TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR TURGUT GELEKEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/6534) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/6534 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Turgut GELEKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda yap ılan say ım/arama s ıras ında başvurucunun mahremiyetine özen gösterilmemesi ne
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR TURGUT GELEKEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/6534) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/6534 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Turgut GELEKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda yap ılan say ım/arama s ıras ında başvurucunun mahremiyetine özen gösterilmemesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/12/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu, ba şvuru tarihinde Ayd ın E Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) tutulmakta iken 12/7/2019 tarihinde tahliye edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/6534 Karar Tarihi : 18/5/2021 37. Jandarma görevlilerinin nezaretinde infaz koruma memurlar ı taraf ından 22/8/2017 tarihinde sabah saatlerinde ba şvurucunun tutuldu ğu odada arama yap ılm ıştır. 8. Başvurucu yap ılan arama s ıras ında banyoda oldu ğunu, bir jandarma görevlisinin kap ıyı açt ığını, bornozunu giymeye çal ıştığı sırada beklemesi gerekti ğini bağırarak söylemesi üzerine kolluk görevlisinin uzakla ştığını beyan etmektedir. 9. Başvurucu bu olay hakk ında 23/8/2017 tarihinde Ayd ın Cumhuriyet Başsavc ılığına (Savc ılık) şikâyette bulunmu ştur. Başvurucu dilekçesinde özetle 22/8/2017 tarihinde saat 08.30 civar ında Ceza İnfaz Kurumunda tutuldu ğu odada arama yap ıldığını, bu sırada banyoda oldu ğunu, sonradan uzman çavu ş olduğunu anlad ığı uzun boylu, genç bir jandarma görevlisinin banyo kap ısını h ızla yumruklayarak " Arama var, arama. " diye bağırdığını ve ard ından kap ıyı açt ığını, çıplak hâlde bornozunu giymeye çal ışırken " Bir iki dakika bekleyemedin mi? " diye ba ğırmas ı üzerine görevlinin uzakla ştığını, bornozunu giyip dışarı çıktığını, arama yapmak için gelen görevlilerin kendisine k ırıcı şekilde davrand ığını, bu olay nedeniyle kötü muameleye maruz kald ığını iddia etmi ştir. 10. Savc ılık taraf ından Cezaevi Jandarma Bölük Komutanl ığına (Jandarma Komutanl ığı) 6/9/2017 tarihli müzekkere yaz ılm ıştır. Müzekkerede; - Başvurucunun dilekçesinde geçen hususlara ili şkin ayr ıntılı izahat verilmesi, - 22/8/2017 tarihinde yap ılan aramada şikâyet dilekçesinde tarif edilen görevli uzman çavu şun tespit edilmesi, kimlik bilgilerinin bildirilmesi ve beyan ı al ınmak üzere Savc ılığa müracaat ının sağlanmas ı, - Şikâyet dilekçesinde belirtilen olaya ili şkin olarak tespit edilen persone l hakk ında idari yönden disiplin soru şturmas ı yap ılıp yap ılmad ığı bilgisi, disiplin soruşturmas ı yap ılm ışsa (disiplin kurulu karar ının, disiplin soru şturmas ında yer alan ifadelerin ve belgelerin) suretlerinin gönderilmesi, disiplin soru şturmas ı yap ılmam ışsa konuya ili şkin idari disiplin soru şturmas ı yap ılarak disiplin kurulu karar ı, disiplin soruşturmas ında yer alan ifadelerin ve belgelerin suretlerinin gönderilmesi hususlar ında bilgi ve belge talep edilmi ştir. 11. Jandarma Komutanl ığının 21/9/2017 tarihli cevap yaz ısında başvurucunun iddialar ına ilişkin olarak idari tahkikat heyetinin olu şturulduğu, aramaya kat ılan rütbeli personel ile infaz koruma memurlar ının konuya dair beyanlar ının al ındığı bildirilmi ş ve ilgili belgeler ile idari tahkikat raporu gönderilmi ştir. 12. Yap ılan idari tahkikatta üç jandarma görevlisinin ve üç infaz koruma memurunun ifadesi al ınm ıştır. Jandarma görevlileri S.K., H.B. ve A.B. özetle belirtilen tarihte yap ılan aramaya nezaret ettiklerini ancak şikâyet dilekçesinde yaz ılan olayla karşılaşmad ıklar ını, kap ıya vurma ve ba ğırma olay ının meydana gelmedi ğini söylemi ştir. 13.İnfaz koruma memurlar ı L.A., A.K. ve Ü.Ö. ise belirtilen tarihte odalarda genel arama yap ılmas ı için hükümlü ve tutuklular ın bahçeye ç ıkar ıldığını, başvurucunun arama sıras ında duşta olduğunu, kendisine d ışarı çıkmas ının söylendi ğini, bu esnada yanlar ında bulunan askerlerin herhangi bir şekilde kap ıya vurma, ba ğırma, başvurucuyu ç ıplak bir şekilde d ışarıya ç ıkarma giri şimlerinin olmad ığını ifade etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/6534 Karar Tarihi : 18/5/2021 414.