 21/7/2015) ba şvurusunu 21/7/2015 tarihinde karara ba ğlam ıştır. Devlet memuru ve Kamu Emekçileri Sendikas ı Konfederasyonu (KESK) üyesi olan ba şvurucu, Adana Adliyesi önünde E ğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı (EĞİTİM SEN) taraf ından düzenlenen gösteriye kat ılm ıştır. Burada bir bas ın aç ıklamas ı okunmuş ve göstericiler söz konusu bas ın aç ıklamas ı çerçevesinde kendi kurumlar ında kreş yap ılmas ını talep etmi ştir. Daha önce bas ın aç ıklamas ı yap ılamayacak yerlere ili şkin olarak verilmiş Valilik karar ını ihlal edecek şekilde Adliye Saray ının giriş merdivenleri önünde yap ılan bu bas ın aç ıklamas ına kat ıldığı gerekçesiyle ba şvurucu hakk ında 5326 say ılı Kanun un 32. maddesine dayan ılarak 143 TL idari para cezas ı uygulanm ıştır. Başvurucunun itirazlar ı mahkemece reddedilmi ştir. AİHM; devletlerin yaln ızca bar ışçıl toplant ı hakk ını korumakla de ğil ayn ı zamanda bu hakka kanuna ayk ırı nitelikte dolayl ı s ınırlamalar getirmekten kaç ınmakla da yükümlü olduklar ını hat ırlatm ıştır. AİHM, bas ın aç ıklamas ının bar ışçıl özelliğine vurgu yapm ış ve kamu makamlar ının bar ışçıl biçimde yap ılan bir gösteriye karşılık vermeleri gerekti ğinde başvurucunun bar ışçıl şekilde gösteri yapma hakk ı ile yerel makamlar ın kamu düzenini koruma görevi aras ındaki dengeyi sa ğlamakla yükümlü oldu ğunu belirtmiştir. AİHM, ilk derece mahkemesinin söz konusu dengelemeyi yapmad ığı gibi gösterinin amac ını ve bar ışçıl niteliğini de de ğerlendirmedi ğine dikkat çekmi ştir. AİHM'e göre başvurucuya yaln ızca bas ın aç ıklamas ının okunmas ı gereken bir gösteriye kat ıldığı gerekçesiyle para cezas ı verilmesi, bir sendikaya üye olan herkesi cezaland ırılma korkusuyla Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 11. maddesi ile güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yapma hakk ını kullanmaktan cayd ırabilecek niteliktedir. A İHM 5326 say ılı Kanun un 32. maddesinin imkân verdi ği müdahalenin zorlay ıcı bir sosyal gereksinime karşılık geldiğinin ilgili ve yeterli gerekçe ile gösterilemedi ği ve Sözle şme nin 11. maddesi anlam ında demokratik bir toplumda gerekli olarak görülemeyece ği sonucuna varm ıştır. 23. Yine A İHM; Yılmaz Y ıldız ve diğerleri/Türkiye (B. No: 4524/06, 14/10/2014, 43, 47, 48) karar ında, yetkililer taraf ından yasaklanan bir alanda gösteri yapmak için toplanm ış olmalar ına rağmen başvurucular ın niyetlerinin kamu menfaatini ilgilendiren konular yani Sosyal Sigortalar Kurumu hastanelerinin Sa ğlık Bakanl ığına devredilmesi Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 5üzerine tart ışmaya kat ılma oldu ğunu belirtmi ştir. Kat ılımc ılar ın bar ışçıl bir gösteri yapt ıklar ını, hastanelerin giri şlerinde herhangi bir rahats ızlığa sebep olmad ıklar ını, ayr ıca hastalar ın hastanelere girmelerine imkân verdiklerini gözlemledi ğini ifade etmi ştir. Ayr ıca gösteri yapan ki şilerin gerek kamu düzenine yönelik bir tehlike arz ettiklerini gerekse şiddet içeren eylemlere kalk ıştıklar ını gösteren bir delil olmad ığını vurgulam ıştır. AİHM, başvurucular ın ilgili makamlar taraf ından verilen emirlere uymamalar ından suçlu bulunmalar ının doğru olduğunu ancak yerel mahkeme kararlar ının gerekçe k ısm ında, söz konusu mahkemelerin müdahalenin orant ılılığı ve başvuranlar ın toplant ı özgürlüğü nedeniyle sahip olduklar ı haklar ın dengelenmesi hususlar ı üzerinde durduklar ının tespit edilmedi ğini kaydetmiştir. Dolay ısıyla AİHM, yerel mahkemeler taraf ından belirtilen gerekçelerin ilgili ve yeterli olmad ığını ve izlenen me şru amaçlarla orant ılı olmad ığını belirtmiştir. Bu belirtilenler ışığında AİHM, Sözle şme nin 11. maddesinin (2) numaral ı paragraf ı kapsam ında başvurucular ın yaln ızca bar ışçıl bir gösteriye kat ılmalar ı nedeniyle yarg ılanmalar ının ve sonunda kendilerine idari para cezalar ı verilmesinin kamu düzenini sürdürme amac ıyla orant ılı ve gerekli olmad ığını belirtmiştir. V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Anayasa Mahkemesinin 22/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 25. Başvurucular ın bir k ısm ı adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 26. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan ve ekli listede yer alan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne kara r verilmesi gerekir. B. Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şü Düzenleme Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 27. Başvurucular, ifade özgürlü ğü ile toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının anayasal ve uluslararas ı güvencelerine de ğinmiş; bar ışçıl amaçlarla bir araya gelmi ş kişilerin toplant ı hakk ını kullan ırken kamu düzeni aç ısından tehlike olu şturmayan, şiddet içermeyen davran ışlar ına devletin sab ır ve hoşgörü göstermesinin demokrasinin bir gere ği olduğunu belirtmi ştir. Başvurucular bas ın aç ıklamalar ının bar ışçıl şekilde gerçekle ştiğini, kamu düzeninin bozulmad ığını, herhangi bir şiddet olay ı yaşanmad ığını belirterek bar ışçıl gösteri sonras ında kat ılımc ılara yönelik uygulanan idari yapt ırımın toplant ı ve gösteri yürüyüşü düzenlenme hakk ını s ınırlad ığını, uygulanan idari para cezalar ına yapt ıklar ı itirazlar ın reddedilmesinin ifade özgürlü ğü ile toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme haklar ını ihlal ettiğini iddia etmi şlerdir. 28. Diğer yandan bir k ısım başvurucular itirazlar ı inceleyen yerel mahkemeleri n gerekçelerinin somut olaya uygun dü şmediğini, gerekçelerin herhangi bir aç ıklama ve somut Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 6tespitler içermedi ğini, kal ıplaşmış ifadelerle itirazlar ının reddedildi ğini ve bu nedenlerle adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 29. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın iddialar ının özü kat ıldıklar ı bas ın açıklamalar ı sonras ında idari para cezas ı ile cezaland ırılmalar ına ilişkindir. Belirtilen nedenlerle ba şvurucular ın şikâyetinin bir bütün olarak toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Rıza Gökçen Erus ve diğerleri , 37; İhsan Uğraş, B. No: 2015/5365, 3/4/2019, 24). 30. Anayasa n ın "Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı" kenar ba şlıklı 34. maddesi şöyledir: "Herkes, önceden izin almadan, silahs ız ve sald ırısız toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına sahiptir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü hakk ı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlığın ve genel ahlak ın veya ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı amac ıyla ve kanunla s ınırlanabilir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir." a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 31. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Müdahalenin Varl ığı 32. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının sadece kullan ılmas ı sıras ında değil kullan ılmas ından sonraki i şlemlerin de hak üzerinde s ınırlay ıcı etkisi bulunmaktad ır (Osman Erbil , B. No: 2013/2394, 25/3/2015, 53; sendika hakk ına ilişkin olarak bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 48). Bu sebeple ba şvurucular ın kat ıldıklar ı bas ın açıklamalar ına kolluk kuvvetleri herhangi bir müdahalede bulunmam ış olsa bile başvurucular ın daha sonra idari para cezas ı ile cezaland ırılmalar ının toplant ı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakk ına yönelik bir müdahale oldu ğu kabul edilmelidir ( Dursun Soydan ve diğerleri , B. No: 2015/2948, 14/11/2018, 39). ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 33. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 7 Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 34. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullar ı yerine getirmedi ği müddetçe Anayasa n ın 34. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 35. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvurulara uygun dü şen kanunlar taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. (1) Kanunilik 36. 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesinin kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır (5326 say ılı Kanun'un 32. maddesine ili şkin kanunilik de ğerlendirmesi için bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 52-69). (2) Meşru Amaç 37. Başvurucular ın idari para cezas ıyla cezaland ırılmalar ına ilişkin kararlar ın Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan sebeplerden kamu düzeninin korunmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu ve meşru bir amaç ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır (Dursun Soydan ve di ğerleri , 43). (3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk(a) Genel İlkeler (i) Demokratik Toplumda Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şü Düzenleme Hakk ının Önemi 38. Anayasa Mahkemesi demokratik toplum düzeninin gerekleri ifadesinden ne anlaşılmas ı gerektiğini daha önce pek çok kez aç ıklam ıştır. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı, demokratik toplumun en temel de ğerleri aras ında yer almakta olup bireylerin ortak fikirlerini birlikte savunmak ve ba şkalar ına duyurmak için bir araya gelebilme imkân ını korumay ı amaçlamaktad ır (Ferhat Üstünda ğ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, 40; Dilan Ögüz Canan [GK], B. No: 2014/20411, 30/11/2017, 36; Ali R ıza Özer ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 79; Osman Erbil , 45). 39. Bu hak, ifade özgürlü ğünün özel bir biçimidir. Anayasal haklar içinde kendine has özerk rolünün ve özel uygulama alan ının varl ığına rağmen toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı ayn ı zamanda ifade özgürlü ğünün ışığında değerlendirilmelidir. İfade özgürlüğünün demokratik ve ço ğulcu bir toplumdaki önemi, toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı için de geçerlidir ( Dilan Ögüz Canan , 34; Ali R ıza Özer ve di ğerleri , 115; Osman Erbil , 31, 45; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 72; Gülşah Öztürk ve di ğerleri , B. No: 2013/3936, 17/2/2016, 66; Ömer Faruk Akyüz , B. No: 2015/9247, 4/4/2018, 52). Sonuç olarak toplumsal ve siyasal ço ğulculuğu sağlamak, her Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 8türlü düşüncenin bar ışçıl bir şekilde ve serbestçe ifadesine ba ğlıdır (Dilan Ögüz Canan , 35; Ömer Faruk Akyüz , 55). (ii) Müdahalenin Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olmas ı 40. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir ( Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 53-55; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 70-72; AYM, E.2018/69, K.2018/47, 3/5/2018, 15; AYM, E.2017/130, K.2017/165, 29/11/2017, 18). Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılad ığının kabul edilebilmesi için amac a ulaşmaya elveri şli olmas ı, başvurulabilecek en son çare ve al ınabilecek en hafif önlem olara k kendisini göstermesi gerekmektedir (baz ı farkl ılıklarla birlikte toplant ı hakk ı bağlam ında bkz. Dilan Ögüz Canan, 32; sendika hakk ı bağlam ında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 73; Tayfun Cengiz , B. No: 2013/8463, 18/9/2014, 56; Adale t Mehtap Buluryer , B. No: 2013/5447, 16/10/2014, 103-105; grev hakk ı bağlam ında bkz. Kristal-İş Sendikas ı [GK], B. No: 2014/12166, 2/7/2015, 70; ifade özgürlü ğü bağlam ında bkz. Bekir Co şkun, 51; Mehmet Ali Ayd ın, 68; Tansel Çöla şan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 51). Orant ılılık ise s ınırlamayla ula şılmak istenen amaç ile ba şvurulan s ınırlama tedbiri aras ında aşırı bir dengesizlik bulunmamas ına işaret etmektedir ( Dilan Ögüz Canan , 33, 56; Ferhat Üstünda ğ, 48; sendika hakk ı bağlam ında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 74; ifade özgürlü ğü bağlam ında Bekir Coşkun, 44, 47; Tansel Çölaşan, 46, 49, 50). 41. Anayasa Mahkemesinin bir görevi de bireylerin fikirlerini toplant ı ve gösteri yürüyüşleri düzenlemek yoluyla ifade etme haklar ı ile Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci fıkras ında belirtilen me şru amaçlar aras ında adil bir dengenin sa ğlan ıp sağlanamad ığını denetlemektir. Me şru amaçlar ın bir olayda varl ığının hakk ı ortadan kald ırmad ığı vurgulanmal ıdır. Önemli olan bu me şru amaçla hak aras ında olay ın şartlar ı içinde bir denge kurmakt ır (Dilan Ögüz Canan , 33; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 74; Adalet Mehtap Buluryer , 71). (iii) Bar ışçıl Toplanma Hakk ı 42. Anayasa n ın 34. maddesi; fikirlerin silahs ız ve sald ırısız, başka bir ifade ile bar ışçıl bir şekilde ortaya konabilmesi için toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını güvence alt ına alm ıştır. Dolay ısıyla toplant ı hakk ının amac ı, şiddete ba şvurmayan ve fikirlerini bar ışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklar ının korunmas ıdır. Demokratik bir toplumda mevcut düzene itiraz eden ve bar ışçıl yöntemlerle de ğiştirilmesini, savunan ki şilere siyasi fikirlerini toplant ı özgürlü ğü ve di ğer yasal araçlarla ifade edebilme imkân ı sunulmal ıdır. Şiddet kullanma niyetinde olan ki şilerin kat ıldığı veya düzenledi ği gösteriler bar ışçıl toplanma kavram ı d ışındad ır. Dolay ısıyla toplant ı hakk ının amac ı, şiddete kar ışmayan ve fikirlerini bar ışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklar ının korunmas ıdır. (Dilan Ögüz Canan , 37; Ali R ıza Özer ve di ğerleri , 117, 118; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri, 80; Osman Erbil , 47; Gülşah Öztürk ve di ğerleri , 67, 68; Ömer Faruk Akyüz , 54). Bar ışçıl amaçlarla bir araya gelmi ş kişilerin toplant ı hakk ını kullan ırken kamu düzeni aç ısından tehlike olu şturmayan ve şiddet içermeyen davran ışlar ına devletin sab ır ve hoşgörü göstermesi ço ğulcu demokrasinin gere ğidir ( Dilan Ögüz Canan , 36; Osman Erbil , 54). Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 9(iv) Bildirim Yap ılmas ı ve S ınırlaman ın Niteliği 43. Türkiye'de toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenlenmesine ili şkin olarak 2911 say ılı Kanun un 10. maddesinde bildirim usulü kabul edilmi ştir. Anayasa Mahkemesi, toplanma hakk ının bildirim usulüne ba ğlanabilece ğine daha önce karar vermi ştir. Söz konus u bildirimin amac ı toplant ı, yürüyüş veya diğer gösterilerin düzgün bir şekilde yap ılmas ını güvence alt ına almak için yetkililere makul ve uygun tedbir alma imkân ı sağlamak oldu ğu sürece genel olarak hakk ın özüne dokunmaz. Bildirim usulünün uygulanmas ının amac ı, toplanma hakk ının etkin kullan ılmas ı imkân ını sağlamakt ır (Dilan Ögüz Canan, 39; Ali Rıza Özer ve di ğerleri , 122; Osman Erbil , 52). Derhâl tepki verilmesinin hakl ı olduğu özel durumlarda ve bar ışçıl nitelikte toplant ı ve gösteri yürüyü şü yap ılmas ı hâlinde sadece bildirim yükümlülü ğüne uyulmam ış olmas ı nedeniyle toplant ının dağıtılmas ı bar ışçıl toplant ı hakk ına ölçüsüz bir s ınırlama olarak kabul edilmelidir ( Ali R ıza Özer ve di ğerleri , 121, 122; kat ılımc ılar aç ısından derhâl tepki verilmesinin hakl ı olduğu özel durumlara ili şkin olarak ayr ıca bkz. Osman Erbil , 65, 67). 44. Kanunlarda öngörülen usullere tam olarak uyulmam ış olmas ı tek başına toplant ı veya gösteri yürüyü şünün bar ışçıl niteliğini ortadan kald ırmaz. Halka aç ık yerde yap ılan her türlü gösterinin günlük hayat ın ak ışında belli bir kar ışıklığa sebep olabilece ği ve olumsuz tepkilere yol açabilece ği aç ıktır. Ancak bu durumlar ın varl ığı toplanma hakk ının ihlal edilmesini hakl ı gösteremez ( Dilan Ögüz Canan , 41; Ali R ıza Özer ve di ğerleri, 119; Gülşah Öztürk ve di ğerleri , 69). Bu çerçevede günlük hayat ın ak ışında gösterinin yol açacağı belli bir düzeye kadar rahats ızlık idarece makul kabul edilerek toplant ı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakk ını kullanan ki şilere hoşgörü gösterilmelidir. Bu rahats ızlık düzeyini a şan ve kamu düzeninin ciddi derecede bozulmas ına yol açan durumlar ın ise somut olaylarda ilgili ve yeterli gerekçe ile ortaya konulmas ı gerekir. 45. Toplanma özgürlü ğünün kullan ımından kaynaklanan kamu düzenine yönelik tehditlerin gerçeklik de ğeri taşımas ı hâlinde yetkili makamlar bu tehditleri bertaraf edecek tedbirleri alabilirler. Al ınan bu tedbirlere ayk ırı toplant ılar düzenlenmesi, bu tür toplant ılara kat ılınmas ı veya bu tür toplant ılarda suçlar i şlenmesi hâlinde de cezalar verilebilir ( Dilan Ögüz Canan , 40; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 81; toplant ı hakk ına kamu düzeninin bozulmas ı nedeniyle yap ılan bir müdahalenin demokratik toplumda gerekli olduğuna karar verildi ği bir başvuru için bkz. Gülşah Öztürk ve di ğerleri, 76-86). 46. Bununla birlikte al ınan tedbirlerin veya öngörülen cezalar ın bar ışçıl toplant ı hakk ına dolayl ı olarak usulsüz s ınırlamalara dönü şmesine müsaade edilemez. Güvence alt ına alınan toplanma hakk ını kullan ırken kamu otoritelerinin keyfî müdahalelerine kar şı da bireyin korunmas ı gerekir ( Dilan Ögüz Canan, 42; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri, 82; Gülşah Öztürk ve di ğerleri , 76). 47. Bar ışçıl şekilde toplanan ki şilere yap ılan müdahalelerin demokratik toplumda kamu düzeninin korunmas ı aç ısından gerekli oldu ğunun, müdahalenin kamu düzeninin bozulmas ı veya bozulma tehlikesinin ortaya ç ıkmas ı sebebiyle yap ıldığının ya da kat ılımc ılar ın bu anayasal haklar ını kullan ırlarken sahip olduklar ı hak ve özgürlüklerin gerektirdi ği ödev ve sorumluluklara uygun davranmad ıklar ının yetkili mercilerce (polis raporlar ında, iddianamelerde veya derece mahkemelerinin gerekçelerinde) gösterilmesi gerekir ( Dilan Ögüz Canan, 53; Dursun Soydan ve di ğerleri , 58). Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 10(v) Cayd ırıcı Etki 48. Bar ışçıl toplant ı ve gösteri yürüyü şüne kat ılan ve bir gösteride yasaklanmam ış davran ışlarda bulunan ki şilerin toplant ı hakk ı, k ınanabilir bir olaya kar ışmad ıklar ı sürece en hafif kabul edilecek cezan ın dahi uygulanmamas ını temin eder. Zira bu tip soru şturmalar ve cezaland ırmalar cayd ırıcı etki doğurma potansiyeli ta şımaktad ır. Gösteri sonras ı yap ılan müdahaleler de -bar ışçıl gösteriye kat ılanlar hakk ında idari para cezalar ı verilmesi gibi- ileride kişilerin haklar ını kullanmalar ında cayd ırıcı etkiye neden olabilir ( Rıza Gökçen Erus, 55; Dursun Soydan ve di ğerleri , 63). (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 49. Anayasa Mahkemesi önündeki mesele, çe şitli bas ın aç ıklamalar ına kat ılan başvuruculara idari para cezas ı verilmek suretiyle yap ılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmad ığıdır. 50. Somut olayda Valilik il genelinde kamu düzenini ve genel asayi şi bozmayacak ve vatanda şlar ın günlük ya şam ını zorlaştırmayacak şekilde bas ın aç ıklamas ı yap ılacak yerleri belirlemiştir. Valilik ayn ı kararla bas ın aç ıklamas ı yap ılmas ını bildirim ön şart ına bağlam ıştır. Başvurucular ın farkl ı tarihlerde gerçekle ştirilen bas ın aç ıklamalar ına kat ılmalar ı nedeniyle haklar ında 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesi uyar ınca emre itaatsizlik edildi ği gerekçesiyle idari para cezas ı uygulanm ıştır. 51. Öncelikle devletin kamunun huzuru ve güvenli ğinin sağlanmas ı amac ıyla yapacağı düzenleme ve uygulamalarda belli bir takdir alan ına sahip oldu ğunun kabulü gerekir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi pek çok karar ında 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesinde yer alan emre itaatsizlik kabahatinin bar ışçıl gösterilere dolayl ı müdahale edilmesinde kullan ılma riski bulundu ğuna dikkat çekmi ştir (Rıza Gökçen Erus , 61; Dursun Soydan ve di ğerleri, 55). 52. 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesi uyar ınca yetkili merciler taraf ından verilen emrin amac ı kamu güvenli ğinin, kamu düzeninin veya genel sa ğlığın korunmas ı olmal ıdır. Emre ayk ırı davran ışın cezaland ırılabilmesi için kanunda öngörülen kabahatin uygulanma koşullar ının somut olayda bulunup bulunmad ığı ve kabahatin unsurlar ının neler olmas ı gerektiği meselesi Anayasa Mahkemesinin ilgi alan ının d ışındad ır. Buna kar şılık yetkili merciin verdi ği emir ya da bu emre ayk ırı davran ışın cezaland ırılmas ı anayasal bir hakk a müdahale olu şturursa bu müdahale, Anayasa Mahkemesinin ilgi alan ında olacakt ır (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 87). 53. Bir kimse s ırf emre ayk ırı davranm ış olmas ı nedeniyle cezaland ırılm ış ve Anayasa Mahkemesi temel hak ve özgürlüklere bir müdahalede bulunuldu ğunu kabul etmi ş ise Anayasa Mahkemesinin bundan sonra denetleyece ği ilk husus emre ayk ırılık nedeniyle kamu düzeninin bozulup bozulmad ığı, bozulma tehlikesinin bulunup bulunmad ığı ya da böyle bir tehlikenin ortaya ç ıkıp ç ıkmad ığı olacakt ır (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 88; Rıza Gökçen Erus , 63; Dursun Soydan ve di ğerleri, 57). 54. Anayasa Mahkemesi usulüne uygun olarak verilmi ş bir emre ayk ırı bir davran ışın varl ığını tek başına temel hak ve özgürlüklere müdahale için yeterli kabul edemez. Temel hakka müdahaleyi hakl ı kılacak olan ve emrin amac ı olan kamu güvenli ğinin, kam u düzeninin, genel sa ğlığın bozuldu ğunun veya bozulma tehlikesinin bulundu ğunun da kam u Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 11gücünü kullanan yetkili mercilerin kararlar ında gösterilmesi gerekir ( Dilan Ögüz Canan, 51, 53). Yine mevcut ba şvurularda oldu ğu gibi ba şvurucular ın şiddet eylemlerine kar ışmad ıklar ı durumlarda kamu makamlar ının toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına belirli bir ölçüye kadar müsamaha göstermesi gerekir ( Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 81). Bar ışçıl bir gösteri veya bas ın aç ıklamas ı nedeniyle -somut olaylarda oldu ğu gibi- ilke olarak cezai bir yapt ırım da uygulanmamas ı gerekir ( Rıza Gökçen Erus, 54, 55; Dursun Soydan ve di ğerleri, 59). 55. Kamu düzeninin bozuldu ğunun ilgili ve yeterli bir gerekçe ile gösterilemedi ği, temel haklara müdahalenin gerçekle ştiği her kamu gücü eylem ve i şlemi temel hak ve özgürlükleri ihlal edebilir. Somut olayda bas ın aç ıklamalar ının yap ılacağı yerlerin belirlendi ği ve bas ın aç ıklamalar ının bildirim şart ına bağland ığı bir idari karar söz konusudur. Bas ın aç ıklamalar ının yap ılacağı yerlerin belirlenmesi ve bildirime ba ğlanmas ı karar ının kamu düzenini ve genel asayi şi sağlamak, eğitim öğretimi, çal ışma hayat ını ve ticaret hürriyetini engelleyici veya bozucu etkinlikleri önlemek amac ıyla al ındığı belirtilmi ştir. Söz konusu idari karar ın en genel ifadeyle kamu düzeninin bozulmas ını önlemek amac ına yönelik olduğu aç ıktır. Bununla birlikte ba şvuruya konu olaylarda idarenin izne bağlama karar ı almas ının nedenleri somut olaylara ba ğlı olarak gösterilemedi ği gibi kolluk tutanaklar ında ve Hâkimlik kararlar ında söz konusu bas ın aç ıklamalar ı ad ı alt ında yap ılan toplant ılar ın idarece alınan tedbirlere zarar verdi ği, kamu düzenini bozdu ğu ya da bu minvalde ciddi bir tehlike doğurduğu yönünde herhangi bir de ğerlendirme de yap ılmam ıştır. 56. Üstelik somut olaylar ın bir k ısm ına ilişkin kolluk tutanaklar ında bas ın açıklamas ı yapmak isteyen gruplara izin verilmemesi üzerine gruplar ın peyder pey ve herhangi bir ta şkınlık yapmadan HDP il binas ına giriş yapt ıklar ı belirtilmi ştir. Diğer bir ifadeyle idare ve derece mahkemeleri; ba şvurucular ın kat ıldığı bas ın aç ıklamalar ının kamu düzenini bozdu ğunu veya bozma tehlikesi ortaya ç ıkard ığını -yahut Valilik karar ında sözü edilen durumlara yol açt ığını- somut olayla ba ğlant ılı ve yeterli bir gerekçe ile ortaya koyamam ıştır. Ne idare ne de mahkemeler bas ın aç ıklamas ı yapmak isteyen gruplar ın olays ız dağıldığını gözönüne alm ıştır. Yine somut olaylarda kolluk kuvvetleri veya idare taraf ından bir müdahale yap ılmas ı gereği duyulmam ış, başvurucular hakk ındaki idari para cezalar ı olay sonras ında kolluk kuvvetleri taraf ından düzenlenmi ştir. 57. Her ne kadar ba şvurucular ın ilgili makamlar taraf ından verilen emirlere uymamalar ı nedeniyle yukar ıda aç ıklanan ko şullar bulundu ğu takdirde suçlu bulunmalar ı mümkünse de -toplant ılar ın bar ışçıl özelliği de göz önüne al ındığında- kamu makamlar ının ve mahkemelerin bar ışçıl biçimde yap ılan toplant ılara kat ılan başvurucular ın bar ışçıl şekilde gösteri yapma haklar ı ile yerel makamlar ın kamu düzenini koruma hakk ı aras ındaki dengeyi sağlamak yükümlülükleri devam etmektedir. 58. Buna kar şın mevcut ba şvurularda Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen me şru amaçlar ı gerçekle ştirmek için gerekli görülen önlemler ile başvurucular ın ayn ı madde kapsam ındaki haklar ı aras ında adil bir denge sa ğlanamam ıştır. Başvurucular ın eylemlerinin kamu düzenini bozdu ğunun veya bozma tehlikesi ortaya ç ıkard ığının ve dolay ısıyla başvuruculara verilen idari para cezas ının zorlay ıcı bir toplumsal ihtiyaca kar şılık geldiğinin ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya konuldu ğu söylenemez. Bu nedenle başvuruculara verilen idari para cezas ının demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 1259. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 60. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 61. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesi ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 62. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 63. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 64.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 13karar ın kendisine ula şrığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 65.İncelenen ba şvurularda toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildiği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin idarenin i şleminden kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Bununla birlikte mahkemeler de ihlali giderememi ştir. 66. Bu durumda toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili Hâkimliklere gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 67.İhlal tespitinin yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucular ın tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 68. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ve ekli listede ayr ıntılar ıyla belirtilen başvuru harçlar ı ile vekalet ücretinin ekli listede belirtildi ği şekliyle ba şvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Ekli listede yer alan ba şvurucular ın adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ekli listede belirtilen Hâkimliklere GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, F. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ve ekli listede ayr ıntılar ıyla belirtilen başvuru harçlar ı ile vekâlet ücretinin ekli listede belirtildi ği şekliyle ba şvuruculara ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2019/23334 Karar Tarihi : 22/2/2022 14G. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