TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MÜSLÜM BA ŞAK VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/38478) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/38478 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : Müslüm BA ŞAK ve di ğerleri (bkz. ekli tablonun (B) sütunu) Başvurucular Vekilleri : bkz. ekli tablonun (C) sütunu I. BAŞVURUNUN KON
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MÜSLÜM BA ŞAK VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/38478) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/38478 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucular : Müslüm BA ŞAK ve di ğerleri (bkz. ekli tablonun (B) sütunu) Başvurucular Vekilleri : bkz. ekli tablonun (C) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, hukuk mahkemelerinde aç ılan davalarda hakkaniyete ayk ırı karar verilmesi ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurular, ba şvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemelerinden sonra Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Konular ının ayn ı olmas ı sebebiyle ekli tablonun (A) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının 2019/38478 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin 2019/38478 numaral ı dosya üzerinden yap ılmas ına ve diğer dosyalar ın kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin olduğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/38478 Karar Tarihi : 17/11/2021 2III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular, hukuk mahkemelerinde açt ıklar ı davalarda yarg ılamalar ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş; baz ı başvurucular ise makul sürede yarg ılanma hakk ıyla birlikte delillerin de ğerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının uygulanmas ında hata yap ılarak adil olmayan karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini de iddia ederek çe şitli tarihlerde Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 9. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 10. Başvuruculardan bir k ısm ı, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 11. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 12. Başvurucular, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma haklar ının ve diğer anayasal haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 13. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın iddialar ının bir bütün olarak Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden14. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden15. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona Başvuru Numaras ı: 2019/38478 Karar Tarihi : 17/11/2021 3erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 16. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 17.İşe iade davalar ında yarg ılaman ın uzamas ı her iki taraf için de hukuki belirsizliğin devam ına sebep oldu ğundan bu davalar ın ivedilikle sonuçland ırılmas ı ayr ı bir öneme sahiptir. Bu durum, i ş sözleşmesi feshedilen fakat bir an önce eski i şine dönme beklentisi ta şıyan ve bu yüzden yeni bir i şe başlamakta tereddüt eden i şçi aç ısından önemli olduğu gibi sözle şmesini feshetti ği işçi yerine yeni bir i şçi istihdam ederek i ş organizasyonunu tamamlamak isteyen i şveren aç ısından da önemlidir. Dolay ısıyla iş sözleşmesinin feshine ili şkin uyuşmazl ıklar ın k ısa sürede sonuçland ırılmas ı hem çal ışan hem de işverenin yarar ınad ır (Nesrin K ılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013, 60). 18. 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanunu nun 20. maddesindeki sürelerin düzenleyici nitelikte süreler oldu ğu, yap ılmas ı gereken duru şmalar ve duru şma aral ıklar ı, bilirkişi raporlar ının beklenmesi, şahitlerin dinlenmesiyle tebligat i şlemleri gözönünde bulunduruldu ğunda bu sürelerin a şılabileceği görülmektedir. Bu nedenle öngörülen süreyi aşan her yarg ılaman ın süresinin makul olmad ığı ve adil yarg ılanma hakk ını ihlal etti ği söylenemez. Bununla birlikte i şe iade davalar ının başvurucu aç ısından taşıdığı değer ile davan ın k ısa sürede bitirilmesindeki ba şvurucunun ki şisel yarar ı gözönüne al ındığında bu davalar ın süre yönünden di ğer davalarla ayn ı nitelikte oldu ğu da söylenemez ( Nesrin K ılıç, 67). 19. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında ekli tablonun (E) sütununda belirtilen yarg ılama sürelerinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 20. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı 21. Başvurucular ın bir k ısm ı, delillerin de ğerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının uygulanmas ında hata yap ılarak adil olmayan karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucular ın belirtilen şikâyetleri yönünden aç ık bir ihlalin bulunmad ığı değerlendirildi ğinden diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmektedir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/38478 Karar Tarihi : 17/11/2021 4 (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 23. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 24. Somut olayda, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 25.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında ekli tablonun (G) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın başvuruculara tabloda gösterilen şekilde ödenmesine karar verilmesi gerekir. Birle ştirilen 2019/38478 ba şvuru numaral ı dosyada tazminat talebinde bulunulmad ığından sadece ihlalin tespitine karar verilmi ştir. 26. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucular ın uğrad ıklar ını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Tespit edilen ihlalle maddi zarar aras ında illiyet ba ğı bulunmad ığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 27. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin ba şvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Gizlilik talebinde bulunulan ba şvurucunun gizlilik talebinin KABULÜNE, C. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, D. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, Başvuru Numaras ı: 2019/38478 Karar Tarihi : 17/11/2021 5E. Başvuruculara ekli tablonun (G) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın tabloda gösterilen şekilde ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDDİNE, F. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda gösterilen harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin ba şvuruculara ÖDENMES İNE, G. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin bilgi için ekli tablonun (F) sütununda gösterilen ilgili mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, İ. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş