TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NECMİ BEKDUR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/345) Karar Tarihi: 11/7/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 24/10/2023-32349 Başvuru Numaras ı: 2019/345 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucu : Necmi BEKDUR Vekili : Av. Adem YILDIRIM I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; iş kazas ından kaynaklanan tazminat t
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NECMİ BEKDUR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/345) Karar Tarihi: 11/7/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 24/10/2023-32349 Başvuru Numaras ı: 2019/345 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucu : Necmi BEKDUR Vekili : Av. Adem YILDIRIM I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; iş kazas ından kaynaklanan tazminat talebinin ıslah ile art ırılan kısm ının zamana şımı gerekçesi ile reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Başvurucu 5/11/2003 tarihinde i ş kazas ı geçirmiş, 12/5/2006 tarihinde Bak ırköy 3. İş Mahkemesinde i ş kazas ından kaynaklanan tespit davas ı açm ıştır. Bak ırköy 3. İş Mahkemesi 6/12/2007 tarihinde ba şvurucunun i ş kazas ı geçirdiğinin tespitine karar vermi ştir. Temyiz incelemesinde Yarg ıtay 21. Hukuk Dairesinin 4/12/2008 tarihli karar ıyla hüküm onanm ıştır. 3. Bu defa ba şvurucu 14/9/2010 tarihinde Bak ırköy 2. İş Mahkemesinde (Mahkeme) i ş kazas ından kaynaklanan 1.000 TL maddi ve 25.000 TL manevi tazminat talepli dava açm ıştır. 4. Mahkeme bilirki şi incelemesi yapt ırm ış, 9/10/2014 tarihinde ba şvurucunun zarar ının 51.946 TL oldu ğunu gösteren bilirki şi raporu ald ırm ıştır. Başvurucu 24/11/2014 tarihinde ıslah talebinde bulunmu ş, 3/12/2014 tarihinde daval ı taraf zamana şımı defini ileri sürmüştür. 5. Mahkeme 23/12/2014 tarihinde davan ın k ısmen kabulüne, k ısmen reddine kara r vermiştir. Karar gerekçesinde Mahkeme; tespit davas ında olay ın kesin olarak i ş kazas ı olduğunu gösteren bilirki şi heyet raporu ile ba şvurucunun i ş kazas ı neticesinde %65 oran ında maluliyete u ğrad ığını belirten hesap raporunu dikkate alarak 51.946 TL maddi, 20.000 T L manevi tazminat verilmesine karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/345 Karar Tarihi : 11/7/2023 36. Temyiz talebi üzerine Yarg ıtay 21. Hukuk Dairesinin 16/2/2016 tarihli karar ıyla hüküm bozulmu ştur. Karar gerekçesinde, dava konusu olayda de ğişen ve geli şen bir durumun söz konusu olmad ığı, daval ı taraf ın zamana şımı defini ileri sürdü ğü dikkate al ınarak maddi tazminat talebine ili şkin dava dilekçesinde talep edilen miktarla s ınırlı bir karar verilmesi gerekirken ıslah edilen k ısm ı da kapsayacak şekilde karar verilmesinin hukuka ayk ırı olduğu ifade edilmi ştir. 7. Mahkeme 27/12/2016 tarihinde benzer gerekçelerle (bkz. 6) bozma karar ına uyarak ba şvurucuya 1.000 TL maddi, 20.000 TL manevi tazminat verilmesine karar vermi ştir. 8. Başvurucu, an ılan karar ı temyiz etmi ş ve ayn ı Dairece 6/11/2018 tarihinde hüküm onanm ıştır. 9. Nihai karar 27/11/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiş, başvurucu 26/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 10. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 11. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME A. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 12. Başvurucu; bilirki şi raporlar ının iki y ıl gibi uzun bir sürede Mahkemeye sunulabildi ğini, bilirki şinin görevini ihmal etti ğini, olay ın iş kazas ı olarak nitelendirildi ğini tespit davas ıyla öğrendiğini ve Mahkemenin zamana şımı başlang ıç tarihini yanl ış hesaplad ığını iddia etmi ştir. Başvurucu, 2010 y ılında davay ı açarken 18/6/1927 tarihli ve 1086 say ılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun yürürlükte oldu ğunu, dav a açıldıktan sonra 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yürürlü ğe girmesiyle belirsiz alacak davas ı olarak davan ın nitelendirilmesi gerekti ğini ancak böyle kabul edilmedi ğini, bunun için zamana şımı defiyle kar şılaştığını iddia ederek ıslah talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 13. Başvuru, mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 14. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 15. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 16. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/345 Karar Tarihi : 11/7/2023 4Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine "adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye eri şim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., 34). 17. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini, kişinin mahkemeye başvurmas ını engelleyen veya mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir ba şka anlat ımla mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizle ştiren s ınırlamalar ın mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilece ğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 18. Dava açmay ı imkâns ız k ılacak ya da a şırı zorlaştıracak ölçüde k ısa olmad ıkça dava açma ya da kanun yollar ına başvurma için belli sürelerin öngörülmesi hukuki belirlilik ilkesinin bir gere ğidir ve tek ba şına bu durum mahkemeye eri şim hakk ına ayk ırılık oluşturmaz ( Remzi Durmaz , B. No: 2013/1718, 2/10/2013, 27). Bu nedenle usul kurallar ını uygularken mahkemelerin yarg ılaman ın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde kat ı şekilcilikten ve kanunla öngörülmü ş usul şartlar ının ortadan kalkmas ına neden olacak a şırı esneklikten kaç ınmalar ı gerekir ( Kamil Koç , B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). 19. Somut olayda ba şvurucu 5/11/2003 tarihinde ya şadığı iş kazas ından sonra 14/9/2010 tarihinde 1.000 TL maddi tazminat talebiyle dava açm ış ve 24/11/2014 tarihli dilekçe ile bu talebini ıslah etmiştir. Mahkeme, i ş kazas ının meydana geldi ği tarihten itibare n başlayan zamana şımının ıslah tarihinde doldu ğu gerekçesiyle ba şvurucunun dav a dilekçesindeki talebiyle ba ğlı kalarak 1.000 TL maddi tazminata hükmetmi ştir (bkz. 7). 20. Anayasa Mahkemesi somut ba şvuruya benzer nitelikte iddialar ı Çetin Akbo ğa ([GK] B. No: 2019/430, 23/3/2023) karar ında incelemi ştir. An ılan karara konu olayda, 5/1/2005 tarihinde gerçekle şen iş kazas ından sonra 6/8/2007 tarihinde fazlaya ili şkin haklar sakl ı tutulmak kayd ıyla 2.000 TL maddi tazminat talepli dava aç ılm ıştır. Bilirkişi incelemesi sonucu maddi zarar 121.312,31 TL olarak belirlenmi ş ve 8/11/2016 tarihli dilekçe ile maddi tazminat talebi bilirki şi raporundaki tutar kadar artt ırılm ıştır. İlk derece mahkemesi davay ı kabul etmi ş ise de Bölge Adliye Mahkemesi, i ş kazas ının meydana geldi ği 5/1/2005 tarihinden itibaren ba şlayan zamana şımının ıslah dilekçesinin sunuldu ğu 8/11/2016 tarihinde dolduğu gerekçesiyle bilirki şi raporu do ğrultusunda art ırılan maddi tazminat k ısm ı yönünden davay ı reddetmi ştir. 21. An ılan başvuruda davan ın ıslah ile art ırılan k ısm ının reddedilmesini mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında inceleyen Anayasa Mahkemesi, davaya konu zarar ın tespit edilmesinin belli bir uzmanl ık gerektirdi ğine, bu nedenle zarar ın boyutunun belirlenebilmesi için derece mahkemelerince bilirki şi raporu al ınmas ına karar verildi ğine dikkat çekmi ş; zarar ının tümünün yarg ılaman ın başlang ıcında bilinmesinin beklenemeyece ği, bu sebeple tüm zarar ı için tazminat talep edilemedi ği kanaatine ula şmıştır (Çetin Akbo ğa, 68). Başvuru Numaras ı: 2019/345 Karar Tarihi : 11/7/2023 522. Anayasa Mahkemesi zamana şımı süresinin ba şlang ıcı yönünden dava aç ıldığı tarihte ba şvurucunun zarar ın miktar ını bilebilmesinin mümkün olmad ığı hususu dikkate alınmadan karar verilmesinin bilirki şi raporuyla belirlenen tazminat tutar ının tamam ını başvurucunun talep edebilme imkân ını ortadan kald ırdığı kanaatine varm ıştır. Sonuç olarak başvurucunun bilirki şi raporundan sonra art ırdığı alacak talebinin zamana şımı gerekçesiyle reddedilmesine ili şkin yorumun ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yükledi ği, başvurucunun katlanmak zorunda kald ığı külfet hedeflenen me şru amaçla kar şılaştırıldığında külfetin orant ısız olduğu, dolay ısıyla müdahalenin ölçülü olmad ığı sonucuna ula şmıştır (Çetin Akbo ğa, 73, 74). 23. An ılan kararda ayr ıca Türk hukukunda belirsiz alacak davas ına ilişkin düzenlemenin kabulünden önceki döneme ili şkin olarak aç ılan k ısmi davalard a başvurucular ın zarar ın miktar ını dava tarihi itibar ıyla öğrenebilmelerinin kendilerinden beklenemeyece ğine dair A İHM'in ihlal kararlar ına da dikkat çekilmi ştir (Çetin Akbo ğa 69). 24. Somut olay yukar ıda yer verilen ilkeler bak ımından değerlendirildi ğinde başvurucunun i ş kazas ı nedeniyle maluliyet durumunun dava aç ıldığı tarihte belirli olmad ığı, yarg ılama s ıras ında olaya ili şkin al ınan bilirki şi raporlar ı neticesinde zarar ın bütün boyutlar ıyla öğrenilebildi ği anlaşılm ıştır. Nitekim ba şvurucu da zarar ı öğrenmesinden sonra ıslah talebinde bulunmu ştur. 25. Yukar ıda yer verilen tespitler ışığında başvuruya konu olay de ğerlendirildi ğinde ıslaha konu dava de ğerinin art ırılan k ısm ı yönünden davan ın zamana şımından reddedilmesine ili şkin uygulaman ın başvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yükledi ği, başvurucunun katlanmak zorunda kald ığı külfet hedeflenen me şru amaçla kar şılaştırıldığında külfetin orant ısız olduğu, dolay ısıyla müdahalenin ölçülü olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 26. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 27. Başvurucu, yarg ılaman ın uzun sürmesinden şikâyet etmektedir. 28. Anayasa Mahkemesi, olay ve olgular ı somut ba şvuru ile benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK] B. No: 2022/100837, 27/4/2023) karar ında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 say ılı Kanun'un 40. maddesi ile yap ılan değişikliğe göre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibar ıyla derdest olan, yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı iddialar ıyla yap ılan başvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı neticesine varm ıştır. Somut ba şvuruda da an ılan kararda aç ıklanan ilkelerden ve ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/345 Karar Tarihi : 11/7/2023 6III. GİDERİM 30. Başvurucu; ihlalin tespiti ve 50.946 TL maddi, 30.000 TL manevi tazminat a karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 31. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 32. Yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmesi mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ı bak ımından yeterli bir giderim sa ğlad ığından başvurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bak ırköy 2. İş Mahkemesine (E.2016/254, K.2016/429) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.194,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/345 Karar Tarihi : 11/7/2023 7G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 11/7/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.