İdari tahkikat raporunda, 22/8/2017 tarihinde gerçekle ştirilen aramada görevli rütbeli personelin ve infaz koruma memurlar ının al ınan ifadelerinin dikkate al ındığı ve başvurucunun dilekçesinde belirtti ği hususlarla ilgili olarak banyo kap ısına vurma ve ba ğırma gibi bir eylemin olmad ığı, personelin görevini yapt ığı neticesine ve kanaatine ula şıldığı belirtilmiştir. 15. Savc ılık 23/10/2017 tarihinde dilekçenin i şleme konulmamas ına karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "...Eylemin varl ığının kabulünden yola ç ıkılarak yap ılan değerlendirmede, ko ğuşa arama maksatl ı girildiği, girilme nedeninin nev i itibariyle ko ğuşun ve eklentilerini n tümünde şahıs ve eşyalar ı görevlilerin süratle görmesi, denetlemesi gerekti ği malumdur. Bu infaz kurumuna özgü bir davran ış şekli olmay ıp evrensel olarak, hukuki dayana ğı olan aramaya yetkili tüm kamu görevlilerince yap ılan aramalarda geçerli bir davran ış zorunlulu ğudur. Aksi dü şüncenin kabulü aramayla, ko ğuş ziyaretini bir tutmay ı gerektirmektedir. Devletin koruma yükümlülü ğü kurum ve kurallar ını koruma oldu ğu kadar diğer koğuşta kalanlar ın can ve mal güvenli ğine etki edebilecek e şyalar ın tespitini de zorunlu k ılmakta, bu zorunluluk araman ın habersiz ve derhal yap ılmas ı zorunlulu ğunun dayanağını oluşturmaktad ır. Bloklarda yan yana odalarda bar ındırılan hükümlü ve tutuklular ın, yan ko ğuşlar ında arama yap ıldığını ve koğuşlar ına arama yap ılma maksatl ı girileceğini bilmemelerinin mümkün olmad ığı gerçeği de gözetilmelidir. Di ğer yandan işlendiği iddia edilen suçun maddi ve manevi unsurlar ının incelenmesinde, TCK 9 4 maddesinin gerekçesine göre i şkence teşkil eden fiillerin asl ında kasten yaralama, hakaret, tehdit, cinsel taciz niteli ği taşıyan fiiller oldu ğu, ancak bu fiillerin özel düzenlemelerinden farkl ı olarak bu suça eri şebilmeleri için ani de ğil, sistematik bir şekilde ve belli bir süreç içinde işlenmesi ve ayr ıca kişinin psikolojisi, ruh sa ğlığı, alg ılama ve irade yetene ği üzerinde tahrip edici etkilerinin bulunmas ı gerekmektedir. Manevi unsur olarak kap ının ard ındakini dahi bilmeyen görevli aç ısından bilme ve isteme ögesi itibariyle de suç oluşmamaktad ır. Dosyan ın kül halinde incelenmesinde i şlendiğine dair delile ula şılamayan ve suç boyutuna varmayan olayla ilgili, 1- Belirtilen gerekçelerle mü ştekinin D İLEKÇESİNİN İŞLEME KONULMAMASINA..." 16. Başvurucunun itiraz ı, Ayd ın 1. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 10/11/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 17. An ılan karar ba şvurucuya 14/11/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucu 5/12/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Mahkemenin 18/5/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucu; tutuldu ğu Ceza İnfaz Kurumunda 22/8/2017 tarihinde gerçekleştirilen arama s ıras ında banyoda oldu ğunu, jandarma görevlisinin banyodan ç ıkmas ı için süre tan ımadan kap ıyı açt ığını, "Bir iki dakika bekleyemedin mi? " diye bağırmas ı üzerine Başvuru Numaras ı: 2018/6534 Karar Tarihi : 18/5/2021 5 görevlinin uzakla ştığını, idari tahkikat s ıras ında beyan ının al ınmad ığını, herhangi bir tan ığın dinlenmedi ğini, dilekçesi hakk ında hatal ı şekilde işleme konulmama karar ı verildiğini belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 1. Adli Yard ım Talebi Yönünden 21. Başvurucu, ba şvuru harç ve giderlerini ödeyecek gelirinin bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 22. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak, geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 23. Anayasa'n ın "Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı" kenar ba şlıklı 17. maddesinin birinci ve üçüncü f ıkralar ı şöyledir: "Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. ... Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz." 24. Herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ı Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddenin birinci f ıkras ında insan onurunun korunmas ı amaçlanm ıştır. Üçüncü f ıkras ında da kimseye işkence ve eziyet yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayaca ğı hüküm altına al ınm ıştır (Cezmi Demir ve di ğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, 80). 25. Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı, herhangi bir s ınırlama öngörmemekte ve i şkence, insanl ık d ışı ve onur k ırıcı muamele ve cezalar ın yasaklanmas ının mutlak mahiyetini belirtmektedir. Bu niteli ği gereği an ılan yasağa ilişkin olarak Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ındaki hâllerde dahi istisna öngörülmemi ştir (Turan Günana, B. No: 2013/3550, 19/11/2014, 33). 26. Bir muamelenin Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ında olabilmesi için ise asgari bir a ğırlık derecesine ula şmış olmas ı gerekir. Bu asgari e şik göreceli olup her olay ın somut ko şullar ı dikkate al ınarak de ğerlendirilmelidir. Bu kapsamda muamelenin süresi, bedensel ve ruhsal etkileri ile ma ğdurun cinsiyeti, ya şı ve sağlık durumu gibi faktörler önem ta şır. Ayr ıca muamelenin ard ındaki saik ve amaç dikkate al ınmal ıdır. Muamelenin heyecan ın yükseldi ği ve duygu yo ğunluğunun oldu ğu bir anda meydana gelip gelmediği de gözönünde bulundurulmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 83; Özge Özgürengin, B. No: 2014/5218, 19/4/2018 49; Ali Ulvi Altunelli, B. No: 2014/11172, 12/6/2018, 56). Başvuru Numaras ı: 2018/6534 Karar Tarihi : 18/5/2021 627. Bir ceza veya muamelenin insanl ık d ışı ya da aşağılay ıcı olarak nitelendirilebilmesi için belirli bir yasal muamele veya ceza ile ba ğlant ılı ızdırap vey a aşağılaman ın kaç ınılmaz unsurlar ının ötesine geçmesi gerekmektedir ( Cem Özen , B. No: 2014/1328, 29/9/2016, 55). 28. Anayasa Mahkemesi, asgari e şik seviyesini a ştığı varsay ılan kötü muamele iddialar ında öncelikle bu konudaki kan ıtlama sorununu ele almaktad ır. Burada kötü muameleye maruz kalmas ı nedeniyle ma ğdur olduğunu ileri süren ki şilerin -ispat külfetini n devlete geçti ği durumlar istisna olmak üzere- kötü muamele yasa ğı kapsam ına giren a ğırlıkta bir muamele görmü ş olabileceklerini gösteren emare ve delil sunmalar ı gerektiğini belirtmek gerekir ( Beyza Metin, B. No: 2014/19426, 12/12/2018, 45). 29. Somut olayda ba şvurucu; ceza infaz kurumunda arama yap ıldığı sırada banyod a olduğunu, jandarma görevlisinin odaya girdi ğini ve tepki göstermesi üzerine görevlinin odadan ç ıktığını, bu davran ışın onur k ırıcı olduğunu belirterek kötü muameleye maruz kald ığını ifade etmektedir. 30. Başvurucunun şikâyeti hakk ında idari soru şturma yürütülmü ş ve ifadesi al ınan görevliler ba şvurucunun ileri sürdü ğü şekilde bir olay ın yaşanmad ığını belirtmi şlerdir. Bununla birlikte Savc ılık, karar ında eylemin varl ığının kabulünden yola ç ıkarak değerlendirmelerde bulunmu ş; kötü muamele fiillerinin sistematik bir şekilde ve belli bir süre içinde işlenmesi ve ayr ıca kişinin psikolojisi, ruh sa ğlığı, alg ılama ve irade yetene ği üzerinde tahrip edici etkilerinin bulunmas ı gerektiğini ifade etmi ş; kolluk görevlisinin kötü muamelede bulunma kast ının olmad ığını kabul etmi ştir. 31. Başvurucunun beyanlar ından Ceza İnfaz Kurumunda yap ılan arama s ıras ında banyoda oldu ğu, banyoya giren kolluk görevlisine tepki göstermesi üzerine görevlinin oradan uzaklaştığı anlaşılm ış, başvurucunun giyinmesine izin verilmedi ği veya bunun d ışında başka bir muameleye maruz kald ığı yönünde iddias ının olmad ığı tespit edilmi ştir. Somut ba şvuruda yaşanan olay ın başvurucunun bedensel ve ruhsal bütünlü ğü üzerinde nas ıl bir etki bırakt ığından söz edilmemesi, olay ın ceza infaz kurumunun güvenli ğini sağlamak amac ıyla gerçekleştirilen bir arama s ıras ında meydana gelmesi, ba şvurucunun tepkisi üzerine görevlinin oradan uzakla şmas ı hususlar ı birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucunun kötü muamele yasa ğının ihlali için aranan asgari a ğırlık derecesini a şan bir muameleye maruz kalmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 32. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/6534 Karar Tarihi : 18/5/2021 7C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından başvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASIN A 18/5/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI